Mbi Statujat, Homilia II

1. Ç'të them, apo për çfarë të flas? Kjo kohë është për lot, jo për fjalë; për vaje, jo për ligjërata; për lutje, jo për predikime. Kaq e madhe është ajo që guxuan të bënin. Plaga është e pashërueshme, goditja kaq e thellë, sa i shpëton çdo kurimi dhe kërkon ndihmë nga lart. Kështu ndodhi edhe me Jobin: kur humbi gjithçka, u ul mbi një plehërishte. Miqtë e tij e morën vesh dhe erdhën. Kur e panë që së largu, i grisën rrobat, u hodhën hi mbi vete dhe qanë me dënesë. Të njëjtën gjë duhet të bëjnë tani të gjitha qytetet përreth: të vijnë te qyteti ynë e të qajnë me gjithë zemër atë që na ka rënë. Ai atëherë u ul mbi plehërishten e tij; ky qytet tani rri në mes të një gracke të madhe. Sepse, ashtu si djalli u sul atëherë mbi kopetë, mbi bagëtitë e mbi gjithë pasurinë e njeriut të drejtë, kështu tani ka shpërthyer kundër gjithë këtij qyteti. Por, atëherë si edhe tani, Perëndia e lejoi: atëherë, që ta bënte njeriun e drejtë më të lavdishëm me madhështinë e sprovave të tij; tani, që të na bëjë më të matur me ashpërsinë e këtij mundimi. Më lini të vajtoj për gjendjen tonë të tanishme. Kemi heshtur shtatë ditë, ashtu si miqtë e Jobit. Më lini sot ta hap gojën e të qaj për këtë fatkeqësi të përbashkët.

2. Kush na magjepsi, të dashur? Kush na pati zili? Nga na erdhi gjithë ky ndryshim? Asgjë nuk ishte më e nderuar se qyteti ynë. E tani, s'ka gjë më të mjerë! Populli ishte kaq i rregullt e i qetë, si një kalë i butë e i zbutur mirë, gjithnjë i bindur ndaj duarve të të parëve. E tani, befas, na doli nga dora e bëri të këqija të tilla, sa mezi guxon njeriu t'i zërë në gojë.

Vajtoj tani e qaj, jo për madhështinë e asaj zemërate që na pret, por për marrëzinë e tepruar që u shfaq! Sepse, edhe sikur perandori të mos zemërohej, edhe sikur të mos dënonte e të mos merrte hakun, si do ta mbanim, ju lutem, turpin e gjithë asaj që u bë? E ndiej fjalën e mësimit që më pritet nga vaji. Mezi mund të hap gojën, të ndaj buzët, të lëviz gjuhën, të nxjerr një rrokje! Si një fre, pesha e dhembjes ma ndal gjuhën e ma mban prapa atë që dua të them.

3. Dikur s'kishte gjë më të lumtur se qyteti ynë; e tani s'ka gjë më të trishtuar. Si bletët që gumëzhijnë rreth zgjoit, kështu banorët dikur silleshin çdo ditë nëpër sheshin e qytetit, dhe të gjithë na quanin të lumtur që ishim kaq shumë. Por ja, tani ky zgjua ka mbetur i shkretë! Sepse, ashtu si tymi i largon bletët, kështu frika i ka përzënë tufat tona. E atë që thotë profeti kur vajton Jerusalemin, mund ta themi me vend edhe ne tani: «Qyteti ynë u bë si një terebinthë që i ka rënë gjethja, e si një kopsht që s'ka ujë.» Sepse, ashtu si një kopsht, kur i mungon ujitja, i tregon pemët pa gjethe e pa fryte, kështu i ka rënë tani edhe qytetit tonë. Ndihma nga lart e braktisi, dhe ai rri i shkretë, i zhveshur thuajse nga të gjithë banorët e vet.

4. S'ka gjë më të ëmbël se atdheu; e tani ka ardhur puna që s'ka gjë më të hidhur! Të gjithë ikin nga vendi që i lindi, si nga një grackë. E braktisin si të ishte burg; hidhen jashtë tij si nga një zjarr. Ashtu si, kur një shtëpi e mbërthejnë flakët, jo vetëm ata që banojnë brenda, po edhe të gjithë ata që janë afër ia mbathin sa më shpejt, të gëzuar sa për të shpëtuar vetëm trupin lakuriq, kështu edhe tani: kur pritet të bjerë zemërata e perandorit si zjarr nga lart, secili nxiton të dalë me kohë e të shpëtojë trupin lakuriq, para se zjarri, tek përparon, t'i arrijë. Tani fatkeqësia jonë është bërë një gjëzë: një ikje pa armiq, një dëbim banorësh pa luftë, një robëri pa u zënë rob! S'e pamë zjarrin e barbarëve, s'e pamë fytyrën e armiqve, e prapëseprapë provojmë vuajtjet e robërve. Të gjithë tani dëgjojnë për fatkeqësitë tona; sepse, kur presin të mërguarit tanë, mësojnë prej tyre goditjen që i ra qytetit tonë.

5. Megjithatë, nuk kam turp për këtë, as nuk skuqem. Le t'i mësojnë të gjithë njerëzit vuajtjet e qytetit, që, duke ndier dhembshuri për nënën e tyre, të ngrenë një zë të vetëm te Perëndia nga gjithë dheu, e me një gojë t'i luten Mbretit të qiellit për mëndeshën dhe prindin e përbashkët të të gjithëve. Së fundmi qyteti ynë u tund; e tani lëkunden vetë shpirtrat e banorëve! Atëherë u tundën themelet e shtëpive; tani dridhen vetë themelet e çdo zemre, dhe të gjithë e shohim vdekjen çdo ditë para syve! Rrojmë në një tmerr të pandërprerë e heqim dënimin e Kainit, një dënim edhe më i dhimbshëm se ai i atyre që dikur ishin të mbyllur në burg. Sepse po heqim një rrethim të ri e të çuditshëm, shumë më të tmerrshëm se rrethimet e zakonshme. Ata që e vuajnë këtë prej armiqve, mbyllen vetëm brenda mureve; kurse ne, edhe sheshi na është bërë i pakalueshëm, e secili rri i mbyllur brenda mureve të shtëpisë së vet! Ashtu si, për ata që i kanë rrethuar, s'është e sigurt të dalin përtej mureve ndërsa armiku rri fushuar përreth, kështu për shumë nga banorët e këtij qyteti s'është e sigurt të dalin nga dera, as të shfaqen haptas. E gjitha kjo, për shkak të atyre që kudo po gjuajnë të pafajshmit bashkë me fajtorët, që i kapin qoftë edhe në mes të sheshit, e i tërheqin zvarrë në gjyq, pa ceremoni, ashtu si t'ia sjellë rastësia. Prandaj njerëzit e lirë rrinë brenda dyerve, të prangosur bashkë me shërbëtorët e tyre, e pyesin me ankth e me imtësi ata që mund t'i pyesin pa rrezik: «Kush u kap sot? Kush u mor? Kush u dënua? Si ndodhi? Në ç'mënyrë?» Rrojnë një jetë më të mjeruar se çdo lloj vdekjeje, të detyruar të vajtojnë çdo ditë fatkeqësitë e të tjerëve, ndërsa dridhen për shpëtimin e vet, e s'janë më mirë se të vdekurit; sepse janë tashmë të vdekur nga frika.

6. Po qe se dikush, që s'e ka këtë frikë e këtë ankth, vendos të hyjë në shesh, pamja e zymtë e kthen menjëherë prapa te shtëpia e vet. Mezi gjen ndoshta një a dy veta, e ata me kokën ulur, që zvarriten me sy të varur, atje ku pak ditë më parë turma vërshonte pa pushim, më e pareshtur se rrjedhat e lumenjve. E gjithë ajo turmë tani na është përzënë! Ashtu si, kur në një pyll të dendur me lisa priten shumë drurë andej-këtej, pamja bëhet e trishtuar, si një kokë me shumë njolla tullace, kështu edhe vetë qyteti, tani që banorët i janë pakësuar e mezi duket ndonjë aty-këtu, është bërë i zymtë e hedh mbi ata që e shohin një mjegull të rëndë hidhërimi. E jo vetëm toka, po edhe vetë natyra e ajrit, madje edhe rrethi i rrezeve të diellit, tani më duken të pikëlluara e shndritin më zbehtë. Jo se elementet e ndryshojnë natyrën e tyre, por se sytë tanë, të hutuar nga reja e trishtimit, s'arrijnë ta marrin dritën e rrezeve kthjellët, as me atë shije që dikur. Këtë vajtoi profeti i lashtë kur tha: «Dielli do të perëndojë në mesditë, e dita do të errësohet.» E këtë e tha, jo se ylli i ditës do të pësonte eklips a se dita do të zhdukej, por se ata që janë në trishtim s'arrijnë ta ndiejnë dritën as të mesditës, nga errësira e ankthit të tyre; e kështu ka ndodhur pikërisht tani. Kudo që të hedhë njeriu sytë, qoftë mbi tokë, qoftë mbi mure, qoftë mbi shtyllat e qytetit, qoftë mbi të afërmit, i duket sikur sheh natë e errësirë të thellë; aq plot me trishtim është gjithçka! Kudo mbretëron një heshtje e mbarsur me tmerr dhe një vetmi; ajo gumëzhima e dashur e turmës është mbytur. Sikur të gjithë të kishin shkuar nën dhe, kështu qytetin e ka zaptuar tani pagojësia; të gjithë duken si gurë, dhe fatkeqësia që i mundon ua ka zënë gjuhën si një gojëz, prandaj ruajnë heshtjen më të thellë, po, një heshtje si të kishin rënë mbi ta armiqtë e t'i kishin përpirë të gjithë përnjëherë me zjarr e me shpatë!

7. Tani është koha e duhur për të thënë: «Thirrni vajtojcat të vijnë, thirrni gratë e mësuara në vaj, e le të nisin gjëmën. Le t'ju rrjedhin sytë ujë, e qepallat le t'ju gufojnë me lot.» Ju, o kodra, nisni gjëmën, e ju, o male, vajin! Le ta thërrasim gjithë krijesën të na dhembet për të këqijat tona. Një qytet kaq i madh, kryeqyteti i atyre që shtrihen nën qiellin e Lindjes, është në rrezik të shkulet nga mesi i botës së qytetëruar! Ai që kishte kaq shumë fëmijë, tani papritur ka mbetur pa fëmijë, e s'ka njeri që t'i vijë në ndihmë! Sepse ai që u fye s'ka të barabartë në nderim mbi dhe, se është monark, maja dhe kreu i gjithçkaje këtu poshtë. Prandaj, le të strehohemi te Mbreti që është lart. Atë le ta thërrasim në ndihmë. Në qoftë se s'e fitojmë hirin e qiellit, s'na mbetet asnjë ngushëllim për atë që na ka rënë!

8. Këtu do të doja ta mbyllja fjalën, sepse mendjet e atyre që janë në ankth s'kanë ëndë t'i zgjatin fjalimet. Ashtu si, kur formohet ndonjë re e dendur dhe, teksa fluturon nën rrezet e diellit, ia kthen atij mbrapsht gjithë shkëlqimin, kështu edhe reja e trishtimit, kur qëndron para shpirtrave tanë, s'e lë fjalën të kalojë lehtë, por e mbyt e e mban me forcë brenda. E kjo s'ndodh vetëm me ata që flasin, po edhe me ata që dëgjojnë. Sepse, ashtu si s'e lë fjalën të shpërthejë lirisht nga shpirti i folësit, kështu s'e lë as të zbresë me gjithë fuqinë e vet në mendjen e dëgjuesve. Prandaj edhe hebrenjtë e dikurshëm, ndërsa robtoheshin me baltën e me tullat, s'e patën zemrën t'i vinin veshin Moisiut, kur ai u thoshte herë pas here gjëra të mëdha për çlirimin që i priste; ligështia ua bënte mendjet të pakapshme për fjalën e ua mbyllte dëgjimin. Do të kisha dashur, pra, sa për vete, ta mbaroja fjalën këtu. Por mendova se natyra e resë s'është vetëm t'i presë përpara rrezet e diellit; shpesh i ndodh reja pikërisht e kundërta. Sepse dielli, që bie mbi të pa reshtur me shumë ngrohtësi, e tret e shpesh çan përmes saj; dhe, kur shndrit përnjëherë, del gëzueshëm para syve të atyre që e shohin. Këtë pres ta bëj edhe unë sot: dhe, teksa fjala shoqërohet pa pushim me mendjet tuaja e banon në to, shpresoj ta çaj renë e trishtimit e të shndris sërish nëpër mendjet tuaja me mësimin e zakonshëm!

9. Por ma jepni vëmendjen tuaj! Ma huani veshin një çast! Shkundeni këtë ligështi! Le të kthehemi te zakoni ynë i dikurshëm: ashtu si jemi mësuar të mblidhemi këtu gjithnjë me gëzim, kështu le të bëjmë edhe tani, duke ia lënë të gjitha Perëndisë. Dhe kjo do të na ndihmojë vërtet të çlirohemi nga fatkeqësia. Sepse, po të shohë Zoti se fjalët e Tij po dëgjohen me kujdes dhe se dashuria jonë për urtësinë hyjnore u qëndron kohëve të vështira, do të na marrë sërish në krahë e do ta kthejë këtë stuhi të tanishme në një ndryshim të qetë e të lumtur. Sepse edhe kjo është një gjë ku i krishteri duhet të ndryshojë nga jobesimtarët: t'i durojë të gjitha me fisnikëri e, me shpresën e së ardhmes, të ngrihet përmbi sulmin e të këqijave njerëzore. Besimtari e ka këmbën mbi Shkëmbin; prandaj s'mund ta rrëzojnë dallgët që përplasen. Edhe sikur të ngrihen valët e tundimit, s'i arrijnë dot këmbët. Rri tepër lart për një sulm të tillë. Të mos biem, pra, të dashur! Perëndia që na bëri kujdeset për shpëtimin tonë më shumë se ne vetë. S'jemi ne aq të shqetësuar se mos na gjen ndonjë fatkeqësi e tmerrshme, sa Ai që na fali një shpirt e pastaj na dha edhe kaq të mira të tjera. Le të ngjitemi mbi krahët e këtyre shpresave e t'i dëgjojmë gjërat që do të thuhen me gatishmërinë tonë të zakonshme.

10. Së fundmi ju mbajta një fjalim të gjatë, të dashur, e prapë i pashë të gjithë që e ndoqën gjer në fund, e askush s'u kthye në mes të rrugës. Ju falënderoj për atë gatishmëri, e kam marrë shpërblimin e mundit tim. Por, veç asaj vëmendjeje, ju kërkova atëherë edhe një shpërblim tjetër; ndoshta e dini e e mbani mend. E cili ishte shpërblimi? Që t'i ndëshkonit e t'i qortonit blasfemuesit që ishin në qytet; që t'i frenonit ata që janë të dhunshëm e të pafytyrë kundër Perëndisë! Nuk besoj se ato fjalë i thashë atëherë prej vetes, por se Perëndia, që e parashikonte ç'do të vinte, m'i shtiu këto fjalë në mendje. Sepse, po t'i kishim ndëshkuar ata që guxuan të bënin gjëra të tilla, ajo që ndodhi tani s'do të kishte ndodhur kurrë. Sa më mirë do të kishte qenë, po ta lypte nevoja, të hidheshim në rrezik, po, të vuanim duke i ndrequr e duke i qortuar njerëz të tillë (gjë që do të na sillte kurorën e martirit), sesa tani të kemi frikë, të dridhemi e të presim vdekjen nga pabindja e njerëzve të tillë! Ja, krimin e bënë pak veta, por faji bie mbi të gjithë! Ja, për shkak të tyre, tani të gjithë jemi hedhur në frikë, e po heqim vetë dënimin e asaj që guxuan të bënin ata! Por, po t'i kishim zënë me kohë, t'i kishim dëbuar nga qyteti, t'i kishim qortuar e ta kishim ndrequr gjymtyrën e sëmurë, s'do të kishim rënë në tmerrin e tanishëm. E di se sjelljet e këtij qyteti kanë qenë fisnike që në kohët e vjetra; por disa të huaj, njerëz të përzier në gjak, të mallkuar e të dëmshëm, që s'shpresonin më për shpëtimin e vet, kanë bërë atë që kanë bërë. Pikërisht prandaj e ngrija gjithnjë zërin e dëshmoja pareshtur, duke thënë: Le ta ndëshkojmë marrëzinë e atyre blasfemuesve, le t'ua përmbajmë vrullin e le të kujdesemi për shpëtimin e tyre; po, edhe sikur të duhet të vdesim duke e bërë këtë, vepra prapë do të na sillte fitim të madh. Të mos e shpërfillim fyerjen që i bëhet Zotit tonë të përbashkët; shpërfillja e gjërave të tilla do t'i sjellë ndonjë të keqe të madhe qytetit tonë!

11. Këto i parathashë, dhe ja, tani vërtet ndodhën, e po heqim dënimin e asaj shkujdesjeje! Ju e shpërfillët fyerjen që iu bë Perëndisë! Ja, Ai e lejoi që të fyhej perandori dhe që një rrezik i skajshëm t'u varej të gjithëve mbi krye, që me këtë frikë të paguanim dënimin e asaj shkujdesjeje. Kot, pra, e pa dobi i parathashë këto e ju nxita pa u lodhur, o të dashur? E megjithatë, asgjë s'u bë. Le të bëhet, sidoqoftë, tani; dhe, të mësuar nga fatkeqësia e tanishme, le t'ua përmbajmë tani marrëzinë e çrregullt këtyre njerëzve. Le t'ua mbyllim gojët, ashtu si mbyllim burimet që shpërndajnë murtajë; le t'i kthejmë nga një rrugë e kundërt, dhe të këqijat që kanë zënë qytetin, pa dyshim, do të ndalen. Kisha nuk është teatër, që të vijmë të dëgjojmë për zbavitje. Me fitim duhet të ikim prej këtej, e ndonjë përfitim të ri e të madh duhet të marrim para se ta lëmë këtë vend. Sepse kot e pa mend mblidhemi bashkë, po qe se u magjepsëm vetëm për pak, e u kthyem në shtëpi duarbosh, pa asnjë përmirësim nga ato që u thanë.

12. Ç'më duhen këto duartrokitje, këto brohorima e këto shenja të zhurmshme miratimi? Lavdërimi që kërkoj është që gjithçka thashë ta tregoni me veprat tuaja. Atëherë jam njeri për zili e i lumtur, jo kur më miratoni, por kur bëni me gjithë gatishmëri gjithçka dëgjoni prej meje. Le ta ndreqë, pra, secili të afërmin e vet, sepse është thënë: «Ndërtoni njëri-tjetrin»; e po s'e bëmë këtë, krimet e secilit do t'i sjellin qytetit një dëm të përbashkët e të padurueshëm. Ja, ndonëse s'kemi asnjë pjesë në atë punë, s'jemi më pak të frikësuar se ata që guxuan të përfshiheshin në të! Kemi frikë se mos zemërata e perandorit bie mbi të gjithë; dhe s'na mjafton të themi për mbrojtje: «S'isha aty, s'isha bashkëfajtor, as pjesëmarrës në ato vepra.» «Pikërisht prandaj, mund të përgjigjet ai, do të ndëshkohesh e do të paguash dënimin më të rëndë: sepse s'ishe aty e s'i ndale, s'i frenove trazuesit, e s'u vure në asnjë rrezik për nderin e perandorit! S'kishe pjesë në ato vepra të pacipa? Këtë e çmoj e ma bën qejfin. Por ti nuk i ndale ato gjëra kur po bëheshin. Kjo është shkak për t'u akuzuar!» Fjalë të tilla do t'i dëgjojmë edhe nga Perëndia, po qe se heshtim e i lëmë të vazhdojnë fyerjet e sharjet që i bëhen Atij. Sepse edhe ai që e groposi talentin e vet në dhe u thirr të jepte llogari, jo për krime që bëri vetë (se e ktheu të plotë atë që iu besua), por sepse s'e shtoi, sepse s'i mësoi të tjerët, sepse s'e la në duart e bankierëve; domethënë s'i këshilloi, s'i qortoi e s'i ndreqi ata mëkatarë të parregullt që i kishte pranë. Prandaj u dëbua pa falje në ato dënime të padurueshme! Por kam plot besim se, edhe pse më parë s'e bëtë, tani së paku do ta bëni këtë punë ndreqjeje e s'do ta shpërfillni fyerjen që i bëhet Perëndisë. Sepse ato që kanë ndodhur mjaftojnë, edhe sikur askush të mos kishte paralajmëruar, për të bindur edhe njerëzit më të prirur drejt mospërfilljes se duhet të përpiqen për shpëtimin e vet.

13. Por tani është koha të vazhdojmë e t'ju shtrojmë përpara tryezën e zakonshme nga Shën Pavli, duke marrë në dorë temën e leximit të sotëm e duke jua vënë të gjithëve para syve. Cili ishte, pra, teksti që u lexua sot? «Porositi ata që janë të pasur në këtë botë të mos jenë mendjemëdhenj.» Kur thotë «të pasurit në këtë botë», e bën të qartë se ka edhe të tjerë të pasur, domethënë në botën që vjen: siç ishte ai Llazari, i varfër sa i përket kësaj jete, po i pasur sa i përket së ardhmes; jo në ar e në argjend, e në pasuri të tilla që prishen e kalojnë, por në ato të mira të parrëfyeshme, «që syri s'i ka parë, veshi s'i ka dëgjuar, e s'i kanë shkuar njeriut ndër mend.» Sepse kjo është pasuria e vërtetë e begatia e vërtetë: kur e mira është e papërzier e s'i nënshtrohet asnjë ndryshimi. Jo e tillë ishte puna e atij të pasuri që e përçmoi Llazarin; ai u bë më i varfri i njerëzve. Më pas, kur kërkoi të merrte qoftë edhe një pikë ujë, s'e pati as atë, në aq varfëri të skajshme kishte rënë. Prandaj i quan të pasur «në këtë botë», që të të mësojë se, bashkë me këtë jetë, zhduket edhe pasuria e botës. Ajo s'shkon më tej, as nuk e ndërron vendin bashkë me zotëruesit që mërgojnë, por shpesh i lë para fundit të tyre; e këtë e tregon kur thotë: «As mos u mbështetni në pasurinë e pasigurt»; sepse s'ka gjë më të pabesë se pasuria. Për të kam thënë shpesh, e s'do të pushoj së thëni, se është një shërbëtor ikacak e mosmirënjohës, që s'ka asnjë besë; edhe po t'i hedhësh dhjetë mijë zinxhirë përsipër, ai ua mbath duke i tërhequr zinxhirët pas vetes. Shpesh, vërtet, ata që e kishin nën dorë e mbyllën me hekura e me dyer, e vunë skllevërit rreth e rrotull për roje. Por ai i ka bindur pikërisht ata shërbëtorë e ka ikur bashkë me rojet e veta, duke i tërhequr rojtarët pas si një zinxhir, aq pak siguri kishte në atë ruajtje. Ç'mund të jetë, pra, më i pabesë se ky? Ç'mund të jetë më i mjerë se njerëzit që i janë dhënë atij? Kur njerëzit përpiqen me gjithë zjarr të mbledhin një gjë kaq të brishtë e kalimtare, s'e dëgjojnë atë që thotë profeti: «Mjerë ata që mbështeten në fuqinë e tyre e që mburren me shumësinë e pasurive të veta.» Më thoni, përse thuhet ky mjerim? «Grumbullon thesar, thotë, e s'e di se për kë do ta mbledhë», sepse mundi është i sigurt, po gëzimi i pasigurt. Fort shpesh mundohesh e heq keq për armiqtë. Trashëgimia e pasurisë sate, që pas vdekjes u shkon shpesh atyre që të kanë dëmtuar e të kanë ngritur kurthe në një mijë mënyra, ty t'i ka lënë mëkatet, kurse gëzimin ua ka lënë të tjerëve!

14. Por këtu ia vlen të pyesim: përse s'thotë «Porositi ata që janë të pasur në këtë botë të mos jenë të pasur; porositi të bëhen të varfër; porositi të heqin qafe atë që kanë», por thotë «porositi të mos jenë mendjemëdhenj»? Sepse e dinte se rrënja e themeli i pasurisë është mendjemadhësia; e se, po ta dinte njeriu të ishte i thjeshtë, s'do të bënte kaq zhurmë për të. Më thuaj, vërtet, përse sjell pas vetes kaq shumë shërbëtorë, parazitë e lajkatarë, e gjithë ato forma të tjera parade? Jo për nevojë, por vetëm për mendjemadhësi, që me anë të tyre të dukesh më i nderuar se njerëzit e tjerë! Përveç kësaj, e dinte se pasuria s'është e ndaluar, po të përdoret për atë që është e nevojshme. Sepse, siç e thashë, vera s'është gjë e keqe, po dehja është. Njeri është kurnaci, e tjetër është i pasuri. Kurnaci nuk është i pasur: ka nevojë për shumë gjëra, e, ndërsa ka nevojë për shumë gjëra, s'mund të jetë kurrë i pasur. Kurnaci është rojtar i pasurisë, jo zot i saj; skllav, jo zotëri. Sepse më parë do t'i jepte dikujt një copë nga mishi i vet, sesa arin që ka groposur. Dhe, sikur t'i kishte urdhëruar e detyruar dikush të mos prekte asgjë nga këto thesare të fshehura, i ruan e i mban me gjithë kujdes, duke iu përmbajtur së vetës si të ishte e një tjetri. E vërtet s'janë të vetat. Sepse ato që s'vendos dot t'ua japë të tjerëve, as t'ua ndajë nevojtarëve, edhe pse mund të heqë dënime të pafundme, si mund t'i quajë të vetat? Si i zotëron ato gjëra që as i përdor lirisht, as i gëzon? Po veç kësaj, Pavli s'e ka zakon t'ia porositë gjithçka gjithkujt, por i përshtatet dobësisë së dëgjuesve, ashtu si bëri edhe Krishti. Sepse, kur ai i pasuri erdhi tek Ai e e pyeti për Jetën, s'i tha menjëherë «Shko, shit atë që ke», por, duke e lënë këtë, i foli për urdhërime të tjera. As më pas, kur ai e sfidoi e i tha «Ç'më mungon edhe?», s'i tha thjesht «Shit atë që ke», por «Në do të jesh i përsosur, shko e shit atë që ke». «Po ta lë ty ta vendosësh. Po të jap fuqi të plotë të zgjedhësh. S'të vë asnjë detyrim.» Pikërisht prandaj edhe Pavli s'u foli të pasurve për varfëri, por për përulësi; si për shkak të dobësisë së dëgjuesve, ashtu edhe se e dinte fare mirë se, po t'i sillte t'i përmbaheshin masës e të ishin pa mendjemadhësi, do t'i çlironte shpejt edhe nga zelli për t'u bërë të pasur.

15. Dhe më tej, pasi dha këtë porosi, «të mos jenë mendjemëdhenj», i mësoi edhe se si do të mund ta shmangnin këtë. E si? Që të mendonin për natyrën e pasurisë, sa e pasigurt e e pabesë është! Prandaj vazhdon e thotë: «As mos u mbështetni në pasurinë e pasigurt.» I pasur s'është ai që ka shumë, por ai që jep shumë. Abrahami ishte i pasur, por s'ishte kurnac; sepse s'ia ktheu mendjen shtëpisë së njërit, as ia vuri syrin pasurisë së tjetrit, por dilte e vështronte rreth e rrotull kudo që t'i qëllonte ndonjë i huaj a ndonjë i varfër, që t'i vinte në ndihmë varfërisë e ta priste udhëtarin me mikpritje. S'e mbuloi çatinë me ar, por, duke e ngritur tendën pranë lisit, u kënaq me hijen e gjetheve të tij. E prapë strehimi i tij ishte kaq i ndritur, sa engjëjt s'patën turp të ndaleshin me të; sepse ata s'kërkonin shkëlqim banese, por virtyt shpirti. Këtë njeri, pra, le ta imitojmë, të dashur, e t'ua japim nevojtarëve atë që kemi. Ajo strehë ishte përgatitur thjesht, po ishte më e ndritur se pallatet e mbretërve. Asnjë mbret s'ka pritur ndonjëherë engjëj; kurse ai, që rrinte nën atë lis e s'kishte ngritur veçse një tendë, u çmua i denjë për atë nder: e mori nderin jo për shkak të thjeshtësisë së banesës, por e gëzoi atë të mirë për shkak të madhështisë së shpirtit të tij dhe të pasurisë që kishte vënë brenda tij.

16. Le të mos i stolisim, pra, as ne shtëpitë, por shpirtrat, më shumë se shtëpinë. Se a s'është turp t'i veshim muret me mermer, kot e pa qëllim, e ta lëmë pas dore Krishtin që sillet lakuriq? Ç'dobi të sjell shtëpia, o njeri? A do ta marrësh me vete kur të ikësh? Këtë s'mund ta marrësh me vete kur të ikësh. Po shpirtin, kur të ikësh, do ta marrësh pa tjetër me vete! Ja, tani na ra ky rrezik i madh! Le t'ju rrinë pranë shtëpitë! Le t'ju shpëtojnë nga rreziku që ju kanoset! Po s'munden! Dhe ju vetë jeni dëshmitarë, ju që po i lini të shkreta e po nxitoni drejt shkretëtirës, duke iu druajtur atyre si grackave e rrjetave! Le të japë ndihmë tani pasuria! Po s'është koha ta bëjë! Në qoftë se fuqia e pasurisë del e mangët para zemëratës së njeriut, aq më tepër do të jetë kështu para gjyqit hyjnor e të papërkulur! Në qoftë se është thjesht një njeri që zemërohet e fyhet, e prapë tani ari s'vlen asgjë, aq më tepër fuqia e parasë do të jetë krejt e pafuqishme atëherë, kur zemërohet Perëndia, që s'ka nevojë për pasuri! Shtëpitë i ndërtojmë që të kemi ku të banojmë, jo që të bëjmë paradë mendjemadhe. Ajo që tepron mbi nevojat tona është e tepërt e e padobishme. Vish një sandale më të madhe se këmba! S'do ta durosh, sepse të pengon hapin. Kështu edhe një shtëpi më e madhe se ç'e lyp nevoja të pengon në ecjen drejt qiellit. Do të ndërtosh shtëpi të mëdha e të shkëlqyera? S'ta ndaloj; po le të mos jenë mbi dhe! Ndërto për vete tenda në qiell, e të tilla që të mund të presësh edhe të tjerë; tenda që s'shkatërrohen kurrë. Përse çmendesh pas gjërave kalimtare, pas gjërave që duhen lënë këtu? S'ka gjë më rrëshqanëse se pasuria. Sot është për ty; nesër është kundër teje. Kudo u armatos sytë ziliqarëve. Është shok armiqësor, armik i shtëpisë; e ju jeni dëshmitarë të kësaj, ju që e keni e që në çdo mënyrë po e groposni e po e fshihni nga sytë; se edhe tani vetë pasuria jonë na e bën rrezikun më të padurueshëm! E sheh, vërtet, të varfrin gati për veprim, të lirë e të përgatitur për gjithçka; kurse të pasurit në ngatërresë të madhe, që enden sa andej-këtej, tek kërkojnë ku ta groposin arin a me kë ta lënë në ruajtje! Përse, o njeri, kërkon skllevërit si ti? Krishti rri gati të pranojë e të t'i ruajë depozitat; e jo vetëm t'i ruajë, por edhe t'i shtojë e të t'i kthejë me shumë kamatë. Nga dora e Tij askush s'mund t'i marrë me forcë. E jo vetëm e ruan depozitën, por, pikërisht për këtë, të çliron edhe nga rreziqet. Sepse te njerëzit, ata që marrin thesare në besim mendojnë se na kanë bërë një nder që ruajtën atë që morën në dorë; po me Krishtin është e kundërta: Ai s'thotë se ka bërë një nder, por se ka marrë një nder, kur pranon thesaret e tua në ruajtje; e për ruajtjen që i bën pasurisë sate, s'të kërkon shpërblim, por të jep shpërblim!

17. Ç'mbrojtje mund të kërkojmë, pra, a ç'shfajësim, kur e lëmë mënjanë Atë që mund të na i ruajë e që na është mirënjohës për besimin, duke na dhënë në këmbim shpërblime të mëdha e të parrëfyeshme, e, në vend të kësaj ruajtjeje, ua besojmë thesaret tona njerëzve që s'kanë fuqi t'i ruajnë, që mendojnë se na bëjnë nder, e në fund na kthejnë vetëm atë që u dhamë? Ti je i huaj e shtegtar sa u përket gjërave këtu! Ke një atdhe që është yti në qiej! Atje shpjere gjithçka, që, para se ta gëzosh vërtet, ta shijosh shpërblimin që këtu. Ai që ushqehet me shpresa të mira e që është i sigurt për gjërat që vijnë, e ka shijuar tashmë që këtu mbretërinë! Sepse asgjë s'e ndreq zakonisht shpirtin e s'e bën më të mirë njeriun sa një shpresë e mirë për gjërat që vijnë; kështu që, po ta shpursh pasurinë atje, do të mund të kujdesesh pastaj për shpirtin me gjithë qetësi. Sepse ata që gjithë përpjekjet i harxhojnë për stolinë e banesës, sado të pasur në gjërat e jashtme, s'kujdesen për atë që kanë brenda, e e lënë shpirtin të mbetet i shkretë, i palarë e plot me pëlhura merimangash. Por, po të ishin të shkujdesur ndaj gjërave të jashtme e t'ia kushtonin me zell gjithë vëmendjen mendjes, duke e stolisur atë nga çdo anë, atëherë shpirti i njerëzve të tillë do të ishte një vend prehjeje për Krishtin. E, kur ke Krishtin banor, ç'mund të jetë ndonjëherë më i bekuar? Do të jesh i pasur? Kije Perëndinë mik, e do të jesh më i pasur se të gjithë njerëzit! Do të jesh i pasur? Mos u bëj mendjemadh! Ky rregull vlen jo vetëm për gjërat që vijnë, por edhe për gjërat e tanishme. Sepse s'ka objekt zilie si njeriu i pasur; po, kur mbi të shtohet edhe mendjemadhësia, formohet një humnerë e dyfishtë, e lufta bëhet më e ashpër nga çdo anë. Por, po të dish të mbash masë, ia minon tiraninë zilisë me përulësinë tënde, e zotëron me siguri gjithë ç'zotëron. Sepse e tillë është natyra e virtytit: jo vetëm na sjell dobi sa i përket së ardhmes, por edhe këtu na jep një shpërblim të tanishëm.

18. Të mos jemi, pra, mendjemëdhenj për pasuritë, as, në të vërtetë, për ndonjë gjë tjetër; sepse, po qe se edhe në gjërat shpirtërore ai që është mendjemadh ka rënë e ka humbur, aq më shumë kjo vlen për gjërat e mishit. Le ta kemi ndër mend natyrën tonë. Le t'i kujtojmë mëkatet tona. Le të kuptojmë se ç'jemi; e kjo do të na japë një themel të mjaftueshëm për një përulësi të plotë. Mos më thuaj: «Kam vënë mënjanë të ardhurat e kaq e kaq vjetësh; mori talentesh ari; fitime që rriten çdo ditë.» Thuaj sa të duash, i thua të gjitha kot e pa dobi. Fort shpesh, brenda një ore, po, brenda një çasti të vetëm, ashtu si pluhurin e lehtë kur era zbret me vrull mbi të nga lart, të gjitha këto i fshin nga shtëpia një frymë e vetme. Jeta jonë është plot me shembuj të tillë, e Shkrimet janë të mbushura me mësime të kësaj natyre. Ai që sot është i pasur, nesër është i varfër. Prandaj kam qeshur shpesh kur lexoja testamente që thoshin: ky njeri le të ketë pronësinë e këtyre arave a të kësaj shtëpie, e një tjetër le të ketë përdorimin e saj. Sepse ne të gjithë e kemi përdorimin, po asnjeri s'e ka pronësinë. Sepse, edhe pse pasuria mund të mbetet me ne gjithë jetën pa ndryshuar fare, në fund duhet t'ua kalojmë, duam a s'duam, të tjerëve, pasi gëzuam vetëm përdorimin e saj, e ikim në një jetë tjetër lakuriq e pa këtë pronësi! Prej nga duket qartë se pronësinë e vërtetë të pasurisë e kanë vetëm ata që e kanë përçmuar përdorimin e saj e i kanë qeshur gëzimit të saj. Sepse njeriu që e ka hedhur pasurinë larg vetes e ua ka dhënë të varfërve, ai e përdor si duhet; e merr me vete pronësinë e këtyre gjërave kur ikën, pa iu zhveshur zotërimi as në vdekje, por, në atë çast, i merr të gjitha sërish mbrapsht; po, edhe shumë më tepër se këto, në atë ditë gjyqi, kur ka më shumë nevojë për mbrojtjen e tyre, e kur të gjithë do të japim llogari për veprat që kemi bërë. Kështu që, po të dojë dikush ta ketë të plotë zotërimin e pasurisë së vet, edhe përdorimin edhe pronësinë, le të shkarkohet nga të gjitha; sepse, vërtet, ai që s'e bën këtë, sido që të jetë, do të ndahet prej tyre në vdekje; e shpesh, para vdekjes, do t'i humbasë në mes rreziqesh e të këqijash të panumërta.

19. E kjo s'është fatkeqësia e vetme, që ndryshimi vjen befas; por edhe se i pasuri vjen i pastërvitur për ta duruar varfërinë. Jo kështu i varfri; sepse ai nuk mbështetet në ar e në argjend, që janë lëndë pa jetë, por në «Perëndinë, që na jep gjithçka me bollëk për ta gëzuar.» Kështu që i pasuri rri në më shumë pasiguri se i varfri, ngaqë provon ndryshime të shpeshta e të llojllojshme. Ç'do të thotë kjo? «Që na jep gjithçka me bollëk për ta gëzuar.» Perëndia i jep me bujari gjithë ato gjëra që janë më të nevojshme se pasuria: si, për shembull, ajrin, ujin, zjarrin, diellin, gjithçka të këtij lloji. I pasuri s'mund të thotë se i gëzon rrezet e diellit më shumë se i varfri; s'mund të thotë se merr frymë ajër më të bollshëm; por të gjitha këto u ofrohen njësoj të gjithëve. E përse, mund të thotë dikush, bekimet më të mëdha e më të nevojshme, ato që na e mbajnë jetën, Perëndia i ka bërë të përbashkëta, kurse ato më të voglat e me më pak vlerë (e kam fjalën për paranë) s'janë kështu të përbashkëta? Përse është kjo? Që jeta jonë të ketë disiplinë e që të kemi një fushë stërvitjeje për virtytin. Sepse, po të mos ishin të përbashkëta këto gjëra të nevojshme, ndoshta të pasurit, tek ushtrojnë kurnacërinë e tyre të zakonshme, do t'i mbytnin të varfrit. Sepse, po qe se e bëjnë këtë për hir të parasë, aq më tepër do ta bënin për gjërat që përmenda. Përsëri, po të ishte edhe paraja pronë e përbashkët e t'u ofrohej të gjithëve njësoj, do të hiqej rasti për lëmoshë e mundësia për bamirësi.

20. Që të rrojmë, pra, të sigurt, burimet e jetës sonë janë bërë të përbashkëta. Nga ana tjetër, që të kemi një rast të fitojmë kurora e emër të mirë, prona s'është bërë e përbashkët: që, duke e urryer kurnacërinë, duke ndjekur drejtësinë e duke ua dhuruar lirisht të varfërve të mirat tona, të gjejmë në këtë mënyrë njëfarë lehtësimi për mëkatet tona. Perëndia të bëri të pasur, përse e bën veten të varfër? Të bëri të pasur që t'i ndihmosh nevojtarët; që të kesh falje të mëkateve të tua, me bujarinë ndaj të tjerëve. Të ka dhënë para, jo që ta mbyllësh për shkatërrimin tënd, por që ta derdhësh për shpëtimin tënd. Pikërisht prandaj e ka bërë zotërimin e pasurisë të pasigurt e të paqëndrueshëm, që në këtë mënyrë të ta zbusë vrullin e marrëzisë sate për të. Sepse, po qe se zotëruesit e saj, edhe tani që s'kanë asnjë siguri për të, po shohin një mori grackash që lindin nga kjo anë, janë kaq të ndezur nga dëshira për këto gjëra, sikur pasurisë t'i shtoheshin edhe siguria e qëndrueshmëria, kë do të kishin kursyer? Nga kush do të ishin ndalur? Nga cilat të veja? Nga cilët jetimë? Nga cilët të varfër?

21. Prandaj le të mos e quajmë pasurinë të mirë të madhe; sepse e mira e madhe s'është të kesh para, por të kesh frikën e Perëndisë e çdo lloj përshpirtshmërie. Ja, tani, sikur të kishte këtu ndonjë njeri të drejtë, me guxim të madh përpara Perëndisë, edhe në qoftë më i varfri i njerëzve, do të mjaftonte të na çlironte nga të këqijat e tanishme! Sepse do t'i mjaftonte vetëm t'i shtrinte duart drejt qiellit e ta thërriste Perëndinë, dhe kjo re do të largohej! Po tani ari është grumbulluar me bollëk, e prapë është më i padobishëm se balta e thjeshtë për të na shpëtuar nga fatkeqësitë që na kanosen! E jo vetëm në një rrezik të këtij lloji; por, po të na ndodhë sëmundje a vdekje a ndonjë e keqe e tillë, pafuqia e pasurisë provohet plotësisht, sepse mbetet e ngecur e s'ka asnjë ngushëllim të vetin për të na dhënë në mes këtyre ngjarjeve.

22. Ka një gjë ku pasuria duket se ka epërsi mbi varfërinë: se rron në një luks të përditshëm e ka me bollëk kënaqësi në gostitë e veta. Por edhe kjo mund të shihet po aq mirë te tryeza e të varfrit; madje ata gëzojnë atje një kënaqësi më të madhe se të pasurit. E mos u çudit për këtë, as mos e quaj paradoks atë që them; sepse do të ta bëj çështjen të qartë me anë të fakteve. E dini, sigurisht, e të gjithë e pranoni, se në gostitë nuk është natyra e gjellëve, por prirja e atyre që hanë ajo që zakonisht sjell kënaqësinë. Për shembull, kur dikush vjen në tryezë i uritur, ushqimi do t'i duket më i ëmbël se çdo delikatesë a mëlmesë, se një mijë përgatitje të holla për shijen, ndonëse mund të jetë gjëja më e rëndomtë. Kurse ai që, pa pritur nevojën, pa pritur më parë sa t'i vijë uria (siç e kanë zakon të pasurit), kur vjen në tryezë, ndonëse gjen përpara gjellët më të zgjedhura, s'ndien asnjë kënaqësi, sepse oreksi s'i është ngacmuar më parë. E, që ta mësoni se kjo është vërtet gjendja e punës, veç faktit që të gjithë jeni dëshmitarë, le ta dëgjojmë edhe Shkrimin që na e thotë të njëjtën të vërtetë: «Shpirti i ngopur, thuhet, përçmon hoje mjalti, po shpirtit të uritur çdo gjë e hidhur i duket e ëmbël.» E prapë, ç'mund të jetë më e ëmbël se mjalti dhe hoja e mjaltit? E megjithatë, thotë se s'është e ëmbël për njeriun që s'është i uritur. E ç'mund të jetë më e pakëndshme se gjërat e hidhura? E prapë, për ata që janë të mbytur nga varfëria, janë të ëmbla. Se të varfrit vijnë në vakt me nevojë e me uri, kurse të pasurit s'e presin këtë, kjo, besoj, është e qartë për këdo. Prandaj ata s'e korrin frytin e një kënaqësie të mirëfilltë e të papërzier. E jo vetëm te ushqimi, po secili mund ta vërejë se e njëjta gjë ndodh edhe me pijet; e, ashtu si në rastin e parë uria është shkaku i kënaqësisë, shumë më tepër se cilësia e gjellëve, kështu edhe në rastin tjetër, etja zakonisht e bën gllënjkën më të ëmbël, ndonëse ajo që pihet s'është veçse ujë. E këtë e la të kuptohej profeti kur tha: «I ngopi me mjaltë nga shkëmbi.» Po ne s'lexojmë askund në Shkrim që Moisiu nxori mjaltë nga shkëmbi, po gjithandej nëpër histori lexojmë për lumenj, për ujëra e për rrëke të freskëta. Ç'kuptim ka, pra? Sepse Shkrimi kurrsesi s'flet gënjeshtra. Meqë, pra, ishin të etur e të kapitur nga thatësira, e i gjetën këto rrjedha ujore kaq freskuese, që të tregojë kënaqësinë e një gllënjke të tillë, e quan ujin mjaltë, jo se natyra e tij u shndërrua në mjaltë, por se gjendja e atyre që pinin i bëri këto rrjedha më të ëmbla se mjalti. E sheh se si gjendja e të eturit e bën zakonisht gllënjkën të ëmbël? Po, shpesh shumë nga të varfrit, të kapitur, të munduar e të tharë nga etja, kanë pirë nga rrjedha të tilla me aq kënaqësi sa thashë. Kurse të pasurit, ndërsa pinë verë të ëmbël, që ka aromën e luleve e çdo përsosuri që mund të ketë vera, s'provojnë asnjë gëzim të tillë.

23. E njëjta gjë ndodh, siç mund ta vërejë secili, edhe me gjumin. Sepse as një shtrat i butë, as një krevat i veshur me argjend, as qetësia që mbretëron nëpër shtëpi, as ndonjë gjë tjetër e këtij lloji s'e bëjnë zakonisht gjumin kaq të ëmbël e të këndshëm sa mundi e lodhja, sa nevoja për gjumë e përgjumja kur njeriu shtrihet. E për këtë dëshmon prova e fakteve; madje, para vetë provës, dëshmon fjala e Shkrimeve. Sepse Solomoni, që e kishte kaluar jetën në luks, kur deshi ta bënte të qartë këtë çështje, tha: «I ëmbël është gjumi i punëtorit, qoftë hëngri pak, qoftë shumë.» Përse shton «qoftë hëngri pak, qoftë shumë»? Të dyja këto zakonisht sjellin pagjumësi: si skamja, ashtu edhe teprica e ushqimit; njëra ia than trupin, ia ngurtëson qepallat e s'i lë të mbyllen; tjetra ia shtrëngon e ia rëndon frymën e i sjell shumë dhembje. Po njëkohësisht mundi është një bindës kaq i fuqishëm, sa, edhe sikur t'i binin të dyja këto, shërbëtori prapë mund të flerë. Sepse, ngaqë gjithë ditën vrapojnë andej-këtej, tek u shërbejnë zotërinjve, të shtyrë e të ngucur e me pak kohë sa për të marrë frymë, marrin një shpërblim të mjaftueshëm për mundin e lodhjen e tyre në kënaqësinë e gjumit. E kështu ka ndodhur, prej mirësisë së Perëndisë ndaj njeriut, që këto kënaqësi s'blihen me ar e me argjend, por me mund, me punë të rëndë, me nevojë e me çdo lloj disipline. Jo kështu të pasurit. Përkundrazi, ndërsa shtrihen në krevate, shpesh rrinë pa gjumë gjithë natën; e, ndonëse kurdisin shumë dredhi, s'e marrin dot atë kënaqësi. Kurse i varfri, kur çlirohet nga punët e përditshme, me gjymtyrët krejt të lodhura, bie thuajse para se të shtrihet në një gjumë të thellë, të ëmbël e të vërtetë, tek gëzon këtë shpërblim, që s'është i vogël, të mundit të ndershëm të ditës së tij. Meqë, pra, i varfri fle, pi e ha me më shumë kënaqësi se i pasuri, ç'vlerë i mbetet pasurisë, tani që i është hequr edhe e vetmja epërsi që dukej se kishte mbi varfërinë? Pikërisht prandaj, që në fillim, Perëndia e lidhi njeriun me punën, jo për ta ndëshkuar a për ta qortuar, por për ndreqje e për edukim. Kur Adami rroi një jetë pa punë, ra nga Parajsa; po kur apostulli punoi me tepri, u mundua rëndë e tha «Me mund e me lodhje, tek punoja natë e ditë», atëherë u ngrit në Parajsë e u ngjit gjer në qiellin e tretë!

24. Le të mos e përçmojmë, pra, mundin; le të mos e përçmojmë punën; sepse, para mbretërisë së qiellit, marrim prej saj shpërblimin më të madh, tek nxjerrim kënaqësi nga ajo rrethanë; e jo vetëm kënaqësi, po diçka më të madhe se kënaqësia: shëndetin më të kulluar. Sepse, veç mungesës së shijes, të pasurit i sulmojnë edhe shumë sëmundje; kurse të varfrit janë të lirë nga duart e mjekëve; e, po të bien ndonjëherë në sëmundje, shërohen shpejt, ngaqë janë larg çdo përkëdhelie e kanë trup të fortë. Varfëria, për ata që e mbajnë me urtësi, është një pasuri e madhe, një thesar që s'mund të merret, shkopi më i fortë, një rrugë fitimi që s'mund të pengohet, një strehë e sigurt nga grackat. I varfri, mund të kundërshtosh, shtypet. Po i pasuri u nënshtrohet edhe më shumë kurtheve. I varfri shihet me përbuzje e fyhet. Po i pasuri është objekt zilie. I varfri s'sulmohet aq lehtë sa i pasuri, i cili nga çdo anë i ofron djallit e armiqve të tij të fshehtë doreza të panumërta, e që është shërbëtor i të gjithëve, për shkak të gjerësisë së madhe të punëve të tij. Ngaqë ka nevojë për shumë gjëra, detyrohet të lajkatojë shumë veta e t'u shërbejë me shumë përulje. Kurse i varfri, po të dijë të jetë i urtë në shpirt, s'sulmohet dot as nga vetë djalli. Prandaj Jobi, sado i fortë që ishte më parë, kur humbi gjithçka, u bë edhe më i fuqishëm e korri një fitore të lavdishme mbi djallin!

25. Po veç kësaj, të varfrit s'ka si t'i bëhet dëm, po të dijë të jetë i urtë në shpirt. Atë që thashë për kënaqësinë, se s'qëndron në një gatim të shtrenjtë gjellësh, po në prirjen e atyre që hanë, po të njëjtën gjë them edhe për fyerjen: se fyerja krijohet ose zhduket jo nga qëllimi i atyre që fyejnë, po nga prirja e atyre që e durojnë. Për shembull. Dikush të ka fyer me shumë fjalë, të tilla që bën e që s'bën t'i përsërisësh. Po qe se u qesh fyerjeve, po qe se s'i merr fjalët për zemër, po qe se tregohesh më i lartë se goditja, ti s'je fyer. Dhe, ashtu si, po të kishim një trup prej diamanti, s'do të lëndoheshim edhe sikur të na sulmonin nga çdo anë me një mijë shigjeta, sepse shigjetat s'lindin plagë nga dora e atij që i hedh, po nga trupat e atyre që i marrin, kështu edhe në këtë rast, fyerjet bëhen të vërteta e çnderuese jo nga marrëzia e atyre që i bëjnë, po nga dobësia e të fyerit. Sepse, po të dimë të jemi vërtet të urtë, s'ka si të na fyejnë, as të pësojmë ndonjë të keqe të rëndë. Dikush, le të themi, të ka bërë një fyerje, po ti s'e ndjeve? S'u dhembe? Atëherë ti s'je fyer, por i ke dhënë ti një goditje, në vend që ta marrësh! Sepse, kur ai që fyen e sheh se goditja e tij s'e arriti shpirtin e atyre që u shanë, brengoset vetë edhe më rëndë; e, ndërsa ata që shahen rrinë të heshtur, goditja fyese kthehet mbrapsht e bie vetvetiu mbi atë që e drejtoi.

26. Në gjithçka, pra, të dashur, le të jemi të urtë në shpirt, dhe varfëria s'do të mund të na bëjë asnjë dëm, po do të na sjellë dobi të madhe e do të na bëjë më të lavdishëm e më të pasur se më i pasuri. Se më thuaj, kush ishte më i varfër se Ilia? E prapë, pikërisht për këtë i kaloi të gjithë të pasurit, ngaqë ishte kaq i varfër; e kjo varfëri e tij qe zgjedhja e vet, prej një pasurie mendjeje. Sepse, meqë e quante pasurinë e gjithë të pasurve nën madhështinë e shpirtit të vet e të padenjë për urtësinë e tij, e mirëpriti këtë lloj varfërie; kaq sa, po t'i kishte quajtur gjërat e tanishme me shumë vlerë, s'do të kishte pasur veçse një mantel. Po ai e përçmoi kaq shumë kotësinë e kësaj jete të tanishme, e i quajti gjithë arin si baltë të hedhur në rrugë, sa s'zotëroi asgjë më tepër se ajo mbulesë. Prandaj mbreti pati nevojë për të varfrin, e ai që kishte kaq shumë ar rrinte varur nga fjalët e atij që s'kishte veçse një lëkurë deleje. Kështu lëkura e deleve qe më e shndritur se purpuri, e shpella e njeriut të drejtë më e shndritur se pallatet e mbretërve. Prandaj edhe, kur u ngjit në qiell, s'i la dishepullit të vet veçse lëkurën e deleve. «Me ndihmën e kësaj, tha, jam mundur me djallin; merre edhe ti e armatosu kundër tij!» Sepse skamja është një armë e fuqishme, një strehë e pathyeshme, një kështjellë e patundur! Eliseu e mori lëkurën e deleve si trashëgiminë më të madhe; sepse e tillë ishte vërtet: një trashëgimi më e çmuar se gjithë ari. E që atëherë ai Ilia u bë dy veta: një Ilia lart e një Ilia poshtë! E di se ju e quani të lumtur atë njeri të drejtë, e secili prej jush do të dëshironte të ishte ai njeri. Po ç'të thoni, në qoftë se ju tregoj se ne të gjithë, të pagëzuarit, kemi marrë diçka shumë më të madhe se ai? Sepse Ilia i la një lëkurë deleje dishepullit të vet, po Biri i Perëndisë, kur u ngjit, na la mishin e Vet! Ilia, vërtet, e hodhi mantelin para se të ngjitej; po Krishti e la për hirin tonë, e prapë e mbajti kur u ngjit. Të mos biem, pra, në dëshpërim. Të mos vajtojmë, as të mos i trembemi vështirësisë së kohëve; sepse Ai që s'ngurroi ta derdhte gjakun e Vet për të gjithë, e na lejoi të marrim pjesë sërish nga mishi e nga gjaku i Vet, ç'do të ngurrojë të bëjë për shpëtimin tonë? Të sigurt, pra, në këto shpresa, le t'i lutemi Atij pa pushim; le të jemi të zellshëm në lutje e në përgjërime; e le t'ia kushtojmë me gjithë përpikëri vëmendjen tonë çdo virtyti tjetër; që kështu t'i shpëtojmë rrezikut që na kanoset tani e të fitojmë të mirat që vijnë; të cilave Perëndia na bëftë të gjithëve të denjë, me anë të hirit dhe të dashurisë njerëzore të Zotit tonë Jisu Krisht, me anë të të Cilit dhe bashkë me të Cilin i qoftë lavdia Atit, tok me Frymën e Shenjtë, në jetë të jetëve. Amin.