Mbi Statujat, Homilia VI

1. Shumë ditë me radhë i kemi drejtuar dashurisë suaj fjalë ngushëllimi. Por prapëseprapë nuk do ta lëmë mënjanë këtë temë. Sa kohë që plaga e ligështisë mbetet, do t’i vëmë barin e ngushëllimit. Sepse, po të ishte fjala për plagë të trupit, mjekët nuk i ndërpresin melhemet derisa të shohin se dhembja është qetësuar. Aq më pak duhet të ndodhë kjo kur bëhet fjalë për shpirtin. Ligështia është plagë e shpirtit. Prandaj duhet ta zbusim vazhdimisht me fjalë të buta. Sepse uji i ngrohtë nuk e zbut aq lehtë një ënjtje të fortë të mishit, sa fjalët e ngushëllimit i qetësojnë pasionet e shpirtit që fryhen. Këtu nuk na duhet sfungjeri, si te mjeku, po në vend të tij përdorim gjuhën. Nuk na duhet zjarri, që të ngrohim ujin, po në vend të zjarrit përdorim hirin e Frymës. Na lini, pra, të veprojmë kështu sot. Sepse, po të mos ju ngushëllonim ne, ku tjetër do të gjenit ngushëllim? Gjykatësit trembin, prandaj priftërinjtë duhet të ngushëllojnë! Të parët kërcënojnë, prandaj Kisha duhet të japë ngushëllim! Kështu ndodh edhe me fëmijët e vegjël. Mësuesit i trembin dhe i nisin te nënat duke qarë, po nënat i marrin sërish në gji, i mbajnë aty, i përqafojnë dhe i puthin, ndërsa u fshijnë lotët dhe u lehtësojnë shpirtin e trishtuar. Me fjalët e tyre i bindin se u bën mirë të kenë frikë nga mësuesit. Meqë, pra, edhe të parët ju trembin dhe ju bëjnë të shqetësuar, Kisha, që është nëna e përbashkët e të gjithëve ne, hap gjirin, na përkund në krahët e saj dhe na jep ngushëllim çdo ditë. Na thotë se frika nga të parët është e dobishme, i dobishëm edhe ngushëllimi që vjen këtej. Sepse frika e të parëve nuk na lë të përtojmë nga plogështia, kurse ngushëllimi i të dytëve nuk na lë të mbytemi nën peshën e trishtimit. Me të dyja këto Perëndia kujdeset për shpëtimin tonë. Ai vetë i ka armatosur gjykatësit me pushtet, që t’u kallin tmerrin të shthururve, dhe ka vënë priftërinjtë e tij, që t’u japin ngushëllim atyre që janë në trishtim.

2. Edhe këto të dyja na i mësojnë Shkrimi dhe përvoja e vërtetë e ngjarjeve të fundit. Mendoni: edhe pse ka gjykatës dhe ushtarë që jetojnë nën armë, marrëzia e pak vetave, e një grushti aventurierësh, ndezi mes nesh një zjarr të tillë brenda një çasti, ngriti një stuhi të tillë dhe na bëri të gjithëve të drithërohemi para mbytjes. Po sikur frika e gjykatësve të hiqej krejt? Deri ku nuk do të kishin shkuar në marrëzinë e tyre? A nuk do ta kishin përmbysur qytetin që nga themelet, duke i kthyer të gjitha përmbys, e a nuk do të na kishin marrë edhe vetë jetën? Po t’i hiqje gjykatat, do të hiqje çdo rregull nga jeta jonë. Ashtu si, po t’ia heqësh anijes timonierin, e fundos anijen, ose, po ta largosh gjeneralin nga ushtria, ua dorëzon ushtarët të lidhur duarve të armikut, kështu, po t’ia heqësh qytetit të parët, do të na duhej të bënim një jetë më pak të arsyeshme se ajo e egërsirave, duke kafshuar e gllabëruar njëri-tjetrin: i pasuri të varfrin, i forti të dobëtin, i guximshmi atë që është më i butë. Por tani, me hirin e Perëndisë, asgjë nga këto nuk ndodh. Sepse ata që jetojnë me përshpirtëri nuk kanë nevojë të ndreqen nga gjykatësit, sepse «ligji nuk është bërë për njeriun e drejtë», thotë dikush. Kurse shumica, që janë të prirur nga e keqja, po të mos e kishin frikën e këtyre mbi kokë, do t’i mbushnin qytetet me të këqija të panumërta. Këtë e dinte Pavli kur vuri re: «Nuk ka pushtet veçse prej Perëndisë, dhe pushtetet që ekzistojnë janë vënë prej Perëndisë.» Sepse ç’janë trarët lidhës për shtëpitë, ashtu janë të parët për qytetet. Ashtu si, po t’i hiqje trarët, muret, duke u shkëputur, do të binin vetvetiu njëri mbi tjetrin, kështu, po ta lije botën pa gjykatës dhe pa frikën që vjen prej tyre, menjëherë shtëpitë, qytetet dhe kombet do të binin njëri mbi tjetrin në një rrëmujë të papërmbajtur, pa pasur njeri që t’i frenojë, t’i zmbrapsë ose t’i bindë të rrinë në paqe përmes frikës së ndëshkimit!

3. Le të mos trishtohemi, pra, të dashur, nga frika e të parëve tanë, po le ta falënderojmë Perëndinë që na e hoqi plogështinë dhe na bëri më të kujdesshëm. Sepse më thoni: ç’e keqe erdhi nga ky shqetësim e nga ky ankth? Mos vallë ngaqë jemi bërë më të përmbajtur e më të butë, më të zellshëm e më të vëmendshëm? Se nuk shohim më njeri të dehur që këndon këngë shthurjeje? Apo ngaqë ka lutje të pareshtura, uratë e lot? Se u dëbua qeshja e pavend, fjalët e ndyra dhe çdo shthurje, dhe qyteti tani në çdo pikëpamje i ngjan një gruaje të përkorë e të virtytshme? A trishtohesh, pyes unë, për ndonjë nga këto arsye? Sepse për këto, pa dyshim, do të ishte e drejtë të gëzoheshim dhe t’i ishim mirënjohës Perëndisë, që me tmerrin e pak ditëve i dha fund një marrëzie të tillë!

«Fort e vërtetë», thotë dikush, «po të mos shkonte rreziku ynë përtej frikës, do të kishim korrur mjaft dobi. Por tani druajmë se mos e keqja shkon shumë më tej, e të gjithë të përfundojmë në rrezikun më të skajshëm.»

Prapëseprapë, po ju them: mos kini frikë. Pavli ju ngushëllon, kur thotë: «Perëndia është besnik dhe nuk do t’ju lërë të tundoheni përtej fuqisë suaj, po bashkë me tundimin do të bëjë edhe rrugëdaljen, që të mund ta përballoni.» Po ai vetë ka thënë: «Nuk do të të lë kurrë dhe nuk do të të braktis.» Sepse, po të kishte vendosur të na ndëshkonte vërtet, me vuajtje të njëmendtë, nuk do të na kishte lënë në tmerr kaq shumë ditë. Sepse, kur nuk do të ndëshkojë, Ai tremb. Po të kishte ndër mend të ndëshkonte, frika do të ishte e tepërt dhe kërcënimi i tepërt. Por tani ne kemi duruar një jetë më të rëndë se vdekje të panumërta. Kaq ditë me radhë kemi pasur frikë e jemi dridhur, u jemi trembur edhe hijeve tona, kemi paguar ndëshkimin e Kainit dhe, në mes të gjumit, jemi ngritur përpjetë nga ankthi i pandërprerë i mendjes. Kështu që, në qoftë se e kemi ndezur zemërimin e Perëndisë, e kemi qetësuar Atë duke duruar një ndëshkim të tillë. Sepse, edhe nëse nuk e kemi paguar plotësisht shpagimin që u detyrohemi mëkateve tona, prapë ka mjaftuar për të kënaqur mëshirën e Perëndisë.

4. Por jo këtë, po shumë arsye të tjera duhet të kemi për të pasur besim. Sepse Perëndia na ka dhënë tashmë jo pak peng për shpresa të mira. Së pari, ata që mbartnin lajmin e keq, edhe pse u nisën këtej me shpejtësinë e krahëve, duke menduar se prej kohësh do të kishin arritur në kamp, po vonohen ende në mes të udhës. U ngritën kaq pengesa e vështirësi, saqë i lanë kuajt dhe tani po ecin me karroca. Prandaj mbërritja e tyre patjetër vonohet. Sepse, meqë Perëndia e ngriti këtu priftin tonë, atin e përbashkët, dhe e bindi të dilte e të merrte përsipër këtë mision, i mbajti pak lajmëtarët kur ishin sapo në gjysmë të rrugës, që të mos mbërrinin para tij, të mos ndeznin zjarrin dhe të mos ia bënin të kota mësuesit tonë përpjekjet për të ndrequr punët, duke ia nxehur më parë veshët perandorit. Se kjo pengesë në rrugë nuk qe pa ndërhyrjen e Perëndisë, kjo duket qartë nga sa vijon. Njerëz që gjithë jetën ishin mësuar me udhëtime të tilla, që kishin punë të përditshme të kalëronin, tani u rrëzuan nga lodhja e po asaj kalërie. Kështu që ajo që ndodhi tani është e kundërta e asaj që ndodhi me Jonën. Sepse Perëndia e nxitoi Jonën kur ai s’donte, që të shkonte në misionin e vet. Kurse këta, që dëshironin të shkonin, i pengoi. O ngjarje e çuditshme dhe e mrekullueshme! Jona nuk donte të predikonte për një përmbysje, dhe Perëndia e detyroi të shkonte kundër vullnetit të vet. Këta nxituan me shumë ngut të ishin bartësit e një lajmi përmbysjeje, dhe përsëri i pengoi kundër vullnetit të tyre! Për ç’arsye, si mendoni? Sepse në këtë rast nguti ishte dëm, kurse në rastin tjetër nguti solli fitim. Prandaj Jonën e shtyu përpara me anë të balenës, kurse këta i mbajti me anë të kuajve. E sheh urtësinë e Perëndisë? Pikërisht me ato mjete me të cilat secila palë shpresonte të arrinte qëllimin e vet, pikërisht me ato secila u pengua. Jona priste të shpëtonte me anije, dhe anija u bë zinxhiri i tij. Këta korrierë prisnin ta shihnin më shpejt perandorin me anë të kuajve, dhe kuajt u bënë pengesa. Ose më mirë, as kuajt në një rast, as anija në tjetrin, po Providenca e Perëndisë, që kudo i drejton të gjitha sipas urtësisë së vet!

5. Mendoni edhe për kujdesin e tij ndaj nesh, si na trembi dhe na ngushëlloi njëkohësisht. Sepse, pasi i lejoi të niseshin pikërisht atë ditë kur u kryen të gjitha ato mizori, si për t’i raportuar perandorit gjithçka që kishte ndodhur, na tmerroi të gjithëve me nisjen e tyre të papritur. Po kur ata ikën dhe kaluan dy a tri ditë, dhe ne menduam se udhëtimi i priftit tonë tani do të ishte i kotë, ngaqë do të mbërrinte kur të ishte tepër vonë, Ai na çliroi nga kjo frikë dhe na ngushëlloi duke i mbajtur ata, siç e thashë, në mes të udhës. Bëri që të vinin te ne njerëz andej, nga e njëjta rrugë, për të na treguar të gjitha vështirësitë që kishin hasur gjatë udhëtimit, që kështu të merrnim pak frymë, siç edhe morëm, dhe u lehtësuam nga një pjesë e madhe e ankthit tonë. Kur e dëgjuam këtë, e adhuruam Perëndinë që e kishte bërë, i cili edhe tani, më butë se çdo baba, i rregulloi të gjitha për ne, duke i vonuar me ndonjë fuqi të padukshme ata lajmëtarë të ligj, thuajse duke u thënë: «Përse nxitoni? Përse nguteni, kur po shkoni të shkatërroni një qytet kaq të madh? Mos jeni bartës të një lajmi të mirë për perandorin? Prisni atje, derisa unë të përgatis shërbëtorin tim, si mjek i shkëlqyer, që t’ju arrijë e t’ju kalojë përpara në udhë.» Po nëse pati kaq kujdes providencial në shpërthimin e parë të kësaj plage të paudhësisë, aq më shumë do të fitojmë liri më të madhe nga ankthi pas kthimit, pas pendimit, pas kaq frike, pas lotësh e lutjesh. Sepse Jona me të drejtë u shtrëngua, që të sillej me forcë në pendim, po ju tashmë keni dhënë prova të dukshme pendimi e kthimi. Prandaj është e nevojshme që ju të merrni ngushëllim, në vend të një lajmëtari kërcënues. Për këtë arsye edhe e nisi këtej atin tonë të përbashkët, megjithë të shumtat pengesa. Po të mos ishte i kujdesshëm për shpëtimin tonë, nuk do ta kishte bindur për këtë, po do ta kishte penguar, sado i gatshëm të ishte për ta ndërmarrë udhëtimin.

6. Ka edhe një arsye të tretë me të cilën ndoshta mund t’ju bind të keni besim: e kam fjalën për këtë stinë të shenjtë, që gati të gjithë, edhe jobesimtarët, e nderojnë, po të cilës ky perandori ynë, i hirësuar prej Perëndisë, i ka treguar një nderim e respekt të tillë, sa ka kaluar tërë perandorët që kanë mbretëruar para tij me kujdes për fenë. Si provë e kësaj, duke dërguar një letër këto ditë për nder të festës, ai liroi thuajse të gjithë ata që ishin mbyllur në burg. Këtë letër prifti ynë, kur të mbërrijë, do t’ia lexojë atij, do t’i kujtojë ligjet e veta dhe do t’i thotë: «Nxite veten dhe kujto veprat e tua! E ke shembullin e njerëzdashurisë sate në shtëpinë tënde! Ti zgjodhe të përmbaheshe nga një vrasje e drejtë, e a do të durosh të kryesh një të padrejtë? Ngaqë e nderove festën, i lirove ata që ishin shpallur fajtorë e të dënuar, e a do të dënosh, pyes unë, të pafajshmit, ata që s’kanë bërë asnjë dhunë, dhe këtë kur stina e shenjtë është këtu? Larg qoftë kjo prej teje, o perandor! Ti, duke u folur me këtë letër të gjitha qyteteve, the: ‹Ah, sikur të ishte e mundur të ngjallja edhe të vdekurit.› Kësaj njerëzdashurie dhe këtyre fjalëve u kemi nevojë tani. Të mundësh armiqtë nuk i bën mbretërit aq të lavdishëm sa t’i mundësh zemërimin dhe mllefin. Sepse në rastin e parë suksesi u detyrohet armëve dhe ushtarëve, kurse këtu trofeu është vetëm yti, dhe s’ke njeri që ta ndajë me ty lavdinë e urtësisë sate morale. Ti e munde luftën me barbarët, munde edhe zemërimin perandorak! Le të mësojnë të gjithë jobesimtarët se frika e Krishtit është në gjendje të frenojë çdo lloj pushteti. Përlëvdoje Zotin tënd duke ua falur fajet bashkëshërbëtorëve të tu, që edhe Ai të të përlëvdojë më shumë, që në Ditën e Gjyqit të kthejë mbi ty një Sy të mëshirshëm e të qetë, duke e kujtuar këtë dashamirësi tënden!» Këtë, dhe shumë më tepër, do të thotë, dhe pa dyshim do të na shpëtojë nga zemërimi i perandorit. Dhe jo vetëm që ky agjërim do të na ndihmojë shumë për ta prirur perandorin nga ana jonë, po edhe për t’i duruar me forcë ato që na bien mbi kokë. Sepse korrim jo pak ngushëllim nga kjo stinë. Sepse mblidhemi bashkë çdo ditë, dëgjojmë Shkrimet hyjnore, shohim njëri-tjetrin, qajmë me njëri-tjetrin, lutemi, marrim bekime dhe kështu kthehemi në shtëpi: e gjithë kjo na e heq pjesën kryesore të hidhërimit tonë.

7. Le të mos ligështohemi, pra, dhe të mos dorëzohemi për shkak të hidhërimit tonë, po le të presim një zgjidhje të mbarë dhe le t’u vëmë veshin gjërave që do të thuhen tani. Sepse qëllimi im është t’ju flas sërish sot për përbuzjen e vdekjes. Ju thashë dje se vdekjes i kemi frikë jo se është vërtet e tmerrshme, po sepse nuk na ka ndezur dashuria për mbretërinë, as nuk na ka zënë frika e ferrit, dhe sepse, veç kësaj, nuk kemi ndërgjegje të mirë. A doni t’ju flas për një arsye të katërt të këtij shqetësimi të pavend, një arsye jo më të vogël dhe më të vërtetë se të tjerat? Ne nuk jetojmë me atë ashpërsi që u ka hije të krishterëve. Përkundrazi, na pëlqen të ndjekim këtë jetë epshore, të shthurur e plogët. Prandaj është krejt e natyrshme që kapemi pas gjërave të tanishme. Sepse, po ta kalonim këtë jetë me agjërime, netë pa gjumë e me ushqim të varfër, duke prerë tërë dëshirat tona të tepruara, duke u vënë fre kënaqësive tona, duke duruar mundimet e virtytit, duke e mbajtur trupin nën zap si Pavli e duke e nënshtruar, duke mos u kujdesur «për epshet e mishit» dhe duke ndjekur udhën e ngushtë e të vështirë, shpejt do të dëshironim me zjarr gjërat e ardhshme dhe do të donim me ngut të çliroheshim nga mundimet tona të tanishme. Dhe që të provoni se ajo që them nuk është e rreme, ngjituni në majat e maleve dhe shikoni murgjit që janë atje: disa me thes, disa në pranga, disa në agjërime, disa të mbyllur në errësirë. Atëherë do të kuptoni se të gjithë këta e dëshirojnë me zjarr vdekjen dhe e quajnë prehje. Sepse, ashtu si grushtari mezi pret të dalë nga fusha e ndeshjes, që të shpëtojë nga plagët, dhe mundësi mezi pret të shpërndahet teatri, që të lirohet nga mundimet, kështu edhe ai që, me ndihmën e virtytit, bën një jetë ashpërsie e vetëmohimi, e dëshiron me zjarr vdekjen, që të çlirohet nga mundimet e tanishme dhe të ketë siguri të plotë për kurorat që i ruhen, duke arritur në portin e qetë dhe duke u shpërngulur atje ku s’ka më frikë mbytjeje. Prandaj Perëndia na ka dhënë një jetë që nga natyra është e mundimshme dhe e vështirë, që, të nxitur këtu nga vuajtja, të ndiejmë një mall të zjarrtë për bekimet e ardhshme. Sepse, në qoftë se tani, ndërsa na rrethojnë nga çdo anë kaq hidhërime, rreziqe, frikëra e ankthe, kapemi kaq fort pas jetës së tanishme, kur do të dëshironim ndonjëherë jetën që vjen, po të ishte jeta jonë e tanishme krejt pa hidhërim e mjerim?

8. Kështu veproi Perëndia edhe me hebrenjtë. Sepse, duke dashur t’u ngjallte dëshirën për t’u kthyer (në Kanaan) dhe t’i bindte ta urrenin Egjiptin, i lejoi të mundoheshin duke punuar baltën dhe duke bërë tulla, që, të shtypur nga ajo peshë mundimi e vuajtjeje, t’i thërrisnin Perëndisë për kthimin e tyre. Sepse, edhe pasi ndodhën këto gjëra, kur u nisën ata prapë e kujtuan Egjiptin me skllavërinë e tij të rëndë dhe ngulnin këmbë të ktheheshin te ajo tirani e dikurshme, çfarë do të bëhej sikur të mos kishin marrë një trajtim të tillë nga ata barbarë? Kur do të kishin dashur ndonjëherë ta linin atë vend të huaj? Prandaj, që të mos jemi tepër të lidhur me tokën, të mos bëhemi të mjerë duke lakmuar gjërat e tanishme dhe të mos e harrojmë të ardhmen, Perëndia e ka mbushur me mundim jetën tonë këtu. Le të mos e duam, pra, jetën e tanishme më shumë se ç’duhet. Sepse ç’dobi na sjell? Ose ç’të mirë ka të jesh i mbërthyer pas dëshirës për këtë gjendje të tanishme? A do të mësosh se në ç’pikëpamje është e dobishme kjo jetë? Është e dobishme për aq sa është themeli dhe pikënisja e jetës që vjen, shkolla e mundjes dhe fusha për kurorat e fitores së nesërme! Kështu që, po të mos na i sigurojë këto, është më keq se një mijë vdekje. Sepse, po të mos duam të jetojmë ashtu që t’i pëlqejmë Perëndisë, është më mirë të vdesim. Sepse ç’fitim ka? Ç’kemi më shumë? A nuk shohim çdo ditë të njëjtin diell dhe të njëjtën hënë, të njëjtin dimër, të njëjtën verë, të njëjtën rrjedhë të gjërave? «Ajo që ka qenë, do të jetë, dhe ajo që është bërë, është ajo që do të bëhet.» Le të mos i shpallim, pra, menjëherë të lumtur ata që janë gjallë e le të mos vajtojmë të vdekurit, po le t’i qajmë ata që janë në mëkatet e tyre, qofshin të vdekur a të gjallë. Nga ana tjetër, le t’i quajmë të lumtur, në çfarëdo gjendje qofshin, ata që janë në drejtësi. Ti, pra, i ke frikë dhe vajton «një» vdekje, po Pavli, që vdiste përditë, aq larg ishte nga të derdhurit e një loti për këtë, sa gëzohej dhe ngazëllehej!

9. «Ah, sikur ta duroja rrezikun për Perëndinë», thotë dikush, «atëherë s’do të kisha asnjë ankth!» Po mos u ligështo as tani. Sepse i miratuar nuk është vetëm ai që vuan për çështjen e Perëndisë. Kurse ai që vuan diçka padrejtësisht, e duron me fisnikëri dhe i falënderohet Perëndisë që e lejon, nuk është më poshtë se ai që i mban këto sprova për hir të Perëndisë. Këtë e provon Jobi i lumtur, që mori kaq plagë të padurueshme nga kurthet e djallit, që komplotonte kundër tij më kot, pa dobi e pa shkak. E prapëseprapë, ngaqë i duroi me guxim dhe e falënderoi Perëndinë që i lejoi, u vesh me një kurorë të përsosur. Mos u trishto, pra, për vdekjen, sepse është e natyrshme të vdesësh. Po hidhëro për mëkatin, sepse ai është faj i vullnetit. E po të hidhërohesh për të vdekurit, vajto edhe ata që lindin në botë, sepse, ashtu si njëra gjë është prej natyre, po ashtu edhe tjetra është prej natyre. Prandaj, po të të kërcënojë dikush me vdekje, thuaji: «Krishti më ka mësuar të mos ‹kem frikë nga ata që vrasin trupin, po nuk mund të vrasin shpirtin›.» Ose, po të të kërcënojë me marrjen e pasurisë, thuaji: «Lakuriq dola nga barku i nënës sime dhe lakuriq do të kthehem atje. Asgjë nuk sollëm në këtë botë, dhe s’ka dyshim që asgjë nuk mund të marrim me vete.» «Edhe në mos më marrsh ti, do të vijë vdekja e do të më marrë, edhe në mos më vrafsh ti, prapë ligji i natyrës do të ndërhyjë së shpejti e do të sjellë fundin.» Prandaj s’duhet të kemi frikë nga asnjë prej këtyre gjërave që na i sjell rendi i natyrës, po nga ato që i lind vullneti ynë i keq, sepse këto sjellin ndëshkimin tonë. Po le ta mendojmë vazhdimisht këtë: se, sa u përket ngjarjeve që na bien papritur, nuk do t’i ndreqim me hidhërim, e kështu do të reshtim së hidhëruari.

10. Për më tepër, duhet ta mendojmë sërish këtë: se, po të vuajmë ndonjë të keqe padrejtësisht gjatë jetës së tanishme, shlyejmë një shumicë mëkatesh. Prandaj është përfitim i madh ta heqim ndëshkimin e mëkateve tona këtu, e jo atje. Sepse i pasuri s’mori asnjë të keqe këtu, dhe prandaj u përcëllua në flakë atje. Se kjo qe arsyeja pse nuk pati asnjë ngushëllim, dëgjoje si provë atë që thotë Abrahami: «Bir, ti i more të mirat e tua, prandaj po mundohesh.» Po mëso edhe nga fjalët e patriarkut se në të mirat që iu dhanë Llazarit ndihmoi jo vetëm virtyti i tij, po edhe që kishte vuajtur këtu një mijë të këqija. Sepse, pasi i tha të pasurit «Ti i more të mirat e tua», vazhdon e thotë: «kurse Llazari të këqijat, dhe për këtë arsye ai po ngushëllohet.» Sepse, ashtu si ata që jetojnë me virtyt dhe vuajnë marrin nga Perëndia një shpërblim të dyfishtë, kështu ai që jeton në ligësi dhe kalon jetë me bollëk do të ketë një ndëshkim të dyfishtë. Përsëri, këtë s’e them për të fajësuar ata që kanë ikur, sepse është thënë: «Mos i shto edhe më shumë brenga një zemre të vrarë.» As e them ngaqë dua të qortoj (sepse i sëmuri ka nevojë për ngushëllim), po për të nxitur një përmirësim. Le të mos ia besojmë shpëtimin tonë ikjes, po le t’u ikim mëkateve dhe le të largohemi nga udha jonë e keqe. Po t’u shpëtojmë këtyre, edhe në qofshim në mes të dhjetë mijë ushtarëve, asnjë prej tyre s’do të mund të na godasë. Po, në mos u ikshim këtyre, edhe në u ngjitshim gjer në majën e maleve, atje do të gjejmë armiq të panumërt! Le t’i kujtojmë përsëri ata tre djemtë, që ishin në mes të furrës e prapë s’pësuan asnjë të keqe, dhe ata që i hodhën brenda, si u dogjën të gjithë ata që rrinin rreth e qark. Ç’ka më të mrekullueshme se kjo? Zjarri i liroi ata që i kishte në dorë dhe kapi me forcë ata që s’i kishte, që të të mësojë se jo vendbanimi, po mënyra e jetesës sjell shpëtim ose ndëshkim. Ata brenda furrës shpëtuan, kurse ata jashtë u dogjën. Të njëjtët ishin trupat për të gjithë, po jo të njëjtat prirje. Për këtë arsye as pasojat mbi ta s’ishin të njëjta. Sepse bari, edhe pse ndodhet jashtë flakës, ndizet shpejt, kurse ari, edhe pse mbetet brenda, bëhet edhe më i shndritshëm!

11. Ku janë tani ata që thanë: «Le t’i marrë perandori të gjitha, veç të na i lërë trupat të lirë»? Le të shkojnë e le të mësojnë ç’është një trup i lirë. Trupin nuk e bën të lirë mosndëshkimi, po ngulmimi në një jetë drejtësie. Trupat e këtyre djemve, për shembull, ishin të lirë, edhe pse u dorëzuan në furrë, sepse ata më parë e kishin flakur skllavërinë e mëkatit. Sepse vetëm kjo është liri, e jo mosndëshkimi ose të mos vuash asgjë të frikshme. Po, kur të dëgjosh për furrën, kujto «lumenjtë e zjarrit» që do të jenë atje, në atë ditë të frikshme. Sepse, ashtu si atëherë zjarri kapi disa e nderoi të tjerë, kështu do të ndodhë edhe me ata lumenj. Në pastë atëherë dikush bar, dru e kashtë, ai e shton zjarrin. Po në pastë ar e argjend, ai bëhet më i shndritshëm. Le ta mbledhim, pra, këtë lloj lënde dhe le ta durojmë me fisnikëri gjendjen e tanishme, duke e ditur se kjo vuajtje do të na sjellë çlirim nga ai ndëshkim, po të dimë ta zbatojmë urtësinë e vërtetë, dhe do të na bëjë më të mirë edhe këtu. E jo vetëm ne, po shpesh edhe ata që na fusin në vështirësi, po të jemi syçelë. Kaq e madhe është fuqia e kësaj urtësie shpirtërore! Kështu ndodhi atëherë edhe me tiranin. Sepse, kur mori vesh se ata s’kishin pësuar asnjë dëm, dëgjo si e ndryshoi gjuhën. «O shërbëtorë të Perëndisë më të lartë, dilni jashtë e ejani këtu.» A nuk the pak më parë: «Cili është ai Perëndi që do t’ju çlirojë nga duart e mia?» Ç’ndodhi? Nga erdhi ky ndryshim? Pe ata jashtë të shkatërruar, e po thërret ata brenda? Nga vjen që u bëre kaq i urtë në gjëra të tilla? E sheh sa ndryshim i madh ndodhi te monarku! Sa kohë s’e kishte ushtruar ende pushtetin mbi ta, blasfemonte, po sapo i hodhi në zjarr, nisi të tregonte urtësi morale. Për këtë arsye Perëndia e lejoi të ndodhte gjithçka që deshi tirani, që ta bënte të qartë se askush s’do të mund t’u bëjë dëm atyre që i ruan Ai. Dhe ç’bëri me Jobin, e bëri edhe këtu. Sepse edhe atëherë e lejoi djallin t’i shfaqte tërë fuqinë e vet, dhe vetëm kur i sosi të gjitha shigjetat, e s’i mbeti më asnjë mënyrë për të komplotuar kundër tij, u nxor luftëtari nga fusha, që fitorja të ishte e ndritur e e padyshimtë. Kështu edhe këtu bëri po të njëjtën gjë. Tirani deshi t’ua përmbyste qytetin, dhe Perëndia s’e ndaloi. Deshi t’i çonte robër, dhe s’e pengoi. Deshi t’i lidhte, dhe e lejoi. Deshi t’i hidhte në furrë, dhe e la. Deshi ta ndeznte flakën përtej masës, dhe edhe këtë e duroi. E kur s’i mbeti tiranit asgjë tjetër për të bërë, e i sosi tërë fuqinë, atëherë Perëndia shfaqi fuqinë e vet dhe durimin e djemve. E sheh si i lejoi Perëndia këto vuajtje gjer në fund, që t’u tregonte sulmuesve urtësinë shpirtërore të atyre që sulmonin, si edhe providencën e vet? Të dyja këto i dalloi atëherë edhe ai njeri, dhe thirri: «O shërbëtorë të Perëndisë më të lartë, dilni jashtë e ejani këtu.»

12. Po sodit bashkë me mua zemërgjerësinë e djemve. Sepse ata as nuk u hodhën jashtë para thirrjes, që të mos mendonte ndokush se kishin frikë nga zjarri, as, kur i thirrën, nuk mbetën brenda, që të mos kujtonte ndokush se ishin mendjemëdhenj e grindavecë. «Sapo», thonë, «të mësosh se të kujt shërbëtorë jemi, sapo ta pranosh Zotin tonë, ne dalim jashtë, që t’u bëhemi lajmëtarë të gjithë atyre që janë të pranishëm për fuqinë e Perëndisë.» Ose më mirë, jo vetëm ata vetë, po edhe armiku me zërin e vet, madje si me gojë ashtu edhe me letrën e tij, u shpalli të gjithë njerëzve qëndresën e luftëtarëve dhe fuqinë e Atij që kryesonte ndeshjen. Dhe, ashtu si lajmëtarët, kur shpallin emrat e luftëtarëve fitimtarë në mes të teatrit, përmendin edhe qytetet nga janë, «filani, nga filan qytet!», kështu edhe ai, në vend të qytetit të tyre, shpalli Zotin e tyre, kur tha: «Shadrak, Meshak e Abednego, o shërbëtorë të Perëndisë më të lartë, dilni jashtë e ejani këtu.» Ç’ndodhi, që i quan shërbëtorë të Perëndisë? A nuk ishin shërbëtorët e tu? «Po», thotë ai, «po ata e përmbysën sundimin tim, e shkelën nën këmbë krenarinë time. Treguan me vepra se Ai është Zoti i tyre i vërtetë. Po të ishin shërbëtorë njerëzish, zjarri nuk do t’i kishte pasur frikë, flaka nuk do t’u kishte hapur udhë, sepse krijimi s’di ç’është të nderosh a të lëvdosh shërbëtorët e njerëzve.» Prandaj përsëri thotë: «I bekuar qoftë Perëndia i Shadrakut, Meshakut dhe Abednegos.»

13. Sodit bashkë me mua edhe si shpall ai së pari Gjyqtarin e ndeshjes. «I bekuar qoftë Perëndia, që dërgoi engjëllin e vet dhe çliroi shërbëtorët e tij.» Kjo për fuqinë e Perëndisë. Po flet edhe për virtytin e luftëtarëve: «Sepse i besuan Atij dhe e ndryshuan fjalën e mbretit dhe dorëzuan trupat e tyre, që të mos adhuronin asnjë perëndi tjetër veç Perëndisë së vet.» A mund të barazohej gjë me virtytin e kësaj? Më parë, kur ata thanë «Nuk do t’u shërbejmë perëndive të tua», ai u ndez më egër se vetë furra. Po tani, kur ata ia mësuan këtë me vepra, aq larg ishte nga zemërimi, sa i lëvdoi e i admiroi, ngaqë nuk iu bindën! Kaq gjë e mirë është virtyti, sa i ka vetë armiqtë të duartrokasin e ta admirojnë! Këta kishin luftuar e kishin fituar, po pala e mundur falënderoi, ngaqë pamja e zjarrit s’i kishte tmerruar, po shpresa te Zoti i tyre i kishte ngushëlluar. Dhe ai e emërton Perëndinë e mbarë botës pas tre djemve, aspak duke ia ngushtuar sundimin, po ngaqë këta tre djem bënin sa gjithë bota. Për këtë arsye i duartroket ata që e kishin përbuzur, dhe, duke lënë mënjanë kaq guvernatorë, mbretër e princa që i ishin bindur, rri i mrekulluar para tre robërve e skllevërve që përqeshën tiraninë e tij! Sepse ata i bënë këto jo për hir të grindjes, po nga dashuria për urtësinë, jo nga sfida, po nga përkushtimi, jo si të fryrë nga krenaria, po të ndezur nga zelli. Sepse vërtet i madh është bekimi i shpresës te Perëndia, të cilin edhe barbari e mësoi atëherë, dhe, duke e bërë të qartë se prej atij burimi kishin shpëtuar nga rreziku që u kanosej, thirri me zë të lartë: «Sepse i besuan Atij!»

14. Po të gjitha këto po i them tani, dhe zgjedh të gjitha ato histori që përmbajnë sprova e vuajtje, zemërimin e mbretërve dhe planet e tyre të liga, që të mos kemi frikë nga asgjë, veçse nga fyerja e Perëndisë. Sepse edhe atëherë ishte një furrë që digjej, e prapë ata e përqeshën atë, po patën frikë mëkatin. Sepse e dinin se, po të treteshin në zjarr, s’do të pësonin asgjë të frikshme, kurse, po të bënin paudhësi, do të hiqnin skajet e mjerimit. Ndëshkimi më i madh është të bësh mëkat, edhe po mbetëm pa u ndëshkuar, ashtu si, nga ana tjetër, nderi e prehja më e madhe është të jetosh me virtyt, edhe po u ndëshkuam. Sepse mëkatet na ndajnë nga Perëndia, siç thotë Ai vetë: «A nuk ju kanë ndarë mëkatet tuaja mes jush e Meje?» Kurse ndëshkimet na kthejnë te Perëndia. Siç thotë dikush: «Na jep paqe, sepse Ti na i shpërbleve të gjitha.» Le të themi se dikush ka një plagë. Cila është më e frikshme, gangrena apo thika e kirurgut? Çeliku, apo përparimi gllabërues i ulçerës? Mëkati është gangrenë, ndëshkimi është thika e kirurgut. Ashtu, pra, si ai që ka gangrenë, edhe në mos u preftë, prapë e mban sëmundjen dhe është atëherë në gjendje më të keqe kur nuk pritet, kështu edhe mëkatari, edhe në mos u ndëshkoftë, është më i mjeri i njerëzve, dhe është atëherë veçanërisht i mjerë kur s’ka asnjë ndëshkim e s’provon asnjë hidhërim. Dhe, ashtu si ata që kanë sëmundje të shpretkës ose hidropizi, kur gëzojnë tryezë të pasur, pije të freskëta, lloj-lloj të mirash e mëlmesash, janë atëherë veçanërisht për të ardhur keq, sepse e shtojnë sëmundjen me kënaqësitë e tepërta, po, në qofshin të gatshëm t’i nënshtrohen me rreptësi urisë e etjes, sipas ligjeve të mjekësisë, do të kishin ndonjë shpresë shërimi, kështu edhe ata që jetojnë në paudhësi, po t’i ndëshkosh, mund të kenë shpresa të mira. Po, në qoftë se bashkë me ligësinë e tyre gëzojnë siguri e begati, bëhen më të mjerë se ata që mbushin barkun ndonëse vuajnë nga hidropizia, aq më tepër sa shpirti është më i mirë se trupi. Po të shohësh, pra, disa që janë në të njëjtat mëkate, e disa prej tyre që luftojnë vazhdimisht me urinë e me një mijë të këqija, kurse të tjerë që pijnë sa ngopen, jetojnë me bollëk e gllabërojnë pa masë, quaji më fatlumë ata që heqin vuajtje. Sepse jo vetëm që me këto fatkeqësi u pritet flaka e epsheve, po ata shkojnë edhe drejt Gjyqit të ardhshëm, drejt asaj gjykate të tmerrshme, me jo pak lehtësim, dhe ikin nga kjo botë pasi kanë shlyer këtu ndëshkimin e pjesës më të madhe të mëkateve të tyre me të këqijat që kanë hequr.

15. Po mjaft me ngushëllim. Tani, më në fund, është koha të kalojmë te nxitja për shmangien e betimeve dhe të heqim atë arsyetim në dukje në favor të atyre që betohen, i cili s’është veçse i kotë e i padobishëm. Sepse, kur i akuzojmë, ata sjellin si shembull të tjerë që bëjnë po të njëjtën gjë, dhe thonë: «Filani e filani betohen.» T’u themi, pra, atyre: Prapëseprapë, filan njeri nuk betohet, dhe Perëndia do të japë gjyqin e vet për ty duke u nisur nga ata që bëjnë vepra të mira. Sepse mëkatarët s’u bëjnë dobi mëkatarëve me shoqërinë në shkelje, po ata që bëjnë atë që është e drejtë i dënojnë mëkatarët. Sepse ata që nuk i dhanë Krishtit të hante a të pinte ishin shumë, po s’i dhanë ndihmë njëri-tjetrit. E ngjashme qe edhe puna e pesë virgjëreshave, të cilat s’gjetën falje nga shoqëria, po, duke u dënuar në krahasim me ato që kishin vepruar me mençuri, si këto edhe ato u ndëshkuan njësoj.

16. Duke e lënë, pra, mënjanë këtë arsyetim të një vetëmashtrimi të ftohtë, le të mos i hedhim sytë nga ata që rrëzohen, po nga ata që e ndreqin sjelljen si duhet. Dhe le të përpiqemi të marrim me vete një kujtim të këtij agjërimi, kur të ketë mbaruar. Ashtu si ndodh shpesh që, kur kemi blerë një petk, a një shërbëtor, a një vazo të çmuar, e kujtojmë sërish kohën kur e bëmë, dhe i themi njëri-tjetrit: «Atë shërbëtor e bleva në filan festë, atë petk e bleva në filan kohë», kështu, po kështu, po ta zbatojmë tani këtë ligj, do të themi: E ndreqa zakonin e të betuarit gjatë asaj Kreshme. Sepse gjer atëherë isha njeri që betohej, po veç duke dëgjuar një këshillë, u përmbajta nga mëkati.

Po «zakoni», mund të thotë ndokush, «është gjë e vështirë për t’u ndrequr.» E di se është. Prandaj po ngul këmbë t’ju hedh në një zakon tjetër, që është i mirë e i dobishëm. Sepse, kur thoni se ju vjen e vështirë të përmbaheni nga ajo që keni bërë zakon, pikërisht për këtë arsye, ju them unë, duhet të nxitoni të përmbaheni, duke e ditur me siguri se, sapo ta krijoni një herë për vete zakonin tjetër të mos u betuarit, s’do të keni më nevojë për asnjë mundim. Cila është më e vështirë: të mos betohesh, apo të rrish gjithë ditën pa ngrënë e të tretesh me pije uji e me ushqim të varfër? Është e qartë se e dyta ua kalon të parës. E megjithatë, zakoni e ka bërë këtë punë aq të mundshme e të lehtë për t’u kryer, sa, kur vjen agjërimi, edhe sikur dikush të të nxisë një mijë herë, ose po aq shpesh të të shtrëngojë e të të detyrojë të marrësh verë a të shijosh ndonjë nga ato gjëra që janë të ndaluara gjatë agjërimit, prapë njeriu do të parapëlqente të vuante çdo gjë, sesa të prekte ushqimin e ndaluar. E kjo jo se s’ka ëndje për tryezën, po prapë i durojmë të gjitha me forcë, nga zakoni i ndërgjegjes sonë. E njësoj do të jetë puna edhe me betimet. Ashtu si tani, edhe sikur dikush t’ju vinte para nevojës më të madhe, ju do të mbeteshit të palëkundur, duke u mbajtur fort pas zakonit, kështu edhe në atë rast, edhe sikur dikush t’ju shtynte dhjetë mijë herë, ju s’do të largoheshit nga zakoni juaj.

18. Kur të shkoni në shtëpi, pra, bisedoni për të gjitha këto me ata që keni në shtëpi. Ashtu si bëjnë shpesh shumë veta, që, kur kthehen nga një livadh, pasi kanë këputur atje një trëndafil, a një manushaqe, a ndonjë lule të tillë, kthehen duke e sjellë vërdallë ndër gishta; dhe ashtu si disa të tjerë, kur lënë kopshtet për të shkuar në shtëpi, marrin me vete degë pemësh, bashkë me frytin mbi to; dhe ashtu si të tjerë, veç kësaj, nga gostitë e pasura marrin me vete mbetjet e gostisë për njerëzit e tyre; kështu vërtet, edhe ti, kur të ikësh këtej, merr në shtëpi një këshillë për gruan, për fëmijët dhe për gjithë familjen tënde. Sepse kjo këshillë është më e dobishme se livadhi, se kopshti ose se tryeza e gostisë. Këta trëndafila s’vyshken kurrë, këto fryte s’bien kurrë, këto ëmbëlsira s’prishen kurrë. Të parat japin një kënaqësi të përkohshme, kurse të dytat një dobi që zgjat, jo vetëm pasi të jetë bërë kjo ndreqje, po edhe në vetë çastin që ndreqim. Sepse mendoni ç’gjë e mirë do të ishte, që, pasi t’i lëmë mënjanë të gjitha punët e tjera, publike a private, të flasim vetëm për ligjet hyjnore, vazhdimisht, në tryezë, në shesh dhe në mbledhjet tuaja të tjera. Sikur t’ua kushtonim vëmendjen këtyre gjërave, s’do të thoshim asgjë të rrezikshme a të dëmshme, as s’do të mëkatonim pa e ditur. Duke ia kushtuar kohën e lirë bisedës për këto gjëra, do të mund ta tërhiqnim shpirtin edhe nga kjo ligështi që na rri përsipër, në vend që të shohim me kaq ankth, siç bëjmë, ndërsa i themi njëri-tjetrit: «A e ka dëgjuar perandori se ç’ka ndodhur? Mos është zemëruar? Ç’vendim ka dhënë? A i është lutur ndokush? Vallë, a do të durojë ai vetë ta shkatërrojë krejt një qytet kaq të madh e kaq të populluar?» Duke ia hedhur Perëndisë këto dhe çdo brengë të tillë, le të shqetësohemi vetëm për atë që Ai ka urdhëruar! Kështu do të shpëtojmë nga të gjitha këto hidhërime. Dhe, edhe sikur vetëm dhjetë veta prej nesh t’ia dalin, të dhjetët shpejt do të bëhen njëzet, të njëzetët pesëdhjetë, të pesëdhjetët njëqind, të njëqindtët një mijë, të mijtët gjithë qyteti. Dhe, ashtu si, kur ndizen dhjetë llamba, lehtë mund ta mbushësh gjithë shtëpinë me dritë, kështu edhe me veprat e drejta: po të veprojnë drejt vetëm dhjetë, do të ndezim një flakë të përgjithshme nëpër gjithë qytetin, që të shndritë e të na sjellë shpëtim. Sepse zjarri, kur bie mbi një pyll, nuk i ndez pemët fqinje njërën pas tjetrës aq natyrshëm, sa gara për virtyt, kur kap pak mendje, do të jetë e fuqishme në përhapjen e vet gjersa të depërtojë në gjithë bashkësinë.

19. Më jepni, pra, arsye të ngazëllehem për ju si në jetën e tanishme, ashtu edhe në atë Ditë të ardhshme, kur të thirren ata të cilëve u janë besuar talentat! Emri juaj i mirë është shpërblim i mjaftueshëm për mundimet e mia, dhe, po t’ju shoh të jetoni me përshpirtëri, kam gjithçka që dëshiroj. Bëni, pra, atë që ju këshillova dje, do ta përsëris edhe sot dhe s’do të resht së thëni. Vini një dënim për ata që betohen, një dënim që është fitim e jo humbje, dhe përgatituni që tani e tutje, që të na jepni një provë suksesi. Sepse do të përpiqem të bëj një bisedë të gjatë me secilin prej jush, kur të shpërndahet kjo mbledhje, që, gjatë bisedës së vazhdueshme, të zbuloj ata që kanë vepruar drejt dhe ata që jo. Dhe, po të gjej ndonjë që betohet ende, do ta bëj të njohur para të gjithë atyre që janë ndrequr, që, duke e qortuar, duke e ndëshkuar me fjalë e duke e ndrequr, ta çlirojmë shpejt nga ky zakon i keq. Sepse më mirë të ndreqet duke u qortuar këtu, sesa të turpërohet e të ndëshkohet përpara mbarë gjithësisë së mbledhur, në atë Ditë, kur mëkatet tona do të zbulohen para syve të të gjithë njerëzve! Po larg qoftë që ndokush nga kjo mbledhje e bukur të dalë atje duke pësuar gjëra të tilla! Po, me lutjet e etërve të shenjtë, duke i ndrequr të gjitha fajet tona dhe duke shfaqur frytin e bollshëm të virtytit, u ndafshim këtej me shumë besim, me anë të hirit dhe të dashamirësisë së Zotit tonë Jisu Krisht, me anë të të cilit, dhe bashkë me të cilin, i qoftë lavdi Atit, bashkë me Frymën e Shenjtë, në jetë të jetëve. Amin.