Mbi Statujat, Homilia III

1. Kur shoh atë fron, të shkretuar e pa mësuesin tonë, njëkohësisht gëzohem dhe qaj. Qaj, sepse nuk e shoh atin tonë mes nesh! Por gëzohem, sepse ai u nis në udhëtim për shpëtimin tonë, që të shkojë e të shkëpusë një turmë kaq të madhe nga zemërimi i perandorit! Ja, kjo është njëherësh stoli për ju dhe kurorë për të! Stoli për ju, sepse ju ka rënë për pjesë një atë i tillë; kurorë për të, sepse është kaq i dashur ndaj bijve të vet dhe vërtetoi me vepra atë që tha Krishti. Sepse, si mësoi se «bariu i mirë jep jetën e tij për delet», u nis, duke rrezikuar jetën e vet për të gjithë ne. E megjithatë, shumë gjëra mund ta pengonin të nisej dhe ta detyronin të rrinte. Së pari, mosha e tij, që ka arritur në kufijtë e fundit të pleqërisë; pastaj dobësia e trupit dhe stina e vitit, si edhe nevoja që ai të ishte i pranishëm në festën e shenjtë; e veç këtyre, motra e tij e vetme që tani po jep frymën e fundit! Por ai nuk përfilli as lidhjet e gjakut, as pleqërinë, as dobësinë, as ashpërsinë e stinës, as mundimet e udhëtimit; dhe, duke ju vënë ju dhe shpëtimin tuaj përmbi çdo gjë, i theu të gjitha këto pranga. Plaku tani nxiton si i ri, i mbartur mbi krahët e zellit! Sepse, thotë ai, në qoftë se Krishti e dha veten për ne, ç'shfajësim a falje do të meritonim ne, që kemi marrë përsipër kujdesin e një populli kaq të madh, po të mos ishim gati të bëjmë e të vuajmë gjithçka për sigurinë e atyre që na u besuan në duar? Sepse, vazhdon ai, në qoftë se patriarku Jakob, kur ruante kopetë dhe ushqente dele të paarsyeshme, edhe pse i duhej t'i jepte llogari veç një njeriu, kalonte net pa gjumë, duronte vapën e të ftohtin dhe gjithë ashpërsinë e motit, që të mos i humbte asnjë nga ato kafshë, aq më pak na ka hije neve, që kujdesemi jo për dele të paarsyeshme, po për dele shpirtërore, dhe që do të japim llogari për këtë barrë jo para një njeriu, po para Perëndisë, të lëshohemi qoftë edhe pak, a të tërhiqemi nga çdo gjë që mund t'i bëjë mirë kopesë. Për më tepër, sa më e lartë të jetë kjo kope nga tjetra, njerëzit nga kafshët e Perëndia nga njerëzit, aq më shumë na takon të tregojmë një kujdes e një zell më të madh e më të zjarrtë. Ai e di mirë se kujdesi i tij tani nuk është vetëm për një qytet, po për gjithë Lindjen. Sepse qyteti ynë është kreu dhe nëna e gjithë atyre që shtrihen nga Lindja. Prandaj ai do të përballojë çdo rrezik, dhe asgjë nuk do të mund ta mbante këtu.

2. Për këtë arsye besoj se mund të ketë shpresë të mirë; sepse Perëndia nuk do ta përçmojë një gjallëri e një zell të tillë, as nuk do të lejojë që shërbëtori i tij të kthehet pa sukses. E di se, sapo ta ketë parë perandorin tonë të përshpirtshëm dhe të jetë parë prej tij, do të mundë ta zbusë menjëherë zemërimin e tij vetëm me pamjen e fytyrës. Sepse jo vetëm fjalët e shenjtorëve, po edhe vetë fytyrat e tyre janë plot hir. Ai është njeri me urtësi të bollshme; dhe, si njohës i mirë i ligjeve hyjnore, do t'i thotë atij ashtu si i tha Moisiu Perëndisë: «Tani, po të duash, fale mëkatin e tyre; e në mos, më vrit bashkë me ta.» Sepse i tillë është përdëllimi i shenjtorëve: e mendojnë vdekjen bashkë me bijtë e tyre më të ëmbël se jetën pa ata. Do ta bëjë mbrojtëse edhe vetë kohën e shenjtë dhe do të strehohet pas festës së shenjtë të Pashkës; dhe do t'ia kujtojë perandorit kohën kur Krishti fali mëkatet e gjithë botës. Do ta nxitë të imitojë Zotin e vet. Do t'ia kujtojë edhe atë shëmbëlltyrën e dhjetë mijë talantave dhe të njëqind denarëve. E njoh guximin e atit tonë: nuk do të ngurrojë ta trembë me anë të shëmbëlltyrës dhe t'i thotë: «Ki kujdes, se mos e dëgjon edhe ti atë ditë: O shërbëtor i lig, unë ta fala gjithë atë borxh, sepse m'u lute; edhe ti duhej t'ua falje bashkëshërbëtorëve të tu! Ti i bën vetes një të mirë më të madhe se atyre, sepse, duke i falur këto pak faje, fiton faljen e fajeve më të mëdha.» Kësaj fjale do t'i shtojë edhe atë lutjen që ia mësuan ata që e futën në misterin e shenjtë, e cila thotë: «Falna borxhet tona, sikurse edhe ne ua falim borxhlinjve tanë.»

3. Do t'i tregojë gjithashtu se faji nuk ishte i gjithë qytetit, po vepër e disa të huajve dhe endacakëve, njerëz që s'veprojnë me ndonjë plan të menduar, po me çdo lloj pacipërie dhe paligjshmërie; dhe se nuk do të ishte e drejtë që, për sjelljen e çrregullt të pak vetave, të shfaroset një qytet kaq i madh dhe të ndëshkohen ata që s'kanë bërë asnjë të keqe; e madje, edhe sikur të kishin faj të gjithë, tashmë kanë paguar një ndëshkim të mjaftueshëm: i ka përpirë frika kaq ditë me radhë, presin çdo ditë të vriten, janë bërë të mërguar e të arratisur, dhe rrojnë më keq se fajtorët e dënuar, duke e mbajtur jetën në pëllëmbë të dorës, pa asnjë shpresë shpëtimi! «Le të mjaftojë ky ndëshkim, do të thotë. Mos e ço më tej mllefin tënd! Bëje të mëshirshëm ndaj vetes Gjykatësin që është lart, duke u treguar njerëzor ndaj bashkëshërbëtorëve të tu! Mendo për madhështinë e qytetit dhe se çështja tani nuk është për një, a dy, a tre, a dhjetë shpirtra, po për një turmë të pafund, që s'numërohet dot! Është një çështje që prek kryeqytetin e mbarë botës. Ky është qyteti ku të krishterët për herë të parë u quajtën me këtë emër. Ndero Krishtin. Përnderoje qytetin që i pari shpalli atë emër, kaq të dashur e të ëmbël për të gjithë! Ky qytet ka qenë tenda e apostujve, banesa e të drejtëve! E tani, kjo është hera e parë dhe e vetme e një kryengritjeje kundër të parëve të vet; gjithë koha e shkuar do të dëshmojë mirë për zakonet e qytetit. Sepse, po të ishte dhënë populli vazhdimisht pas trazirave, ndoshta do të duhej të bëhej shembull për një ligësi të tillë; por, në qoftë se kjo ka ndodhur vetëm një herë në gjithë kohën, është e qartë se faji nuk lindi nga zakoni i qytetit, po ishte shkelja e atyre që, në një çast të lig, krejt rastësisht, mbërritën atje.»

4. Këto gjëra, e më shumë se këto, do t'i thotë prifti me guxim edhe më të madh; dhe perandori do t'i dëgjojë; njëri është njerëzor, tjetri është besnik, kështu që nga të dyja anët ushqejmë shpresa të mira. Por shumë më tepër mbështetemi te mëshira e Perëndisë sesa te besnikëria e mësuesit tonë e njerëzia e perandorit. Sepse, ndërsa perandorit i lutemi dhe prifti lutet, vetë Ai do të ndërhyjë: do të zbusë zemrën e perandorit dhe do të nxisë gjuhën e priftit, duke ia lehtësuar fjalën; do të përgatisë mendjen e tjetrit që të pranojë ato që thuhen dhe, me shumë butësi, t'u përgjigjet lutjeve. Sepse qyteti ynë i është më i dashur Krishtit se të gjithë të tjerët, si për virtytin e të parëve tanë, ashtu edhe për tuajin. Dhe, ashtu si Pjetri qe i pari ndër apostujt që predikoi Krishtin, kështu, siç thashë më parë, ky qytet qe i pari ndër qytetet që u stolis duke marrë emrin e krishterë, si një diademë e admirueshme. Por, në qoftë se atje ku u gjetën vetëm dhjetë njerëz të drejtë Perëndia premtoi t'i shpëtonte të gjithë banorët, përse të mos presim ne një përfundim të mbarë e të bëhemi të sigurt për jetën tonë, kur këtu s'janë vetëm dhjetë, njëzet a dyfishi i tyre, po shumë e shumë më tepër, që i shërbejnë Perëndisë me çdo rreptësi?

5. Kam dëgjuar shumë veta të thonë, plot dëshpërim e vajtim: «Kërcënimet e mbretit janë si zemërimi i luanit.» Ç'duhet t'u themi atyre? Se Ai që tha: «Ujqit dhe qengjat do të kullosin bashkë; leopardi do të rrijë me kecin, dhe luani do të hajë kashtë si kau», do të jetë i zoti ta kthejë luanin në një qengj të butë. Le t'i lutemi, pra, Atij; le t'i dërgojmë një dërgatë; dhe Ai pa dyshim do ta zbusë zemërimin e perandorit e do të na shpëtojë nga fatkeqësia që na kanoset. Ati ynë ka shkuar atje si i dërguar. Le të shkojmë edhe ne si të dërguar që këtej, drejt Madhërisë së qiellit! Le ta ndihmojmë me lutje! Bashkësia e Kishës mund të bëjë shumë, në qoftë se lutjet tona ia ngremë me shpirt të hidhëruar e me zemër të thyer! Nuk është nevoja të kapërcejmë oqeanin, as të ndërmarrim një udhëtim të gjatë. Le të thërrasë Perëndinë me gjithë zell secili nga ne, burrë a grua, qoftë kur mblidhemi në kishë, qoftë kur rrimë në shtëpi, dhe Ai pa dyshim do t'u përgjigjet këtyre lutjeve.

Nga se duket qartë kjo? Ngaqë Ai dëshiron me zjarr që gjithnjë të strehohemi tek Ai, dhe për çdo gjë t'ia parashtrojmë Atij kërkesat tona, e të mos bëjmë e të mos themi asgjë pa Të. Sepse njerëzit, kur i shqetësojmë vazhdimisht për punët tona, bëhen përtacë e shmangës dhe sillen keq me ne; por me Perëndinë ndodh krejt e kundërta. Jo kur i drejtohemi vazhdimisht për punët tona, po kur nuk ia bëjmë këtë, atëherë ai zemërohet më së shumti. Dëgjo të paktën se për ç'gjë i qorton hebrenjtë, kur thotë: «Morët vendime, po jo prej meje; lidhët besë, po jo me Frymën time.» Sepse ky është zakoni i atyre që duan: dëshirojnë që gjithë punët e të dashurit të tyre të kryhen me anë të tyre, dhe që ai të mos bëjë e të mos thotë asgjë pa ata. Prandaj Perëndia, jo vetëm atë herë, po edhe gjetkë, duke qortuar, foli po me këto fjalë: «Mbretëruan, po jo prej meje; sunduan, po nuk ma bënë të ditur.» Le të mos ngurrojmë, pra, të strehohemi vazhdimisht tek Ai; dhe, sido që të jetë e keqja, do të gjejë gjithsesi zgjidhjen e vet të përshtatshme.

6. Të tremb një njeri? Nxito te Zoti që është lart, dhe s'do të pësosh asnjë të keqe. Kështu të lashtët patën çlirim nga fatkeqësitë e tyre; jo vetëm burrat, po edhe gratë. Ishte një grua hebreje, Estera e kishte emrin. Kjo Estera shpëtoi tërë popullin e hebrenjve, pikërisht në këtë mënyrë, kur ata ishin gati të dorëzoheshin në shkatërrim. Sepse, kur mbreti pers dha urdhër që të gjithë hebrenjtë të zhdukeshin fare, dhe s'kishte njeri që t'i dilte përpara zemërimit të tij, kjo grua hoqi rrobën e shkëlqyer, u vesh me thes, u spërkat me hi, dhe iu lut Perëndisë së mëshirshëm që të hynte me të te mbreti; dhe, duke i ngritur lutjen e vet, këto qenë fjalët që tha: «O Zot, bëji të pëlqyeshme fjalët e mia dhe vër fjalë të bukur në gojën time.» Le të jetë kjo lutja që i ngremë Perëndisë për mësuesin tonë. Sepse, në qoftë se një grua, duke u lutur për hebrenjtë, arriti ta zbuste zemërimin e një barbari, aq më shumë mësuesi ynë, duke u përgjëruar për një qytet kaq të madh e bashkë me një Kishë kaq të madhe, do të jetë i zoti ta bindë këtë perandor tepër të butë e të mëshirshëm. Sepse, në qoftë se ai ka marrë pushtet të zgjidhë mëkatet e bëra kundër Perëndisë, aq më shumë do të jetë i zoti të heqë e të fshijë ato që janë bërë kundër një njeriu. Ai është edhe vetë sundimtar, madje sundimtar me më shumë dinjitet se tjetri. Sepse ligjet e shenjta vënë nën duart e tij edhe vetë kokën mbretërore. Dhe, kur nevojitet ndonjë e mirë nga lart, perandori e ka zakon të vrapojë te prifti, e jo prifti te perandori. Edhe ai e ka parzmoren e vet, atë të drejtësisë. Edhe ai e ka brezin e vet, atë të së vërtetës, dhe sandale me shumë më tepër dinjitet, ato të ungjillit të paqes. Edhe ai ka një shpatë, jo prej hekuri, po prej Fryme; edhe ai ka një kurorë mbi kokë. Kjo armaturë është më e shkëlqyer. Armët janë më madhështore, liria e fjalës më e madhe, dhe forca më e fuqishme. Kështu që, nga pesha e autoritetit të tij, nga madhështia e shpirtit të vet, dhe më shumë se gjithçka nga shpresa që ka te Perëndia, do t'i flasë perandorit me shumë liri e shumë maturi.

7. Le të mos e humbim, pra, shpresën për shpëtimin tonë, po le të lutemi; le të thërrasim; le të përgjërohemi; le të shkojmë si të dërguar te Mbreti që është lart, me shumë lot! E kemi edhe këtë agjërim si aleat dhe si ndihmës në këtë ndërmjetësim të mirë. Prandaj, ashtu si, kur mbaron dimri dhe vjen vera, detari e nxjerr anijen në det të thellë; ushtari i lëmon armët e i bën gati kalin për betejë; bujku e mpreh drapërin; udhëtari ndërmerr me guxim një udhë të gjatë; dhe mundësi zhvishet lakuriq për ndeshjen; kështu edhe ne, kur shfaqet agjërimi, si një lloj vere shpirtërore, le t'i lëmojmë armët si ushtarë; le ta mprehim drapërin si bujq; le t'i rregullojmë mendimet kundër dallgëve të dëshirave të shfrenuara si detarë; le të nisemi në udhën drejt qiellit si udhëtarë; dhe le të zhvishemi për ndeshjen si mundës. Sepse besimtari është njëherësh bujk, detar, ushtar, mundës dhe udhëtar. Prandaj Shën Pavli thotë: «Nuk luftojmë kundër mishit dhe gjakut, po kundër principatave, kundër pushteteve. Vishni, pra, gjithë armaturën e Perëndisë.» A e vure re mundësin? A e vure re ushtarin? Në qoftë se je mundës, të duhet të hysh lakuriq në ndeshje. Në qoftë se je ushtar, të takon të rrish në radhët e betejës i armatosur nga çdo anë. Si mund të bëhen, pra, të dyja bashkë, të jesh lakuriq e prapë jo lakuriq, të jesh i veshur e prapë jo i veshur? Si? Do të ta them. Zhvishu nga punët e botës, dhe u bëre mundës. Vish armaturën shpirtërore, dhe u bëre ushtar. Hiqi tej kujdeset e botës, sepse koha është për mundje. Vishu me armaturën shpirtërore, sepse kemi një luftë të rëndë për të bërë me demonët. Prandaj edhe na duhet të jemi lakuriq, që të mos i japim djallit asgjë ku të kapet ndërsa mundet me ne; dhe të jemi tërësisht të armatosur nga çdo anë, që të mos marrim goditje vdekjeprurëse në asnjë krah. Lëroje shpirtin tënd. Shkuli ferrat. Mbill fjalën e devotshmërisë. Rrit e ushqe me shumë kujdes bimët e bukura të urtësisë hyjnore, dhe u bëre bujk. Dhe Pavli do të të thotë: «Bujku që mundohet duhet të jetë i pari që merr nga frytet.» Edhe ai vetë e ushtroi këtë zanat. Prandaj, duke u shkruar korintasve, tha: «Unë mbolla, Apolloi ujiti, po Perëndia dha rritjen.» Mpreh drapërin tënd, që e ke topitur me grykësi; mprehe me anë të agjërimit. Kape udhën që të çon drejt qiellit; sado e ashpër e e ngushtë të jetë, kape dhe ec përpara. E si do të jesh i zoti t'i bësh këto? Duke e nënshtruar trupin tënd e duke e vënë nën zap. Sepse, kur udha ngushtohet, dhjamosja që vjen nga grykësia është pengesë e madhe. Mbaj poshtë dallgët e dëshirave të pafrenuara. Zmbraps stuhinë e mendimeve të liga. Ruaje anijen; trego shumë mjeshtëri, dhe u bëre timonier. Por këtë agjërim do ta kemi si themel dhe mësues në të gjitha këto.

8. Nuk flas, sigurisht, për një agjërim si ai që mbajnë shumë veta, po për agjërimin e vërtetë; jo thjesht për një heqje dorë nga mishrat, po edhe nga mëkatet. Sepse natyra e agjërimit është e tillë, që nuk mjafton për të shpëtuar ata që e mbajnë, po të mos bëhet sipas një ligji të përshtatshëm. Sepse, thuhet, «mundësi nuk kurorëzohet, po të mos përpiqet sipas rregullit». Që, pra, pasi të kemi hequr mundimin e agjërimit, të mos e humbim kurorën e agjërimit, duhet të kuptojmë se si e në ç'mënyrë duhet ta bëjmë këtë punë. Sepse edhe ai fariseu agjëroi, po pastaj zbriti bosh dhe pa frytin e agjërimit. Tagrambledhësi nuk agjëroi; e prapëseprapë u prit më mirë se ai që kishte agjëruar; që të mësosh se agjërimi është i padobishëm, po të mos vijnë bashkë me të edhe të gjitha detyrat e tjera. Ninivasit agjëruan dhe fituan hirin e Perëndisë. Edhe hebrenjtë agjëruan, po s'nxorën asnjë dobi; përkundrazi, u larguan me qortim. Meqë, pra, rreziku në agjërim është kaq i madh për ata që s'dinë si duhet të agjërojnë, le t'i mësojmë ligjet e këtij ushtrimi, që të mos «vrapojmë kot», as «t'i biem erës», as, ndërsa luftojmë, të ndeshemi me një hije. Agjërimi është një ilaç; por një ilaç, sado i dobishëm të jetë, shpesh bëhet i pavlerë nga pazotësia e atij që e përdor. Sepse duhet ta dish, veç kësaj, kohën kur duhet dhënë, dhe sasinë e duhur; dhe gjendjen e trupit që e pranon; dhe natyrën e vendit, dhe stinën e vitit; dhe dietën përkatëse; si edhe shumë hollësi të tjera; po të mos e vësh re ndonjë prej tyre, do t'i prishësh gjithë të tjerat që u përmendën. E tani, në qoftë se, kur trupi ka nevojë të shërohet, kërkohet nga ne një përpikëri e tillë, aq më shumë duhet, kur kujdesi ynë është për shpirtin dhe përpiqemi të shërojmë sëmundjet e mendjes, të shohim e të hetojmë çdo hollësi me përpikërinë më të madhe.

9. Le të shohim, pra, si agjëruan ninivasit dhe si u shpëtuan nga ai zemërim. «As njeriu as kafsha, as bagëtia as kopeja, të mos provojnë asgjë», thotë profeti. Ç'thua? Më thuaj, a duhet të agjërojnë edhe gjërat e paarsyeshme, dhe kuajt e mushkat të mbulohen me thes? «Po, ashtu», përgjigjet ai. Sepse, ashtu si, kur vdes ndonjë njeri i pasur, të afërmit veshin me thes jo vetëm shërbëtorët e shërbëtoret, po edhe kuajt, dhe urdhërojnë që ata ta ndjekin procesionin drejt varrit, të prirë nga kujdestarët e tyre, duke treguar kështu madhësinë e fatkeqësisë e duke i ftuar të gjithë në dhembshuri, kështu edhe atëherë, kur ai qytet ishte gati të shkatërrohej, edhe natyra e paarsyeshme u mbështoll me thes dhe u vu nën zgjedhën e agjërimit. «S'është e mundur, thotë ai, që krijesat e paarsyeshme ta mësojnë me arsye zemërimin e Perëndisë; le të mësohen me anë të agjërimit se kjo goditje vjen nga Perëndia. Sepse, po të përmbyset qyteti, ai s'do të ishte vetëm një varr i përbashkët për ne që banojmë aty, po edhe për këto. Meqë, pra, edhe këto do të merrnin pjesë në ndëshkim, le të marrin pjesë edhe në agjërim.» Por kishte edhe një gjë tjetër që synonin me këtë vepër, të cilën e bëjnë edhe profetët. Sepse ata, kur shohin ndonjë ndëshkim të tmerrshëm që zbret nga qielli, dhe ata që do të ndëshkohen s'kanë ç'të thonë për veten, ngarkuar me turp, të padenjë për as më të voglën falje a shfajësim, e, pa ditur ç'të bëjnë as nga t'ia gjejnë një mbrojtës për të dënuarit, u drejtohen gjërave të paarsyeshme; dhe, duke e përshkruar vdekjen e tyre në mënyrë tragjike, ndërmjetësojnë me anë të tyre, duke paraqitur si arsye shkatërrimin e tyre të mjerueshëm e të vajtueshëm. Kështu, kur dikur uria kishte kapur hebrenjtë, dhe një thatësirë e madhe rëndonte mbi vendin e tyre, dhe gjithçka po tretej, njëri nga profetët foli kështu: «Mëshqerrat e reja hidheshin nëpër stalla; kopetë e qeve qanin, sepse s'kishte kullotë; gjithë bagëtia e fushës ngrinte sytë drejt Teje, sepse rrjedhat e ujërave ishin tharë.» Një profet tjetër, duke vajtuar të këqijat e thatësirës, flet po kështu: «Sutat pillnin nëpër fusha dhe i braktisnin, sepse s'kishte bar. Gomerët e egër rrinin nëpër pyje; e thithnin erën si dragua; sytë u erreshin, sepse s'kishte bar.» Për më tepër, e dëgjuat Joelin duke thënë sot: «Le të dalë dhëndri nga dhoma e tij, dhe nusja nga dhoma e saj; edhe foshnjat që pinë gji.» Për ç'arsye, pyes, e thërret në lutje një moshë kaq të vogël? A s'është pikërisht për të njëjtën arsye? Sepse, meqë të gjithë ata që kanë arritur moshën e burrërisë e kanë ndezur e nxitur zemërimin e Perëndisë, le t'i lutet, thotë, mosha që s'ka shkelje Atij që u zemërua.

10. Por, siç thashë më parë, mund ta shohim se ç'ishte ajo që e shkriu një zemërim kaq të papërkulur. A ishte, vallë, vetëm agjërimi dhe thesi? S'themi ashtu; po ndryshimi i gjithë jetës së tyre. Nga se duket kjo? Nga vetë fjalët e profetit. Sepse ai që foli për zemërimin e Perëndisë dhe për agjërimin e tyre, vetë, kur flet për pajtimin dhe na mëson shkakun e pajtimit, thotë kështu: «Dhe Perëndia pa veprat e tyre.» Ç'lloj veprash? Që kishin agjëruar? Që kishin veshur thes? Asgjë të tillë; po, duke i kaluar në heshtje gjithë këto, shton: «se u kthye gjithkush nga udhët e tij të liga, dhe Zoti u pendua për të keqen që kishte thënë se do t'u bënte.» A e sheh se agjërimi s'i shpëtoi nga ky rrezik, po ishte ndryshimi i jetës, ai që e bëri Perëndinë të përdëllyer e të mirë ndaj këtyre barbarëve?

11. I thashë këto gjëra, jo që ta poshtërojmë agjërimin, po që ta nderojmë agjërimin; sepse nderi i agjërimit s'qëndron në heqjen dorë nga ushqimi, po në tërheqjen nga veprat mëkatare; sepse ai që e kufizon agjërimin vetëm në heqjen dorë nga mishrat, është pikërisht ai që e poshtëron më së shumti. Agjëron? Ma trego me vepra! Thua: me ç'lloj veprash? Në pafsh një të varfër, ki mëshirë për të! Në pafsh një armik, pajtohu me të! Në pafsh një mik që fiton nderime, mos e ki smirë! Në pafsh një grua të bukur, kaloji anash! Sepse le të mos agjërojë vetëm goja, po edhe syri, edhe veshi, edhe këmbët, edhe duart, dhe të gjitha gjymtyrët e trupit tonë. Le të agjërojnë duart, duke qëndruar të pastra nga grabitja e lakmia. Le të agjërojnë këmbët, duke reshtur së vrapuari nëpër shfaqjet e paligjshme. Le të agjërojnë sytë, duke mësuar të mos ngulen kurrë me pacipëri mbi fytyra të bukura, as të merren me bukuri të huaja. Sepse të shikuarit është ushqimi i syve; por, në qoftë se ky është i paligjshëm a i ndaluar, e prish agjërimin dhe përmbys gjithë sigurinë e shpirtit; kurse, në qoftë se është i ligjshëm e i parrezik, e stolis agjërimin. Sepse do të ishte nga gjërat më të pakuptimta të heqësh dorë nga ushqimi i ligjshëm për shkak të agjërimit, por me sy të prekësh edhe atë që është e ndaluar. Nuk ha mish? Mos u ushqe me epsh me anë të syve. Le të agjërojë edhe veshi. Agjërimi i veshit qëndron në mospranimin e thashethemeve e të shpifjeve. «Mos prano fjalë të rreme», thotë Shkrimi.

12. Le të agjërojë edhe goja nga fjalët e turpshme e nga sharjet. Sepse ç'dobi kemi, po të heqim dorë nga shpendët e peshqit, e prapë të kafshojmë e të përpimë vëllezërit tanë? Shpifësi ha mishin e vëllait të vet dhe kafshon trupin e të afërmit. Për këtë Pavli thotë fjalën e tmerrshme: «Në kafshofshi dhe hafshi njëri-tjetrin, kini kujdes se mos zhdukeni njëri prej tjetrit.» Nuk i ngule dhëmbët në mish, po ngule shpifjen në shpirt dhe shkaktove plagën e dyshimit të lig; i bëre dëm në një mijë mënyra vetes, atij dhe shumë të tjerëve, sepse, duke shpifur për një të afërm, e bëre më të keq atë që dëgjon shpifjen. Sepse, po të jetë njeri i lig, ai bëhet edhe më i shkujdesur, kur gjen shok në ligësinë e vet; e po të jetë njeri i drejtë, ngrihet në kryelartësi e fryhet, i shtyrë nga mëkati i të tjerëve të mendojë gjëra të mëdha për veten. Përveç kësaj, godite edhe të mirën e përbashkët të Kishës; sepse të gjithë ata që dëgjojnë nuk fajësojnë vetëm atë që kujtohet se mëkatoi, po qortimi ngjitet mbi tërë bashkësinë e krishterë; sepse nuk i dëgjon jobesimtarët të thonë: «Filani është kurvar, a i shthurur»; përkundrazi, në vend të atij që mëkatoi, i fajësojnë të gjithë të krishterët. Veç kësaj, bëre që të blasfemohet lavdia e Perëndisë; sepse, ashtu si emri i tij lavdërohet kur për ne flitet mirë, kështu, kur ne mëkatojmë, ai blasfemohet e fyhet!

13. Arsyeja e katërt është kjo: ke turpëruar atë për të cilin flitet keq dhe kështu e ke bërë më të paturp nga ç'ishte, duke e vënë në gjendje armiqësie e kundërshtimi. E pesta: e ke bërë veten të merituar për ndëshkim e hakmarrje, duke u përzier në punë që aspak s'të përkisnin. Sepse le të mos më thotë ndokush si përgjigje: «Atëherë jam shpifës kur flas gënjeshtra, po, në qoftë se flas të vërtetën, s'jam më i tillë.» Edhe sikur ta thuash me të vërtetë të keqen, edhe kjo është krim. Sepse ai fariseu foli keq për tagrambledhësin me të vërtetën; e prapëseprapë kjo s'i vlejti asgjë. Sepse, pyes, a s'ishte ai tagrambledhës e mëkatar? Është e qartë për këdo se ishte tagrambledhës. Po njëkohësisht, ngaqë fariseu foli keq për të, ai doli nga tempulli me humbjen e çdo dobie. Do të ndreqësh një vëlla? Qaj; lutju Perëndisë; merre veç e këshilloje, porositi, përgjëroju atij! Kështu bëri edhe Pavli: «Se mos, thotë, kur të vij përsëri, Perëndia im do të më përulë ndër ju, dhe do të vajtoj shumë veta që kanë mëkatuar tashmë dhe s'janë penduar për ndyrësinë, kurvërinë e shthurjen që kanë bërë.» Trego dashurinë tënde ndaj mëkatarit. Bindeje se prej kujdesit e brengës për të mirën e tij, e jo prej dëshirës për ta nxjerrë në shesh, ia kujton mëkatin. Kapja këmbët; përqafoje; mos ki turp, po të duash vërtet ta shërosh. Edhe mjekët i bëjnë shpesh gjëra të tilla, kur të sëmurët e tyre s'kënaqen lehtë: me përqafime e lutje i bindin më në fund të marrin një ilaç shërues. Kështu bëj edhe ti. Ia trego plagën priftit; kjo është puna e atij që kujdeset për të, që përkujdeset dhe brengoset për të.

14. Por tani nuk këshilloj vetëm shpifësit; po edhe ata që dëgjojnë të tjerët të përfliten keq, i nxit t'i mbyllin veshët dhe të imitojnë profetin që thotë: «Atë që shpif fshehtas kundër të afërmit të vet, do ta ndëshkoj.» Thuaji të afërmit tënd: «A ke ndonjë për të lavdëruar a për të mburrur? I hap veshët, që të marr vajin e mirosur; por, në ke ndonjë të keqe për të thënë, ia zë hyrjen fjalëve të tua, sepse s'kam për të pranuar pleh e baltë. Ç'dobi më sjell të mësoj se filani është njeri i keq? Prej kësaj del vetëm dëmi më i madh dhe humbja më e keqe!» Thuaji: «Le të brengosemi për fajet tona; si do të japim llogari për shkeljet tona; le ta tregojmë këtë lloj kureshtjeje e ngulmimi për jetën tonë. Ç'shfajësim a falje do të gjejmë, ndërsa kurrë s'i marrim parasysh punët tona, po me kaq kureshtje futim hundët në punët e të tjerëve!» Dhe, ashtu si është gjë e ulët e tepër e turpshme të zgjatësh qafën te një shtëpi e të vësh re ç'ka brenda ndërsa kalon, kështu edhe të hetosh jetën e një tjetri është shkalla e fundit e ndyrësisë. Por ajo që është edhe më qesharake, është kjo: ata që bëjnë këtë lloj jete e nuk kujdesen për punët e veta, kur kanë përmendur ndonjë prej këtyre gjërave të fshehta, i luten e i përbetohen atij që e dëgjoi, të mos ia thotë më asnjë tjetri; duke e bërë kështu të qartë se kanë bërë një vepër që meriton qortim. Sepse, po t'i lutesh atij të mos ia thotë asnjë tjetri, aq më shumë s'të kishte hije t'ia thoje këto gjëra së pari atij. Puna ishte e sigurt sa ishte te ti; tani, pasi e tradhtove, u bëre merak për sigurinë e saj. Po të duash që të mos përhapet te ndonjë tjetër, mos ia trego vetë. Por, kur ia ke besuar ruajtjen e punës një tjetri, bën diçka të tepërt e të kotë, duke e ngarkuar e duke ia zënë me be sigurinë e asaj që u tha.

15. «Po është e ëmbël të shpifësh.» Jo, është e ëmbël të mos flasësh keq. Sepse ai që ka folur keq, që andej e tutje është grindavec; është dyshues dhe ka frikë, pendohet dhe kafshon gjuhën e vet. I ndrojtur e i dridhur, se mos ndonjëherë ajo që tha t'u përcillet të tjerëve dhe t'i sjellë rrezik të madh e armiqësi të kotë e të panevojshme atij që e tha. Kurse ai që e mban punën për vete, do t'i kalojë ditët i qetë e me shumë ëmbëlsi. «Dëgjove një fjalë? le të vdesë me ty», lexojmë, «dhe merr guxim; nuk do të plasësh.» Ç'do të thotë kjo: «le të vdesë me ty»? Shuaje; varrose; mos e lër as të dalë, as të lëvizë fare; por, gjëja më e mirë, ki kujdes të mos i durosh të tjerët të merren me shpifje. E, po të të mbetet ndonjëherë ndonjë përshtypje prej saj, varrose, shkatërro atë që u tha, dorëzoja harresës; që të bëhesh si ata që s'e kanë dëgjuar, dhe ta kalosh këtë jetë me shumë paqe e siguri. Po t'i marrin vesh shpifësit se ne i urrejmë ata më shumë se sa i urrejnë ata për të cilët shpifet, ata vetë do ta braktisin që andej e tutje këtë zakon të lig dhe do ta ndreqin mëkatin; e pastaj do të na duartrokasin e do të na shpallin si shpëtimtarët e mirëbërësit e tyre. Sepse, ashtu si të flasësh mirë e të lavdërosh është fillimi i miqësisë, kështu të flasësh keq e të shpifësh ka qenë fillimi e themeli i armiqësisë, i urrejtjes dhe i një mijë grindjeve. Nga asgjë tjetër s'i kemi lënë pas dore aq shumë punët tona, sa nga zakoni i të futurit hundët e i të përzierit në punët e të tjerëve; sepse s'është e mundur që ai që merret me shpifje e ngatërrohet në jetët e njerëzve të tjerë, të kujdeset ndonjëherë për jetën e vet. Meqë gjithë vëmendja e tij shpenzohet duke u marrë me punët e të tjerëve, të gjitha ato që i përkasin atij vetë domosdo mbeten pas dore e në rrezik. Sepse mirë është, në qoftë se ai që e harxhon gjithë kohën e tij duke shqyrtuar me ankth mëkatet e veta e duke i gjykuar, mund të bëjë ndonjë përparim. Por, kur je gjithnjë i zënë me punët e njerëzve të tjerë, kur do t'u kushtosh vëmendje të këqijave të tua?

16. Le t'i ikim, pra, të dashur, le t'i ikim shpifjes! Duke ditur se ajo është vetë gremina e Satanait dhe vendi ku ai rri fshehur me kurthet e tij. Sepse, që të bëhemi të shkujdesur për gjendjen tonë e kështu ta rëndojmë llogarinë tonë, djalli na fut në këtë zakon. Por, veç kësaj, s'është vetëm gjë tepër e rëndë që do të japim llogari më pas për ato që kemi thënë, po edhe që me këto mjete i bëjmë më të rënda fajet tona, duke ia hequr vetes çdo shfajësim. Sepse ai që shqyrton me hidhësi sjelljen e të tjerëve, kurrë s'mund të fitojë falje për mëkatet që ka bërë vetë. Sepse Perëndia do ta caktojë dënimin jo vetëm sipas natyrës së shkeljeve tona, po edhe sipas gjykimit që ke bërë ti për të tjerët. Prandaj Ai dha këshillën: «Mos gjykoni, që të mos gjykoheni.» Sepse mëkati, i çfarëdo lloji qoftë, atje s'do të duket më i tillë siç ishte kur u krye, po do të marrë një shtesë të madhe e të pafalshme nga gjykimi që ke bërë ti për bashkëshërbëtorët e tu. Sepse, ashtu si ai që është njerëzor, i mëshirshëm dhe falës e pret pjesën më të madhe të mëkateve të veta, kështu ai që është i hidhur, mizor e i papajtueshëm e shton së tepërmi madhësinë e fajeve të veta. Le ta dëbojmë, pra, nga goja jonë çdo shpifje, duke ditur se, po të mos heqim dorë prej saj, edhe sikur të ushqehemi me hi, kjo ashpërsi s'do të na vlente asgjë. «Sepse nuk e ndot njeriun ajo që hyn në gojë, po ajo që del prej saj.» Po të trazonte dikush një gropë ndyrësirash ndërsa ti po kaloje, thuaj, a s'do ta qortoje e do ta shaje atë që e bëri? Kështu bëj, pra, edhe me shpifësin. Sepse gropa e trazuar s'ua fyen aq rëndë shqisën atyre që e nuhasin atë erë të keqe, sa trazimi i mëkateve të njerëzve të tjerë e nxjerrja në shesh e një jete të papastër ua fyen e ua trazon shpirtin atyre që e dëgjojnë. Prandaj le të heqim dorë nga fjala e keqe, nga gjuha e ndyrë, nga blasfemia; dhe le të mos flasim keq as për të afërmin, as për Perëndinë!

17. Sepse shumë nga shpifësit tanë kanë rënë në një çmenduri të tillë, sa e ngrenë gjuhën e vet nga bashkëshërbëtorët kundër vetë Zotit të tyre. Por sa e madhe është kjo e keqe, mund ta mësoni nga punët në të cilat jemi tani të ngatërruar. Fyhet një njeri, dhe ja, të gjithë kemi frikë e dridhemi, si ata që qenë fajtorë të fyerjes, ashtu edhe ata që s'dinë asgjë për të! Kurse Perëndia fyhet përditë! Po ç'them përditë? Përkundrazi, çdo orë, nga të pasurit, nga të varfrit, nga ata që rrojnë rehat, nga të munduarit, nga ata që shpifin dhe nga ata për të cilët shpifet; e prapë askush s'dëgjon kurrë asnjë fjalë për këtë! Prandaj Ai lejoi që të fyhej bashkëshërbëtori ynë, që nga rreziku i ndodhur me anë të kësaj fyerjeje, të mësosh mirëdashjen e Zotit! Dhe, megjithëse kjo është fyerja jonë e parë dhe e vetme, prapë s'presim për këtë të fitojmë shfajësim a falje. Kurse ne e zemërojmë Perëndinë përditë, dhe s'tregojmë asnjë shenjë se po i kthehemi, e prapë Ai e duron me gjithë zemërgjerësi! A e sheh, pra, sa e madhe është mirëdashja e Zotit? E prapë, në këtë fyerje të tanishme, ata që kishin bërë keq u kapën e u futën në burg dhe e paguan dënimin; megjithatë ne prapë kemi frikë, sepse ai që u fye ende s'ka dëgjuar ç'ka ndodhur, as ka shqiptuar vendim, dhe ne të gjithë dridhemi. Kurse Perëndia përditë dëgjon fyerjet që i bëhen, e askush s'e vë veshin, ndonëse Perëndia është kaq i mëshirshëm e i dashur ndaj njeriut. Me Të mjafton vetëm ta pranosh mëkatin, dhe kështu ta shuash akuzën. Kurse me njeriun është krejt e kundërta. Kur ata që kanë mëkatuar e rrëfejnë fajin, atëherë ndëshkohen edhe më shumë; gjë që vërtet ka ndodhur në rastin e tanishëm. Dhe disa u vranë me shpatë, disa me zjarr, disa u dhanë te bishat e egra, e jo vetëm burra, po edhe fëmijë. Dhe as kjo moshë e njomë, as trazira e popullit, as fakti se qenë nxitur nga demonët kur i bënë këto vepra, as se taksa u duk e padurueshme, as varfëria, as që kishin gabuar bashkë me të gjithë, as premtimi se s'do të guxonin më kurrë të përsërisnin vepra të tilla, asgjë tjetër s'mundi t'i shpëtonte aspak; po u çuan drejt greminës, pa asnjë falje; ushtarë të armatosur i prinin e i ruanin nga të dyja anët, që të mos ua rrëmbente ndokush fajtorët; ndërsa nënat i ndiqnin nga larg, duke i parë fëmijët e tyre teksa u pritej koka, po pa guxuar ta vajtonin fatkeqësinë e tyre; sepse tmerri e mundi hidhërimin, dhe frika e mposhti natyrën! Dhe, ashtu si njerëzit që sodisin nga toka ata që po mbyten në det pikëllohen thellë, po s'mund t'u afrohen e t'i shpëtojnë të mbyturit, kështu edhe këtu, nënat, të frenuara nga frika e ushtarëve si prej kaq shumë dallgëve, jo vetëm s'guxonin t'u afroheshin fëmijëve të tyre e t'i shpëtonin nga dënimi, po kishin frikë edhe të derdhnin lot.

18. Me siguri prej andej e kuptoni mëshirën e Perëndisë, sa e patregueshme, sa e pakufishme, sa më tepër se çdo përshkrim! Këtu, vërtet, ai që u fye është i së njëjtës natyrë; dhe vetëm një herë në gjithë jetën e tij e ka provuar këtë; dhe as që iu bë përballë; as ndërsa ishte i pranishëm ta shihte a ta dëgjonte; e prapëseprapë, asnjë nga ata që i bënë këto vepra s'fitoi falje. Kurse, kur bëhet fjalë për Perëndinë, s'mund të thuhet asgjë e tillë; sepse largësia midis njeriut dhe Perëndisë është kaq e madhe, sa asnjë gjuhë s'mund ta shprehë; dhe përgjatë çdo dite Ai fyhet, ndonëse është i pranishëm, e sheh dhe e dëgjon; e prapë s'e lëshon rrufenë, as nuk urdhëron detin të vërshojë mbi tokë e t'i mbytë të gjithë njerëzit; as nuk i thotë tokës të çahet e të gëlltisë gjithë fyesit; po duron dhe pret gjatë, dhe prapë ofron t'i falë ata që e kanë fyer, mjafton vetëm të pendohen e të premtojnë se s'do t'i bëjnë më këto gjëra! Vërtet, tani është koha të shpallim: «Kush mund të tregojë bëmat e fuqishme të Zotit? Kush mund të shpallë gjithë lëvdimin e tij?» Sa e sa njerëz jo vetëm i kanë rrëzuar, po i kanë shkelur me këmbë edhe shëmbëlltyrat e Perëndisë! Sepse, kur ti e mbyt për fyti një borxhli, kur e zhvesh, kur e tërheq zvarrë, ti shkel me këmbë shëmbëlltyrën e Perëndisë. Dëgjo me siguri Pavlin që thotë se «njeriu nuk duhet të mbulojë kokën, sepse është shëmbëlltyra dhe lavdia e Perëndisë.» Dhe përsëri, dëgjo vetë Perëndinë që thotë: «Le të bëjmë njeriun sipas shëmbëlltyrës sonë, sipas ngjashmërisë sonë.» Por, në qoftë se thua se njeriu s'është i së njëjtës qenie me Perëndinë, ç'rëndësi ka kjo? Sepse as statuja prej bronzi s'ishte e së njëjtës lëndë me perandorin; e prapëseprapë, ata që e nëpërkëmbën e paguan dënimin. Kështu edhe për njerëzimin: në qoftë se njerëzit s'janë të së njëjtës qenie me Perëndinë (siç edhe vërtet s'janë), prapë janë quajtur shëmbëlltyra e tij; dhe do të ishte e udhës që të merrnin nderim për shkak të këtij emërtimi. Kurse ti, për pak ar, i nëpërkëmb, i mbyt për fyti e i tërheq zvarrë; dhe deri më sot s'e ke paguar aspak dënimin!

19. Ardhtë, pra, shpejt ndonjë ndryshim i mbarë e i përdëllyer! Këtë me siguri e parathem e e dëshmoj: edhe sikur kjo re të kalojë, po të mbetemi ne prapë në po atë gjendje plogështie, do të na duhet të pësojmë përsëri të këqija shumë më të rënda se ato që tani druajmë; sepse s'kam aq frikë nga zemërimi i perandorit, sa nga plogështia juaj. Sigurisht, s'mjafton, për t'u shfajësuar, të përgjërohemi dy a tri ditë, po duhet të bëjmë një ndryshim në gjithë jetën tonë, dhe, ndërsa heqim dorë nga ligësia, të ngulmojmë pareshtur në virtyt. Sepse, ashtu si të sëmurët, po të mos mbajnë një regjim të vazhdueshëm, s'do të nxirrnin asnjë dobi nga një kujdes dy a tri ditësh, kështu edhe ata që janë në mëkat, po të mos tregojnë përmbajtje në çdo kohë, s'do të gjejnë asnjë dobi nga një ndreqje dy a tri ditësh. Sepse, siç thuhet, ai që lahet e pastaj përsëri fëlliqet me baltë s'ka fituar asgjë; kështu edhe ai që u pendua për tri ditë e pastaj u kthye në gjendjen e mëparshme s'ka arritur asgjë. Le të mos veprojmë, pra, tani ashtu si kemi bërë gjithnjë deri tani. Sepse shumë herë, kur na kanë zënë tërmetet, si edhe uria e thatësira, pasi u bëmë më të përmbajtur e më të butë për tri a katër ditë, s'bëmë gjë tjetër veçse u kthyem përsëri në udhën e mëparshme. Për këtë arsye kanë ndodhur telashet tona të tanishme. Por, edhe sikur s'e kemi bërë më parë, të paktën tani le të ngulmojmë të gjithë në po atë përshpirtshmëri; le ta ruajmë po atë butësi, që të mos na duhet përsëri një goditje tjetër. A s'ishte i zoti Perëndia ta parandalonte atë që ndodhi? E prapë e lejoi, që t'i bënte më të matur ata që e përçmonin, nëpërmjet frikës nga një bashkëshërbëtor!

20. Por le të mos thotë ndokush se shumë prej fajtorëve shpëtuan, dhe se shumë të pafajshëm ranë në ndëshkim. Sepse dëgjoj plot veta që e thonë shpesh këtë; jo vetëm në rastin e kryengritjes së tanishme, po edhe në shumë rrethana të tjera të kësaj natyre. Ç'duhet t'u përgjigjem, pra, atyre që bëjnë vërejtje të tilla? Ja çfarë: në qoftë se ai që u kap ishte i pafajshëm në kryengritjen e tanishme, ai kishte bërë ndonjë shkelje tjetër më parë, edhe më të rëndë, për të cilën, meqë s'ishte penduar pastaj, e ka paguar dënimin tani. Sepse ky është zakoni i Perëndisë ndaj nesh. Kur mëkatojmë, s'e ndëshkon menjëherë shkeljen, po e lë të kalojë, duke na dhënë kohë për pendim, që të ndreqemi e të kthehemi. Por, në qoftë se, ngaqë s'e kemi paguar dënimin, kujtojmë se edhe faji është fshirë e e marrim me të lehtë, atëherë diku, ku s'e presim, me siguri do të ndëshkohemi më pas. Dhe kjo ndodh që, kur mëkatojmë e s'ndëshkohemi, të mos jemi pa frikë, po të ndreqemi, duke ditur se me siguri do të biem në ndëshkim atje ku s'e presim. Kështu që, po të mëkatosh, i dashur, e s'ndëshkohesh, mos u bëj mendjemadh, po pikërisht për këtë arsye ki edhe më shumë frikë, duke ditur se për Perëndinë është gjë e lehtë të shpaguajë përsëri kur të dojë. Për këtë arsye, pra, s'të ka ndëshkuar, që të marrësh kohë për pendim. Le të mos themi, pra, se filani, ndonëse i pafajshëm, ra në ndëshkim; e një tjetër, ndonëse fajtor, shpëtoi; sepse ai që ra në të, duke qenë i pafaj, siç e vura re, pagoi dënimin e shkeljeve të tjera; dhe ai që tani i shpëton, po të mos pendohet, do të kapet në një tjetër kurth. Në qoftë se mendjet tona janë kështu të prirura, kurrë s'do t'i harrojmë mëkatet tona, po, gjithnjë të frikësuar e të dridhur se mos na duhet të paguajmë dënimin, do t'i sjellim lehtë ndër mend. Sepse asgjë s'është aq e aftë ta sjellë mëkatin ndër mend sa ndëshkimi e qortimi. Dhe këtë e tregojnë vëllezërit e Josifit. Sepse, kur e kishin shitur të drejtin dhe kishin kaluar trembëdhjetë vjet, duke dyshuar se kishin rënë në ndëshkim e duke u trembur për jetën, iu kujtua mëkati dhe i thanë njëri-tjetrit: «Me të vërtetë jemi fajtorë për vëllanë tonë Josifin.» A e sheh se si frika ua solli fajin ndër mend? E prapë, kur po mëkatonin, s'e vunë re, por, kur patën frikë se mos ndëshkohen, atëherë iu kujtua? Duke i ditur, pra, gjithë këto gjëra, le të bëjmë një ndryshim e ndreqje të jetës sonë; dhe le të mendojmë për fenë e virtytin, para se të mendojmë për çlirimin nga fatkeqësia që na kanoset.

21. Ndërkohë dua t'ju ngul në mendje tri porosi, që të m'i përmbushni gjatë agjërimit, domethënë: të mos flisni keq për askënd; të mos mbani njeri për armik; dhe të dëboni krejt nga goja zakonin e lig të betimeve. Dhe, ashtu si, kur dëgjojmë se u vu ndonjë taksë në të holla, secili shkon brenda, thërret gruan, fëmijët e shërbëtorët, e mendon e këshillohet me ta se si ta paguajë këtë tatim, kështu le të bëjmë edhe për këto porosi shpirtërore. Secili, sapo të jetë kthyer në shtëpi, le të thërrasë gruan e fëmijët, dhe le t'u thotë se sot u vu një tatim shpirtëror: një tatim me anë të të cilit do të ketë njëfarë çlirimi e largimi të këtyre të këqijave; një tatim që s'i bën të varfër ata që e paguajnë, po më të pasur; domethënë, të mos kesh armik, të mos flasësh keq për askënd, dhe të mos betohesh fare. Le të mendojmë; le të vrasim mendjen; le të vendosim se si t'i përmbushim këto porosi. Le të bëjmë çdo përpjekje. Le të këshillojmë njëri-tjetrin. Le të ndreqim njëri-tjetrin, që të mos shkojmë në botën tjetër si borxhlinj, e pastaj, të detyruar të marrim hua nga të tjerët, të pësojmë fatin e virgjëreshave të marra e të biem nga shpëtimi i pavdekshëm. Në qoftë se e vëmë kështu jetën tonë në rregull, ju siguroj e ju premtoj se prej kësaj do të ketë çlirim nga fatkeqësia e tanishme dhe largim të këtyre të këqijave të tmerrshme; dhe, ajo që është më e madhe se të gjitha, do të ketë gëzimin e të mirave që do të vijnë. Sepse do të ishte e udhës që t'jua besoja menjëherë gjithë trupin e virtytit; por e mendoj si mënyrën më të mirë të ndreqjes ta marr ligjin copë-copë, ta vë në zbatim, e pastaj të kaloj te të tjerat. Sepse, ashtu si në një arë, bujku, duke e rrëmuar copë-copë, arrin pak nga pak në fund të punës, kështu edhe ne, po t'ia bëjmë vetes këtë rregull, që gjatë kësaj Kreshme t'i vëmë sido që të jetë në zbatim të drejtë këto tri porosi dhe t'ia besojmë ruajtjes së sigurt të zakonit të mirë, do të kalojmë me më shumë lehtësi te të tjerat; dhe, duke arritur kështu në majën e urtësisë shpirtërore, do të korrim frytin e një shprese të mbarë në jetën e tanishme; e në jetën që vjen do të qëndrojmë përpara Krishtit me shumë guxim e do të gëzojmë ato të mira të patregueshme; për të cilat, Perëndia dhëntë, u bëfshim të denjë të gjithë, me anë të hirit dhe të dashamirësisë së Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia, bashkë me Atin dhe Frymën e Shenjtë, në jetë të jetëve. Amin.