Mbi Statujat, Homilia I

1. E dëgjuat zërin apostolik, atë trumbetë nga qielli, atë lirë shpirtërore! Ashtu si një trumbetë që i bie një note të tmerrshme lufte, ajo tremb armikun dhe u jep zemër të vetëve që janë ligështuar. I mbush me guxim të madh dhe i bën të pathyeshëm përballë djallit ata që e dëgjojnë. Dhe përsëri, si një lirë që të qetëson butë me një melodi që ta rrëmben shpirtin, ajo i vë në gjumë shqetësimet e mendimeve të këqija. Kështu, me ëmbëlsi, na sjell shumë dobi. Sot, pra, e dëgjuat apostullin teksa i fliste Timoteut për shumë gjëra të nevojshme. Sepse i shkroi për vënien e duarve, duke thënë: «Mos vër duart mbi askënd me nxitim, dhe mos u bëj pjesëtar në mëkatet e të tjerëve.» Dhe e shpjegoi rrezikun e rëndë të një shkeljeje të tillë: kështu njerëzit do të vuajnë, bashkë me fajtorët, dënimin e mëkateve që kryen të tjerët, sepse me vënien e duarve ia japin pushtetin ligësisë së tyre. Pastaj thotë përsëri: «Pi pak verë për stomakun tënd dhe për sëmundjet e tua të shpeshta.» Sot na foli edhe për bindjen e shërbëtorëve, për marrëzinë e koprracëve, për mendjemadhësinë e të pasurve dhe për shumë gjëra të tjera.

2. Meqë, pra, është e pamundur t'i shkojmë të gjitha pjesëve një nga një, cilën pjesë të fjalëve që u lexuan do të donit të zgjidhnim për fjalën tonë drejtuar dashurisë suaj? Sepse, si në një livadh, unë shoh në atë që u lexua një larmi të madhe lulesh: trëndafila e manushaqe të shumtë, dhe zambakë jo pak. Kudo është shpërndarë fryti i larmishëm dhe i begatë i Frymës, bashkë me një aromë të pasur. Madje leximi i Shkrimeve hyjnore nuk është vetëm livadh, por parajsë. Sepse lulet këtu nuk kanë vetëm aromë, por edhe fryt, të zotë të ushqejë shpirtin. Cilën pjesë, pra, të asaj që u lexua doni t'ju sjellim sot? A doni që të merremi tani me atë që duket më e parëndësishmja dhe më e lehta për t'u kuptuar nga kushdo? Mua kjo më duket e udhës, dhe s'kam dyshim se do të pajtoheni. Cila është, pra, kjo që duket më e thjeshta nga çdo gjë tjetër? Cila tjetër, veç asaj që duket kaq e lehtë dhe e kapshme për këdo? E cila është ajo? «Pi pak verë për stomakun tënd dhe për sëmundjet e tua të shpeshta.» Le t'ia kushtojmë, pra, tërë fjalimin tonë kësaj teme. Dhe këtë nuk e bëjmë nga dashuria për lëvdata, as se përpiqemi të tregojmë zotësi në oratori (sepse ato që do të thuhen nuk janë tonat, por ato që na frymëzon hiri i Frymës së Shenjtë), por që të zgjojmë ata dëgjues që janë tepër të plogësht, dhe t'i bindim se sa i madh është thesari i Shkrimeve të shenjta. Të bindim se nuk është as e sigurt, as pa rrezik, t'i kalojmë me nxitim. Sepse, në qoftë se një varg kaq i thjeshtë dhe i qartë si ky, që turmës i duket se s'përmban asgjë për t'u ndalur, del se na jep pasuri të bollshme dhe dyer drejt urtësisë më të lartë, shumë më tepër ato të tjerat, që e shfaqin menjëherë pasurinë e tyre të lindur, do t'i ngopin me thesare të pafund ata që u kushtojnë vëmendje. Pa dyshim, pra, nuk duhet t'i kalojmë me nxitim as ato fjali të Shkrimit që mendohen si të thjeshta. Sepse edhe këto kanë dalë nga hiri i Frymës. Dhe ky hir kurrë nuk është i vogël a i cekët, por i madh, i mrekullueshëm dhe i denjë për bujarinë e Dhuruesit.

3. Prandaj le të mos dëgjojmë me shkujdesje. Sepse edhe ata që shkrijnë dheun metalor, kur e hedhin në furrë, nuk mbledhin vetëm copat e mëdha të arit, por edhe grimcat e vogla, me kujdesin më të madh. Meqë edhe ne kemi për të shkrirë arin e nxjerrë nga minierat apostolike, jo duke e hedhur në furrë, por duke e depozituar në mendimet e shpirtrave tuaj; jo duke ndezur një flakë tokësore, por zjarrin e Frymës, le t'i mbledhim me zell grimcat e vogla. Sepse, edhe pse fjala është e shkurtër, fuqia e saj është e madhe. Edhe perlat e kanë tregun e tyre, jo për shkak të madhësisë së lëndës, por për shkak të bukurisë së natyrës së tyre. Kështu është edhe me leximin e Shkrimeve hyjnore. Mësimi i kësaj bote i derdh me bollëk gjërat e kota, e mbyt dëgjuesin me një përrua fjalësh boshe, por e nis me duar bosh, pa mbledhur asnjë dobi, të madhe a të vogël. Jo kështu ndodh me hirin e Frymës. Përkundrazi, me anë fjalish të vogla, ai mbjell urtësinë hyjnore te të gjithë ata që i vënë veshin. Dhe një fjali e vetme shpesh u jep atyre që e presin mjaft ushqim për tërë udhëtimin e jetës.

4. Meqë, pra, pasuritë e tij janë kaq të mëdha, le të zgjohemi dhe le ta presim me mendje syçelët atë që thuhet. Sepse po përgatitem ta zhys fjalimin tonë në një thellësi të skajshme. Vetë ky këshillim, s'ka dyshim, shumëkujt i është dukur i tepërt e jashtë vendit. Dhe janë të prirur të flasin gjatë kështu: «A nuk ishte Timoteu vetë i zoti të gjykonte se çfarë i duhej të përdorte? Vallë priti ta mësonte këtë nga mësuesi i vet? E pastaj mësuesi jo vetëm i dha udhëzime, por edhe i vuri me shkrim, duke i gdhendur si mbi një shtyllë bronzi në letrën drejtuar atij? Dhe a nuk pati turp të jepte udhëzime për gjëra të tilla, kur i shkruante nxënësit të vet në mënyrë të hapur?» Pikërisht për këtë, që ti të mësosh se ky këshillim, aspak jashtë vendit, ishte i nevojshëm dhe tepër i dobishëm; dhe se kjo gjë nuk erdhi nga Pavli, por nga hiri i Frymës, domethënë që kjo të mos ishte një porosi thjesht e folur, por një e ruajtur me shkronja, për t'u përcjellë te të gjithë brezat e ardhshëm nëpërmjet letrës, po kaloj menjëherë te prova.

5. Sepse, veç temave që u përmendën, ka edhe një tjetër, për të cilën disa mbeten po aq të hutuar, duke pyetur me veten pse Perëndia lejoi që një njeri me kaq besim tek Ai, njeri, eshtrat dhe lipsanat e të cilit dëbonin demonët, të binte në një gjendje të tillë dobësie. Sepse s'është vetëm se ishte i sëmurë, por vazhdimisht dhe për një kohë të gjatë. Dhe nga këto sëmundje të përsëritura e të zgjatura nuk iu la as edhe një çast i shkurtër prehjeje. «Nga duket kjo?», mund të pyesë dikush. Nga vetë fjalët e Pavlit. Sepse ai nuk thotë «për shkak të sëmundjes», por «për shkak të sëmundjeve». Dhe jo thjesht «sëmundje», por flet qartë për to si të vazhdueshme, kur thotë «sëmundjet e tua të shpeshta». Le ta dëgjojnë këtë, pra, të gjithë ata që, të dorëzuar në një sëmundje të zgjatur, ankohen e ligështohen nën të.

6. Por çështja që shqyrtohet nuk është vetëm se, duke qenë njeri i shenjtë, ishte i sëmurë, dhe i sëmurë kaq pa pushim, por se njëkohësisht i ishin besuar edhe punët publike të botës. Sepse, po të kishte qenë një nga ata që janë tërhequr në majat e maleve, që i kanë ngulur qelitë në vetmi dhe kanë zgjedhur atë jetë të lirë nga çdo punë, atëherë çështja që shqyrtojmë nuk do të kishte ndonjë vështirësi. Por që një njeri i shtyrë përpara në turmë, në duart e të cilit ishte vënë kujdesi për kaq shumë kisha, që mbikëqyrte qytete e kombe të tëra, madje mbarë botën, me kaq gjallëri dhe zell, të nënshtrohej nën shtrëngimin e sëmundjeve, ja kjo është ajo që mund ta hutojë më së shumti atë që nuk e peshon si duhet. Sepse, edhe në mos për vete, të paktën për të tjerët, i duhej të kishte shëndet. «Ishte gjenerali më i mirë», thotë kundërshtari. «Ai e bënte luftën jo vetëm kundër jobesimtarit, por kundër demonëve dhe kundër vetë djallit. Tërë armiku luftonte me shumë rrëmbim, duke shpërndarë forcat dhe duke zënë robër. Por ky njeri ishte i zoti të sillte një mori njerëzish te e vërteta, e prapëseprapë ishte i sëmurë! Sepse, edhe sikur nga kjo sëmundje të mos i vinte çështjes asnjë dëm tjetër, thotë ai, vetëm kjo mjaftonte për të shkurajuar e ligështuar besimtarët. Në qoftë se ushtarët, kur e shohin gjeneralin e tyre të mbajtur në shtrat, shkurajohen dhe ligështohen për luftë, aq më tepër ishte e mundur që besimtarët të tregonin diçka nga natyra njerëzore, kur e shihnin atë mësues, që kishte bërë kaq shenja, në sëmundje të pandërprerë dhe në vuajtje trupore.»

7. Por kaq nuk mjafton. Këta dyshues shtrojnë edhe një pyetje tjetër, duke thënë: pse Timoteu as e shëroi veten, as u shërua nga mësuesi i tij, kur ra në atë gjendje? Ndërkohë që apostujt ngjallnin të vdekurit, dëbonin demonët dhe e mundnin vdekjen me lehtësi të madhe, nuk mundën t'i kthenin trupin qoftë edhe një të sëmuri! Megjithëse mbi trupa të tjerë, si sa qenë gjallë, ashtu edhe pas vdekjes, treguan një fuqi kaq të jashtëzakonshme, nuk e rikthyen dot një stomak që kishte humbur fuqinë! Dhe, ç'është më shumë, Pavli nuk ka turp, dhe nuk skuqet, që pas kaq shenjash të mëdha, të cilat i shfaqi qoftë edhe me një fjalë të vetme, i shkruan Timoteut ta gjejë strehë te fuqia shëruese e verës. Jo se pirja e verës është turp. Larg qoftë! Sepse urdhërime të tilla u përkasin heretikëve. Por ajo që çudit është se ai s'e quajti fare turp që, pa këtë lloj ndihme, s'ishte i zoti të vinte në vend një gjymtyrë kur ishte prishur. E prapëseprapë, aq larg qe nga turpi, sa e bëri të njohur për tërë brezat që do të vinin. E shihni, pra, në ç'thellësi e kemi zbritur çështjen, dhe si ajo që dukej e vogël është plot me pyetje të panumërta. Epo, le të kalojmë te zgjidhja. Sepse e gërmuam pyetjen kaq thellë që, pasi t'ju kemi zgjuar vëmendjen, ta ruajmë shpjegimin në një hambar të sigurt.

8. Por, para se të kaloj te zgjidhja e këtyre pyetjeve, më lejoni të them diçka për virtytin e Timoteut dhe për kujdesin e dashur të Pavlit. Sepse, kush ka qenë ndonjëherë më zemërbutë se ky njeri, që, i ndodhur kaq larg dhe i rrethuar me kaq halle, tregoi kaq shumë kujdes për shëndetin e stomakut të nxënësit, dhe shkroi me vëmendje të hollë për ndreqjen e sëmundjes së tij? Dhe çfarë mund të barazohej me virtytin e Timoteut? Ai e përçmoi aq shumë luksin, dhe e talli aq tryezën e pasur, sa ra në sëmundje nga ashpërsia e tepërt dhe nga agjërimi i rreptë. Sepse ai nga natyra nuk ishte njeri kaq i dobët, por e kishte rrënuar fuqinë e stomakut me agjërim dhe me pirje uji. Këtë mund ta dëgjosh vetë Pavlin duke e bërë të qartë me kujdes. Sepse ai nuk thotë thjesht «pi pak verë», por, pasi tha më parë «mos pi më ujë», sjell atëherë këshillën e tij për pirjen e verës. Dhe kjo shprehje «më» ishte provë e qartë se deri atëherë ai kishte pirë ujë, dhe pikërisht për këtë ishte bërë i dobët. Kush, pra, nuk do të mahnitej me urtësinë e tij hyjnore dhe me rreptësinë? Ai u kap pas vetë qiejve dhe u hodh në majën më të lartë të virtytit. Dhe Mësuesi i tij e dëshmon këtë, kur thotë kështu: «Ju dërgova Timoteun, që është biri im i dashur dhe besnik në Zotin.» Dhe kur Pavli e quan «bir», dhe «bir besnik e të dashur», këto fjalë mjaftojnë për të treguar se ai zotëronte çdo lloj virtyti. Sepse gjykimet e shenjtorëve nuk jepen sipas anësisë a armiqësisë, por janë të lira nga çdo paragjykim. Timoteu nuk do të ishte kaq për t'u pasur zili po të ishte bir i Pavlit nga natyra, sa ishte tani për t'u admiruar. Sepse, edhe pse s'kishte asnjë lidhje gjaku me të, ai hyri me lidhjen e devotshmërisë në birësimin e apostullit, duke i ruajtur me përpikëri, në çdo gjë, shenjat e urtësisë së tij shpirtërore. Sepse, ashtu si një dem i ri i lidhur pas një demi, kështu e tërhiqte zgjedhën bashkë me të, kudo që shkonte në botë. Dhe nuk e tërhiqte më pak për shkak të rinisë së vet, por gatishmëria e tij e bënte të garonte me mundimet e mësuesit. Dhe për këtë, përsëri, dëshmitar ishte vetë Pavli, kur tha: «Askush të mos e përçmojë, sepse ai e bën punën e Zotit, ashtu si edhe unë.» E shihni si dëshmon se zjarri i Timoteut ishte pikërisht kopja e zjarrit të tij?

9. Për më tepër, që të mos mendohej se i tha këto gjëra nga anësia a nga mirësjellja, ai i bën vetë dëgjuesit e tij dëshmitarë të virtytit të birit të vet, kur thotë: «Por ju e njihni provën e tij, se, si bir me atin, ashtu ai shërbeu me mua në Ungjill.» Domethënë: «ju e keni provuar virtytin e tij dhe shpirtin e tij të sprovuar.» Megjithatë, ndonëse kishte arritur në këtë lartësi veprash të mira, ai nuk u bë prej saj i sigurt në vete, por ishte plot ankth e frikë. Prandaj edhe agjëronte me rreptësi, dhe nuk ishte si shumë të tjerë, që, pasi kanë mbajtur veten vetëm dhjetë, ose ndoshta njëzet muaj, e lënë menjëherë fare çështjen. Ai, po ju them, kurrsesi s'ishte i tillë, as i tha vetes ndonjë gjë të këtillë: «Ç'nevojë kam më për agjërim? E kam nënshtruar veten; i kam mundur epshet; e kam vrarë trupin tim; kam trembur demonët; kam dëbuar djallin; kam ngjallur të vdekurit; kam pastruar lebrozët; jam bërë i tmerrshëm për fuqitë armike. Ç'nevojë kam më për agjërim, apo të kërkoj siguri nga ana e tij?» Asgjë të tillë nuk tha, as e mendoi. Përkundrazi, sa më shumë begatohej me vepra të mira të panumërta, aq më shumë frikësohej e dridhej. Dhe këtë urtësi shpirtërore e mësoi nga mësuesi i vet. Sepse edhe ai, pasi u ngrit deri në qiellin e tretë dhe u shpu në Parajsë; pasi dëgjoi fjalë të pathëna; pasi mori pjesë në mistere të tilla; dhe pasi e përshkoi tërë botën, si një krijesë me krahë, kur u shkroi korintasve, tha: «Kam frikë se mos, pasi u kam predikuar të tjerëve, dal vetë i flakur tej.» Dhe, në qoftë se Pavli kishte frikë pas kaq veprash të shquara të mira, ai që mund të thoshte «Bota është kryqëzuar për mua, dhe unë për botën», shumë më tepër na takon neve të kemi frikë, aq më shumë sa më shumë vepra të mira kemi grumbulluar. Sepse atëherë djalli bëhet më i egër; atëherë është më i tërbuar, kur na sheh ta drejtojmë jetën tonë me kujdes! Kur sheh ngarkesën e virtytit të stivosur bashkë, dhe barrën e barkës të rënduar, atëherë nxiton të bëjë një mbytje edhe më të rëndë! Sepse njeriu i parëndësishëm dhe i ulët, edhe në u rrëzoftë, s'i sjell çështjes së përbashkët ndonjë dëm kaq të madh. Por njeriu që ka qëndruar më së dukshmi, si të thuash mbi ndonjë lartësi virtyti, dhe që shihet e njihet qartë nga të gjithë, dhe admirohet nga të gjithë, kur sulmohet dhe rrëzohet, shkakton shkatërrim e humbje të madhe. Jo vetëm sepse bie nga kjo lartësi, por sepse i bën më të shkujdesur shumë prej atyre që e shohin lart. Dhe, ashtu si në trup mund të shkatërrohet ndonjë gjymtyrë tjetër pa pasur dëm të madh, por, në u privofshin sytë nga drita, ose në u dëmtoftë rëndë koka, tërë trupi bëhet i papërdorshëm, kështu duhet të themi edhe për shenjtorët dhe për ata që kanë kryer veprat më të larta të mira. Kur këta shuhen, kur marrin ndonjë njollë, i sjellin tërë pjesës tjetër të trupit një dëm të përgjithshëm dhe të padurueshëm!

10. Timoteu, pra, duke i ditur të gjitha këto, e forcoi veten nga çdo anë. Sepse e dinte se rinia është një moshë e vështirë; se është e paqëndrueshme, lehtësisht e mashtruar, tepër e prirur të rrëshqasë, dhe kërkon një fre jashtëzakonisht të fortë. Ajo është vërtet një lloj grumbulli që merr flakë lehtë, që kap çdo gjë nga jashtë dhe ndizet shpejt. Prandaj ai u kujdes ta mbyste nga të gjitha anët, dhe u përpoq ta ulte flakën me çdo mënyrë. Kalin që s'kapej dhe s'rrinte rehat, e frenoi me shumë forcë, derisa ia zbuti tekat, derisa e bëri të urtë dhe e dorëzoi krejtësisht të zbutur në duart e asaj arsyeje që është karrocieri. «Le të jetë i sëmurë trupi, thotë, por të mos jetë i sëmurë shpirti; le t'i vihet fre mishit, por të mos ndalet vrapi i frymës drejt qiellit.» Por, për më tepër, mund të çudites veçanërisht me këtë njeri, se, duke qenë kështu i sëmurë dhe duke luftuar me një dobësi të tillë, nuk u bë i shkujdesur ndaj punës së Perëndisë, por fluturonte kudo më shpejt se ata që kanë trup të shëndoshë e të fuqishëm: tani në Efes, tani në Korint, shpesh në Maqedoni e në Itali; duke u shfaqur kudo, në tokë e në det, bashkë me Mësuesin, duke ndarë me të çdo mundim dhe çdo rrezik të pandërprerë. Dhe urtësia shpirtërore e shpirtit të tij nuk turpërohej nga dobësia e trupit. Ja se ç'gjë është zelli për Perëndinë! Ja ç'lehtësi krahësh të jep! Sepse, ashtu si tek ata që kanë trup të rregullt e të shëndoshë, forca s'vlen asgjë në qoftë se shpirti është i ulët, i plogësht dhe budalla, kështu edhe tek ata që janë katandisur në dobësi të skajshme, s'lind asnjë dëm nga sëmundja e tyre, në qoftë se shpirti është fisnik dhe syçelët.

11. Ky këshillim, megjithatë, dhe kjo porosi, ashtu siç është, disave u duket sikur jep leje për të pirë verë pa masë. Por s'është kështu. Në qoftë se e hetojmë nga afër vetë këtë fjalë, ajo më shumë del një nxitje për përkore. Sepse mendoni: Pavli nuk e dha këtë këshillë as në fillim, as që në krye. Por kur pa se tërë forca ishte rrënuar, atëherë e dha; dhe as atëherë thjesht, por me një kufi të vënë që më parë. Ai nuk thotë vetëm «pi verë», por «pak» verë. Jo se Timoteut i duhej ky këshillim, por se na duhet neve. Për këtë arsye, kur i shkruan atij, na cakton neve masën dhe kufirin e pirjes së verës, duke i thënë të pijë vetëm aq sa të ndreqte çrregullimin, aq sa t'i sillte trupit shëndet, por jo një sëmundje tjetër. Sepse pirja e tepërt e verës nuk sjell më pak sëmundje të trupit e të shpirtit se sa pirja e shumtë e ujit, por shumë më tepër, dhe më të rënda. Sepse ajo i sjell mendjes luftën e pasioneve dhe një stuhi mendimesh të këqija, veç asaj që ia bën trupin nga i fortë të plogësht e të lëshuar. Sepse dheu, që trazohet gjatë nga uji i tepërt, s'shpërbëhet aq sa ligështohet, lëshohet e katandiset në rraskapitje fuqia e trupit të njeriut nga pirja e pandërprerë e verës. Le të ruhemi, pra, nga mungesa e masës në të dyja anët, dhe le të kujdesemi për shëndetin e trupit, teksa i shkurtojmë njëkohësisht prirjet e tij të llastuara. Sepse vera na u dha nga Perëndia jo që të dehemi, por që të jemi të matur; që të gëzohemi, jo që t'i shkaktojmë vetes dhembje. «Vera, thuhet, e gëzon zemrën e njeriut», por ti e bën shkak trishtimi; sepse ata që dehen janë të vrenjtur pa masë, dhe një errësirë e madhe u mbulon mendimet. Ajo është ilaçi më i mirë, kur e drejton masa më e mirë. Vargu që kemi para vlen edhe kundër heretikëve, që flasin keq për krijesat e Perëndisë. Sepse, po të ishte ndër gjërat e ndaluara, Pavli s'do ta kishte lejuar, as s'do të kishte thënë se duhet përdorur. Dhe jo vetëm kundër heretikëve, por edhe kundër atyre të thjeshtëve mes vëllezërve tanë, që, kur shohin dikë të turpërojë veten nga dehja, në vend që t'i qortojnë ata, fajësojnë frytin që u dha Perëndia dhe thonë: «Le të mos ketë verë.» Atyre, pra, duhet t'u përgjigjemi: «Le të mos ketë dehje. Sepse vera është vepër e Perëndisë, kurse dehja është vepër e djallit. Vera s'sjell dehje, por mospërmbajtja e prodhon atë. Mos e akuzo atë që është vepër e duarve të Perëndisë, por akuzo marrëzinë e një njeriu si ti. Kurse ti, teksa nuk e qorton e nuk e ndreq mëkatarin, e trajton me përbuzje Bamirësin tënd!»

12. Kur, pra, dëgjojmë njerëz që thonë gjëra të tilla, duhet t'ua mbyllim gojën. Sepse dehjen s'e prodhon përdorimi i verës, por mungesa e masës. Dehja! ajo rrënjë e të gjitha të këqijave. Vera u dha për të rikthyer dobësinë e trupit, jo për të përmbysur forcën e shpirtit; për të hequr sëmundjen e mishit, jo për të shkatërruar shëndetin e frymës. Mos i jep, pra, duke e përdorur pa masë dhuratën e Perëndisë, një shkas budallait dhe të pafytyrit. Sepse ç'ka më të mjerë se dehja! I dehuri është një kufomë e gjallë. Dehja është një demon i zgjedhur me dashje, një sëmundje pa shfajësim, një përmbysje që s'pranon asnjë arsyetim, një turp i përbashkët për fisin tonë. I dehuri s'është vetëm i padobishëm në mbledhjet tona, jo vetëm në punët publike e private, por vetë pamja e tij është gjëja më e neveritshme nga të gjitha, sepse fryma e tij është kutërbim. Gromësimat, gogësimat dhe fjala e të dehurit janë njëherësh të pakëndshme e fyese, dhe krejtësisht të neveritshme për ata që i shohin e flasin me ta. Dhe kurora e këtyre të këqijave është se kjo sëmundje ua bën qiellin të paarritshëm të dehurve, dhe s'i lë të fitojnë lumturinë e amshuar. Sepse, veç turpit që i pret këtu ata që vuajnë nga kjo sëmundje, atje i pret edhe një ndëshkim i rëndë! Le ta presim, pra, këtë ves të lig, dhe le të dëgjojmë Pavlin që thotë: «Pi pak verë.» Sepse edhe këtë pakicë ia lejon për shkak të dobësisë, kështu që, po të mos e kishte munduar dobësia, ai s'do ta kishte shtrënguar nxënësin të lejonte për vete qoftë edhe një sasi të vogël. Sepse është e udhës që gjithnjë ta masim, sipas rasteve e nevojave, edhe ushqimin e pijen e nevojshme që na jepen, dhe të mos e kalojmë kurrsesi nevojën tonë, as të bëjmë asgjë pa kuptim e më kot.

13. Por, meqë mësuam tashmë kujdesin e butë të Pavlit dhe virtytin e Timoteut, ejani, le ta kthejmë tani fjalën tonë te vetë zgjidhja e atyre pyetjeve. Cilat janë, pra, pyetjet? Sepse duhet t'i përmendim përsëri, që zgjidhja e tyre të jetë më e qartë. Pse, pra, Perëndia lejoi që një shenjtor i tillë, dhe një njeri që i ishte besuar drejtimi i kaq punëve, të binte në një gjendje sëmundjeje? Dhe pse as vetë Timoteu, as mësuesi i tij s'patën fuqi ta ndreqnin çrregullimin, por iu desh ajo ndihmë që merrej me pirjen e verës? Të tilla, vërtet, ishin pyetjet e shtruara. Por duhet të japim një zgjidhje të përpiktë, kështu që, në qoftë se dikush bie jo vetëm në sëmundje të tilla, por edhe në varfëri, në uri, në pranga, në mundime, në disfata, në shpifje, dhe në të gjitha ato të këqija që i përkasin jetës së tanishme, edhe pse qenë shenjtorë të mëdhenj e të mrekullueshëm, ju të mund të gjeni, edhe për rastin e tyre, në ato që do të parashtrohen sot, një përgjigje të saktë e fort të qartë për ata që janë të prirur të gjejnë faj. Sepse i keni dëgjuar shumë veta që bëjnë pyetje të tilla: «Përse vallë ndodh që një njeri i matur e i butë tërhiqet zvarrë çdo ditë përpara vendit të gjyqit nga një tjetër që s'njeh ligj dhe është i lig, dhe vuan të këqija të panumërta, e Perëndia e lejon këtë? Përse, përsëri, një tjetër u vra padrejtësisht mbi një akuzë të rreme?» «Filani, thotë kundërshtari, u mbyt në ujë; një tjetër u hodh nga një greminë; dhe do të mund të flitnim për shumë shenjtorë, si në ditët tona, ashtu edhe në ditët e të parëve tanë, që kanë vuajtur mundime të llojllojshme.» Prandaj, që të shohim arsyen e këtyre gjërave, dhe që ne vetë të mos shqetësohemi, as të mos e lëmë pas dore rastin e të tjerëve që kështu ndeshin një pengesë, duhet t'u kushtojmë vëmendje të zellshme arsyeve që do të parashtrohen tani.

14. Sepse, për mundimin e larmishëm e të shumëfishtë që u bie shenjtorëve, kam tetë arsye për t'ia shpallur dashurisë suaj. Prandaj, le të drejtohen të gjithë nga unë me vëmendjen më të rreptë, duke ditur se s'do të na mbetet më pas asnjë falje as shfajësim, në qoftë se pengohemi te ato që ndodhin, kur, pas gjithë kësaj, edhe pse ka kaq shumë arsye, jemi po aq të hutuar e të shqetësuar sikur të mos gjendej asnjë e vetme.

Arsyeja e parë, pra, është kjo: Perëndia i lejon të vuajnë të keqen, që të mos ngrihen lehtë në mendjemadhësi nga madhështia e veprave të tyre të mira dhe e mrekullive.

E dyta, që të tjerët të mos kenë për ta një mendim më të lartë nga sa i takon natyrës njerëzore, dhe të mos i marrin për perëndi e jo për njerëz.

E treta, që të shfaqet fuqia e Perëndisë, tek mund e tek ngadhënjen dhe tek e çon përpara fjalën e predikuar, me anë të njerëzve që janë të sëmurë dhe në pranga.

E katërta, që durimi i vetë këtyre të bëhet edhe më i dukshëm, sepse i shërbejnë Perëndisë jo për shpërblim, por tregojnë një ndershmëri mendjeje të tillë, sa japin provë të vullnetit të tyre të mirë e të pashuar ndaj Tij, edhe pas kaq të këqijash.

E pesta, që mendjet tona të jenë të urta rreth mësimit të ngjalljes. Sepse, kur sheh një njeri të drejtë, që begatohet me virtyt, të vuajë dhjetë mijë të këqija dhe kështu të ikë nga jeta e tanishme, ti detyrohesh krejtësisht, edhe pse pa dashje, të mendosh diçka për gjyqin e ardhshëm. Sepse, në qoftë se njerëzit nuk i lënë ata që kanë punuar për ta të ikin pa pagë e pa shpërblim, aq më tepër Perëndia s'mund të caktojë që ata që kanë punuar kaq shumë të nisen pa kurorë. Por, në qoftë se Ai s'mund të synojë t'ua mohojë përfundimisht atyre shpërblimin e mundimeve, atëherë doemos duhet të ketë një kohë, pas mbarimit të jetës këtu, në të cilën ata do të marrin shpërblimin e mundimeve të tyre të tanishme.

E gjashta, që të gjithë ata që bien në fatkeqësi të kenë ngushëllim e lehtësim të mjaftueshëm, duke shikuar njerëz të tillë dhe duke kujtuar se ç'vuajtje u kanë rënë.

E shtata, që, kur ju nxisim drejt virtytit të njerëzve të tillë dhe i themi secilit prej jush «Imito Pavlin, ndiq Pjetrin», ju të mos tërhiqeni me plogështi nga imitimi i tyre, për shkak të natyrës së jashtëzakonshme të veprave të tyre të mira, duke menduar se ata qenë pjesëtarë të një natyre tjetër.

E teta, që, kur duhet të quajmë dikë të lumtur, ose të kundërtën, të mësojmë kë duhet ta çmojmë të gëzuar, dhe kë të palumtur e të mjerë.

Këto, pra, janë arsyet. Por duhet t'i vërtetojmë të gjitha nga Shkrimet, dhe të tregojmë me përpikëri se gjithçka që u tha mbi këtë temë s'është shpikje e arsyetimit njerëzor, por vetë fjala e Shkrimeve. Sepse kështu ajo që themi do të jetë njëherësh më e denjë për t'u besuar, dhe do të zhytet më thellë në mendjet tuaja.

15. Se mundimi, pra, është i dobishëm për shenjtorët, që ata të ushtrojnë përkore e përulësi, dhe të mos fryhen nga mrekullitë e veprat e tyre të mira, dhe se Perëndia e lejon për këtë qëllim, mund ta dëgjojmë nga Davidi profet dhe nga Pavli, që thonë të njëjtën gjë. I pari thotë: «Është mirë për mua, o Zot, që rashë në hall, që të mësoja urdhërimet e tua.» Kurse i dyti, pasi tha «U rrëmbeva deri në qiellin e tretë dhe u shpura në Parajsë», vazhdon: «Dhe që të mos ngrihesha përtej mase nga bollëku i zbulesave, m'u dha një gjemb në mish, lajmëtari i Satanait, që të më godasë.» Ç'mund të jetë më e qartë se kjo? «Që të mos ngrihesha përtej mase», për këtë arsye, thotë ai, Perëndia lejoi «lajmëtarët e Satanait të më godasin.» Me lajmëtarë të Satanait, në të vërtetë, ai s'nënkupton disa demonë të veçantë, por njerëz që i shërbenin djallit: jobesimtarët, tiranët, paganët, që e ngacmonin pa pushim dhe e mundonin pa reshtur. Dhe ai thotë pikërisht këtë: «Perëndia mund t'i kishte shtypur këto përndjekje dhe këto mundime njëri pas tjetrit. Por, meqë isha rrëmbyer deri në qiellin e tretë dhe isha shpënë në Parajsë, që të mos ngrihesha e të mos mendoja shumë për veten nga bollëku i këtyre zbulesave, Ai i lejoi këto përndjekje, dhe la që këta lajmëtarë të Satanait të më godasin me përndjekje e mundime, që të mos ngrihesha përtej mase.» Sepse, edhe pse Pavli e Pjetri, dhe të gjithë ata që u ngjajnë, janë njerëz të shenjtë e të mrekullueshëm, siç edhe janë vërtet, prapëseprapë janë veçse njerëz, dhe kanë nevojë për shumë kujdes, që të mos ngrihen lehtë në mendjemadhësi; dhe, si shenjtorë, më shumë se të tjerët. Sepse asgjë s'të ngre kaq lehtë në mendjemadhësi sa një ndërgjegje plot me vepra të mira, dhe një shpirt që rron në vetëbesim. Prandaj, që këta të mos vuanin gjë të tillë, Perëndia lejoi që të kishte tundime e mundime, të cilat janë të fuqishme për t'i mbajtur poshtë, dhe për t'i bindur të ushtrojnë përkore në çdo gjë.

16. Se kjo vetë gjë ndihmon shumë edhe në shfaqjen e fuqisë së Perëndisë, mund ta mësoni po nga i njëjti apostull, që na tregoi të parën. Që të mos thoni (ashtu si mendojnë vërtet jobesimtarët) se Perëndia, duke e lejuar këtë, është ndonjë qenie e dobët, dhe i lë njerëz të tillë të mundohen pa pushim, se s'është i zoti t'i shpëtojë të vetët nga rreziqet, pikërisht këtë, po ju them, vështroni si e ka provuar Pavli me anë të këtyre ngjarjeve. Ai tregon jo vetëm se ngjarjet aspak s'e akuzonin Perëndinë për dobësi, por se ato e provonin fuqinë e Tij edhe më dukshëm para të gjithëve. Sepse, pasi tha «M'u dha një gjemb në mish, një lajmëtar i Satanait që të më godasë», dhe kështu tregoi sprovat e tij të përsëritura, vazhdon e shton: «Për këtë gjë iu luta Zotit tri herë që të largohej prej meje, dhe Ai më tha: Të mjafton hiri im, sepse fuqia ime përsoset në dobësi.» «Fuqia ime, do të thotë, duket atëherë kur ju jeni në dobësi; dhe, megjithatë, me anë tuajën, që dukeni sikur po dobësoheni, fjala e predikuar madhërohet dhe mbillet në çdo anë.» Kur, pra, e çuan në birucë, pasi kishte marrë një numër të madh kamzhikësh, ai e zuri rob rojtarin e burgut. Këmbët i kishte në pranga dhe duart në zinxhir, dhe burgu u drodh në mesnatë, ndërsa ata këndonin himne. E shihni si u përsos fuqia e Tij në dobësi? Po të kishte qenë Pavli i lirë dhe ta kishte tundur atë ndërtesë, gjëja s'do të kishte qenë kaq e mrekullueshme. «Për këtë arsye, thotë Ai, mbetu i lidhur, dhe muret do të tunden nga çdo anë, dhe të burgosurit do të zgjidhen, që fuqia ime të duket më e madhe, kur, me anë tënde, të lidhur e në pranga, të gjithë ata që janë në pranga do të zgjidhen.» Pikërisht kjo rrethanë ishte ajo që atëherë e mahniti rojtarin e burgut: se ai, i mbyllur me kaq forcë, vetëm me anë të lutjes, arriti t'i tundte themelet, t'i hapte dyert e burgut dhe të zgjidhte të gjithë të burgosurit. Dhe s'është ky i vetmi rast. Por edhe me Pjetrin, edhe me vetë Pavlin, si dhe me nxënësit e tjerë, mund ta shohësh këtë të ndodhë vazhdimisht: në mes të përndjekjes, hiri i Perëndisë gjithnjë lulëzon dhe shfaqet krah mundimeve, dhe kështu shpall fuqinë e Tij. Prandaj Ai thotë: «Të mjafton hiri im, sepse fuqia ime përsoset në dobësi.»

17. Por, për të treguar se shumë veta do të ishin tepër shpesh gati të imagjinonin për ta gjëra përtej natyrës njerëzore, po të mos i shihnin të duronin mundime të tilla, dëgjoni si kishte frikë Pavli pikërisht për këtë pikë: «Sepse, edhe sikur të doja të mburresha, s'do të isha budalla, por tani po përmbahem, që askush të mos mendojë për mua më shumë nga ç'më sheh të jem, ose nga ç'dëgjon për mua.» Po ç'do të thotë me këtë? Unë jam i zoti, thotë ai, të flas për mrekulli shumë më të mëdha; por s'dua, që madhështia e mrekullive të mos ngrejë për mua një mendim tepër të lartë mes njerëzve. Për këtë arsye edhe Pjetri, kur ia kishin kthyer shëndetin të çalit dhe të gjithë çuditeshin me ta, për të frenuar popullin dhe për t'i bindur se ata s'kishin shfaqur asgjë nga kjo fuqi prej vetes së tyre, a nga forca e tyre e lindur, thotë: «Pse na shikoni kaq me ngulm, sikur ta kishim bërë këtë njeri të ecte me fuqinë ose me shenjtërinë tonë?» Dhe përsëri, në Listra, populli jo vetëm u mbush me habi, por nxori qe, pasi i kishte kurorëzuar me kurora lulesh, dhe përgatitej të bënte fli për Pavlin e Varnavën. Vështroni ligësinë e djallit. Me anë të pikërisht atyre njerëzve nëpër të cilët punonte Zoti për të spastruar pabesinë nga bota, me po ata u përpoq armiku ta fuste përsëri atë, duke i bindur sërish të merrnin njerëz për perëndi, ashtu siç kishte bërë në kohët e shkuara. Dhe pikërisht kjo ishte ajo që futi fillimin dhe rrënjën e idhujtarisë. Sepse shumë veta, pasi patën sukses në luftëra, ngritën trofe, ndërtuan qytete dhe u bënë njerëzve të asaj kohe të mira të tjera të këtij lloji, u çmuan si perëndi nga turma, dhe u nderuan me tempuj e me altarë; dhe tërë lista e perëndive greke përbëhet nga njerëz të tillë. Prandaj, që kjo të mos u bëhej shenjtorëve, Perëndia lejoi që ata vazhdimisht të dëboheshin, të fshikulloheshin, të binin në sëmundje, që bollëku i dobësisë trupore dhe shumësia e atyre tundimeve t'i bindnin ata që ishin atëherë me ta se, së pari, njerëz ishin ata që bënin mrekulli të tilla, dhe, së dyti, se ata s'jepnin asgjë nga fuqia e tyre, por ishte thjesht hiri që punonte me anë të tyre të gjitha këto mrekulli. Sepse, po të merrnin për perëndi njerëz që kishin bërë veç gjëra të vockla e të ulëta, aq më tepër do t'i kishin marrë këta për të tillë, po të mos kishin vuajtur asgjë të natyrës njerëzore, kur bënin mrekulli si ato që askush s'i kishte parë a dëgjuar më parë. Sepse, në qoftë se, edhe kur këta fshikulloheshin, hidheshin nga greminat, burgoseshin, dëboheshin dhe viheshin çdo ditë në rrezik, prapëseprapë kishte disa që binin në këtë mendim të pafe, aq më tepër do të ishin parë kështu, po të mos kishin duruar asgjë që i takon natyrës njerëzore!

18. Kjo, pra, është arsyeja e tretë e mundimit; dhe e katërta është që shenjtorët të mos mendohej se i shërbejnë Perëndisë nga shpresa e begatisë së tanishme. Sepse shumë prej atyre që rrojnë në shthurje, kur qortohen, siç ndodh shpesh, nga shumë veta, dhe ftohen te mundimet e virtytit; dhe kur dëgjojnë se shenjtorët lëvdohen për gëzimin e tyre nën vështirësi të mëdha, e sulmojnë karakterin e tyre pikërisht mbi këtë bazë. Dhe jo vetëm njerëzit, por edhe vetë djalli e ka pasur këtë dyshim. Sepse, kur Jobi ishte rrethuar me pasuri të madhe dhe gëzonte shumë begati, ai demon i lig, i qortuar nga Perëndia për shkak të tij, dhe pa pasur ç'të thoshte; kur s'mundi as t'u përgjigjej akuzave kundër vetes, as ta vinte në dyshim virtytin e këtij njeriu të drejtë, u strehua menjëherë te kjo mbrojtje, duke folur kështu: «A të ka frikë Jobi kot? A nuk i ke bërë një gardh rreth e qark nga të gjitha anët?» «Për shpërblim, pra, thotë ai, është i virtytshëm ai njeri, sepse gëzon prej tij kaq begati.» Ç'bëri atëherë Perëndia? Duke dashur të tregonte se shenjtorët e Tij nuk i shërbejnë për shpërblim, ia zhveshi tërë begatinë, e dorëzoi në varfëri dhe e lejoi të binte në sëmundje të rëndë. Pastaj, duke e qortuar djallin që kishte dyshuar kështu pa arsye, thotë: «Ai ende e mban fort ndershmërinë e vet; më kot më nxite ta shkatërroja pasurinë e tij.» Sepse për shenjtorët është shpërblim e kompensim i mjaftueshëm vetë fakti që i shërbejnë Perëndisë. Sepse kjo, në të vërtetë, për atë që do, është shpërblim i mjaftë: të dojë atë që dashuron. Dhe s'kërkon asgjë tjetër, as çmon gjë më të madhe se kaq. Dhe, në qoftë se kështu është puna me një njeri, aq më tepër në lidhje me Perëndinë. Prandaj, që Perëndia ta tregonte këtë, dha më shumë se sa kërkoi djalli. Sepse ky tha: «Shtri dorën tënde dhe preke atë.» Por Perëndia s'tha kështu, por: «Ta dorëzoj atë ty.» Sepse, ashtu si në ndeshjet e botës së jashtme, luftëtarët që janë të fuqishëm dhe në gjendje të mirë trupore nuk dallohen aq mirë, kur janë të mbështjellë rreth e qark me rrobën e lyer me vaj; por kur e heqin këtë dhe dalin lakuriq në arenë, atëherë mbi të gjitha i mahnitin shikuesit nga çdo anë me përpjesëtimin e gjymtyrëve, sepse s'ka më asgjë që t'i mbulojë; kështu ishte edhe me Jobin. Kur ishte i mbështjellë me tërë atë pasuri, shumicës s'i dukej ç'njeri ishte. Por kur, si një mundës që heq rrobën, e flaku atë dhe doli lakuriq te ndeshjet e devotshmërisë, kështu i zhveshur, i mahniti të gjithë ata që e panë. Kaq, sa vetë teatri i engjëjve brohoriti kur pa qëndresën e shpirtit të tij, dhe e duartrokiti teksa fitonte kurorën! Sepse, siç e vura re më parë, ai s'shihej aq mirë nga njerëzit kur ishte i veshur me tërë atë pasuri, sa kur, duke e hedhur tej si rrobë, e shfaqi veten lakuriq, si të thuash në një teatër, në mes të botës, dhe të gjithë admiruan fuqinë e shpirtit të tij, e cila u dëshmua jo vetëm se u zhvesh nga çdo gjë, por edhe nga ndeshja, dhe nga durimi i tij përballë dobësisë. Dhe, siç e thashë më parë, vetë Perëndia s'e goditi, që djalli të mos thoshte përsëri: «E kurseve, dhe s'i shkaktove një sprovë aq të madhe sa duhej.» Por ia dha kundërshtarit shkatërrimin e bagëtisë dhe pushtetin mbi mishin e tij. «Jam i sigurt, thotë Ai, për këtë mundës; prandaj s'të ndaloj t'i ngarkosh çfarëdo ndeshjeje që dëshiron.» Por, ashtu si ata që janë të stërvitur mirë në lojërat e palestrës, dhe kanë arsye të mbështeten te mjeshtëria dhe te forca e tyre trupore, shpesh s'i kapin kundërshtarët drejt e në këmbë, as s'marrin përparësi të barabartë, por i lënë t'i kapin nga mesi, që të bëjnë një fitore më të shkëlqyer; kështu edhe Perëndia i dha djallit ta kapte këtë shenjtor nga beli, që, kur ta kishte mundur, pas një sulmi kaq në disfavor të vet, dhe ta kishte shtrirë kundërshtarin përtokë, kurora e tij të ishte aq më e lavdishme!

19. Është ar i sprovuar! Sprovoje si të duash; shqyrtoje si të pëlqen, s'do të gjesh në të asnjë zgjyrë. Kjo na tregon jo vetëm qëndresën e të tjerëve, por sjell edhe shumë më tepër ngushëllim. Sepse, ç'thotë Krishti? «Lum ju kur t'ju shajnë e t'ju përndjekin njerëzit, dhe të thonë kundër jush gjithfarë të keqeje me gënjeshtër, për shkakun tim. Gëzohuni dhe ngazëllohuni, sepse i madh është shpërblimi juaj në qiej; sepse kështu i përndoqën etërit e tyre profetët.» Përsëri, Pavli, duke u shkruar maqedonasve me dëshirën për t'i ngushëlluar, thotë: «Sepse ju, o vëllezër, u bëtë ndjekës të kishave të Perëndisë që janë në Jude. Sepse edhe ju vuajtët të njëjtat gjëra nga bashkatdhetarët tuaj, ashtu si edhe ata nga judenjtë.» Dhe përsëri, ai i ngushëllon në të njëjtën mënyrë edhe hebrenjtë, duke numëruar të gjithë të drejtët që kishin jetuar në furra, në gropa, në shkretëtira, në male, në shpella, në uri dhe në varfëri. Sepse pjesëmarrja e përbashkët në vuajtje u sjell njëfarë ngushëllimi atyre që kanë rënë.

20. Por, se kjo sjell edhe argumente për ngjalljen, dëgjoni përsëri po atë Pavël, që thotë: «Në qoftë se, si njeri, jam ndeshur me bishat në Efes, ç'dobi kam, në qoftë se të vdekurit nuk ngjallen?» Dhe më tej: «Në qoftë se vetëm në këtë jetë kemi shpresë, jemi më të mjerët nga të gjithë njerëzit.» Ne vuajmë, na thotë ai, të këqija të panumërta gjatë jetës së tanishme; në qoftë se, pra, s'ka jetë tjetër për të shpresuar, ç'mund të jetë më e mjerë se gjendja jonë? Nga kjo është e qartë se punët tona s'kufizohen brenda kufijve të kësaj gjendjeje të tanishme; dhe kjo del sheshit nga sprovat tona. Sepse Perëndia s'do të mund t'i linte kurrë ata që kanë duruar kaq shumë e kaq të mëdha të këqija, dhe që e kanë kaluar tërë jetën e tanishme në sprova e rreziqe të panumërta, të mbeteshin pa shpërblimin e dhuratave shumë më të mëdha. Dhe, në qoftë se s'mund ta lejonte këtë, është e sigurt se ka përgatitur një jetë tjetër, më të mirë e më të ndritur, në të cilën do t'i kurorëzojë ata që janë përleshur për çështjen e devotshmërisë, dhe do t'i shpallë lëvdatat e tyre para tërë botës. Kështu që, kur sheh një njeri të drejtë të shtrënguar e të munduar, në sëmundje e në varfëri, si dhe në të tjera vuajtje të panumërta, derisa ta mbarojë këtë jetë të tanishme, thuaji vetes se, po të mos kishte ngjallje e gjyq, Perëndia s'do të kishte lejuar që dikush, që duroi të këqija kaq të mëdha për hir të Tij, të ikte prej këtu pa gëzuar asnjë gjë të mirë. Prej kësaj është e qartë se për të tillët Ai ka përgatitur një jetë tjetër, dhe një jetë më të ëmbël e shumë më të durueshme. Sepse, po të mos ishte kështu, atëherë s'do t'i linte shumë të ligj të llastoheshin gjatë jetës së tanishme, dhe shumë të drejtë të mbeteshin në dhjetë mijë të këqija. Por, meqë është përgatitur një jetë tjetër, në të cilën Ai do të shpërblejë secilin sipas asaj që meriton, njërin për ligësinë e tij, tjetrin për virtytin, prandaj përmbahet, ndërkohë që sheh të parin të durojë të keqen dhe të dytin të rrojë në llastim.

21. Dhe do të përpiqem ta sjell edhe atë arsyen tjetër nga Shkrimet. Po cila ishte ajo? Ishte kjo: që të mos themi, kur nxitemi drejt të njëjtit virtyt, se ata qenë pjesëtarë të një natyre tjetër, ose se s'ishin njerëz. Për këtë arsye, dikush, duke folur për Ilian e madh, thotë: «Ilia ishte njeri me të njëjtat pasione si ne.» A e kuptoni se ai e tregon, nga pjesëmarrja e përbashkët në vuajtje, se ishte i njëjti lloj njeriu si ne? Dhe përsëri: «Edhe unë jam njeri me të njëjtat pasione si ju.» Dhe kjo e siguron një natyrë të përbashkët.

22. Por, se kjo na mëson edhe të quajmë të lumtur ata që duhet t'i quajmë të lumtur, del sheshit nga kjo. Sepse, kur dëgjon Pavlin që thotë: «Deri në këtë çast ne edhe kemi uri, edhe kemi etje, edhe jemi lakuriq, edhe rrihemi, dhe s'kemi vend të caktuar për të banuar»; dhe përsëri: «Atë që do Zoti, e ndreq, dhe fshikullon çdo bir që pranon», është e sigurt se s'janë ata që gëzojnë qetësi, por ata që janë në mundim për hir të Perëndisë, dhe ata që janë në shtrëngim, që duhet t'i duartrokasim, duke ndjekur ata që rrojnë me virtyt dhe kultivojnë devotshmërinë. Sepse kështu flet profeti: «E djathta e tyre është një e djathtë paudhësie. Bijat e tyre të zbukuruara, të stolisura si tempull. Hambarët e tyre plot, që derdhen nga njëri te tjetri; delet e tyre pjellore, të shumta nëpër rrugët e tyre; qetë e tyre të majmë. S'ka shembje gardhi, as kalim tejpërtej, as zhurmë nëpër rrugët e tyre. E quajnë të lumtur popullin, punët e të cilit janë në këtë gjendje.» Po ç'thua ti, o profet? «I lumtur, thotë ai, populli, Perëndia i të cilit është Zoti»; jo populli i pasur me pasuri, por ai i stolisur me devotshmëri; atë popull, thotë ai, e çmoj të lumtur, edhe pse vuan vështirësi të panumërta!

23. Por, sikur të duhej të shtonim një arsye të nëntë, do të mund të thoshim se ky mundim i bën më të sprovuar ata që mundohen. «Sepse mundimi lind durimin; durimi, provën; prova, shpresën; dhe shpresa s'të turpëron.» A e shihni se prova, që vjen nga mundimi, ngul te ne shpresën e të mirave që do të vijnë, dhe se qëndrimi në sprova bën që të kemi shpresë të mirë për të ardhmen? Kështu që s'e thashë me nxitim se pikërisht këto mundime na shënojnë shpresa ngjalljeje, dhe i bëjnë më të mirë ata që sprovohen. Sepse, thotë ai, «ashtu si ari sprovohet në furrë, kështu njeriu i pëlqyeshëm në furrën e poshtërimit.»

24. Ka, veç kësaj, edhe një arsye të dhjetë për të përmendur. E cila është ajo, veç asaj që kam përmendur shpesh më parë? Domethënë: në qoftë se kemi ndonjë njollë, kështu i heqim ato. Dhe patriarku, duke e bërë të qartë këtë çështje, i tha të pasurit: «Llazari i mori të këqijat e veta», prandaj «tani është duke u ngushëlluar.» Dhe, veç kësaj, mund të gjejmë edhe një arsye tjetër, me këtë kuptim: se kështu na shtohen kurorat dhe shpërblimet. Sepse, sa më të forta të jenë mundimet, aq më shumë shtohen edhe shpërblimet; madje shumë më tepër. Sepse «vuajtjet e kohës së tanishme, thuhet, s'janë të denja të krahasohen me lavdinë që do të zbulohet te ne.» Meqë, pra, janë kaq të shumta arsyet që kemi për të parashtruar rreth mundimeve të shenjtorëve, le të mos i marrim keq sprovat tona, as të mos hidhërohemi a shqetësohemi për to. Përkundrazi, le ta disiplinojmë vetë shpirtin tonë, dhe le t'i mësojmë të tjerët të bëjnë të njëjtën gjë.

25. Dhe, o i dashur, në qoftë se sheh një njeri të rrojë me virtyt, të mbajë fort urtësinë shpirtërore, të pëlqejë Perëndinë, e prapëseprapë të vuajë të këqija të panumërta, mos u pengo! Dhe, edhe pse sheh dikë t'i kushtohet punëve shpirtërore, dhe të jetë gati të arrijë diçka të dobishme, e prapë menjëherë t'i pritet rruga, mos u shkuraj! Sepse e di se ka shumë veta që shpesh shtrojnë një pyetje të këtillë: «Filani, thonë ata, po bënte një pelegrinazh te faltorja e ndonjë martiri; dhe, ndërsa çonte para te të varfrit, ra në një mbytje anijeje dhe humbi gjithçka. Një tjetër, duke bërë të njëjtën gjë, ra në duart e kusarëve, dhe mezi shpëtoi jetën, e la vendin lakuriq.» Ç'duhet të themi, pra? Se në asnjërin nga këto raste s'ka pse të jetë njeriu i trishtuar. Sepse, edhe në qoftë se njëri ra në mbytje anijeje, prapë ai e ka të plotë frytin e drejtësisë së vet, sepse e kreu tërë pjesën e tij. I mblodhi paratë, i vuri mënjanë, i mori me vete, u nis për pelegrinazh; por mbytja që pasoi s'ishte prej vullnetit të tij. «Po pse e lejoi Perëndia?» Që ta bënte njeriun të sprovuar. «Por, thotë dikush, të varfrit u lanë pa paratë.» A kujdesesh ti më shumë për të varfrit se sa Perëndia që i bëri? Sepse, po të mbetën pa këto gjëra, Ai është i zoti t'u sigurojë atyre një furnizim më të madh pasurie nga një anë tjetër.

26. Le të mos i kërkojmë, pra, Atij llogari për atë që bën, por le t'i japim lavdi në të gjitha gjërat. Sepse s'është kot dhe pa qëllim që Ai i lejon shpesh ngjarje të tilla. Përkundrazi, veç asaj që s'i lë pas dore ata që do të kishin gëzuar rehati nga një pasuri e tillë, dhe në vend të saj u siguron një ushqim tjetër, Ai e bën edhe atë që pëson mbytjen e anijes më të sprovuar, dhe i jep një shpërblim më të madh. Sepse ta falënderosh Perëndinë, kur bie në fatkeqësi të tilla, është gjë shumë më e madhe se sa të japësh lëmoshë. Sepse jo vetëm ajo që japim lëmoshë, por edhe çdo gjë që na e kanë marrë të tjerët dhe e kemi duruar me qëndresë, edhe kjo na sjell shumë fryt. Dhe, që ta mësoni se kjo e dyta është vërtet gjëja më e madhe, do ta bëj të qartë nga ajo që i ra Jobit. Ai, kur ishte zotërues i pasurisë, ua hapi shtëpinë të varfërve, dhe çdo gjë që kishte e dhuroi; por s'ishte aq i shquar kur ua hapte shtëpinë të varfërve, sa kur, me të dëgjuar se i qe rrëzuar shtëpia, s'e mori me padurim. S'ishte i shquar kur vishte të zhveshurit me leshin e kopesë së vet, aq sa ishte i shquar e i famshëm kur dëgjoi se kishte rënë zjarri dhe kishte gllabëruar tërë kopetë e tij, e prapë falënderoi. Më parë ishte dashamirës i njeriut; tani u bë dashamirës i Urtësisë. Më parë kishte dhembshuri për të varfrit; por tani i dha falënderim Zotit! Dhe s'i tha vetes: «Përse ndodhi kjo? U dogjën kopetë nga të cilat ushqeheshin mijëra të varfër; dhe, po të isha i padenjë të gëzoja një bollëk të tillë, të paktën duhej të më kishte kursyer për hir të atyre që merrnin pjesë prej saj.»

27. Asgjë të tillë s'shqiptoi Jobi, madje as e mendoi, sepse e dinte se Perëndia i shpërndante të gjitha gjërat për të mirë. Dhe, që ta mësoni, për më tepër, se ai i dha djallit një goditje më të rëndë pas kësaj, kur, i zhveshur nga çdo gjë, falënderoi, se sa kur, duke i pasur ato, jepte lëmoshë, vini re: kur i kishte ato, djalli mund të shprehte njëfarë dyshimi, dhe, sado i rremë, prapë mund ta shprehte: «A të shërben Jobi kot?» Por, kur i mori të gjitha, dhe e zhveshi nga gjithçka, e njeriu prapë ruajti të njëjtin vullnet të mirë ndaj Perëndisë, që nga ai çast goja e tij e paturpshme u mbyll, dhe s'pati më ç'të pohonte. Sepse njeriu i drejtë ishte më i shquar se në gjendjen e tij të mëparshme. Sepse ta durosh fisnikërisht dhe me falënderim mungesën e çdo gjëje është gjë shumë më e madhe se sa të japësh lëmoshë teksa rron në begati; dhe kjo u dëshmua pikërisht në rastin e këtij njeriu të drejtë. Më parë kishte shumë mirësi ndaj shokëve të tij shërbëtorë; tani u tregua një dashuri e jashtëzakonshme ndaj Zotit!

28. Dhe s'e zgjas këtë fjalim pa qëllim, sepse ka shumë veta që, shpesh duke qenë të zënë me vepra mëshire, si mbajtja e vejushave, u është plaçkitur tërë pasuria. Disa të tjerë, nga aksidenti i ndonjë zjarri, kanë humbur gjithçka; disa kanë rënë në mbytje anijeje; të tjerë, nga padi të rreme e nga dëme të atij lloji, edhe pse kanë bërë shumë lëmosha, kanë rënë në skajet e varfërisë, të sëmundjes e të lëngatës, dhe s'kanë marrë ndihmë nga askush. Që të mos themi, pra, siç bëjnë shpesh shumë veta, «Askush s'di asgjë», ajo që sapo u tha mund të mjaftojë për të hequr çdo hutim mbi këtë pikë. Le të thuhet si kundërshtim se «filani, pasi bëri shumë lëmosha, humbi gjithçka?» E ç'ka, po të kishte humbur gjithçka? Në qoftë se falënderon për këtë humbje, do të tërheqë mbi vete një mirësi shumë më të madhe nga Perëndia! Dhe s'do të marrë dyfishin, siç mori Jobi, por njëqindfishin në jetën që do të vijë. Por, në qoftë se këtu duron të keqen, pikërisht rrethana që i mban të gjitha me qëndresë do t'i sjellë një thesar më të madh. Sepse Perëndia e lejon të bjerë nga bollëku në varfëri, me qëllim që ta thërrasë kështu te ushtrimet më të shpeshta dhe te ndeshjet më të mëdha. A të ka ndodhur, siç ndodh shpesh, që zjarri, duke rrëmbyer shtëpinë tënde, ta ka djegur atë dhe ka gllabëruar tërë pasurinë tënde? Kujto ç'i ndodhi Jobit; falëndero Zotin, që, edhe pse mund ta kishte ndaluar, s'e ndaloi. Dhe do të marrësh një shpërblim aq të madh sa të kishe depozituar tërë pasurinë tënde në duart e të varfërve! Po a i kalon ditët në varfëri e në uri, dhe në mes të një mijë rreziqesh? Kujto Llazarin, që iu desh të ndeshej me sëmundjen, me varfërinë, me vetminë dhe me ato sprova të tjera të panumërta; dhe kjo pas një shkalle kaq të lartë virtyti! Kujto apostujt, që jetuan në uri, në etje e në lakuriqësi; profetët, patriarkët, njerëzit e drejtë, dhe do t'i gjesh të gjithë këta jo mes të pasurve a të llastuarve, por mes të varfërve, të munduarve dhe të pikëlluarve!

29. Duke i thënë këto gjëra vetes, falëndero Zotin, që të bëri të jesh nga kjo anë, jo se të urren, por se të do shumë. Sepse Ai s'do t'i kishte lejuar as ata njerëz të vuanin kështu, po të mos i kishte dashur tej mase, ngaqë i bëri më të shquar me anë të këtyre të këqijave. S'ka gjë aq të mirë sa falënderimi; ashtu si s'ka gjë më të keqe se blasfemia. S'duhet të çuditemi që, kur bëhemi të vëmendshëm ndaj gjërave shpirtërore, vuajmë shumë gjëra të rënda. Sepse, ashtu si hajdutët s'çajnë mure dhe s'rrinë me ngulm roje aty ku ka bar, byk e kashtë, por aty ku ka ar e argjend, kështu edhe djalli u vërsulet veçanërisht atyre që janë të zënë me punë shpirtërore. Ku ka virtyt, atje ka shumë leqe! Ku ka lëmoshë, atje ka zili! Por ne kemi një armë, që është më e mira, dhe e mjaftueshme për të zmbrapsur tërë kurthe të tilla si këto: në çdo gjë t'i japim falënderim Perëndisë. Më thuaj, a nuk ra Abeli, kur i ofronte Perëndisë frytet e para, nga dora e vëllait? E prapë Perëndia e lejoi, jo se e urrente atë që e kishte nderuar, por se e donte shumë; dhe, veç asaj që erdhi nga ajo fli e shkëlqyer, i siguroi një kurorë tjetër me anë të martirizimit. Moisiu deshi të mbronte një njeri që po dëmtohej, dhe u vu në rrezikun më të skajshëm, dhe u dëbua nga vendi i vet. Edhe këtë Perëndia e lejoi, që ti të mësoje durimin e shenjtorëve. Sepse, po t'i vinim duart te puna e fesë duke e ditur që më parë se s'do të vuanim asgjë të rëndë, s'do të dukej sikur bëjmë ndonjë gjë të madhe, ngaqë do të kishim një peng të tillë sigurie. Por kështu siç është, ata që bëjnë gjëra të tilla janë edhe më shumë për t'u admiruar, pikërisht për këtë: sepse, edhe pse i parashohin rreziqet, ndëshkimet, vdekjet dhe dhjetë mijë të këqija, prapë s'hoqën dorë nga ato vepra të mira, as u bënë më pak të zellshëm nga pritja e tmerreve.

30. Ashtu, pra, si thanë tre djemtë: «Ka një Perëndi në qiell, që është i zoti të na shpëtojë; dhe, në mos, le ta dish, o mbret, se ne s'do t'u shërbejmë perëndive të tua, dhe se s'do ta adhurojmë figurën e artë që ke ngritur.» Bëj edhe ti kështu: kur je gati të kryesh ndonjë detyrë ndaj Perëndisë, prit rreziqe të shumëfishta, ndëshkime të shumëfishta, vdekje të shumëfishta; dhe mos u habit, as mos u shqetëso, në ndodhshin gjëra të tilla. Sepse thuhet: «Biri im, në qoftë se vjen t'i shërbesh Zotit, përgatite shpirtin tënd për tundim.» Sepse, sigurisht, askush që zgjedh të luftojë s'pret ta marrë kurorën pa plagë! Dhe ti, pra, që ke marrë përsipër të bësh një luftë të plotë me djallin, mos mendo se do të kesh një jetë pa rrezik dhe plot me luks! Perëndia s'të ka premtuar shpërblimin dhe premtimin e Tij këtu, por gjithçka të shkëlqyer për ty në jetën e ardhshme! Gëzohu, pra, dhe ngazëllohu, në qoftë se, kur ke bërë vetë ndonjë vepër të mirë, merr të kundërtën, ose në qoftë se sheh një tjetër duke vuajtur këtë; sepse kjo bëhet për ty burim i një shpërblimi më të lartë! Mos u ligështo; as mos hiq dorë nga zelli yt, as mos u bëj më i plogësht, por përkundrazi shtyji përpara me më shumë ngulm. Sepse edhe apostujt, kur predikonin, edhe pse fshikulloheshin, gjuheshin me gurë dhe ishin banorë të përhershëm të burgjeve, e shpallnin mesazhin e së Vërtetës me guxim më të madh jo vetëm pas shpëtimit nga rreziqet, por edhe në vetë ato rreziqe. Pavli shihet në burg, madje edhe në zinxhirë, duke dhënë mësim dhe duke i futur të tjerët në misteret; dhe, për më tepër, duke bërë të njëjtën gjë në një gjyq, në mbytje anijeje, në stuhi, dhe në një mijë rreziqe. Bëj edhe ti si këta shenjtorë, dhe mos pusho nga veprat e mira, sa kohë që të ka mundësia; dhe, edhe pse e sheh djallin të të pengojë dhjetë mijë herë, kurrë mos u tërhiq! Ti, ndoshta, duke mbartur me vete pasurinë tënde, ke rënë në mbytje anijeje; por Pavli, që mbartte fjalën, shumë më të çmuar se çdo pasuri, po shkonte në Romë, dhe iu mbyt anija, dhe duroi vështirësi të panumërta. Dhe këtë e tregoi ai vetë, kur tha: «Shumë herë deshëm të vinim te ju, por Satanai na pengoi.» Dhe Perëndia e lejoi, duke e zbuluar kështu edhe më me bollëk fuqinë e Tij, dhe duke treguar se shumësia e gjërave që bëri djalli, ose pengoi të bëheshin, as e pakësoi, as e ndërpreu predikimin e Ungjillit. Për këtë arsye Pavli i dha falënderim Perëndisë në të gjitha gjërat; dhe, duke ditur se me këtë bëhej vetë më i sprovuar, tregoi ngulmin e tij të jashtëzakonshëm në çdo rast, pa lejuar asnjë nga këto pengesa ta ndalonte!

31. Sa herë, pra, që na dështojnë veprat shpirtërore, aq herë le t'i marrim përsëri në dorë; dhe le të mos themi: «Për ç'arsye i lejoi Perëndia këto pengesa?» Sepse Ai i lejoi për këtë qëllim: që të tregonte te të tjerët edhe më shumë gatishmërinë tënde dhe dashurinë tënde të madhe; ngaqë kjo është shenja e veçantë e atij që do: kurrë të mos heqë dorë nga ato gjëra që i pëlqejnë atij që dashuron. Njeriu i plogësht dhe i shkujdesur do të tërhiqet që në goditjen e parë; por ai që është plot energji e syçelët, edhe pse pengohet një mijë herë, do t'u kushtohet edhe më shumë gjërave të Perëndisë, duke i kryer të gjitha aq sa mundet, dhe duke falënderuar në çdo gjë. Këtë, pra, le ta bëjmë! Falënderimi është një thesar i madh; një pasuri e madhe; një e mirë që s'mund të merret; një armë e fuqishme! Ashtu si blasfemia e shton fatkeqësinë tonë të tanishme, dhe na bën të humbasim shumë më tepër veç asaj që kemi humbur tashmë. A ke humbur para? Në qoftë se ke qenë falënderues, ke fituar shpirtin tënd, dhe ke marrë një pasuri më të madhe, sepse ke përfituar një masë më të madhe të mirësisë së Perëndisë. Por, në qoftë se blasfemon, ke humbur, veç kësaj, edhe sigurinë tënde, dhe s'e ke rifituar pasurinë tënde; madje edhe shpirtin, që e kishe, e ke flijuar!

32. Por, meqë fjalimi ynë u kthye tani te tema e blasfemisë, dua t'ju kërkoj një nder të gjithëve, në shkëmbim të kësaj fjale sime dhe të bisedës me ju: që ju, në vendin tim, t'i ndreqni blasfemuesit e këtij qyteti. Dhe, po të dëgjoni ndonjë në rrugë, ose në mes të sheshit, të blasfemojë Perëndinë, shkoni tek ai dhe qortojeni; dhe, në qoftë e nevojshme t'i jepni edhe të rrahura, mos kurseni. Godite në fytyrë; bjeri gojës; shenjtëroje dorën tënde me goditjen; dhe, në të akuzoftë dikush dhe të tërheqtë zvarrë te vendi i gjyqit, shko pas tyre atje. Dhe, kur gjykatësi në fron të kërkojë llogari, thuaji me guxim se ai njeri blasfemoi Mbretin e engjëjve! Sepse, në qoftë e nevojshme të ndëshkohen ata që blasfemojnë një mbret tokësor, aq më tepër ata që fyejnë Perëndinë. Është një krim i përbashkët, një dëm publik; dhe kushdo që do është i lirë të ngrejë akuzë. Le ta mësojnë judenjtë e grekët se të krishterët janë shpëtimtarët e qytetit; se janë rojtarët e tij, mbrojtësit dhe mësuesit. Le ta mësojnë këtë edhe të shthururit e të çoroditurit: se duhet t'u kenë frikë edhe shërbëtorëve të Perëndisë; se, në rast se ndonjëherë u vjen për të thënë një gjë të tillë, të mund të shohin rreth e rrotull njëri-tjetrin, dhe të dridhen qoftë edhe nga hija e vet, të tmerruar se mos ndonjë i krishterë, pasi ka dëgjuar ç'thanë, u vërsulet dhe i ndëshkon rëndë. A s'e keni dëgjuar ç'bëri Joani? Ai pa një njeri që, si tiran, po përmbyste ligjet e martesës; dhe me guxim shpalli në mes të sheshit: «S'të lejohet të mbash gruan e vëllait tënd, Filipit.» Por unë të nxis jo kundër një princi a një gjykatësi; as kundër ligjit të martesës të dhunuar; as në mbrojtje të shokëve shërbëtorë të fyer. Por të kërkoj të ndëshkosh një të barabartë, për paturpësi kundër Zotit. Vërtet, po të të thoshja të ndëshkoje e të ndreqje ata mbretër a gjykatës që shkelin ligjet, a s'do të thoshe se jam i marrë? Por Joani, ja, veproi kështu. Kështu që edhe kjo s'është shumë për ne. Tani, pra, të paktën ndreqe një shok shërbëtor, një të barabartë; dhe, edhe në qoftë e nevojshme të vdesësh, mos u tërhiq nga ndëshkimi i një vëllai. Ky është martirizimi yt, sepse edhe Joani ishte martir. Dhe, edhe pse s'iu urdhërua të bënte fli, as të adhuronte një idhull, prapë, për ligjet e shenjta që u përçmuan, e vuri kokën. Bëj, pra, edhe ti luftë, madje deri në vdekje, për të vërtetën, dhe Perëndia do të luftojë për ty! Dhe mos ma kthe me kaq ftohtësi: «Ç'më intereson mua? S'kam asgjë të përbashkët me të.» Vetëm me djallin s'kemi asgjë të përbashkët, por me të gjithë njerëzit kemi shumë gjëra të përbashkëta; sepse ata marrin pjesë në të njëjtën natyrë me ne; banojnë në të njëjtën tokë, dhe ushqehen me të njëjtin ushqim; kanë të njëjtin Zot; kanë marrë të njëjtat ligje, dhe janë ftuar në të njëjtat bekime si ne. Le të mos themi, pra, se s'kemi asgjë të përbashkët me ta; sepse kjo është fjalë satanike, një çnjerëzi djallëzore. Prandaj le të mos i shqiptojmë fjalë të tilla, por le të tregojmë atë kujdes të butë që u ka hije vëllezërve!

33. Këtë, vërtet, unë, nga ana ime, e marr përsipër me sigurinë më të plotë, dhe ju premtoj të gjithëve, se, në qoftë se të gjithë ju që jeni të pranishëm do të pranoni vetëm ta merrni në dorë sigurinë e banorëve të këtij qyteti, do ta kemi shpejt të ndrequr anembanë. Dhe kjo, edhe pse këtu është veç pjesa më e vogël e qytetit; më e vogla për nga numri, por pjesa kryesore për nga devotshmëria. Le ta marrim në dorë sigurinë e vëllezërve tanë! Një njeri i vetëm, i ndezur nga zelli, mjafton për të ndrequr një bashkësi të tërë! Por, kur jo veç një, a dy, a tre, por një turmë kaq e madhe janë të zotë të marrin përsipër kujdesin për të lënët pas dore, atëherë s'është për asnjë arsye tjetër, veçse nga plogështia jonë, dhe jo nga mungesa e forcës, që shumica humbasin e bien. A s'është kjo vërtet marrëzi? Kur na qëllon të shohim një sherr në shesh, hyjmë në mes të tij dhe i pajtojmë kundërshtarët! Po pse flas për sherr? Në qoftë se, rastësisht, shohim një gomar të rrëzuar, të gjithë nxitojmë të zgjasim një dorë për ta ngritur. E prapë i lëmë pas dore vëllezërit tanë që humbasin! Blasfemuesi është një gomar; i paaftë të mbajë barrën e zemërimit të vet, ka rënë. Dil përpara dhe ngrite, si me fjalë, ashtu edhe me vepra; si me butësi, ashtu edhe me forcë; le të jetë ilaçi i llojllojshëm. Dhe, në qoftë se e kryejmë kështu pjesën tonë, dhe përpiqemi për sigurinë e të afërmve tanë, do të bëhemi shpejt të dashur e të kërkuar pikërisht për ata njerëz që kanë dobinë e ndreqjes sonë; dhe, ç'është më shumë nga të gjitha, do të gëzojmë ato të mira që janë ruajtur për ne. Të cilat Perëndia dhëntë t'i marrim të gjithë, me anë të hirit dhe të mëshirës së Zotit tonë Jisu Krisht; me anë të të cilit dhe bashkë me të cilin, Atit bashkë me Frymën e Shenjtë, i qoftë lavdia, pushteti dhe nderi, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.