Mbi Statujat, Homilia V

1. Fjala e djeshme për tre djemtë dhe për furrën babilonase, me sa duket, ju dha jo pak ngushëllim. Po edhe më shumë jua dha shembulli i Jobit, dhe ajo plehishte më e nderueshme se çdo fron mbretëror. Sepse, kur sheh një fron mbretëror, shikuesit s'nxjerrin ndonjë dobi, veç një kënaqësie të përkohshme, që s'sjell fitim. Kurse nga pamja e plehishtes së Jobit njeriu mund të nxjerrë çdo lloj dobie: madje urtësi të madhe hyjnore dhe ngushëllim, që të mësojë durimin. Prandaj edhe sot shumë veta ndërmarrin një shtegtim të gjatë, madje përtej detit, duke nxituar nga skajet e dheut deri në Arabi, vetëm që të shohin atë plehishte. Dhe, pasi e shohin, puthin tokën që mbajti fushën e mundjes së një fituesi të tillë, dhe që mori gjakun më të çmuar se çdo ar. Sepse as purpuri nuk shkëlqen kaq ndritshëm sa shkëlqeu ai trup, kur u ngjy jo në gjakun e tjetrit, po në gjakun e vet. Edhe ato plagë ishin më të çmuara se çdo lloj xhevahiri. Sepse natyra e margaritarëve s'i vlen aspak jetës sonë, as u plotëson ndonjë nevojë të domosdoshme atyre që i kanë. Po ato plagë janë ngushëllim për çdo trishtim. Dhe, që ta mësosh se kjo është e vërtetë, merr me mend se dikush humbet një bir të vetëm e të dashur. Tregoji dhjetë mijë margaritarë, dhe s'do t'ia ngushëllosh dot dhimbjen, as s'do t'ia lehtësosh vuajtjen. Po nëse ia sjell ndër mend plagët e Jobit, lehtë do të mundësh ta ngushëllosh, duke i thënë kështu: «Pse trishtohesh, o njeri? Ti humbe një bir. Po ai njeri i lumtur, pasi i vdiqën gjithë fëmijët, mori edhe një plagë në mishin e vet, dhe u ul lakuriq mbi plehishte, duke rrjedhur gjak nga çdo anë, teksa mishi i tij tretej dalëngadalë. Dhe kjo i ndodhi atij që ishte i drejtë e i vërtetë, njeri kaq i përshpirtshëm, që ruhej nga çdo vepër e keqe, dhe që kishte vetë Perëndinë dëshmitar të virtytit të tij». Duke folur kështu, do të shuaje gjithë trishtimin e vuajtësit, dhe do t'i hiqje çdo ankth. Kështu plagët e njeriut të drejtë bëhen më të dobishme se margaritarët!

2. Përfytyrojeni, pra, këtë mundës. Merrni me mend se e shihni atë plehishte, dhe atë vetë ulur në mes të saj. Ç'statujë e artë, e stolisur me gurë të çmuar! Nuk di si ta shpreh. Sepse s'gjej dot ndonjë lëndë kaq të çmuar sa ta krahasoj me atë trup të lyer me gjak. Aq përmbi çdo gjë, sado e kushtueshme, ishte natyra e atij mishi: pa krahasim më e çmuar. Dhe ato plagë ishin më të ndritshme se rrezet e diellit. Sepse rrezet ndriçojnë sytë e trupit, kurse ato plagë ndriçojnë sytë e mendjes. Ato e goditën djallin me verbëri të plotë. Prandaj edhe, pas asaj goditjeje, ai u tërhoq dhe s'u duk më. Edhe ti, o i dashur, mëso që andej se ç'dobi ka në shtrëngim. Sepse, kur njeriu i drejtë ishte i pasur dhe rrinte rehat, djalli kishte me se ta padiste. Edhe pse rrejshëm, prapë kishte mundësi të thoshte: «Mos vallë Jobi të shërben kot?» Po pasi e zhveshi dhe e bëri të varfër, s'guxoi më as të hapte gojën. Kur ishte i pasur, u bë gati të matej me të dhe kërcënoi se do ta rrëzonte. Po kur e bëri të varfër, i mori gjithçka që kishte dhe e hodhi në vuajtjen më të thellë, atëherë u tërhoq. Kur trupi i tij ishte i shëndoshë, djalli ngriti duart kundër tij, po kur ia rrahu mishin, atëherë iku, i mundur! A e sheh se, për atë që rri zgjuar, varfëria është shumë më e mirë e më e dobishme se pasuria? Dhe dobësia e sëmundja, më shumë se shëndeti? Dhe sprova, më shumë se qetësia? Sepse i bën luftëtarët më të shquar e më të fuqishëm.

3. Kush ka parë a ka dëgjuar për një ndeshje kaq të mahnitshme? Luftëtarët në garat e kësaj bote fitojnë atëherë kur ua kanë rrahur kokën kundërshtarëve, dhe kurorëzohen. Po ky kundërshtar, kur ia rrahu trupin njeriut të drejtë, kur ia shpoi me plagë të çdo lloji dhe e la fare të dobët, atëherë u mund dhe u tërhoq. Edhe kur ia çau brinjët nga çdo anë, s'nxori gjë prej saj. Sepse s'ia grabiti thesarin e fshehur, po vetëm sa e bëri më të dukshëm për ne. Përmes atij shpimi, u dha të gjithëve mundësinë të shihnin brendinë e tij, dhe të dallonin tërë pasurinë e tij. Kur priste të fitonte, atëherë u tërhoq me shumë turp, dhe s'nxori më as edhe një fjalë. Ç'ke, o djall? Përse tërhiqesh? A nuk u bë gjithçka që deshe? A nuk ia more delet, qetë, tufat e kuajve e të mushkave? A nuk ia shfarose edhe tufën e fëmijëve? Dhe ia bëre copë-copë mishin. Përse, pra, tërhiqesh? «Sepse, thotë ai, gjithçka që desha ndodhi, po ajo që desha më shumë të ndodhte, dhe për të cilën i bëra tërë ato gjëra, nuk ndodhi: ai s'blasfemoi! Sepse për këtë, vazhdon ai, i bëja tërë ato gjëra. Dhe, mbasi kjo nuk ndodhi, s'kam nxjerrë asnjë fitim që e zhvesha nga pasuria, as që ia vrava fëmijët, as që ia godita trupin me plagë. Përkundrazi, ndodhi e kundërta e asaj që synova: e bëra armikun tim më të shquar, i shtova shkëlqim emrit të tij». A e sheh, o i dashur, sa i madh qe shpërblimi i shtrëngimit? Trupi i tij ishte i bukur e i shëndoshë më parë, po u bë edhe më i nderuar, kur u shpua tejpërtej nga këto plagë! Kështu edhe leshi, sado i bukur para se të ngjyroset, kur bëhet i purpurt, merr një bukuri të papërshkrueshme dhe një hir të shtuar. Po sikur djalli të mos e kishte zhveshur, s'do ta kishim njohur gjendjen e mirë të fituesit. Sikur të mos ia kishte shpuar trupin me plagë, rrezet përbrenda s'do të kishin shkëlqyer. Sikur të mos e kishte ulur mbi plehishte, s'do ta kishim njohur pasurinë e tij. Sepse një mbret ulur në fron nuk është aq i shquar sa qe ky njeri i shquar e i dukshëm, teksa rrinte ulur mbi plehishten e vet! Sepse pas fronit mbretëror vjen vdekja, po pas asaj plehishteje vjen mbretëria e qiejve!

4. Le t'i mbledhim, pra, tërë këto arsye, dhe le të ngrihemi nga ligështia që na mundon. Sepse jua paraqita këto histori jo që të duartrokitni fjalët, po që të imitoni virtytin dhe durimin e këtyre burrave fisnikë. Që të mësoni nga vetë faktet se, prej të këqijave njerëzore, s'ka gjë për t'u trembur, veç mëkatit. As varfëria, as sëmundja, as fyerja, as keqtrajtimi, as poshtërimi, as vdekja, që quhet më e keqja e të gjitha të këqijave. Për ata që e duan urtësinë shpirtërore, këto s'janë veçse emra fatkeqësish: emra që s'kanë ndonjë realitet të vërtetë. Po fatkeqësia e vërtetë qëndron në të fyerit e Perëndisë, dhe në të bërit çdo gjë që s'i pëlqen Atij. Sepse, thuamë, ç'ka të tmerrshme te vdekja? A mos ngaqë të shpie më shpejt në limanin e qetë, dhe në atë jetë që s'ka trazirë? Edhe pse njeriu të mos të vrasë, a nuk do të vijë vetë ligji i natyrës, që në fund të zërë befas dhe ta ndajë trupin nga shpirti? Dhe, në qoftë se kjo që druajmë s'ndodh tani, do të ndodhë së shpejti.

5. Këto i them jo se pres ndonjë ngjarje të frikshme a të trishtueshme: mos e dhëntë Perëndia! Po ngaqë kam turp për ata që tremben nga vdekja. Thuamë: teksa pret të mira të tilla, «që syri s'i ka parë, as veshi s'i ka dëgjuar, as nuk kanë hipur në zemër të njeriut», ti nguron para këtij gëzimi, dhe je i plogët e i përtuar? Dhe jo vetëm i përtuar, po edhe i frikësuar e i dridhur? A s'është turp që hidhërohesh për vdekjen, kur Pavli rënkonte për jetën e tanishme, dhe, duke u shkruar romakëve, thoshte: «Krijesa rënkon bashkë me ne, dhe edhe vetë ne, që kemi frytet e para të Frymës, rënkojmë»? Dhe këtë e tha jo se dënonte gjërat e tanishme, po se dëshironte ato që do të vinin. «E kam shijuar, thotë, hirin, dhe s'e duroj dot me dëshirë vonesën. I kam frytet e para të Frymës, dhe po ngutem drejt së tërës. U ngjita në qiellin e tretë, pashë atë lavdi që s'thuhet me fjalë, sodita pallatet që shkëlqejnë. Mësova se ç'gëzime po më mungojnë, teksa vonohem këtu, dhe prandaj rënkoj». Sepse merr me mend se dikush të fut në pallatet mbretërore, të tregon arin që shkëlqen kudo nëpër muret, dhe tërë shkëlqimin tjetër të lavdishëm. E pastaj, sikur të të kthente prej andej në kasollen e një të varfri, dhe të të premtonte se pas pak do të të çonte sërish në ato pallate, dhe do të të jepte atje një banesë të përhershme, thuamë: a nuk do të digjeshe nga malli, dhe a nuk do të bëheshe i padurueshëm qoftë edhe për këto pak ditë? Kështu, pra, mendoje qiellin dhe dheun, dhe rënko bashkë me Pavlin, jo për vdekjen, po për jetën e tanishme!

6. Po lermë të jem si Pavli, thotë dikush, dhe kurrë s'do të trembem nga vdekja. E ç'të pengon, pra, o njeri, të bëhesh si Pavli? A nuk ishte ai njeri i varfër? A nuk ishte bërës çadrash? A nuk ishte njeri me gjendje të përulur? Sepse, po të kishte qenë i pasur e me prejardhje të lartë, të varfrit, kur t'i thërrisje të imitonin zellin e tij, do të kishin varfërinë si shfajësim. Po tani ti s'mund të thuash asgjë të tillë. Sepse ky njeri ushtronte një zanat me duar, dhe mbahej me punën e vet të përditshme. Ti, në të vërtetë, që në fillim e ke trashëguar besimin e vërtetë nga etërit, dhe që në moshën më të hershme je ushqyer me studimin e shkrimeve të shenjta. Kurse ai ishte «blasfemues, përndjekës dhe dhunues», dhe e shkretonte Kishën! Megjithatë, ai u ndryshua kaq befas, sa i kaloi të gjithë në flakën e zellit, dhe thërret e thotë: «Bëhuni imitues të mi, ashtu si edhe unë jam i Krishtit». Ai imitoi Zotin. Dhe ti, që je edukuar në përshpirtje që në fillim, a s'do të imitosh një shërbëtor si ti, që u kthye në besim më vonë në jetë? A nuk e di se ata që rrojnë në mëkate janë të vdekur, ndonëse janë gjallë? Dhe se ata që rrojnë me drejtësi, ndonëse janë vdekur, prapë rrojnë? Dhe kjo s'është fjala ime. Është thënia e Krishtit, që i tha Martës: «Ai që beson tek unë, edhe në qoftë se vdes, do të rrojë». A mos është përrallë mësimi ynë? Nëse je i krishterë, beso te Krishti. Nëse beson te Krishti, tregoma besimin tënd me veprat e tua. Po si mund ta tregosh këtë? Me përbuzjen e vdekjes. Sepse në këtë ndryshojmë nga jobesimtarët. Ata me arsye tremben nga vdekja, ngaqë s'kanë shpresë ngjalljeje. Po ti, që po udhëton drejt gjërave më të mira, dhe që ke mundësinë të mendohesh mbi shpresën e së ardhmes, ç'shfajësim ke, nëse, ndonëse i sigurt për ngjalljen, prapë trembesh nga vdekja po aq sa ata që s'e besojnë ngjalljen?

7. Po unë s'kam frikë nga vdekja, thotë dikush, as nga vetë të vdekurit, po nga një vdekje e mjeruar, nga prerja e kokës. Vallë, po pyes, a vdiq keq Joani? Sepse atij ia prenë kokën. A vdiq keq Stefani? Sepse atë e vranë me gurë. Dhe të gjithë martirët, sipas kësaj kundërshtie, kanë vdekur mjerueshëm. Sepse disa e mbaruan jetën në zjarr, të tjerë me shpatë, disa i hodhën në det, të tjerë nga një shkëmb, dhe të tjerë ranë në nofullat e egërsirave, e kështu erdhi vdekja e tyre. Të vdesësh keq, o njeri, s'do të thotë të mbarosh me një vdekje të dhunshme, po të vdesësh në mëkat! Dëgjoje, të paktën, profetin që flet pikërisht për këtë, dhe thotë: «Vdekja e mëkatarëve është e keqe». Ai s'thotë se vdekja e dhunshme është e keqe. Po ç'thotë? «Vdekja e mëkatarëve është e keqe». Dhe me të drejtë. Sepse pas ikjes nga kjo jetë, vjen një ndëshkim i padurueshëm: hakmarrja që s'vdes kurrë, krimbi helmues, zjarri që s'shuhet, errësira e jashtme, zinxhirët që s'zgjidhen, kërcëllima e dhëmbëve, shtrëngimi, ankthi dhe drejtësia e përjetshme.

8. Meqë, pra, mëkatarët i presin të këqija të tilla, ç'dobi kanë ata edhe po t'i mbarojnë ditët në shtëpi, e në shtratin e vet? Po kështu, nga ana tjetër, s'u bën asnjë dëm të drejtëve ta lënë jetën e tanishme me shpatë, me hekur a me zjarr, kur ata do të shkojnë drejt të mirave që s'vdesin kurrë. Vërtet, «vdekja e mëkatarëve është e keqe». E tillë qe vdekja e të pasurit, që përbuzi Llazarin. Ai, kur e mbaroi jetën me një fund të natyrshëm, në shtëpi, në shtratin e vet, dhe me të afërmit rreth e rrotull, provoi, pas ikjes në botën tjetër, një mundim të zjarrtë. As s'mundi të gjente atje qoftë edhe pak ngushëllim, nga tërë kënaqësia që kishte shijuar në jetën e tanishme! Po jo kështu ndodhi me Llazarin. Sepse, teksa dergjej përtokë, ndërsa qentë vinin e ia lëpinin plagët, ai kishte pësuar një vdekje të dhunshme (sepse ç'mund të ishte më e dhimbshme se uria?), po, kur iku së këtejmi, gëzoi të mira të përjetshme, duke u dëfryer në gjirin e Abrahamit! Në ç'pikë, pra, e dëmtoi atë fakti që vdiq me dhunë? A ç'i vlejti të pasurit fakti që s'vdiq me dhunë?

9. Po, thotë dikush, «ne s'kemi frikë të vdesim me dhunë, po të vdesim padrejtësisht, dhe të ndëshkohemi njësoj si fajtorët, ne që s'kemi pasur gjë me krimet për të cilat na dyshojnë». Ç'thua, thuamë? Ke frikë të vdesësh padrejtësisht, dhe do të doje të vdesësh me drejtësi? Po kush është aq i mjerë e i shkretë, sa, kur të kishte zgjedhjen të vdiste padrejtësisht, të parapëlqente të ikte me një akt drejtësie? Sepse, në qoftë se duhet të trembemi nga vdekja, duhet të trembemi kur na vjen me drejtësi. Sepse ai që vdes padrejtësisht, pikërisht me këtë bëhet pjesëtar me tërë shenjtorët. Sepse shumë nga ata që Perëndia i miratoi dhe i dalloi, kanë pësuar një fund të padrejtë. Dhe, i pari nga të gjithë, Abeli. Sepse s'ishte se kishte mëkatuar kundër vëllait, a i kishte bërë ndonjë dëm Kainit. Po, ngaqë kishte nderuar Perëndinë, prandaj u ther. Po Perëndia e lejoi. A vallë, ç'mendoni, se e donte, apo se e urrente? Fare qartë, se e donte, dhe donte t'ia bënte kurorën më të ndritur me atë vrasje kaq të padrejtë. A e sheh, pra, se s'na ka hije të trembemi nga vdekja e dhunshme, as nga vdekja e padrejtë, po nga të vdekurit në gjendje mëkati? Abeli vdiq padrejtësisht. Kaini rroi, duke rënkuar e duke u dridhur! Cili, pra, po pyes, qe më i lumtur nga të dy? Ai që shkoi të prehet në drejtësi, apo ai që rroi në mëkat? Ai që vdiq padrejtësisht, apo ai që u ndëshkua me drejtësi? A doni t'jua them, dashurisë suaj, se nga vjen që trembemi nga vdekja? S'na ka hyrë brenda dashuria e mbretërisë, as s'na ka ndezur dëshira për gjërat që do të vijnë. Përndryshe, do t'i përbuznim tërë gjërat e tanishme, ashtu si bëri i lumturi Pavël. Shtoji kësaj, nga ana tjetër, se s'kemi frikë nga ferri. Prandaj vdekja është e tmerrshme. S'e ndiejmë natyrën e padurueshme të ndëshkimit atje. Prandaj, në vend të mëkatit, trembemi nga vdekja. Sepse, po të na e kishte zënë shpirtin frika e njërit, frika e tjetrit s'do të mundte të hynte.

10. Dhe këtë do të përpiqem ta bëj të qartë jo nga ndonjë gjë e largët, po nga ajo që kemi para derës, dhe nga ngjarjet që na kanë ndodhur këto ditë. Sepse, kur erdhi letra e perandorit, që urdhëronte të vihej ajo taksë që u duk kaq e padurueshme, të gjithë u trazuan. Të gjithë u grindën me të, e quajtën një hall të rëndë, u zemëruan. Dhe, kur takonin njëri-tjetrin, thoshin: «Jeta jonë s'vlen të rrohet, qyteti u bë hi. Askush s'do të mundet ta mbajë këtë barrë të rëndë». Dhe ishin të pikëlluar, sikur t'i kishin vënë në rrezikun më të skajshëm. Pas kësaj, kur kryengritja u bë vërtet, dhe disa njerëz të fëlliqur, madje krejt të poshtër, duke shkelur ligjet me këmbë, i përmbysën statujat, dhe i futën të gjithë në rrezikun më të madh, dhe tani që drojmë për vetë jetën tonë, nga zemërimi i perandorit, kjo humbje parash s'na thumbon më. Po, në vend të atyre ankesave, dëgjoj nga të gjithë një gjuhë të një lloji tjetër. «Le t'i marrë perandori pasuritë tona, me gëzim do të heqim dorë nga arat e nga pronat, veç sikur dikush të na sigurojë jetën e trupit të zhveshur». Kështu, pra, ashtu si më parë, para se të na shtrëngonte frika e vdekjes, na mundonte humbja e pasurisë, edhe pasi u bënë ato dhuna të paligjshme, frika e vdekjes që erdhi më pas e dëboi hidhërimin për atë humbje. Kështu, po të na e kishte zënë shpirtin frika e ferrit, frika e vdekjes s'do të na e kishte zënë. Po, ashtu siç ndodh me trupin, kur na kapin dy lloj dhimbjesh, ajo më e forta zakonisht e hijezon më të dobëtën, kështu do të ndodhte edhe tani. Sikur frika e ndëshkimit të ardhshëm të mbetej në shpirt, ajo do t'i hijezonte tërë frikat njerëzore. Kështu që, po të përpiqet dikush ta ketë gjithnjë ndër mend ferrin, ai do të përqeshë çdo lloj vdekjeje. Dhe kjo jo vetëm do ta çlirojë nga hidhërimi i tanishëm, po do ta shpëtojë edhe nga flaka që do të vijë. Sepse ai që i druhet gjithnjë ferrit, kurrë s'do të bjerë në zjarrin e ferrit, ngaqë kjo frikë e vazhdueshme e mban të përmbajtur!

11. Lermëni t'jua them tani, në një çast të përshtatshëm: «Vëllezër, mos u bëni fëmijë në mendje; po në ligësi bëhuni foshnja». Sepse kjo është një frikë fëminore e jona, po të trembemi nga vdekja, e të mos trembemi nga mëkati. Edhe fëmijët e vegjël tremben nga maskat, po s'tremben nga zjarri. Përkundrazi, po t'i çosh pa dashje afër një qiriu të ndezur, e zgjasin dorën pa asnjë frikë drejt qiriut e drejt flakës. Po një maskë, që s'vlen fare, i tremb. Kurse s'kanë asnjë drojë nga zjarri, që është vërtet një gjë për t'u trembur. Po kështu, edhe ne i trembemi vdekjes, që është një maskë e denjë për përbuzje, po s'i trembemi mëkatit, që është vërtet i tmerrshëm dhe që, si zjarri, përpin ndërgjegjen! Dhe kjo zakonisht ndodh jo për shkak të natyrës së gjërave, po për shkak të marrëzisë sonë. Kështu që, po ta shqyrtonim njëherë se ç'është vdekja, kurrë s'do të trembeshim prej saj. Ç'është, pra, vdekja, ju lutem? Pikërisht ajo që është të heqësh një rrobë. Sepse trupi është rreth shpirtit si një rrobë. Dhe, pasi e heqim atë për pak kohë me anë të vdekjes, do ta veshim sërish me më shumë shkëlqim. Ç'është vdekja, në më të shumtën? Është një udhëtim për një stinë, një gjumë më i gjatë se zakonisht! Kështu që, po të trembesh nga vdekja, do të duhej të trembeshe edhe nga gjumi! Po të dhembesh për ata që po vdesin, hidhërohu edhe për ata që hanë e pinë. Sepse, ashtu si kjo është e natyrshme, është edhe ajo! Mos të trishtofshin gjërat e natyrshme, po le të të hidhërojnë ato që lindin nga një zgjedhje e keqe. Mos u trishto për njeriun që po vdes, po trishtohu për atë që po rron në mëkat!

12. A doni t'ju përmend një arsye tjetër, për të cilën trembemi nga vdekja? S'jetojmë me rreptësi, as s'e mbajmë ndërgjegjen të pastër. Sepse, po të ishte kështu, s'do të na trembte gjë: as vdekja, as uria, as humbja e pasurisë, as ndonjë gjë tjetër e këtij lloji. Sepse ai që jeton me virtyt, s'mund të dëmtohet nga asnjë prej këtyre gjërave, as t'i hiqet gëzimi i brendshëm. Sepse, i mbështetur nga shpresa të mira, asgjë s'do të mundet ta hedhë në ligështi. Ç'mund të bëjë kushdo, që të mund ta trishtojë njeriun me shpirt fisnik? T'ia marrë pasuritë? Ai ka ende pasuri në qiej! Ta dëbojë nga atdheu? Ai do të nisë udhën drejt atij qyteti që është lart! Ta ngarkojë me pranga? Ai e ka ende ndërgjegjen të lirë, dhe s'e ndien zinxhirin e jashtëm! Ta vrasë në trup? Prapë do të ngjallet! Dhe, ashtu si ai që lufton me një hije e rreh ajrin s'do të mundet të godasë asnjeri, kështu edhe ai që lufton kundër njeriut të drejtë vetëm sa godet një hije, dhe e harxhon fuqinë e vet, pa mundur t'i bëjë atij asnjë dëm. Lermë, pra, të jem i sigurt për mbretërinë e qiejve, dhe, po të duash, vritmë qysh sot. Do të të jem mirënjohës për vrasjen, sepse më dërgon shpejt në zotërimin e atyre të mirave! «Po kjo, thotë dikush, është ajo për të cilën vajtojmë më së shumti: se, të penguar siç jemi nga turma e mëkateve tona, s'do ta arrijmë atë mbretëri». Meqë, pra, është kështu, pusho së vajtuari vdekjen, dhe vajto mëkatet e tua, që të çlirohesh prej tyre! Sepse trishtimi lindi jo që të pikëllohemi për humbjen e pasurisë, as për vdekjen, as për ndonjë gjë tjetër të atij lloji, po që ta përdorim për të hequr mëkatet tona. Dhe do ta bëj të qartë të vërtetën e kësaj me një shembull. Barnat shëruese janë bërë vetëm për ato sëmundje që mund t'i heqin, jo për ato që s'i ndihmojnë aspak. Për shembull (sepse dua ta bëj çështjen edhe më të qartë), barin që mund t'i bëjë mirë vetëm një sëmundjeje të syve, e asnjë sëmundjeje tjetër, me të drejtë do të thoshte dikush se u bë vetëm për hir të syve, jo për stomakun, as për duart, as për ndonjë gjymtyrë tjetër. Le ta çojmë, pra, këtë arsyetim te tema e trishtimit, dhe do të gjejmë se, në asnjë prej atyre gjërave që na ndodhin, ai s'ka ndonjë dobi, veçse për të ndrequr mëkatin. Prej nga duket qartë se ai lindi vetëm për shkatërrimin e këtij. Le t'i hedhim tani një sy secilës prej të këqijave që na bien mbi kokë, dhe le ta zbatojmë ligështinë si ilaç, e le të shohim se ç'lloj dobie del prej saj.

13. Dikush gjobitet në pasuri: bëhet i trishtuar, po kjo s'ia rikthen humbjen. Dikush ka humbur një bir: pikëllohet, po s'mund t'i ngjallë të vdekurit, as t'i bëjë dobi të ndjerit. Dikush është fshikulluar, rrahur e fyer: bëhet i hidhëruar. Kjo s'ia kthen fyerjen mbrapsht. Dikush bie në sëmundje, në një lëngatë shumë të rëndë: ligështohet. Kjo s'ia heq sëmundjen, po vetëm sa ia bën më të rëndë. A e shihni se në asnjë prej këtyre rasteve trishtimi s'i shërben ndonjë qëllimi të dobishëm? Merr me mend, tani, se dikush ka mëkatuar, dhe është i trishtuar. Ai e fshin mëkatin, çlirohet nga shkelja. Si tregohet kjo? Nga thënia e Zotit. Sepse, duke folur për një njeri që kishte mëkatuar, Ai tha: «Për shkak të paudhësisë së tij e trishtova për një kohë, dhe pashë se u pikëllua, dhe eci i rënduar, dhe unë ia shërova udhët». Prandaj edhe Pavli thotë: «Trishtimi sipas Perëndisë sjell pendim për shpëtim, për të cilin nuk pendohesh». Ajo që thashë, pra, e tregon qartë se as humbja e pasurisë, as fyerja, as shara, as goditjet, as sëmundja, as vdekja, as ndonjë gjë tjetër e atij lloji s'mund të kurohet kurrsesi me ndërhyrjen e trishtimit, po vetëm mëkatin ai mund ta fshijë dhe ta zhdukë. Kështu është e qartë se kjo është e vetmja arsye pse ai ekziston. Le të mos pikëllohemi, pra, më për humbjen e pasurisë, po le të pikëllohemi vetëm kur bëjmë mëkat. Sepse i madh është, në këtë rast, fitimi që vjen nga trishtimi. A u gjobite? Mos u ligështo, sepse kështu s'do të kesh asnjë dobi. A mëkatove? Atëherë hidhërohu, sepse është e dobishme. Dhe mendo mjeshtërinë e urtësinë e Perëndisë. Mëkati na solli këto dy gjëra: trishtimin dhe vdekjen. Sepse «ditën që të hash prej saj, thotë, do të vdesësh me të vërtetë». Dhe gruas: «Me dhembje do të lindësh fëmijë». Dhe me anë të të dyjave e hoqi mëkatin, dhe bëri që nëna të shkatërrohej prej pjellës së saj. Sepse që edhe vdekja, ashtu si trishtimi, e heq mëkatin, duket, së pari, nga rasti i martirëve. Dhe duket edhe nga ajo që Pavli u thotë atyre që kishin mëkatuar, duke folur kështu: «Prandaj shumë prej jush janë të dobët e të sëmurë, dhe shumë kanë fjetur». Ai vëren se, meqë kishit mëkatuar, po vdisni, kështu që çliroheni nga mëkati me anë të vdekjes. Prandaj vazhdon e thotë: «Sepse, po ta gjykonim veten, s'do të gjykoheshim. Po, kur gjykohemi, ndëshkohemi nga Zoti, që të mos dënohemi bashkë me botën». Dhe, ashtu si krimbi del nga druri e bren drurin, dhe një tenjë gllabëron leshin nga i cili lind, kështu edhe trishtimi e vdekja lindën nga mëkati, dhe e brejnë mëkatin.

14. Le të mos trembemi, pra, nga vdekja, po le të trembemi vetëm nga mëkati, dhe le të pikëllohemi për këtë. Dhe këto i them jo se pres ndonjë gjë të frikshme, mos e dhëntë Perëndia! Po ngaqë dua që ju, kur të jeni të shqetësuar, të jeni gjithnjë kështu të prekur, dhe ta përmbushni ligjin e Krishtit me vepra. Sepse «kush, thotë Krishti, nuk e merr kryqin e vet dhe s'vjen pas meje, nuk është i denjë për mua». Këtë e tha jo që të mbajmë drurin mbi supe, po që ta kemi gjithnjë vdekjen para syve. Ashtu si Pavli: ai, domethënë, vdiste përditë, e përqeshte vdekjen dhe e përbuzte jetën e tanishme. Sepse ti je ushtar, dhe rri vazhdimisht nën armë. Po një ushtar që trembet nga vdekja, kurrë s'do të kryejë një vepër fisnike. Kështu, pra, as një i krishterë, po të trembet nga rreziqet, s'do të kryejë ndonjë gjë të madhe a të admirueshme. Madje, veç kësaj, do të mposhtet lehtë. Po jo kështu është me atë njeri që është i guximshëm e me shpirt të lartë. Ai mbetet i pathyeshëm dhe i pamposhtur. Ashtu, pra, si tre djemtë, që, kur s'u trembën nga zjarri, shpëtuan nga zjarri, kështu edhe ne, po të mos trembemi nga vdekja, do të shpëtojmë krejt nga vdekja. Ata s'u trembën nga zjarri (sepse s'është krim të digjesh), po u trembën nga mëkati, sepse është krim të bësh paperëndishmëri. Le t'i imitojmë, pra, edhe ne këta dhe gjithë të tillët, dhe le të mos trembemi nga rreziqet, dhe atëherë do të kalojmë të sigurt nëpër to.

15. Sa për mua, «s'jam profet, as bir profeti», po e kuptoj qartë kaq shumë nga e ardhmja, dhe e shpall, me zë të lartë e qartë, se, po të ndryshojmë, dhe po t'u kushtojmë njëfarë kujdesi shpirtrave tanë, dhe po të heqim dorë nga paudhësia, asgjë s'do të jetë e pakëndshme a e dhimbshme. Dhe këtë e di qartë nga dashuria e Perëndisë për njeriun, si dhe nga ato gjëra që Ai u ka bërë njerëzve, qyteteve, kombeve dhe popullsive të tëra. Sepse Ai kërcënoi qytetin e Ninevisë, dhe tha: «Edhe tri ditë, dhe Ninevia do të përmbyset». Ç'ndodhi, pra, po pyes? A u përmbys Ninevia? A u shkatërrua qyteti? Jo, krejt e kundërta. Ai edhe u ngrit, edhe u bë më i shquar. Dhe, sado e gjatë të jetë koha që ka kaluar, ajo s'ia ka fshirë lavdinë, po ne të gjithë ende e kremtojmë dhe e admirojmë edhe sot e kësaj dite. Sepse që atëherë ai qytet është bërë njëfarë limani i shkëlqyer për tërë ata që kanë mëkatuar. S'i lë të fundosen në dëshpërim, po i thërret të gjithë në pendim. Dhe, me atë që bëri, e me atë që fitoi nga mirësia e Perëndisë, u mëson njerëzve të mos e humbin kurrë shpresën për shpëtimin e tyre, po të tregojnë jetën më të mirë që munden, dhe u vë përpara një shpresë të mirë, që të jenë të bindur se çështja do të mbarojë mirë, sido që të vejë. Sepse kush s'do të nxitej, kur të dëgjonte për një shembull të tillë, qoftë edhe më i dembeli i njerëzve?

16. Sepse Perëndia parapëlqeu që të binte poshtë vetë parashikimi i Tij, veç që të mos binte qyteti. Ose, më mirë, as që ra poshtë profecia. Sepse, po të mos kishte hyrë në fuqi vendimi, teksa njerëzit vazhdonin në po atë ligësi, ndoshta dikush do të kishte pasur me se ta padiste atë që u tha. Po, në qoftë se, kur ata ndryshuan e hoqën dorë nga paudhësia, edhe Perëndia hoqi dorë nga zemërimi i Tij, kush do të mundet më ta qortojë profecinë, a ta cilësojë të rreme atë që u tha? Vetë ligjin që Perëndia e kishte vënë që në fillim, duke ua shpallur të gjithë njerëzve me anë të profetit, atë e zbatoi me përpikëri në atë rast. Ç'është, pra, ky ligj? «Do të shqiptoj një vendim, thotë, për një komb a një mbretëri, që ta shkul, ta rrëzoj dhe ta shkatërroj. Dhe do të ndodhë që, po të pendohen për ligësinë e tyre, edhe unë do të pendohem për zemërimin që thashë se do t'ua bëja». Duke e ruajtur, pra, këtë ligj, i shpëtoi ata që u kthyen, dhe i çliroi nga zemërimi i Tij ata që hoqën dorë nga ligësia e tyre. Ai e njihte virtytin e barbarëve, prandaj e nxitoi profetin atje. Kështu, ai qytet u trondit atëherë, kur dëgjoi zërin e profetit, po, në vend që të dëmtohej, përfitoi nga frika. Sepse ajo frikë qe shkaku i shpëtimit të tij. Kërcënimi solli çlirimin nga rreziku. Vendimi i përmbysjes e ndaloi përmbysjen. O ngjarje e çuditshme e e mahnitshme! Vendimi që kërcënonte vdekjen, solli jetën! Vendimi, pasi u shpall, u anulua: krejt e kundërta e asaj që ndodh te gjykatësit e kësaj bote! Sepse te ata shpallja e vendimit e bën atë të vlefshëm, e ratifikon plotësisht, kurse, përkundrazi, te Perëndia, shpallja e vendimit bëri që ai të anulohej. Sepse, po të mos ishte shpallur, fajtorët s'do të kishin dëgjuar. Dhe, po të mos kishin dëgjuar, s'do të ishin penduar. Dhe, po të mos ishin penduar, s'do ta kishin larguar ndëshkimin, as s'do ta kishin arritur atë çlirim të mahnitshëm. Sepse, si mund të mos jetë e mahnitshme, kur gjykatësi shpall vendimin, dhe të dënuarit e shfuqizojnë vendimin me pendimin e tyre! Ata, në të vërtetë, s'ikën nga qyteti, siç po bëjmë ne tani, po, duke qëndruar në të, bënë që ai të mbetej në këmbë. Ishte një kurth, dhe ata e bënë fortesë! Ishte një humnerë e një greminë, dhe ata e kthyen në një kullë sigurie! Kishin dëgjuar se ndërtesat do të binin, e prapë s'ikën nga ndërtesat, po ikën nga mëkatet e tyre. S'u largua secili nga shtëpia e vet, siç bëjmë ne tani, po secili u largua nga udha e vet e keqe. Sepse, thoshin ata, «pse të mendojmë se muret e prunë zemërimin? Ne jemi shkaktarët e plagës, ne, pra, duhet të japim ilaçin». Prandaj ata i besuan shpëtimin e vet jo një ndërrimi banesash, po një ndërrimi zakonesh.

17. Kështu bënë barbarët! E ne, a s'kemi turp, dhe a s'na duhet të fshehim fytyrën, teksa, në vend që të ndërrojmë zakonet, siç bënë ata, ne ndërrojmë vetëm banesat, duke i zhvendosur fshehtas sendet tona, dhe duke bërë punë njerëzish të dehur? Zoti ynë është zemëruar me ne. E ne, në vend që të përpiqemi t'ia zbutim zemërimin, mbartim orenditë e shtëpisë nga një vend në tjetrin, dhe vërtitemi andej-këtej, duke kërkuar se ku ta fshehim pasurinë. Kur, në të vërtetë, do të duhej të kërkonim se ku ta ruajmë shpirtin në siguri. Ose, më mirë, s'na duhet të kërkojmë, po t'ia besojmë sigurinë virtytit dhe një jete të drejtë. Sepse, kur ishim të zemëruar e të pakënaqur me një shërbëtor, po ai, në vend që të mbrohej nga pakënaqësia jonë, zbriste në dhomën e vet, mblidhte rrobat, lidhte tok tërë plaçkat e veta dhe mendonte të ikte, s'do ta duronim dot me qetësi këtë përbuzje. Le të heqim dorë, pra, nga kjo përpjekje e pavend, dhe le t'i themi secili Perëndisë: «Ku të shkoj larg Frymës sate, dhe ku të ik larg pranisë sate?» Le ta imitojmë urtësinë shpirtërore të barbarëve. Ata u penduan qoftë edhe mbi baza të pasigurta! Sepse vendimi s'kishte ndonjë kusht të tillë: «Po të ktheheni e të pendoheni, do ta ngre qytetin». Po thjesht: «Edhe tri ditë, dhe Ninevia do të përmbyset». Ç'thanë, pra, ata? «Kush e di, ndoshta Perëndia do të pendohet për të keqen që tha se do të na bënte?» Kush e di? Ata s'e njohin fundin e ngjarjes, e prapë s'e lënë pas dore pendimin! S'e njohin mënyrën si Perëndia tregon mëshirë, e prapë ndryshojnë mbi bazën e gjërave të pasigurta! Sepse as s'kishin mundësi të shihnin ninivas të tjerë që qenë penduar e qenë shpëtuar, as kishin lexuar profetë, as kishin dëgjuar patriarkë, as kishin gëzuar këshillë, as ishin bërë pjesë e ndonjë qortimi, as e kishin bindur veten se, me pendim, do ta zbusnin me siguri Perëndinë. Sepse kërcënimi s'e nënkuptonte këtë, po ata ishin në dyshim e në ngurrim për të, e prapë u penduan me tërë zellin. Ç'arsye, pra, do të kemi ne për të parashtruar, kur ata, që s'kishin asnjë bazë sigurie për fundin, tregojnë një ndryshim kaq të madh? Kurse ti ke bazë sigurie në mëshirën e Perëndisë, ke marrë shpesh shumë prova të kujdesit të Tij, ke dëgjuar profetë e apostuj, je mësuar nga vetë ngjarjet. E prapë s'ke asnjë zell për të arritur po atë masë virtyti sa ata! Vërtet i madh qe virtyti i tyre! Po shumë më e madhe qe mëshira e Perëndisë! Dhe kjo mund të shihet pikërisht nga madhësia e kërcënimit. Për këtë arsye Perëndia s'i shtoi shpalljes: «Po, në qoftë se pendoheni, do t'ju kursej». Që, duke parashtruar një vendim pa kufizim, të shtonte frikën, dhe, pasi ta shtonte frikën, t'i shtrëngonte më shpejt drejt pendimit.

18. Profeti, në të vërtetë, ka turp, ngaqë e parasheh se ç'do të ishte fundi, dhe e merr me mend se ajo që kishte profetizuar do të mbetej e papërmbushur. Perëndia, megjithatë, s'ka turp, po dëshiron vetëm një gjë: shpëtimin e njerëzve, dhe e ndreq shërbëtorin e vet. Sepse, kur ky kishte hyrë në anije, Ai menjëherë ngriti atje një det të stuhishëm, që ta dije se, atje ku është mëkati, atje është stuhia; atje ku është mosbindja, atje është ngritja e valëve. Qyteti u trondit për shkak të mëkateve të ninivasve, dhe anija u trondit për shkak të mosbindjes së profetit. Prandaj detarët e hodhën Jonën në det të thellë, dhe anija u ruajt. Le t'i mbytim, pra, edhe ne mëkatet tona, dhe qyteti ynë me siguri do të jetë i shpëtuar! Ikja s'do të na sjellë kurrsesi ndonjë dobi. Sepse s'i bëri dobi as atij, përkundrazi, i bëri dëm. Ai iku nga toka, në të vërtetë, po s'iku nga zemërimi i Perëndisë. Iku nga toka, po e solli stuhinë pas vetes në det. Dhe ikja aq pak dobi i solli, sa i futi edhe ata që e pritën në rrezikun më të skajshëm. Dhe, teksa rrinte ulur duke lundruar në anije, ndonëse aty ishin detarët, timonierët dhe tërë pajisjet e nevojshme të anijes, ai u vu në rrezikun më të madh. Po pasi u hodh në det të thellë, dhe e hoqi mëkatin e vet me anë të ndëshkimit, dhe u fut në atë enë të lëkundshme, dua të them, në barkun e balenës, ai gëzoi një siguri të madhe. Kjo qe për të të mësuar ty se, ashtu si asnjë anije s'mund t'i vlejë atij që jeton në mëkat, kështu atë që e ka hequr mëkatin e vet, s'mund ta mbytë deti, as ta shkatërrojnë përbindëshat. Vërtet, valët e morën, po s'e mbytën. Balena e mori, po s'e shkatërroi, po edhe kafsha edhe stihia ia dhanë Perëndisë të padëmtuar atë që u qe besuar. Dhe me anë të tërë këtyre gjërave, profeti u mësua të ishte njerëzor e i mëshirshëm, dhe të mos ishte më mizor se egërsirat, a se detarët e pamend, a se valët e parregullta. Sepse edhe detarët s'e dorëzuan menjëherë që në fillim, po pas shumë shtrëngimi. Dhe deti e përbindëshi e ruajtën me shumë butësi, dhe tërë këto gjëra qenë nën drejtimin e Perëndisë.

19. Prandaj u kthye sërish. Predikoi, kërcënoi, bindi, shpëtoi, tmerroi, ndreqi, forcoi, dhe me një predikim, madje me të parin! S'iu deshën shumë ditë, as këshillë e pandërprerë. Po, duke thënë vetëm këto fjalë të thjeshta, i solli të gjithë në pendim! Për këtë arsye Perëndia s'e çoi drejtpërdrejt nga anija në qytet, po detarët ia besuan detit, deti balenës, balena Perëndisë, Perëndia ninivasve. Dhe, me anë të kësaj rruge të gjatë e të tërthortë, e ktheu të arratisurin, që t'i mësonte të gjithë se s'mund t'i ikësh dorës së Perëndisë. Se, kudo që të bredhësh, duke e tërhequr mëkatin pas vetes, do të të duhet të pësosh një mijë të këqija. Dhe, edhe sikur asnjë vdekatar të mos jetë i pranishëm, prapë, nga çdo anë, tërë krijesa do të ngrihet kundër tij me tërbimin më të madh! Le të mos e sigurojmë, pra, shpëtimin tonë me ikje, po me një ndryshim të karakterit moral. A ngaqë rri në qytet është zemëruar Perëndia me ty, që ti të ikësh? Është ngaqë ke mëkatuar që Ai është i revoltuar. Hiqe, pra, mëkatin, dhe, atje ku qëndron shkaku i plagës sate, që andej hiqe burimin e së keqes. Sepse edhe mjekët na porosisin t'i kurojmë të kundërtat me të kundërta. A shkaktohet ethja, për shembull, nga një ushqim i tepërt? Ata e vënë sëmundjen nën regjimin e agjërimit. A sëmuret dikush nga trishtimi? Thonë se gëzimi është ilaçi i përshtatshëm për të. Kështu na ka hije të veprojmë edhe ne për sëmundjet e shpirtit. A e nxiti plogështia zemërimin? Le ta shkundim këtë me zell, dhe le të tregojmë në sjelljen tonë një ndryshim të madh. E kemi agjërimin, një ndihmës e aleat shumë të madh në luftën tonë. Dhe, veç agjërimit, e kemi hallin që na kërcënon, dhe frikën e rrezikut. Tani, pra, në kohën e duhur, le të punojmë mbi shpirtin. Sepse lehtë do të mundemi ta bindim për çdo gjë që duam, meqë ai që është i frikësuar e i dridhur, dhe i çliruar nga çdo rehati, dhe që jeton në tmerr, mund të ushtrojë urtësinë morale pa vështirësi, dhe të presë farat e virtytit me shumë gatishmëri.

20. Le ta bindim, pra, të bëjë këtë ndryshim të parë për mirë, duke u shmangur nga betimet. Sepse, ndonëse ju fola për të njëjtën gjë dje dhe pardje, prapë, as sot, as nesër, as pasnesër s'do të pushoj së dhëni këshillën time për këtë çështje. Dhe pse them nesër e pasnesër? Derisa të shoh se jeni ndrequr, s'do të heq dorë nga kjo. Sepse, në qoftë se ata që e shkelin këtë ligj s'kanë turp, aq më pak duhet të ndiejmë turp ne, që i porosisim të mos e shkelin, për këtë përsëritje të shpeshtë të qortimit. Sepse t'ua kujtosh njerëzve vazhdimisht të njëjtat gjëra s'është faji i folësit, po i dëgjuesve, që kanë nevojë për mësim të pandërprerë, mbi urdhërime të thjeshta e të lehta për t'u zbatuar. Sepse ç'ka më të lehtë se të mos betohesh? Është veç një vepër e mirë zakoni. S'është as mundim i trupit, as harxhim pasurie. A do të mësosh se si mund ta mundësh këtë dobësi, se si mund të çlirohesh nga ky zakon i keq? Do të të tregoj një mënyrë të veçantë, që, po ta ndjekësh, me siguri do ta mposhtësh. Po të shohësh se je zënë në këtë ves ti vetë, a ndonjë tjetër, qoftë një nga shërbëtorët e tu, a nga fëmijët e tu, a gruaja jote, atëherë, pasi t'ua kesh kujtuar vazhdimisht, dhe të mos jenë ndrequr, urdhëroji të shkojnë të flenë pa darkë. Dhe vëre këtë dënim mbi veten, ashtu si edhe mbi ta, një dënim që s'do të sjellë asnjë dëm, po një fitim. Sepse e tillë është natyra e veprave shpirtërore: sjellin dobi dhe një përmirësim të shpejtë. Gjuha, kur ndëshkohet vazhdimisht, kur shtrëngohet nga etja e mundohet nga uria, merr një qortim të mjaftueshëm, edhe pse askush s'e qorton. Dhe, edhe sikur të ishim më budallenjtë e njerëzve, prapë, kur qortohemi kështu, nga madhësia e ndëshkimit gjatë një dite të tërë, s'do të na duhet asnjë këshillë a nxitje tjetër.

21. Ju i duartrokitët fjalët e mia. Po tregomani duartrokitjen tuaj edhe me vepra. Përndryshe, ç'dobi ka mbledhja jonë këtu? Merr me mend se një fëmijë shkon në shkollë çdo ditë, po, nëse s'mëson gjë më shumë prej saj, a do të na kënaqte shfajësimi se ai shkonte atje përditë? A s'do ta quanim fajin më të madh që, duke shkuar atje përditë, e bënte kot? Le ta shqyrtojmë këtë me veten, dhe le t'i themi vetes: Kaq kohë jemi mbledhur bashkë në kishë, duke pasur dobinë e një Kungimi shumë të shenjtë, që ka në vete shumë dobi. E, po të kthehemi sërish mbrapsht ashtu siç erdhëm, pa e ndrequr asnjë nga të metat tona, ç'dobi ka ardhja jonë këtu? Sepse shumica e veprave bëhen jo për vetveten, po për pasojat që vijnë prej tyre. Për shembull, mbjellësi s'mbjell veç për të mbjellë, po që të korrë. Sepse, po të mos vinte kjo, mbjellja do të ishte një humbje, dhe farat do të kalbeshin pa asnjë lloj dobie. Tregtari s'niset për udhë veç për të lundruar, po që ta shtojë pasurinë me anë të udhëtimit jashtë. Sepse, po të mos arrihej edhe kjo, do të dilte një dëm i madh, dhe udhëtimi i tregtarëve do të ishte veç humbje. Le ta shqyrtojmë, vërtet, edhe këtë lidhur me veten. Edhe ne mblidhemi bashkë në kishë jo veç për të kaluar kohën këtu, po që të kthehemi pasi të kemi fituar një dobi të madhe e shpirtërore. E, po të ikim bosh, pa marrë asnjë dobi, kjo përpjekja jonë bëhet dënimi ynë! Që të mos ndodhë kjo, dhe të mos dalë një dëm i madh, kur të ikni nga ky vend, le të stërviten miqtë me njëri-tjetrin, etërit me fëmijët, dhe zotërinjtë me shërbëtorët. Dhe stërvituni për ta kryer detyrën që ju është ngarkuar, që, kur të ktheheni sërish, dhe të na dëgjoni tek ju japim këshillë për të njëjtat gjëra, të mos turpëroheni nga një ndërgjegje që ju qorton, po të gëzoheni dhe të ngazëlleheni, teksa e shihni se e keni kryer pjesën më të madhe të qortimit.

22. Le të mos flasim për këto gjëra vetëm këtu. Sepse ky qortim i çastit s'mjafton për ta çrrënjosur tërë të keqen. Po edhe në shtëpi, le t'i dëgjojë burri këto gjëra nga gruaja, dhe gruaja nga burri. Dhe le të ketë njëfarë gare mes të gjithëve, që të përpiqen të dalin të parët në përmbushjen e këtij ligji. Dhe ai që është përpara, dhe që e ka ndrequr sjelljen, le ta qortojë atë që ende po ngec pas, që ta nxitë më shumë me këto ngacmime. Ai që është prapa, dhe që ende s'e ka ndrequr sjelljen, le të shohë atë që i ka kaluar përpara, dhe le të përpiqet me zell ta arrijë shpejt. Po t'i marrim parasysh këto pika, dhe po të kujdesemi me ngulm për to, punët tona të tjera do të rregullohen shpejt. Kujdesu ti për punën e Perëndisë, dhe Ai do të kujdeset për tënden! Dhe mos më thuaj: «Po sikur dikush të na vërë detyrimin të betohemi? Po sikur të mos na besojë?» Sepse, me siguri, atje ku shkelet një ligj, s'ka vend të përmendet detyrimi. Sepse s'ka veçse një detyrim që s'mund të shmanget: ai i të mos fyerit të Perëndisë! Këtë, megjithatë, po e them më tej: hiqi ndërkohë betimet e tepërta, ato që bëhen kot e pa asnjë nevojë, ato ndaj familjes sate, ato ndaj miqve të tu, ato ndaj shërbëtorëve të tu. Dhe, po t'i heqësh këto, s'do të kesh më nevojë për mua për të tjerat. Sepse vetë goja që është stërvitur mirë t'i druhet e t'i shmanget betimit të shpeshtë, edhe sikur dikush ta shtrëngonte një mijë herë, kurrë s'do të pranonte të bjerë sërish në po atë zakon. Përkundrazi, ashtu si tani, me shumë mund e me shumë ngulm, duke frikësuar, kërcënuar, nxitur e këshilluar, mezi kemi mundur ta sjellim drejt një zakoni tjetër, kështu edhe në atë rast, edhe sikur dikush të vinte sado detyrim të madh, s'do të mundej kurrsesi ta bindte për ta shkelur këtë ligj. Dhe, ashtu si dikush kurrë s'do të pranonte të merrte një helm të caktuar, sado i ngutshëm të ishte detyrimi, kështu as s'do të pranonte të shqiptonte një betim!

23. Po të ndodhë, pra, ky përmirësim, ai do të jetë një nxitje e një shtysë për të arritur edhe pjesët e tjera të virtytit. Sepse ai që s'ka kryer fare asgjë bëhet i plogët, dhe bie shpejt. Kurse ai që është i vetëdijshëm se ka përmbushur të paktën një urdhërim, duke fituar që këtej një shpresë të mirë, do të ecë me më shumë gatishmëri drejt të tjerave. Kështu që, pasi të ketë arritur njërin, do të vijë menjëherë te tjetri, dhe s'do të ndalet derisa të ketë arritur kurorën e të gjithave. Sepse, në qoftë se, sa i takon pasurisë, sa më shumë të fitojë dikush, aq më shumë dëshiron, shumë më tepër kjo mund të shihet për arritjet shpirtërore. Prandaj po ngutem dhe po ngul këmbë që kjo punë të marrë fillimin, dhe që themeli i virtytit të hidhet në shpirtrat tuaj. Lutemi dhe ju përgjërohemi t'i mbani mend këto fjalë, jo vetëm tani, po edhe në shtëpi, e në treg, e kudo që ta kaloni kohën. Ah, sikur të ishte e mundur të bisedoja me ju si me miq! Atëherë kjo fjalë e imja e gjatë s'do të kishte qenë e nevojshme. Po tani, meqë kjo s'bëhet dot, në vendin tim, mbajini mend fjalët e mia. Dhe, teksa rrini në tryezë, merrni me mend se po hyj unë, dhe se po rri pranë jush, dhe se po jua përsëris në vesh ato që po ju them tani në këtë vend. Dhe kudo që të bëhet ndonjë bisedë për mua mes jush, mbi të gjitha mbajeni mend këtë urdhërim, dhe ma jepni këtë shpërblim për dashurinë time ndaj jush. Nëse shoh se e keni përmbushur, e kam marrë shpërblimin tim të plotë, dhe kam fituar një pagesë të mjaftueshme për mundin tim. Që, pra, të na bëni edhe ne më të gjallë, dhe që edhe ju vetë të gëzoni një shpresë të mirë, dhe të mund t'i përmbushni më lehtë urdhërimet e tjera, ruajeni këtë urdhërim në shpirtrat tuaj me shumë kujdes, dhe atëherë do ta kuptoni dobinë e këtij qortimi. Dhe, meqë një petk i qëndisur me ar është një gjë e bukur e që bie në sy, po na duket shumë më i tillë kur e veshim mbi vetvete, kështu edhe urdhërimet e Perëndisë janë të bukura kur lëvdohen, po duken shumë më të dashura kur zbatohen si duhet. Sepse tani, në të vërtetë, ju lëvdoni për një çast të shkurtër atë që thuhet, po, po ta ktheni në vepër, do të lëvdoni njëlloj edhe veten edhe ne, tërë ditën e tërë jetën tuaj. Dhe kjo s'është gjëja e madhe, që të lëvdojmë njëri-tjetrin, po që Perëndia të na pranojë, dhe jo vetëm të na pranojë, po edhe të na shpërblejë me ato dhurata që janë të mëdha e të patregueshme! Për të cilat qofshim të gjithë të denjë, me anë të hirit dhe dashamirësisë së Zotit tonë Jisu Krisht, nëpërmjet të cilit dhe bashkë me të cilin, Atit bashkë me Frymën e Shenjtë i qoftë lavdia, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.