Mbi Statujat, Homilia X

1. Gëzohem dhe ngazëllohem bashkë me ju të gjithë, sepse e vutë vërtet në zbatim atë këshillën tonë që dhamë së fundi për ata që mungonin, ngaqë nuk agjëronin. Mendoj se shumë nga ata që kanë ngrënë janë sot të pranishëm, e vijnë ta plotësojnë këtë tubim të bukur. Se kështu është, e marr me mend nga pamja më e ndritur që shoh rreth meje dhe nga grumbullimi më i madh i dëgjuesve. Nuk i shpenzova më kot, me sa duket, aq shumë fjalë për ata së fundi, kur iu luta dashurisë suaj t'i tërhiqni te Nëna e tyre e t'i bindni se është e lejueshme, edhe pas ushqimit trupor, të marrin edhe atë që është shpirtëror. Po në cilin rast, të dashur, ju pyes, vepruat më mirë: atëherë, në mbledhjen e fundit, kur pas buke iu kthyet gjumit, apo tani, kur pas buke u paraqitët për të dëgjuar ligjet hyjnore? A ishte më mirë kur endeshit nëpër sheshin e qytetit dhe merrnit pjesë në tubime aspak të dobishme, apo tani, kur rrini bashkë me vëllezërit tuaj e dëgjoni fjalët profetike? Nuk është turp, të dashur, të keni ngrënë; turp është të rrini në shtëpi pas buke dhe kështu të mbeteni pa këtë gosti të shenjtë. Sepse, sa kohë që rrini në shtëpi, bëheni më të plogët e më të përtuar; kurse, po të vini këtu, do ta shkundni çdo gjumë e plogështi. Dhe, duke lënë mënjanë jo vetëm plogështinë, por edhe çdo trishtim, do të jeni më të qetë dhe me zemër më të mirë në gjithçka që mund t'ju ndodhë.

2. Ç'nevojë ka, pra, të themi më shumë? Rrini vetëm afër njeriut që agjëron, dhe menjëherë do të merrni pjesë në erën e tij të mirë; sepse agjërimi është një parfum shpirtëror, dhe me anë të syve, të gjuhës e të çdo pjese, shfaq prirjen e mirë të shpirtit. E thashë këtë jo për të dënuar ata që kanë ngrënë, por për të treguar dobinë e agjërimit. Megjithatë, unë s'e quaj agjërim thjesht heqjen dorë nga ushqimet, por, para kësaj, heqjen dorë nga mëkati; sepse ai që ka ardhur këtu me maturinë e duhur pas një vakti, nuk mbetet shumë prapa njeriut që agjëron; ashtu si ai që vazhdon të agjërojë, po qe se nuk ua vë veshin me kujdes e zell fjalëve që thuhen, nuk do të nxjerrë ndonjë dobi të madhe nga agjërimi i tij. Ai që ha, por prapëseprapë merr pjesë në mbledhjen e shenjtë me zellin e duhur, është shumë më mirë se ai që s'ha fare e rri larg. Kjo heqje dorë nuk do të mund të na sjellë kurrsesi aq dobi, sa na sjell pjesëmarrja në mësimin shpirtëror. Ku tjetër, veç kësaj, do t'i dëgjoni gjërat për të cilat përsiatni këtu? A do të shkonit te vendi i gjyqit? Atje ka grindje e sherre! Apo në sallën e këshillit? Atje ka merak për punët e shtetit! Apo në shtëpinë tuaj? Atje ju mundon nga çdo anë brenga për punët tuaja të veçanta! Apo do të shkonit te bisedat e debatet e sheshit? Atje gjithçka është tokësore dhe e prishshme! Sepse gjithë fjalët që shkëmbehen mes atyre që mblidhen atje, janë për tregti, taksa, tryeza të pasura, shitje tokash, kontrata të tjera, testamente, trashëgime, a ndonjë gjë tjetër të këtij lloji. Edhe sikur të hyni në pallatet mbretërore, sërish do të dëgjoni po ashtu të gjithë duke folur për pasuri, a për pushtet, a për lavdinë që nderohet këtu, por për asgjë shpirtërore. Kurse këtu, përkundrazi, gjithçka lidhet me qiellin dhe me gjërat qiellore: me shpirtin tonë, me jetën tonë, me qëllimin për të cilin lindëm, me arsyen pse kalojmë mbi tokë një kohë të caktuar, me kushtet me të cilat ikim që këtej dhe me gjendjen në të cilën do të hyjmë pas kësaj. Flasim pse trupi ynë është prej balte, ç'është vetë vdekja, ç'është, me pak fjalë, jeta e tashme dhe ç'është ajo që vjen. Fjalët që themi këtu nuk kanë asgjë tokësore, por i referohen krejt gjërave shpirtërore. Kështu, pra, do të kemi bërë përgatitje të madhe për shpëtimin tonë dhe do të ikim që këtej me një shpresë të mirë.

3. Meqë, pra, nuk e hodhëm farën kot, por ju i gjetët të gjithë ata që mungonin, ashtu si ju nxita, na lini tani t'ju kthejmë një shpërblim. Pasi t'ju kujtojmë disa gjëra që u thanë më parë, do t'ju paguajmë sërish atë që mbetet. Cilat ishin, pra, ato çështje që trajtuam më parë? Po shqyrtonim se si dhe në ç'mënyrë, para se të jepeshin Shkrimet, Perëndia e rregulloi kujdesin e tij ndaj nesh; dhe thamë se, me anë të krijimit, ai e mësoi gjininë tonë njerëzore: shtriu qiejt e atje shpalosi haptazi një libër të stërmadh, të dobishëm njësoj për të thjeshtin dhe për të urtin, për të varfrin dhe për të pasurin, për skitët dhe për barbarët, e për të gjithë ata, në përgjithësi, që banojnë mbi tokë; një libër që është shumë më i madh se vetë numri i atyre që i mëson. Folëm gjithashtu gjatë për natën dhe ditën, për rendin e tyre, si edhe për harmoninë që ato e ruajnë me përpikëri; dhe u tha shumë për vallen e matur të stinëve të vitit e për barazinë e tyre. Sepse, ashtu si dita nuk ia vjedh natës as gjysmë ore gjatë gjithë vitit, kështu edhe këto i ndajnë barazisht mes tyre të gjitha ditët. Por, siç thashë më parë, jo vetëm madhështia dhe bukuria e krijimit e tregojnë Arkitektin Hyjnor, por edhe vetë mënyra si është ndërtuar e bashkuar, dhe rrjedha e veprimit të tij, që e tejkalon rrjedhën e zakonshme të natyrës. Sepse do të ishte në pajtim me natyrën që uji të mbahej mbi tokë; por tani shohim, përkundrazi, se toka mbahet mbi ujëra. Do të ishte në pajtim me natyrën që zjarri të ngjitej lart; por tani, përkundrazi, shohim se rrezet e diellit drejtohen poshtë, drejt tokës; dhe se ujërat rrinë përmbi qiej, e prapëseprapë nuk bien; dhe se dielli rend poshtë tyre, e megjithatë nuk shuhet nga ujërat, as ua than lagështinë. Përveç këtyre, thamë se gjithë kjo gjithësi përbëhet nga katër elemente, të cilat janë kundër njëri-tjetrit dhe në luftë me njëri-tjetrin; e megjithatë njëri nuk e gllabëron tjetrin, ndonëse janë shkatërrimtarë për njëri-tjetrin. Prej nga duket qartë se ndonjë fuqi e padukshme i frenon, dhe vullneti i Perëndisë bëhet lidhja e tyre.

4. Sot dua të ndalem edhe pak më gjatë mbi këtë temë. Zgjohuni, pra, dhe na dëgjoni me vëmendje! Dhe, që mrekullia të duket më qartë, do ta marr mësimin për këto gjëra nga vetë trupat tanë. Ky trupi ynë, kaq i shkurtër e i vogël, përbëhet nga katër elemente: nga ai që është i ngrohtë, pra nga gjaku; nga ai që është i thatë, pra nga vreri i verdhë; nga ai që është i lagësht, pra nga gëlbaza; dhe nga ai që është i ftohtë, pra nga vreri i zi. Dhe askush të mos e quajë këtë temë të huaj për atë me të cilën po merremi. «Sepse ai që është shpirtëror i gjykon të gjitha, kurse ai vetë nuk gjykohet nga askush.» Kështu edhe Pavli preku parimet e bujqësisë, ndërsa na fliste për Ngjalljen, dhe tha: «I marrë! Ajo që ti mbjell nuk merr jetë, po të mos vdesë më parë.» Por, po qe se ai njeri i bekuar solli çështje bujqësie, askush s'duhet të na qortojë, edhe në trajtofshim çështje që i përkasin mjekësisë. Sepse fjala jonë tani është për Krijimin e Perëndisë, dhe kjo bazë idesh do të jetë e nevojshme për qëllimin tonë. Siç thashë, pra, më parë, ky trupi ynë përbëhet nga katër elemente; dhe, po të ngrihet ndonjëri prej tyre kundër së tërës, prej kësaj kryengritjeje vjen vdekja. Për shembull, nga teprica «e vrerit» lind ethja; dhe, po të kalojë kjo një farë mase, shkakton një shkatërrim të shpejtë. Përsëri, kur ka tepri të elementit të ftohtë, lindin paralizat, ethet e dridhura, pikat e ndryshme dhe një numër i pafund sëmundjesh të tjera. Dhe çdo formë sëmundjeje vjen si pasojë e tepricës së këtyre elementeve, kur ndonjëri prej tyre kapërcen kufijtë e vet, sillet si tiran kundër të tjerëve dhe prish përpjesëtimin e së tërës. Pyeteni, pra, atë që thotë se të gjitha gjërat janë të vetvetishme e vetëlindëse. Po qe se ky trup i vogël e i mitur nuk arrin gjithnjë të qëndrojë në rregull, por shpesh vdes e shkatërrohet kur brenda tij ndodh ndonjë çrregullim, edhe pse ka në ndihmë barnat, mjeshtërinë e mjekëve, një shpirt brenda që e drejton, shumë urtësi morale, si edhe panumër ndihma të tjera, si do të mund të qëndronte një botë si kjo, që përmban lëndë me vëllim kaq të stërmadh e që është ndërtuar prej po atyre elementeve, gjatë një kohe kaq të gjatë pa asnjë çrregullim, po të mos gëzonte të mirën e një providence të shumëfishtë? As nuk do të ishte e arsyeshme të mendohej se ky trup, që ka mbikëqyrje edhe nga jashtë edhe nga brenda, mezi mjafton për ruajtjen e vetvetes, kurse një botë si kjo, që s'gëzon asnjë mbikëqyrje të tillë, gjatë kaq shumë vjetësh nuk pëson asgjë nga ato që pëson trupi ynë. Sepse, pyes unë, si ka mundur që asnjëri prej këtyre elementeve nuk ka kaluar kufijtë e vet, as ka gllabëruar gjithë të tjerët? Kush i solli bashkë që në fillim? Kush i lidhi? Kush i frenoi? Kush i mbajti bashkë gjatë një kohe kaq të gjatë? Sepse, po të ishte trupi i botës i thjeshtë dhe njëtrajtësh, ajo për të cilën flas nuk do të ishte edhe aq e pamundur. Por, kur ka pasur një luftë të tillë mes elementeve që në fillim, kush është aq pa mend, sa të mendojë se këto gjëra do të vinin bashkë e do të mbeteshin bashkë, kur u bashkuan, pa qenë Njëri që e bëri këtë bashkim? Sepse, po qe se ne, që jemi keqdashës ndaj njëri-tjetrit jo prej natyre, por prej vullnetit, nuk arrijmë dot vetvetiu në një marrëveshje, sa kohë që mbetemi në grindje dhe sillemi ashpër me njëri-tjetrin; po qe se na duhet dikush tjetër që të na sjellë në bashkim, e pastaj, pas këtij bashkimi, të na mbërthejë edhe më fort dhe të na bindë të qëndrojmë në pajtimin tonë e të mos grindemi sërish; si do të mund të vinin bashkë elementet, që s'kanë as ndjenjë as arsye dhe që prej natyre janë kundërshtare e armike me njëri-tjetrin, si do të pajtoheshin e do të mbeteshin bashkë, po të mos ishte ndonjë Fuqi e patregueshme që e bëri këtë bashkim, e pastaj, pas tij, i mbajti gjithnjë të frenuar me po atë lidhje?

5. A nuk e shihni si ky trup tretet, thahet e vdes pas largimit të shpirtit, dhe secili prej elementeve të tij kthehet në vendin e vet të caktuar? Pikërisht e njëjta gjë, në të vërtetë, do t'i ndodhte edhe botës, po ta kishte lënë pa providencën e vet ajo Fuqi që e qeveris gjithnjë. Sepse, po qe se një anije nuk qëndron pa timonier, por shpejt fundoset, si do të kishte qëndruar bota kaq gjatë, po të mos kishte kush ta drejtonte rrjedhën e saj? Dhe, që të mos zgjatem, merreni botën si një anije: toka poshtë si fundi i anijes, qielli si vela, njerëzit si udhëtarët, humnera që rri poshtë si deti. Si ka mundur, pra, që gjatë një kohe kaq të gjatë të mos ndodhë asnjë mbytje anijeje? Lëreni tani një anije një ditë të vetme pa timonier e pa ekuipazh, dhe do ta shihni menjëherë duke u fundosur! Por bota, ndonëse qëndron tashmë pesë mijë vjet e më shumë, s'ka pësuar asgjë të tillë. Po pse flas për anije? Le të themi se dikush ka ngritur një kasolle të vogël në vresht, dhe, kur mblidhet fryti, e lë bosh: ajo qëndron mezi dy a tri ditë, por shpejt shpërbëhet e rrëzohet! Vallë, një kasolle s'mund të qëndrojë pa mbikëqyrje? Si do të mund të vazhdonte atëherë, pa u shkëputur, gjatë një kohe kaq të gjatë e pa ndonjë lloj providence, gjithë kjo vepër: një botë kaq e bukur e e mrekullueshme, ligjet e natës dhe të ditës, vallet e stinëve që këmbehen, rrjedha e natyrës, e larmishme e laramane në çdo mënyrë nëpër tokë, nëpër det, nëpër qiell, ndër bimët dhe ndër kafshët që fluturojnë, notojnë, ecin, zvarriten, e ndër gjininë e njerëzve, shumë më e denjë se secila prej këtyre? Por, veç asaj që u tha, ejani pas meje ndërsa numëroj livadhet, kopshtet, fiset e ndryshme të luleve; çdo lloj barishtesh dhe përdorimet e tyre; aromat, format, renditjen e tyre, madje edhe vetë emrat e tyre; pemët që japin fryt dhe ato që janë shterpe; natyrën e metaleve, e të kafshëve, në det a mbi tokë; të atyre që notojnë dhe të atyre që përshkojnë ajrin; malet, pyjet, korijet; livadhin poshtë dhe livadhin lart; sepse ka një livadh mbi tokë dhe një livadh edhe në qiell; lulet e ndryshme të yjeve; trëndafilin poshtë dhe ylberin lart! A doni t'jua tregoj edhe livadhin e shpendëve? Vështroni trupin laraman të palloit, që ia kalon çdo ngjyre, dhe shpendët me pupla të purpurta. Sodisni bashkë me mua bukurinë e qiellit: si është ruajtur kaq gjatë pa u errur, dhe mbetet aq i ndritur e i kthjellët, sikur të ishte bërë vetëm sot; veç kësaj, fuqinë e tokës: si nuk iu shterua barku duke pjellë gjatë një kohe kaq të gjatë! Sodisni bashkë me mua burimet: si shpërthejnë e nuk shterojnë, që nga çasti kur lindën, por rrjedhin pa pushim ditë e natë! Sodisni bashkë me mua detin: si pranon kaq shumë lumenj, e megjithatë kurrë nuk e kalon masën e vet! Por deri kur do t'i ndjekim gjëra të paarritshme! Është me vend, në të vërtetë, që për secilën prej këtyre që u përmendën, të themi: «O Zot, sa të madhërishme i ke bërë veprat e Tua! Të gjitha i bëre me urtësi.»

6. Po cili është argumenti gjoja i urtë i jobesimtarëve, kur i shqyrtojmë me ta gjithë këto hollësi: madhështinë, bukurinë e krijimit, begatinë e bujarinë që shfaqet kudo? Pikërisht kjo, thonë ata, është e meta më e keqe: që Perëndia e ka bërë botën kaq të bukur e kaq të stërmadhe. Sepse, po të mos e kishte bërë të bukur e të stërmadhe, ne s'do ta kishim bërë perëndi; por tani, të goditur nga madhështia e saj e të mrekulluar nga bukuria e saj, e menduam si hyjni. Por një argument i tillë s'vlen për asgjë. Sepse ne jemi gati të tregojmë se shkaku i kësaj pabesie nuk është as madhështia, as bukuria e botës, por vetë mungesa e mendjes së tyre; dhe kjo provohet nga rasti ynë, ne që kurrë s'jemi prekur kështu. Pse, pra, «ne» s'e kemi bërë hyjni? A nuk e shohim me të njëjtët sy si ata? A nuk gëzojmë të njëjtën të mirë nga krijimi si ata? A nuk kemi të njëjtin shpirt? A s'kemi të njëjtin trup? A nuk e shkelim të njëjtën tokë? Si ka ndodhur atëherë që kjo bukuri e kjo madhështi nuk na ka bindur të mendojmë njësoj si ata? Por kjo do të duket qartë jo vetëm nga kjo provë, por edhe nga një tjetër. Sepse, si provë se nuk e kanë bërë hyjni për bukurinë e saj, por për shkak të marrëzisë së tyre, pyes: pse adhurojnë majmunin, krokodilin, qenin dhe kafshët më të ndyra? Vërtet, «ata u kotësuan në mendimet e tyre, dhe zemra e tyre e marrë u errësua. Duke pohuar se ishin të urtë, u bënë të marrë.»

7. Megjithatë, nuk do ta ndërtojmë përgjigjen tonë vetëm nga këto, por do të themi edhe diçka më tej. Sepse Perëndia, duke i parashikuar këto që moti, e prishi me urtësinë e tij këtë justifikim të tyre. Për këtë arsye e bëri botën jo vetëm të mrekullueshme e të stërmadhe, por edhe të prishshme e që vdes; dhe vuri në të shumë dëshmi të dobësisë së saj; dhe atë që bëri me Apostujt, e bëri edhe me gjithë botën. Ç'bëri, pra, me Apostujt? Meqë ata bënin shumë shenja e mrekulli të mëdha e të mahnitshme, ai lejoi që të fshikulloheshin vazhdimisht, të dëboheshin, të banonin nëpër burgje, të ndeshnin dobësi trupore, të ishin në mundime të pandërprera, që madhështia e mrekullive të tyre të mos i bënte të quheshin perëndi mes njerëzve. Prandaj, edhe pse u kishte dhënë një hir kaq të madh, ai lejoi që trupat e tyre të ishin të vdekshëm dhe, në shumë raste, të prekshëm nga sëmundja; dhe nuk ua hoqi dobësinë, që të jepte provë të plotë të natyrës së tyre. Dhe kjo nuk është vetëm pohimi im, por i vetë Pavlit, që thotë: «Sepse, edhe në dashça të mburrem, s'do të jem i marrë; por tani po heq dorë, që askush të mos më quajë më tepër nga ç'më sheh se jam, a nga ç'dëgjon për mua.» Dhe përsëri: «Por këtë thesar e kemi në enë prej balte.» Po ç'kuptohet me «enë prej balte»? Ky trup, do të thotë, që është i vdekshëm e që prishet. Sepse, ashtu si ena prej balte formohet nga balta dhe zjarri, kështu edhe trupi i këtyre shenjtorëve, që është baltë e që merr energjinë e zjarrit shpirtëror, bëhet enë prej balte. Po pse u ndërtua kështu, dhe pse iu besua një thesar kaq i madh e një begati kaq e madhe hiresh një trupi të vdekshëm e që prishet? «Që kjo madhështi e fuqisë të jetë prej Perëndisë e jo prej nesh.» Sepse, kur i shihni Apostujt duke ngjallur të vdekurit, kurse vetë të sëmurë e të paaftë t'i heqin dobësitë e veta, mund ta kuptoni qartë se ngjallja e të vdekurit nuk u bë nga fuqia e atij që e ngjalli, por nga energjia e Frymës. Sepse, si provë se ata sëmureshin shpesh, dëgjoni ç'thotë Pavli për Timoteun: «Përdor pak verë për hir të stomakut tënd dhe të sëmundjeve të tua të shpeshta.» Dhe përsëri, për një tjetër, thotë: «Kurse Trofimin e lashë të sëmurë në Milet.» Dhe, duke u shkruar filipianëve, tha: «Epafroditi qe i sëmurë për vdekje.» Sepse, po qe se, edhe kur gjendja ishte kjo, i quanin perëndi dhe bëheshin gati t'u bënin fli, duke thënë: «Perënditë zbritën te ne në trajtë njerëzish», sikur të mos kishin qenë dobësi të tilla, deri në ç'shkallë pabesie s'do të kishin arritur njerëzit, kur shihnin mrekullitë e tyre? Ashtu, pra, si në këtë rast, për shkak të madhështisë së këtyre shenjave, ai lejoi që natyra e tyre të mbetej në gjendje dobësie, dhe lejoi ato sprova të përsëritura, që të mos mendoheshin si perëndi, kështu bëri edhe me krijimin, gjë thuajse e njëjtë me këtë. Sepse e bëri të bukur e të stërmadh, por, nga ana tjetër, të prishshëm.

8. Dhe të dyja këto pika i mësojnë Shkrimet; sepse njëri, duke folur për bukurinë e qiejve, thotë kështu: «Qiejt tregojnë lavdinë e Perëndisë.» Dhe përsëri: «Ai që e vuri qiellin si kube dhe e shtriu si çadër mbi tokë.» Dhe përsëri: «Ai që mban rrethin e qiellit.» Por një shkrimtar tjetër, duke treguar se, ndonëse bota është e madhe e e bukur, prapëseprapë prishet, thotë kështu: «Ti, o Zot, në fillim vure themelet e tokës, dhe qiejt janë vepra e duarve të Tua. Ata do të treten, por Ti mbetesh; të gjithë do të vjetrohen si një rrobë, dhe si petk do t'i mbështjellësh, e ata do të ndryshohen.» Dhe përsëri, Davidi thotë për diellin se «është si një dhëndër që del nga dhoma e vet, dhe gëzohet si një gjigant për të vrapuar udhën e tij.» A e shihni si e vë para jush bukurinë e këtij ylli dhe madhështinë e tij? Sepse, ashtu si një dhëndër kur shfaqet nga ndonjë dhomë madhështore, kështu edhe dielli i lëshon rrezet e veta nga Lindja: e stolis qiellin thuajse me një vel të verdhë si shafran, i bën retë si trëndafila dhe vrapon i papenguar tërë ditën, pa hasur asnjë pengesë që t'ia ndërpresë udhën. A e vështroni, pra, bukurinë e tij? A e vështroni madhështinë e tij? Shihni edhe provën e dobësisë së tij! Sepse një njeri i urtë, për ta bërë këtë të qartë, tha: «Ç'është më e ndritur se dielli? E prapë drita e tij pëson errësim.» As nuk kuptohet dobësia e tij vetëm nga kjo rrethanë, por edhe nga grumbullimi i reve. Së paku shpesh, kur një re i kalon poshtë, ai, ndonëse i lëshon rrezet dhe përpiqet ta shpojë, s'ka fuqi ta bëjë këtë, sepse reja është tepër e dendur dhe s'e lë të depërtojë përmes saj. «Ai i ushqen farat, megjithatë», përgjigjet dikush. Po; por prapë ai nuk i ushqen vetë, por i duhet ndihma e tokës, e vesës, e shirave, e erërave dhe ndarja e drejtë e stinëve. Dhe, po të mos bashkohen gjithë këto, ndihma e diellit është e kotë. Por kjo s'do të dukej si diçka hyjnore: të kesh nevojë për ndihmën e të tjerëve, për atë që do të bësh; sepse është veti e veçantë e Perëndisë të mos ketë nevojë për asgjë. Ai vetë, të paktën, nuk i nxori kështu farat nga toka: veç urdhëroi, dhe të gjitha mbinë. Dhe përsëri, që ta mësoni se nuk është natyra e elementeve, por urdhri i tij ai që i bën të gjitha, ai edhe i solli në jetë vetë këto elemente që më parë nuk ishin, edhe pa pasur nevojë për asnjë ndihmë, e zbriti manën për hebrenjtë. Sepse thuhet: «Ai u dha bukë nga qielli.» Po pse them që dielli, për t'i çuar frytet në pjekuri, ka nevojë për ndihmën e elementeve të tjera që t'i ushqejë ato, kur ai vetë ka nevojë për ndihmën e shumë gjërave për të mbajtur veten dhe s'do t'i mjaftonte vetes? Sepse, që të vazhdojë udhën e vet, i duhet qielli si një lloj dyshemeje e shtruar poshtë tij; dhe, që të shkëlqejë, i duhet kthjelltësia dhe rrallësia e ajrit, sepse, po të bëhet edhe ky pazakonisht i dendur, s'është në gjendje ta tregojë dritën e vet; dhe, nga ana tjetër, i duhet freskia dhe lagështia, që rrezet e tij të mos jenë të padurueshme për të gjithë e të mos djegin gjithçka. Kur, pra, elemente të tjera e mposhtin dhe ia ndreqin dobësinë (e mposhtin, për shembull, retë, muret dhe disa trupa të tjerë që ia presin dritën; ose ia ndreqin tepricën, si vesa, burimet dhe ajri i freskët), si mund të jetë hyjni një i tillë? Sepse Perëndia duhet të jetë i pavarur, të mos ketë nevojë për ndihmë, të jetë burimi i çdo të mire për të gjithë dhe të mos pengohet nga asgjë; ashtu si thonë për Perëndinë edhe Pavli, edhe profeti Isaia; ky i fundit e vë të flasë vetë kështu: «Unë e mbush qiellin dhe tokën, thotë Zoti.» Dhe përsëri: «A jam unë një Perëndi vetëm nga afër, e jo Perëndi edhe nga larg?» Dhe përsëri, Davidi thotë: «I thashë Zotit: Ti je Zoti im, sepse Ti s'ke nevojë për të mirat e mia.» Kurse Pavli, duke e treguar këtë pavarësi nga ndihma dhe duke dëftuar se të dyja këto gjëra i përkasin veçanërisht Perëndisë, të mos ketë nevojë për asgjë dhe të japë vetë të gjitha për të gjithë, flet kështu: «Perëndia që bëri qiellin, tokën dhe detin, s'ka nevojë vetë për asgjë, por u jep të gjithëve jetë e çdo gjë.»

9. Do të ishte vërtet e lehtë për ne të bënim një vështrim të elementeve të tjera, të qiellit, të ajrit, të tokës, të detit, dhe të tregonim dobësinë e tyre, si edhe se si secili ka nevojë për ndihmën e fqinjit, e pa këtë ndihmë humbet e shkatërrohet. Sepse, sa i përket tokës, po t'i mungojnë burimet dhe lagështia që i vjen nga deti e nga lumenjtë, ajo shpejt vdes duke u tharë. Edhe elementet e tjera kanë nevojë për njëri-tjetrin: ajri për diellin, po ashtu edhe dielli për ajrin. Por, që të mos e zgjasim këtë fjalë, do të mjaftohemi me atë që u tha, sepse u dhamë arsye të mjaftueshme, që prej tyre të nisen ata që janë të gatshëm t'i pranojnë. Sepse, po qe se dielli, që është pjesa më e mahnitshme e gjithë krijimit, u vërtetua kaq i dobët e nevojtar, sa më tepër pjesët e tjera të gjithësisë? Atë, pra, që parashtrova (duke ua ofruar këto për shqyrtim atyre që duan të thellohen), do t'jua tregoj sërish vetë me anë të fjalës nga Shkrimet, dhe do të provoj se jo vetëm dielli, por edhe mbarë gjithësia është e prishshme kështu. Sepse, meqë elementet janë shkatërrimtare për njëri-tjetrin, kur ndërhyn shumë i ftohtë, ai e zbut fuqinë e rrezeve të diellit; dhe, nga ana tjetër, kur mbizotëron nxehtësia, ajo e tret të ftohtin; dhe, meqë elementet janë njëherësh shkaqet dhe pësuesit e cilësive e të prirjeve të kundërta te njëri-tjetri, është krejt e qartë se këto gjëra japin një provë të prishshmërisë së madhe, dhe të faktit se gjithçka që duket është lëndë trupore.

10. Por, meqë kjo temë është tepër e lartë për thjeshtësinë tonë, më lejoni tani t'ju çoj te burimi i ëmbël i Shkrimeve, që t'jua freskojmë veshët. Sepse nuk do t'ju flasim veç e veç për qiellin e për tokën, por do t'jua tregojmë Apostullin duke na e shpallur pikërisht këtë për gjithë krijimin, me këto fjalë të thjeshta: se gjithë krijimi tani është skllav i prishjes; dhe pse është kështu në skllavëri; dhe kur do të çlirohet prej saj; dhe në ç'gjendje do të kalojë. Sepse, pasi tha: «Vuajtjet e kësaj kohe të tashme s'vlejnë të krahasohen me lavdinë që do të zbulohet te ne», ai vazhdon dhe shton: «Sepse pritja e zjarrtë e krijesës mezi pret shfaqjen e bijve të Perëndisë. Sepse krijesa iu nënshtrua kotësisë, jo me dëshirën e vet, por për shkak të Atij që ia nënshtroi, me shpresë.» Po ai këtë do të thotë: «Krijesa», thotë, «u bë e prishshme»; sepse kjo nënkuptohet me shprehjen «iu nënshtrua kotësisë». Sepse u bë e prishshme me urdhrin e Perëndisë. Por Perëndia kështu urdhëroi për hir të gjinisë sonë; sepse, meqë ajo do të ushqente një njeri të prishshëm, duhej që edhe vetë të ishte e po asaj natyre; sepse, kuptohet, trupa të prishshëm s'do të banonin në një krijim të paprishshëm. Por, megjithatë, na thotë, s'do të mbetet kështu: «Edhe vetë krijesa do të çlirohet nga skllavëria e prishjes»; dhe pastaj, për të treguar kur do të ndodhë kjo dhe me anë të kujt, shton: «Në lirinë e lavdishme të bijve të Perëndisë.» Sepse, kur të ngjallemi, do të thotë ai, dhe të veshim trupa të paprishshëm, atëherë edhe ky trup i qiellit, i tokës e i gjithë krijimit do të bëhet i paprishshëm e i pavdekshëm. Kur, pra, ta shihni diellin duke lindur, admironi Krijuesin; kur ta shihni duke u fshehur e duke u zhdukur, mësoni dobësinë e natyrës së tij, që të mos e adhuroni si hyjni! Sepse Perëndia jo vetëm e ka mbjellë në natyrën e elementeve këtë provë të dobësisë së tyre, por i ka porositur edhe shërbëtorët e tij, që s'ishin veçse njerëz, t'i urdhëronin ato; që, edhe në mos e njihni skllavërinë e tyre nga pamja, ta mësoni, nga ata që i kanë urdhëruar, se të gjitha janë bashkëshërbëtorët tuaj. Prandaj Jozueu, i biri i Naveut, tha: «Të ndalet dielli mbi Gabaon, dhe hëna përballë luginës së Ajalonit.» Dhe përsëri, profeti Isaia e bëri diellin të kthente hapat prapa, në kohën e mbretërimit të Ezekisë; dhe Moisiu i dha urdhra ajrit, detit, tokës dhe shkëmbinjve. Eliseu e ndryshoi natyrën e ujërave; tre djemtë triumfuan mbi zjarrin. A e shihni si Perëndia është kujdesur për ne nga të dyja anët: duke na çuar me bukurinë e elementeve te njohja e hyjnisë së tij, dhe, me dobësinë e tyre, duke mos na lënë të biem në adhurimin e tyre.

11. Për hir të gjithë këtyre, pra, le ta lavdërojmë Atë, Ruajtësin tonë, jo vetëm me fjalë, por edhe me vepra; dhe le të tregojmë një jetesë të shkëlqyer, jo vetëm në përgjithësi, por veçanërisht sa i përket heqjes dorë nga betimet. Sepse jo çdo mëkat sjell të njëjtin ndëshkim; por ato që ndreqen më lehtë, na sjellin ndëshkimin më të madh; gjë që Solomoni e la të kuptohej, kur tha: «S'është për t'u çuditur, po të kapet dikush duke vjedhur; sepse vjedh që të ngopë shpirtin e vet të uritur; kurse kurorëshkelësi, nga mungesa e mendjes, e shkatërron shpirtin e vet.» Po ja se ç'do të thotë ai. Hajduti është fajtor i rëndë, por jo aq i rëndë sa kurorëshkelësi: sepse i pari, ndonëse ka një arsye të mjerë për sjelljen e vet, prapëseprapë ka të paktën nevojën që lind nga skamja për t'u shfajësuar; kurse i dyti, kur s'e shtrëngon asnjë nevojë, vetëm nga marrëzia e tij hidhet në humnerën e paudhësisë. Kjo mund të thuhet edhe për ata që betohen. Sepse ata s'kanë asnjë pretekst për të sjellë, veç përbuzjes së tyre.

12. E di, në të vërtetë, se mund të dukem tepër i mërzitshëm e i rëndë, dhe se mund të mendohet se po jua bëj të bezdisshme duke e vazhduar këtë këshillë. Po megjithatë nuk heq dorë, që të paktën, të turpëruar nga paturpësia ime, të hiqni dorë nga zakoni i betimeve. Sepse, po qe se ai gjykatës i pamëshirshëm e mizor, duke çmuar ngulmimin e së vesë, e ndryshoi zakonin e vet, aq më tepër do ta bëni këtë ju; e sidomos kur ai që ju nxit, s'e bën për veten e tij, por për shpëtimin tuaj. Ose, më mirë të them, s'mund ta mohoj se e bëj për veten time; sepse dobinë tuaj e çmoj si suksesin tim. Por do të doja që ju, ashtu si unë mundohem e lodhem për shpëtimin tuaj, po ashtu ta bënit shpirtin tuaj shqetësim për veten tuaj; dhe atëherë me siguri kjo vepër ndreqjeje do të përsosej. E ç'nevojë ka të shumojmë fjalët? Sepse, po të mos kishte ferr, as ndëshkim për kokëfortët, as shpërblim për të bindurit, dhe unë të vija te ju e ta kërkoja këtë si një nder, a nuk do të pranonit? A nuk do të ma plotësonit lutjen, kur po kërkoja një nder kaq të vogël? Por, kur është Perëndia që kërkon këtë nder, e për hir tuajin, që keni për ta dhënë, e jo për hirin e vet, që ka për ta marrë, kush është aq mosmirënjohës, kush është aq i mjerë e fatkeq, sa të mos ia japë këtë nder Perëndisë, kur Ai e kërkon? E sidomos kur vetë ai që e jep, ka për të gëzuar në të ardhmen dobinë e tij? Duke i pasur parasysh, pra, këto gjëra, kur të ikni që këtej, përsërisni me veten gjithçka që u tha; dhe ndreqni në çdo mënyrë ata që s'i vënë veshin; që të marrim shpërblimin edhe të veprave të mira të njerëzve të tjerë, po ashtu si të tonat, me anë të hirit dhe të dashamirësisë së Zotit tonë Jisu Krisht, me anë të të cilit dhe bashkë me të cilin i qoftë lavdia Atit, bashkë me Frymën e Shenjtë, në jetë të jetëve. Amin.