Mbi Statujat, Homilia IV

1. I bekuar qoftë Perëndia, që i ngushëlloi shpirtrat tuaj të pikëlluar dhe qetësoi zemrat tuaja të trazuara! Se keni marrë një ngushëllim jo të vogël, kjo duket qartë nga dëshira dhe gatishmëria për të dëgjuar që tregoni tani. Sepse është e pamundur që një shpirt në ankth, i rënduar nga reja e ligështisë, të ketë fuqi të dëgjojë me gatishmëri çfarëdo që thuhet. Por unë ju shoh se na dëgjoni me shumë vullnet të mirë dhe me një zell të zjarrtë. Shoh se i keni shkundur mendimet e zymta dhe e keni lënë mënjanë ndjenjën e hidhërimit të tanishëm, nga dëshira e ngrohtë për të dëgjuar. Prandaj i falem nderit Perëndisë me gjithë zemër bashkë me ju, sepse fatkeqësia nuk e mundi urtësinë tuaj. Frika nuk ua dobësoi forcën. Shtrëngimi nuk ua shoi gjallërinë. Rreziku nuk ua thau zellin. Frika nga njerëzit nuk e mposhti dëshirën për Perëndinë. Vështirësia e kohëve nuk e rrëzoi zellin tuaj. Përkundrazi, jo vetëm që nuk e rrëzoi, por e forcoi. Jo vetëm që nuk e ligështoi, por e bëri më të zjarrtë. Jo vetëm që nuk e shoi, por e ndezi edhe më shumë. Sheshi vërtet është bosh, por kisha është plot. I pari të jep shkak për trishtim, e dyta është rast gëzimi dhe hareje shpirtërore. Prandaj, i dashur, kur të shkosh në shesh dhe pamja e shkretimit të nxjerr një rënkim, kthehu me vrap te Nëna jote. Ajo menjëherë do të të ngushëllojë me shumësinë e bijve të saj, do të të tregojë tërë vëllazërinë e plotë dhe do të të largojë çdo ligështi. Sepse në qytet ndiejmë po aq mall të shohim njerëz sa ata që banojnë në shkretëtirë; por, kur strehohemi në kishë, na ngushtohet vendi nga shumica. Dhe, ashtu si kur deti trazohet dhe egërsohet nga stuhia e furishme, frika i detyron të gjithë të ikin nga jashtë e të strehohen në liman, po ashtu edhe tani, dallgët e sheshit dhe stuhia e qytetit i grumbullojnë të gjithë nga çdo anë brenda kishës dhe, me lidhjen e dashurisë, i bashkojnë gjymtyrët ngushtë me njëra-tjetrën.

2. Le t'i falemi nderit Perëndisë edhe për këto, sepse kemi korrur kaq shumë fryte nga shtrëngimi dhe kemi marrë kaq dobi të madhe nga sprova. Po të mos kishte sprovë, nuk do të kishte kurorë. Po të mos kishte mundje, nuk do të kishte çmim. Po të mos kishte fushë ndeshjeje, nuk do të kishte nderime. Po të mos kishte shtrëngim, nuk do të kishte prehje. Po të mos kishte dimër, nuk do të kishte verë. Dhe kjo shihet jo vetëm te njerëzit, por edhe te vetë farat. Sepse, po të presim që kalliri të mbijë dhe të lulëzojë, duhet shumë shi, shumë mbledhje resh dhe shumë ngricë; edhe koha e mbjelljes është stinë me shi. Prandaj, meqë tani ka zënë të bjerë dimri, jo dimri i natyrës, por dimri i shpirtrave, le të mbjellim edhe ne në këtë dimër, që të korrim në verë. Le të mbjellim lot, që të korrim gëzim. Kjo nuk është fjala ime, është një premtim profetik: «Ata që mbjellin me lot, do të korrin me gëzim.» Shiu që bie nuk i bën farat të mbijnë e të rriten aq, sa vala e lotëve që rrjedhin e bën farën e devotshmërisë të mbijë e të lulëzojë. Kjo është ajo që e pastron shpirtin, e ujit mendjen dhe e bën filizin e mësimit të shtyhet me shpejtësi përpara. Për këtë arsye edhe duhet çelur një brazdë e thellë. Këtë e tregoi profeti kur foli kështu: «Çani arën tuaj të papunuar dhe mos mbillni ndër ferra.» Prandaj, ashtu si ai që ka vënë parmendën në arë e përmbys dheun nga poshtë, duke përgatitur që më parë një strehë të sigurt për farat, që të mos rrinë të shpërndara mbi sipërfaqe, por të fshihen në vetë barkun e dheut dhe t'i lëshojnë rrënjët në siguri, po ashtu edhe ne duhet të veprojmë, duke përdorur parmendën e shtrëngimit për të çarë thellësinë e zemrës. Sepse për këtë na këshillon një profet tjetër, kur thotë: «Çirrni zemrat tuaja dhe jo rrobat tuaja.» Le t'i çirrim, pra, zemrat tona, që, po të ketë brenda nesh ndonjë bimë të keqe, ndonjë mendim tradhtar, ta shkulim me rrënjë dhe t'u sigurojmë farave të devotshmërisë një tokë të pastër. Sepse, po të mos e çajmë tani arën e papunuar, po të mos mbjellim tani, po të mos e ujitim tani me lot, tani që është kohë shtrëngimi dhe agjërimi, kur do të vijmë ndonjëherë në pendim? A do të vijë kur të jemi në rehati e në luks? Por kjo është e pamundur. Sepse rehatia dhe luksi zakonisht të çojnë në përtaci, ashtu si shtrëngimi të kthen përsëri në zell dhe ia rikthen vetes mendjen që kishte bredhur andej-këtej, duke ëndërruar për një mori gjërash.

3. Le të mos pikëllohemi, pra, për këtë ligështi, por t'i falemi nderit Perëndisë, sepse i madh është fitimi që vjen nga shtrëngimi. Bujku, kur ka mbjellë farën që e kishte mbledhur me aq mund, lutet të vijë një shi. Kurse njeriu i paditur, duke parë, do të çuditet me gjithçka që ndodh dhe ndoshta do t'i thotë vetes: «Ç'po bën vallë ky njeri? Po shpërndan atë që kishte mbledhur. Dhe jo vetëm po e shpërndan, por edhe po e përzien me dhe me shumë zell, kështu që s'do të jetë punë e lehtë ta mbledhë prapë. Dhe, përveçse i përzien me dhe, ai për më tepër dëshiron një shi të rrëmbyeshëm, kështu që gjithë sa hodhi aty do të kalbet e do të bëhet baltë.» Një njeri i tillë tmerrohet edhe kur sheh bubullimat që shpërthejnë nëpër re dhe vetëtimat që godasin teposhtë. Por jo kështu bujku. Ai gëzohet e ngazëllen kur sheh shiun e rrëmbyeshëm. Sepse nuk vë re atë që është tani, por pret të ardhmen. Nuk ua vë veshin bubullimave, por numëron duajt e tij. Nuk mendon për farën që kalbet, por për kallinjtë që lulëzojnë; jo për shiun e mërzitshëm, por për pluhurin e këndshëm të lëmit. Kështu, pra, duhet të shohim edhe ne: jo shtrëngimin tonë të tanishëm, as dhembjen e tij, por dobinë që mund të dalë prej tij, frytin që do të sjellë. Le t'i presim duajt e lëmit. Sepse, po të jemi të përmbajtur, do të mund të mbledhim shumë fryte nga koha e tanishme dhe të mbushim hambarët e mendjeve tona. Po të jemi të përmbajtur, jo vetëm që s'do të pësojmë asnjë dëm nga ky mundim, por do të korrim edhe dobi të panumërta. Por, po të jemi përtacë, edhe qetësia do të na shkatërrojë. Të dyja këto e dëmtojnë atë që nuk ruhet, por të dyja i sjellin dobi atij që jeton me rreptësi. Dhe, ashtu si ari, po të mbulohet me ujë, prapëseprapë e tregon bukurinë e vet, dhe po të bjerë në furrë, del përsëri më i shndritshëm se më parë, kurse, nga ana tjetër, po të përzihet balta ose bari me ujë, njëra shkrihet dhe tjetri kalbet, dhe po të bien në zjarr, njëra piqet e tjetri shkrumbohet, po ashtu, në të vërtetë, ndodh me të drejtin dhe me mëkatarin. Sepse, po të gëzojë prehje i drejti, mbetet i ndritur, ashtu si ari kur zhytet në ujë, dhe po të bjerë në sprovë, bëhet edhe më i ndritur, si ari kur i nënshtrohet provës së zjarrit. Kurse mëkatari, po të gjejë prehje, ligështohet e kalbet si bari dhe balta kur takohen me ujin, dhe po të kalojë nëpër sprovë, digjet e shkatërrohet, po ashtu si bari dhe balta nga veprimi i zjarrit.

4. Le të mos e humbim zemrën, pra, për të këqijat e tanishme. Sepse, po të kesh ndonjë mëkat të mbetur, ai do të zhduket dhe do të digjet lehtë nga shtrëngimi; por, po të kesh virtyt, prej tij do të bëhesh më i ndritur dhe më i shquar; sepse, po të jesh gjithnjë syhapur dhe i përmbajtur, do të jesh më lart se çdo dëm. Sepse nuk është natyra e sprovave, por plogështia e atyre që sprovohen, ajo që shkakton rrëzimin e tyre. Kështu që, po të duash të gëzohesh dhe të shijosh rehati e kënaqësi, mos kërko as kënaqësi as rehati, por kërko një shpirt plot durim, një shpirt që di të tregojë qëndresë; sepse, po të mos e kesh këtë, jo vetëm sprova do të të turpërojë, por edhe prehja do të të shkatërrojë e do të të rrëzojë edhe më rëndë. Sepse, që të vërtetohet se nuk është sulmi i të këqijave, por plogështia e mendjes ajo që na e rrënon shpëtimin, dëgjo ç'thotë Krishti: «Kushdo që i dëgjon këto fjalë të miat dhe i zbaton, do ta përngjaj me një njeri të mençur, që e ndërtoi shtëpinë e vet mbi shkëmb. Ra shiu, erdhën përmbytjet, frynë erërat dhe u përplasën mbi atë shtëpi, por ajo nuk ra, sepse ishte themeluar mbi shkëmb.» Dhe përsëri: «Kushdo që i dëgjon këto fjalë të miat dhe nuk i zbaton, do të përngjajë me një njeri të marrë, që e ndërtoi shtëpinë e vet mbi rërë. Ra shiu, erdhën përmbytjet, frynë erërat dhe u përplasën mbi atë shtëpi, dhe ajo ra, dhe i madh qe rrëzimi i saj.» A e kuptoni se nuk qe sulmi i këtyre sprovave ai që solli rrëzimin, por marrëzia e ndërtuesve? Sepse pati shi atje, pati shi edhe këtu. Pati përmbytje atje, pati përmbytje edhe këtu. Këtu të përplasur erërash, edhe atje po ashtu. Njëri ndërtoi një shtëpi, edhe tjetri ndërtoi një shtëpi. Ndërtimi ishte i njëjtë, sprovat ishin të njëjta, por fundi nuk qe i njëjtë, sepse nuk ishte i njëjti themel. Sepse marrëzia e ndërtuesit, jo natyra e sprovave, e shkaktoi rrëzimin e ndërtesës. Përndryshe, shtëpia që ishte themeluar mbi shkëmb do të kishte rënë, ndërkohë që asgjë e tillë nuk i ndodhi. Por mos mendoni se këto u thanë vetëm për një shtëpi, sepse fjala ka të bëjë me një shpirt, që me veprat e veta dëshmon nëse e dëgjon fjalën hyjnore apo e hedh poshtë. Kështu e ndërtoi shpirtin e vet Jobi. Ra shiu: sepse ra zjarri nga qielli dhe përpiu tërë kopetë e tij. Erdhën përmbytjet: lajmëtarët e fatkeqësive të tij, të shpeshtë, të pandërprerë, njëri pas tjetrit, që i sillnin lajmin e shkatërrimit të tufave, të deveve, të fëmijëve. Frynë erërat: fjalët e hidhura të gruas së tij. «Mallko Perëndinë, i tha, dhe vdis.» E prapë shtëpia nuk ra, shpirti nuk u rrëzua, i drejti nuk blasfemoi, madje falënderoi kështu, duke thënë: «Zoti dha dhe Zoti mori. Ashtu si i pëlqeu Zotit, ashtu ndodhi.» A e sheh se jo natyra e sprovave, por shkujdesja e përtacit, është ajo që zakonisht shkakton rrëzimin? Sepse shtrëngimi e bën më të fortë njeriun e fortë. Kush e thotë këtë? E thotë njeriu që jetoi në shtrëngim, i lumi Pavël. Ai flet kështu: «Shtrëngimi lind durimin, durimi provën, dhe prova shpresën.» Dhe, ashtu si dhuna e erës, kur sulet mbi pemët e forta dhe i tund në çdo drejtim, nuk i shkul, por i bën edhe më të qëndrueshme e më të forta me këto sulme, po ashtu edhe shpirti që është i shenjtë dhe jeton në përshpirtshmëri nuk rrëzohet nga sulmet e sprovës e të shtrëngimit, por nxitet prej tyre drejt më shumë durimi, ashtu si i lumi Job, të cilin këto e bënë më të ndritur dhe më të nderuar.

5. Në kohën e tanishme, pra, një njeri është zemëruar me ne, një njeri me të njëjtat pasione dhe me të njëjtin shpirt, dhe ne kemi frikë; kurse te Jobi ishte një demon i lig dhe i keqdashës ai që u zemërua. Madje, jo thjesht u zemërua, por vuri në lëvizje çdo lloj dredhie dhe nxori në pah çdo kurth, e megjithatë me gjithë këto nuk mundi ta mposhte qëndresën e të drejtit. Por ja ku kemi një njeri, që herë zemërohet, herë pajtohet, dhe ne, megjithatë, kemi vdekur nga frika. Në atë rast ishte djalli që bënte luftë, i cili kurrë nuk pajtohet me natyrën njerëzore, por ka nisur një luftë pa marrëveshje dhe një betejë pa armëpushim kundër fisit tonë; e megjithatë, i drejti i përqeshi shigjetat e tij. Ç'shfajësim, pra, ose ç'falje mund të kemi ne, po të mos durojmë dot një sprovë njerëzore, ne që na është mësuar një urtësi kaq shpirtërore nën hir, kur ky njeri, para hirit dhe para Dhiatës së Vjetër, e duroi me kaq fisnikëri këtë luftë kaq të rëndë! Për këto, pra, o të dashur, duhet të bisedojmë gjithnjë me njëri-tjetrin dhe me fjalë të tilla të marrim zemër. Sepse ju jeni dëshmitarë, dhe ndërgjegjja juaj është dëshmitare, se sa fitim kemi marrë tashmë nga kjo sprovë. Njeriu i shthurur tani është bërë i përmbajtur, njeriu i pafytyrë është bërë i butë, përtaci është bërë i zellshëm. Ata që kurrë s'kishin parë ndonjëherë kishë, por e kalonin kohën vazhdimisht në teatër, tani rrinë në kishë tërë ditën. Më thuaj, pra: a pikëllohesh për këtë, që Perëndia të bëri të zellshëm nëpërmjet frikës, që të çoi me anë të shtrëngimit drejt ndjenjës së sigurisë sate? Por a të dhemb ndërgjegjja? Po, a të shpohet mendja çdo ditë si me shigjetë, në pritje të vdekjes dhe të zemërimit më të madh? Megjithatë, edhe prej andej do të fitojmë një përparim të madh drejt virtytit, në qoftë se devotshmëria jonë bëhet më e zjarrtë me anë të hidhërimit. Sepse Perëndia mund t'ju çlirojë nga të gjitha këto të këqija që sot. Por vetëm kur të shohë se jeni pastruar, vetëm kur të shohë se ka ndodhur një kthesë dhe një pendim i patundur e i palëkundur, do ta heqë krejtësisht shtrëngimin. Argjendari, derisa të shohë se ari është pastruar mirë, nuk e nxjerr nga furra; dhe po ashtu Perëndia nuk do ta heqë këtë re para se të na ketë ndrequr plotësisht. Sepse Ai vetë, që e lejoi këtë sprovë, e di kohën kur ta heqë. Kështu ndodh edhe me atë që i bie harpës: ai as nuk e tendos tepër tejzën, që të mos e këpusë, as nuk e lëshon tepër, që të mos e prishë harmoninë e tingullit. Kështu vepron Perëndia. Ai as nuk i vë shpirtrat tanë në një gjendje prehjeje të vazhdueshme, as në një shtrëngim të zgjatur, por i përdor të dyja sipas gjykimit të vet. Sepse as nuk na lë të gëzojmë prehje të pandërprerë, që të mos bëhemi të plogësht, as, nga ana tjetër, nuk na lejon të jemi në shtrëngim të përhershëm, që të mos rrëzohemi poshtë tij e të biem në dëshpërim.

6. Le t'ia lëmë, pra, Atij kohën e heqjes së të këqijave tona. Le të lutemi vetëm, le të jetojmë në devotshmëri; sepse kjo është puna jonë, të kthehemi drejt virtytit, kurse të na çlirojë nga këto të këqija është punë e Perëndisë. Sepse Ai, në të vërtetë, dëshiron ta shuajë këtë zjarr më shumë se ti që sprovohesh prej tij, por Ai po pret shpëtimin tënd. Ashtu si shtrëngimi erdhi nga prehja, po ashtu edhe pas shtrëngimit duhet pritur prehja. Sepse as nuk është gjithnjë dimër, as gjithnjë verë. As nuk ka gjithnjë dallgë, as gjithnjë qetësi. As gjithnjë natë, as gjithnjë ditë. Kështu, shtrëngimi nuk është i përjetshëm, por do të vijë edhe prehja. Vetëm, në shtrëngimin tonë, le t'i falemi nderit Perëndisë gjithmonë. Sepse tre djemtë u hodhën në furrën e zjarrit dhe as për këtë nuk e harruan devotshmërinë e tyre. As flakët nuk i trembën, por, me më shumë zell se njerëz të ulur në një dhomë, që s'kanë asgjë t'i shqetësojë, ata, të rrethuar nga zjarri, i ngjitnin drejt qiellit ato lutje të shenjta. Prandaj zjarri u bë mur për ta, dhe flaka u bë petk, dhe furra u bë burim uji; dhe, ndonëse i priti të lidhur, i ktheu të lirë. Priti trupa që ishin të vdekshëm, por u ruajt prej tyre sikur të kishin qenë të pavdekshëm. E njihte natyrën e tyre, e prapë nderoi devotshmërinë e tyre. Tirani ua lidhi këmbët, dhe këmbët e tyre e lidhën veprimin e zjarrit. O gjë e mrekullueshme! Flaka i zgjidhi ata që ishin të lidhur, dhe pastaj u lidh vetë nga ata që kishin qenë në pranga; sepse devotshmëria e djemve e ndryshoi natyrën e gjërave. Ose, më mirë, nuk e ndryshoi natyrën, por, ç'ka ishte shumë më e mrekullueshme, e ndali veprimin e tyre, ndonëse natyra e tyre mbeti e njëjtë. Sepse nuk e shoi zjarrin, por, ndonëse digjej, e la pa fuqi. Dhe ishte vërtet e mrekullueshme dhe e pashpjegueshme që kjo nuk ndodhi vetëm me trupat e këtyre të shenjtëve, por edhe me rrobat dhe këpucët e tyre. Dhe, ashtu si ndodhi me apostujt, rrobat e Pavlit dëbonin sëmundjet dhe demonët, dhe hija e Pjetrit e vinte vdekjen në ikje, po ashtu, në të vërtetë, edhe në këtë rast, këpucët e këtyre djemve e shuan fuqinë e zjarrit.

7. Nuk di si të flas, sepse mrekullia i kalon të gjitha fjalët. Forca e zjarrit edhe u shua edhe nuk u shua: sepse, kur prekte trupat e këtyre të shenjtëve, shuhej, por, kur duhej të thyente prangat e tyre, nuk shuhej. Prandaj ua theu prangat, por nuk ua preku nyjet e këmbëve. A e shihni sa afër ishte? E prapë zjarri nuk u gënjye dhe nuk guxoi të hynte brenda prangave. Tirani lidhte, dhe flaka zgjidhte, që të mësoje menjëherë egërsinë e barbarit dhe bindjen e elementit. Për ç'arsye i lidhi, kur do t'i hidhte në zjarr? Që mrekullia të ishte më e madhe, që shenja të ishte më e pashpjegueshme, që të mos mendoje se ato që u panë ishin një mashtrim i syrit. Sepse, po të mos kishte qenë zjarr ai zjarr, nuk do t'i kishte përpirë prangat, dhe, ç'ka është shumë më tepër, nuk do t'i kishte kapur ushtarët që ishin vënë jashtë furrës; por, ashtu siç qe puna, e tregoi fuqinë e vet mbi ata jashtë, kurse ndaj atyre brenda, bindjen e vet. Por vini re, ju lutem, në gjithçka, se si djalli, pikërisht me të njëjtat mjete me të cilat lufton kundër shërbëtorëve të Perëndisë, e shkatërron fuqinë e vet; jo me dashje, por sepse urtësia dhe zgjuarsia e pashtershme e Perëndisë ia kthen të gjitha armët dhe dredhitë kundër kokës së vet. Kjo pikërisht ndodhi në atë rast. Sepse djalli, që atëherë e frymëzonte tiranin, nuk lejoi as t'u priteshin kokat të shenjtëve me shpatë, as t'u jepeshin bishave të egra, as të ndëshkoheshin në ndonjë mënyrë të tillë, por të hidheshin në zjarr, me qëllim që të mos mbetej as edhe një lipsan i këtyre të shenjtëve, që të përpiheshin krejtësisht trupat e tyre dhe të përzihej hiri i tyre me hirin e druve. Por Perëndia, pikërisht këtë rrethanë, e përdori për ta hequr pabesinë. Dhe si? Do t'ju them. Zjarri nga persët mbahet për perëndi, dhe barbarët që banojnë në atë vend edhe tani e nderojnë me shumë adhurim. Prandaj Perëndia, duke dashur ta shkulte me rrënjë lëndën e pabesisë, lejoi që ndëshkimi të merrte këtë trajtë, që t'ua jepte fitoren shërbëtorëve të vet para syve të gjithë këtyre adhuruesve të zjarrit, duke i bindur me faktin e thjeshtë se perënditë e paganëve kanë frikë jo vetëm nga Perëndia, por edhe nga shërbëtorët e Perëndisë.

8. Vini re, veç kësaj, se si kurora e kësaj fitoreje u thur nga vetë kundërshtarët, dhe armiqtë vetë u bënë dëshmitarë të këtij trofeu. Sepse «Navukodonosori, thotë, dërgoi të mblidhte princat, qeveritarët, komandantët, gjykatësit, prefektët dhe të gjithë të parët e krahinave, që të vinin në kushtimin e shëmbëlltyrës, dhe të gjithë u mblodhën.» Armiku e përgatit teatrin, dhe ai vetë i mbledh shikuesit dhe e përgatit fushën e ndeshjes; një teatër, veç kësaj, jo me njerëz të rastit, as me disa vetë të thjeshtë, por me të gjithë ata që ishin të nderuar e me pushtet, që dëshmia e tyre të ishte e besueshme para turmës. Kishin ardhur, të thirrur për një gjë, por të gjithë ikën duke parë një gjë tjetër. Erdhën për të adhuruar shëmbëlltyrën, dhe ikën, duke e përqeshur shëmbëlltyrën dhe të mahnitur nga fuqia e Perëndisë, nëpërmjet shenjave që kishin ndodhur me këta djem. Dhe vini re ku u shtri fusha e kësaj shfaqjeje. As qytet, as ndonjë vend i rrethuar e i zgjedhur nuk i dha vend këtij teatri të mbarë botës, por fusha të rrafshta e të zhveshura. Sepse në fushën e Durës, jashtë qytetit, e ngriti shëmbëlltyrën, dhe erdhi lajmëtari e thirri: «Juve ju urdhërohet, o popuj, kombe dhe gjuhë, që në çastin kur të dëgjoni tingullin e borisë, të fyellit, të harpës, të lirës, të psaltirit, të gajdes dhe të çdo lloj muzike, të bini përmbys e të adhuroni shëmbëlltyrën e artë» (sepse rënie ishte vërtet të adhuroje idhullin) «dhe kush të mos bjerë përmbys e të mos adhurojë, po atë çast do të hidhet në mes të një furre që flakëron nga zjarri.» A e sheh sa të vështira janë bërë këto beteja, sa i papërballueshëm laku, e sa e thellë humnera, me një greminë nga të dyja anët? Por mos u tremb. Sa më shumë t'i shtojë armiku dredhitë e veta, aq më shumë e shfaq trimërinë e djemve. Për këtë arsye ka gjithë këtë tingëllim të kaq shumë muzikantëve, për këtë arsye furra që flakëron: që si kënaqësia ashtu edhe frika të rrethojnë shpirtrat e të pranishmëve. A ka ndonjë me karakter të ashpër e të papërkulur mes tyre? «Le ta magjepsë dhe ta zbutë, thotë ai, melodia e çdo lloj muzike.» Po a është më lart se kjo dredhi? «Le ta trembë e ta shtangë pamja e flakës.» Kështu ishte e pranishme edhe frika edhe kënaqësia: njëra që hynte për ta sulmuar shpirtin nga veshët, tjetra nga sytë. Por karakteri fisnik i këtyre djemve nuk mund të mposhtej me mjete të tilla. Përkundrazi, ashtu si, kur ranë në zjarr, i sunduan flakët, po ashtu i përqeshën çdo dëshirë dhe çdo frikë. Sepse pikërisht për ta i kishte përgatitur djalli që më parë të gjitha këto. Sepse për nënshtetasit e vet nuk kishte dyshim, por ishte tejet i bindur se askush nuk do t'i kundërvihej urdhrit mbretëror. Por, kur të gjithë ranë përmbys e u nënshtruan, atëherë djemtë vetëm çohen në mes, që edhe prej kësaj fitorja të bëhej më e ndritur, duke fituar ata vetëm dhe duke u shpallur ngadhënjimtarë mes një turme kaq të madhe. Sepse kjo nuk do të kishte qenë aq për t'u habitur, po të kishin vepruar me trimëri që në fillim, kur ende askush nuk ishte rrëzuar. Por fakti më i madh dhe më i mahnitshëm ishte se shumica e atyre që ranë përmbys as nuk i trembi, as nuk i dobësoi. Ata nuk i thanë vetes gjëra të tilla që shumëkush shpesh është mësuar t'i thotë: «Po të ishim të parët dhe të vetmit që adhurojmë shëmbëlltyrën, kjo do të ishte mëkat. Por, po ta bëjmë këtë bashkë me kaq mori njerëzish, kush nuk do të na e falë? Kush nuk do të na quajë të denjë për t'u mbrojtur?» Asgjë të tillë nuk thanë e nuk menduan, kur panë të rrëzuar përmbys trupat e kaq shumë tiranëve. Shqyrto edhe ti bashkë me mua ligësinë e atyre që ishin paditësit e tyre, dhe sa me pabesi e me hidhërim e ngritën padinë! «Ka, thonë ata, disa hebrenj që ti i ke vënë mbi punët e krahinës së Vavilonisë.» Ata nuk përmendën vetëm kombin, por sjellin ndër mend edhe gjendjen e tyre të nderuar, që të ndezin zemërimin e mbretit, gati sikur të kishin thënë: «Këta skllevër, këta robër, që s'kanë qytet, ti i bëre sundimtarë mbi ne. Por ata e përbuzin një nderim të tillë dhe e trajtojnë me paturpësi atë që ua dha këtë nder.» Prandaj thonë kështu: «Hebrenjtë që ti i ke vënë mbi punët e krahinës së Vavilonisë nuk i binden urdhrit tënd dhe nuk u shërbejnë perëndive të tua.» Padia bëhet lavdërimi i tyre më i madh, dhe fajet që u ngarkohen bëhen lëvdata e tyre, një dëshmi vërtet e pamohueshme, sepse e sjellin vetë armiqtë e tyre. Ç'bën atëherë mbreti? Urdhëron t'i sjellin në mes, që t'i trembë në çdo mënyrë. Por asgjë nuk i shastisi: as zemërimi i mbretit, as që u lanë vetëm në mes të kaq shumë vetëve, as pamja e zjarrit, as tingulli i borisë, as gjithë turma që i shikonte me zjarr në sy; sepse, duke i përqeshur të gjitha këto, sikur po hidheshin në një burim uji të freskët, hynë në furrë duke shqiptuar atë fjalë të bekuar: «Nuk do t'u shërbejmë perëndive të tua dhe nuk do ta adhurojmë shëmbëlltyrën e artë që ti ke ngritur.»

9. Nuk e solla këtë histori pa arsye, por që të mësoni se, qoftë zemërimi i një mbreti, qoftë dhuna e ushtarëve, qoftë smira e armiqve, qoftë robëria, qoftë skamja, qoftë zjarri, qoftë furra, qoftë dhjetë mijë tmerre, asgjë nuk do të vlejë për të turpëruar a për të trembur një njeri të drejtë. Sepse, në qoftë se djemtë nuk u shastisën nga zemërimi i tiranit atje ku mbreti ishte i pabesë, sa më shumë duhet të jemi ne të sigurt, kur kemi një perandor që është njerëzor dhe i mëshirshëm, dhe t'i shprehim mirënjohje Perëndisë për këtë shtrëngim, duke ditur nga sa u tha tani se shtrëngimet i bëjnë njerëzit më të ndritur si para Perëndisë ashtu edhe para njerëzve, po të dinë t'i durojnë me qëndresë. Sepse, në të vërtetë, po të mos ishin bërë këta skllevër, nuk do ta kishim njohur lirinë e tyre. Po të mos kishin qenë robër, nuk do ta kishim mësuar fisnikërinë e shpirtit të tyre. Po të mos kishin qenë të mërguar nga atdheu i tyre këtu poshtë, nuk do ta kishim njohur shkëlqimin e qytetarisë së tyre atje lart. Po të mos ishte zemëruar me ta mbreti i tokës, nuk do ta kishim njohur hirin me të cilin i shihte Mbreti i qiellit.

10. Edhe ti, pra, po ta kesh Atë për Mik, mos u dëshpëro, ndonëse të biesh në furrë; dhe po ashtu, po të jetë Ai i zemëruar, mos mendo se je i sigurt, ndonëse të jesh në Parajsë. Sepse Adami vërtet ishte në Parajsë, e prapë, kur e zemëroi Perëndinë, Parajsa nuk i vlejti aspak. Këta djem ishin në furrë, e prapë, meqë ishin të pëlqyer, furra nuk i dëmtoi aspak. Adami ishte në Parajsë, por, kur u bë përtac, u rrëzua. Jobi u ul mbi plehun, e prapë, meqë ishte syhapur, ngadhënjeu. E sa më e mirë ishte Parajsa se një pleh! Prapëseprapë, shkëlqimi i vendit nuk i solli aspak dobi banorit, sepse ai e kishte tradhtuar veten, ashtu si, në të vërtetë, edhe ndyrësia e vendit nuk i solli asnjë dëm atij që ishte i mbrojtur nga çdo anë me virtyt. Sa për ne, pra, le t'i forcojmë shpirtrat tanë; sepse, po të na kërcënojë humbja e pasurisë, ose edhe vdekja, e megjithatë askush s'mund të na e rrëmbejë besimin tonë, jemi më të lumturit e njerëzve. Këtë e këshilloi Krishti kur tha: «Jini të mençur si gjarpërinjtë.» Sepse, ashtu si gjarpri e lë të zbuluar tërë trupin që të shpëtojë kokën, po ashtu bëj edhe ti. Ndonëse të jetë e nevojshme të lësh të zbuluar pasurinë, ose trupin, ose jetën e tanishme, ose gjithçka, për të ruajtur besimin tënd, mos u ligështo. Sepse, po të ikësh prej kësaj bote duke e pasur atë, Perëndia do të t'i kthejë të gjitha me shkëlqim edhe më të bollshëm dhe do të ta ngjallë përsëri trupin me lavdi edhe më të madhe, dhe në vend të pasurive, do të jenë të mirat që i kalojnë të gjitha fjalët. A nuk u ul Jobi lakuriq mbi plehun, duke duruar një jetë më të rëndë se dhjetë mijë vdekje? E prapë, meqë nuk e hodhi tej devotshmërinë e vet, të gjitha të mirat e mëparshme iu kthyen me bollëk edhe më të madh: shëndeti dhe bukuria e trupit, tërë çeta e fëmijëve, pronat, dhe, ç'ka ishte më e madhe se të gjitha, kurora e shkëlqyer e durimit të tij. Sepse, ashtu si ndodh me pemët, po t'i shkulë dikush frytin dhe gjethet bashkë, madje po t'i presë të gjitha degët e t'i lërë vetëm rrënjën, pema do të ngrihet përsëri e tërë, me bukuri edhe më të madhe, po ashtu, në të vërtetë, ndodh edhe me ne. Po të mbetet rrënja e devotshmërisë, ndonëse pasuria të hiqet, ndonëse trupi të shkatërrohet, të gjitha na kthehen përsëri me lavdi më të madhe se më parë. Duke hedhur tej, pra, çdo ankth dhe çdo shqetësim të tepërt, le të kthehemi te vetja, dhe le ta stolisim trupin dhe shpirtin me stolinë e virtytit, duke i kthyer gjymtyrët e trupit tonë në vegla drejtësie dhe jo në vegla mëkati.

11. Dhe, para së gjithash, le ta stërvitim gjuhën tonë të jetë shërbëtore e hirit të Frymës, duke dëbuar nga goja çdo vrer e ligësi dhe zakonin e përdorimit të fjalëve të turpshme. Sepse është në dorën tonë ta bëjmë secilën nga gjymtyrët tona vegël ligësie ose vegël drejtësie. Dëgjoni, pra, se si njerëzit e bëjnë gjuhën vegël, disa të mëkatit, të tjerë të drejtësisë. «Gjuha e tyre është shpatë e mprehtë.» Por një tjetër flet kështu për gjuhën e vet: «Gjuha ime është pena e një shkruesi të shkathët.» I pari solli shkatërrim, i dyti shkroi ligjin hyjnor. Kështu njëra qe shpatë, tjetra penë, jo sipas natyrës së vet, por sipas zgjedhjes së atyre që e përdorën. Sepse natyra e kësaj gjuhe dhe e asaj ishte e njëjtë, por veprimi nuk qe i njëjtë. Dhe përsëri, edhe për gojën, mund ta shohim po këtë gjë. Sepse këta kishin gojë plot ndyrësi e ligësi, prandaj kundër të tillëve thuhet, si padi: «Goja e tyre është plot mallkim e hidhërim.» Jo e tillë ishte e tija, por: «Goja ime do të flasë për urtësi, dhe mendimi i zemrës sime do të jetë për mençuri.» Përsëri, kishte të tjerë që i kishin duart plot paudhësi, dhe, duke i paditur këta, ai tha: «Paudhësitë janë në duart e tyre, dhe e djathta e tyre është mbushur me dhurata.» Por ai vetë i kishte duart të mësuara në asgjë tjetër veçse të shtriheshin drejt qiellit. Prandaj tha edhe për këto: «Ngritja e duarve të mia le të jetë një flijim mbrëmjeje.» E njëjta gjë mund të shihet edhe për zemrën, sepse zemra e tyre vërtet ishte e marrë, kurse e këtij njeriu ishte e vërtetë; prandaj flet për ta kështu: «Zemra e tyre është e kotë», por për të vetën: «Zemra ime derdh një fjalë të mirë.» Dhe për veshin, mund të shihet se puna është e njëjtë, sepse disa e kanë dëgjimin si të bishave, që nuk magjepset e nuk përkulet nga mëshira; dhe, duke i qortuar të tillët, psalmisti thotë: «Janë si nepërka e shurdhër, që i mbyll veshët.» Por veshi i tij ishte enë e fjalëve hyjnore, dhe këtë e bën përsëri të qartë, kur thotë: «Do ta ul veshin tim drejt një shëmbëlltyre, do ta hap fjalën time të errët mbi harpë.»

12. Duke i ditur, pra, këto, le të forcohemi me virtyt nga çdo anë, dhe kështu do ta shmangim zemërimin e Perëndisë; dhe le t'i bëjmë gjymtyrët e trupit vegla drejtësie, dhe le t'i stërvitim sytë, gojën, duart, këmbët, zemrën, gjuhën dhe tërë trupin që të përdoren vetëm në shërbim të virtytit. Dhe le t'i kujtojmë ato tri porosi, për të cilat i fola dashurisë suaj, duke ju nxitur të mos e quani askënd armik, të mos flisni keq për asnjë nga ata që ju kanë lënduar, dhe ta dëboni nga goja juaj zakonin e keq të betimit. Dhe për dy porositë e para do t'ju flasim në një rast tjetër, kurse për betimin do t'ju flasim gjatë tërë kësaj jave, duke nisur kështu me porosinë më të lehtë. Sepse s'është aspak mundim ta mposhtësh zakonin e betimit, po të bëjmë vetëm pak përpjekje: duke i kujtuar njëri-tjetrit, duke këshilluar, duke vëzhguar dhe duke kërkuar nga ata që kështu e harrojnë veten të japin llogari e të paguajnë gjobën. Sepse ç'dobi do të fitojmë nga heqja dorë prej ushqimeve, po të mos e dëbojmë edhe zakonin e keq të shpirtit? Ja, e kaluam tërë këtë ditë duke agjëruar, dhe në mbrëmje do të shtrojmë një sofër, jo si atë të mbrëmë, por një sofër të ndryshuar e më solemne. A mund të thotë atëherë ndonjëri prej nesh se e ka ndryshuar edhe jetën e vet sot, se e ka ndryshuar zakonin e keq, ashtu si ushqimin? Vërtet, mendoj se jo. Ç'dobi ka, pra, agjërimi ynë? Prandaj ju nxit, dhe s'do të pushoj së nxituri, që, duke marrë secilën porosi veçmas, të kaloni dy a tri ditë për ta arritur atë; dhe, ashtu si ka disa që bëjnë garë me njëri-tjetrin në agjërim dhe tregojnë një zell të mahnitshëm në të (disa vërtet që kalojnë dy ditë të plota pa ushqim, dhe të tjerë që, duke hedhur nga sofra e tyre jo vetëm verën e vajin, por çdo gjellë, e duke marrë vetëm bukë e ujë, ngulmojnë në këtë praktikë gjatë tërë Kreshmës), po ashtu, në të vërtetë, le të përpiqemi edhe ne me njëri-tjetrin për të zhdukur betimin e shpeshtë. Sepse kjo është më e dobishme se çdo agjërim, kjo është më e frytshme se çdo rreptësi. Dhe po atë kujdes që tregojmë kur heqim dorë nga ushqimi, le ta tregojmë edhe kur heqim dorë nga betimet; sepse do të ngarkohemi me qortimin e një marrëzie të skajshme, po të mos u vëmë re gjërave që janë të ndaluara dhe ta harxhojmë tërë kujdesin tonë për gjëra pa rëndësi; sepse të hash nuk është e ndaluar, kurse të betohesh është e ndaluar. Ne, megjithatë, ndërsa heqim dorë nga ato gjëra që janë të lejuara, hidhemi me pafytyrësi mbi ato që janë të ndaluara. Për këtë arsye i lutem dashurisë suaj të bëjë ndonjë ndryshim, dhe fillimi i tij të duket që nga kjo ditë. Sepse, po ta kalojmë tërë këtë agjërim me kaq zell, duke e arritur në këtë javë zakonin që të mos betohemi fare, dhe në javën vijuese duke shuar zemërimin, dhe në atë që pason duke e shkulur me rrënjë të folurit e keq, dhe pas asaj duke ndrequr ç'të mbetet, kështu, duke ecur përpara në udhën tonë, do të arrijmë dalëngadalë në vetë majën e virtytit; dhe do t'i shpëtojmë rrezikut të tanishëm, do ta bëjmë Perëndinë të dhembshur, turma do të kthehet përsëri në qytetin tonë, dhe do t'ua mësojmë të ikurve se shpresat tona për shpëtim s'duhet t'i vëmë as te siguria e vendit, as te ikja e tërheqja, por te devotshmëria e shpirtit dhe te virtyti i sjelljes. Dhe kështu do t'i fitojmë të mirat e kësaj jete dhe të jetës së ardhshme, të cilat, Perëndia dhëntë, u bëfshim të gjithë të denjë t'i marrim, me hirin dhe dashurinë njerëzore të Zotit tonë Jisu Krisht, nëpërmjet të cilit dhe bashkë me të cilin i qoftë lavdi Atit, së bashku me Frymën e Shenjtë, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.