Mbi Statujat, Homilia XI

1. Kur mendoj për stuhinë që shkoi dhe për qetësinë e tanishme, nuk pushoj së thëni: «I bekuar qoftë Perëndia, që bën gjithçka dhe e ndryshon; që nxori dritën nga errësira; që të çon te portat e ferrit dhe të kthen prapa; që të ndëshkon, po nuk të vret.» Dhe dua që edhe ju ta përsërisni këtë vazhdimisht, e të mos reshtni kurrë. Sepse, në qoftë se Ai na bëri të mira me vepra, ç'falje do të meritojmë ne, po të mos ia shpërblejmë qoftë edhe me fjalë? Prandaj ju nxit të mos reshtim kurrë së falënderuari. Sepse, po të jemi mirënjohës për të mirat e para, është e qartë se do të gëzojmë edhe të tjera, më të mëdha. Le të themi, pra, pa pushim: I bekuar qoftë Perëndia, që na lejoi ta shtrojmë para jush në siguri tryezën e zakonshme, dhe që ju dha edhe juve ta dëgjoni fjalën tonë të sigurt se s'ka rrezik! I bekuar qoftë Perëndia, se nuk vrapojmë më këtu duke ikur nga rreziku i jashtëm, po vetëm nga dëshira për të dëgjuar; se nuk takojmë më njëri-tjetrin me ankth, me dridhje e me mendime të shqetësuara, po me shumë guxim, pasi kemi shkundur çdo frikë. Vërtet, gjendja jonë ditët e shkuara s'ishte aspak më e mirë se ajo e njerëzve që rrokullisen poshtë e lart mes humnerës së detit e presin çdo orë mbytjen e anijes. Tërë ditën na trembnin thashethemet e panumërta, dhe shqetësoheshim e tronditeshim nga çdo anë; përditë ishim të zënë e kureshtarë të merrnim vesh kush kishte ardhur nga oborri perandorak, ç'lajme kishte sjellë, dhe a ishte e vërtetë apo e rreme ajo që tregohej. Edhe netët i kalonim pa gjumë, dhe, teksa shihnim qytetin, e vajtonim, sikur të ishte në prag të shkatërrimit.

2. Për këtë arsye edhe ju vetë heshtët ato ditë të shkuara, sepse gjithë qyteti kishte mbetur bosh, të gjithë kishin ikur nëpër shkretëtira, dhe ata pak që kishin mbetur, i mbulonte reja e ligështisë. Sepse shpirti, kur mbushet një herë me ligështi, nuk është i zoti të dëgjojë asgjë nga sa i thuhet. Prandaj, kur erdhën miqtë e Jobit dhe panë atë tragjedi të shtëpisë së tij, të drejtin ulur mbi plehun e mbuluar me plagë, i grisën rrobat e veta, rënkuan dhe u ulën pranë tij në heshtje. Kështu treguan se asgjë s'i shkon aq për shtat të vuajturit në fillim sa qetësia dhe heshtja. Sepse fatkeqësia ishte tepër e madhe për ngushëllim. Për këtë edhe hebrenjtë, ndërsa ishin në robëri e punonin baltën dhe bënin tulla, kur panë Moisiun që erdhi tek ata, s'qenë në gjendje t'u vinin veshin fjalëve të tij, nga ligështia e shpirtit dhe nga mundimi. E çfarë çudie është që zemërligështit e ndiejnë këtë, kur shohim se edhe nxënësit ranë në të njëjtën dobësi? Sepse pas asaj Darke Mistike, kur Krishti i mori mënjanë dhe bisedoi me ta, nxënësit në fillim e pyetën më se një herë: «Ku po shkon?» Por, kur ai u tregoi se ç'të këqija do të hasnin pas pak, luftërat, përndjekjet, armiqësinë e gjithkujt, rrahjet, burgjet, gjyqet, daljen para gjykatësve, atëherë shpirtrat e tyre, të rënduar si nga një barrë e madhe prej tmerrit të asaj që u tha e prej trishtimit të këtyre ngjarjeve që po afroheshin, mbetën që andej e tutje si të hutuar. Prandaj Krishti, kur e vuri re shushatjen e tyre, e qortoi duke thënë: «Unë po shkoj tek Ati im, e asnjë prej jush s'më pyet: Ku po shkon? Po, ngaqë ju thashë këto gjëra, trishtimi jua mbushi zemrat.» Për këtë arsye edhe ne heshtëm ca kohë, duke pritur rastin e tanishëm. Sepse, në qoftë se ai që do t'i kërkojë dikujt një nder, edhe kur kërkesa është e arsyeshme, pret çastin e volitshëm për ta parashtruar, që atë nga i cili kërkon ta gjejë me zemër të butë e dashamirëse, dhe, i ndihmuar nga rasti i mbarë, të përfitojë atë që kërkon, aq më tepër duhet që folësi të kërkojë kohën e përshtatshme, që t'ia drejtojë fjalën një dëgjuesi të prirur mirë, të çliruar nga çdo brengë e ligështi. Dhe pikërisht këtë kemi bërë.

3. Meqenëse tani e shkundët ligështinë, duam t'ju kthejmë në kujtesë gjërat e mëparshme, që fjala jonë t'ju bëhet më e kthjellët. Sepse atë që thamë për krijimin, se Perëndia jo vetëm e bëri të bukur, të mrekullueshëm e të stërmadh, po edhe të dobët e që prishet, dhe se për këtë ka vënë prova të ndryshme, duke i rregulluar të dyja këto për të mirën tonë: me bukurinë e tij na çon drejt mahnitjes ndaj Atij që e ndërtoi, e me dobësinë e tij na largon nga adhurimi i krijesës, të njëjtën gjë e shohim të ndodhë edhe me trupin. Sepse edhe për të ka shumë veta, si mes armiqve të së vërtetës, ashtu edhe mes atyre që janë të radhëve tona, që e ngrenë si pyetje: përse u krijua i prishshëm dhe i brishtë? Shumë veta nga grekët dhe nga heretikët pohojnë madje se as nuk u krijua fare prej Perëndisë. Sepse thonë se është i padenjë për mjeshtërinë krijuese të Perëndisë, dhe zgjaten mbi papastërtitë e tij, mbi djersën, lotët, mundimet e vuajtjet e tij, dhe mbi gjithë të tjerat që i ndodhin trupit. Por unë, kur flitet për gjëra të tilla, do të përgjigjesha së pari kështu. Mos më fol për njeriun e rënë, të poshtëruar e të dënuar. Po, në deshe të mësosh me ç'lloj trupi na formoi Perëndia në fillim, le të shkojmë në Parajsë e të vështrojmë njeriun që u krijua në krye të herës. Sepse ai trup s'ishte kështu i prishshëm dhe i vdekshëm; por, si ndonjë statujë ari sapo nxjerrë nga furra, që shkëlqen madhërishëm, ashtu edhe ai trup ishte i lirë nga çdo prishje. Mundimi s'e mundonte, as djersa s'e njolloste. Brengat s'kurdisnin kurthe kundër tij, as trishtimet s'e rrethonin, as s'kishte ndonjë ndjesi tjetër të asaj natyre për ta munduar. Por, kur njeriu s'e mbajti me masë lumturinë e vet, po e përçmoi Bamirësin e tij, dhe çmoi një demon gënjeshtar më të denjë për t'u besuar se Perëndinë që kujdesej për të e që e kishte ngritur në nderim, dhe kur priti të bëhej vetë perëndi e ushqeu mendime më lart se ç'i takonte dinjitetit të tij, atëherë, pikërisht atëherë, Perëndia, për ta përulur me vepra të prera, e bëri të vdekshëm dhe të prishshëm, e i vuri pranga nevojash aq të ndryshme; jo nga urrejtja a neveria, po nga kujdesi për të, dhe që t'ia ndrydhte që në fillim atë krenari të keqe e shkatërrimtare. Në vend që ta linte të shkonte më tej, e paralajmëroi me përvojë të njëmendtë se ishte i vdekshëm dhe i prishshëm, e kështu ta bindte se s'duhej të mendonte a të ëndërronte më gjëra të tilla siç kishte bërë. Sepse kështu i pat sugjeruar djalli: «Do të jeni si perëndi.» Ndaj, duke dashur ta çrrënjoste krejt këtë mendim, Perëndia e bëri trupin të nënshtruar ndaj shumë vuajtjeve e sëmundjeve, që ta mësonte me vetë natyrën e tij se s'duhej të ushqente më një mendim të tillë. E se kjo është e vërtetë, duket vërtet fare qartë nga ç'i ndodhi; sepse, pas një pritjeje të tillë, u dënua me këtë ndëshkim. Vështroni bashkë me mua edhe urtësinë e Perëndisë në këtë çështje. Nuk e lejoi atë të vdiste i pari, po lejoi që i biri të pësonte këtë vdekje, që, duke parë para syve trupin që prishej e kalbej, të merrte një mësim rrënqethës urtësie nga ajo pamje, të mësonte ç'kishte ndodhur, dhe të ndreqej si duhej para se të ikte së këtejmi.

4. Vërtet, pra, siç thashë, kjo gjë duket qartë nga ç'ka ndodhur tashmë; por s'do të jetë më pak e qartë nga ajo që mbetet për t'u thënë. Sepse, ndërsa jemi të lidhur me pranga me nevoja të tilla të trupit, dhe ndërsa fati i të gjithë njerëzve është të vdesin, të pësojnë prishje, të kalben para syve të të gjithëve e të treten në pluhur, aq sa filozofët johebrenj i dhanë gjinisë njerëzore një përkufizim të vetëm e gjithëpërfshirës (sepse, kur i pyetën ç'ishte njeriu, u përgjigjën: është një kafshë, e arsyeshme dhe e vdekshme). Në qoftë se, pra, ndërsa të gjithë e pranonin këtë, pati disa që guxuan të bënin veten të pavdekshme në sytë e turmës, dhe, edhe pse vetë shqisa e të parit dëshmonte për vdekshmërinë e tyre, lakmuan të quheshin perëndi e u nderuan si të tillë, deri në ç'shkallë pabesie s'do të kishin arritur shumë njerëz, po të mos vazhdonte vdekja t'u mësonte të gjithëve vdekshmërinë dhe prishshmërinë e natyrës sonë? Dëgjoni, për shembull, ç'thotë profeti për një mbret barbar, kur e kap kjo çmenduri. «Do ta ngre,» thotë, «fronin tim përmbi yjet e qiellit; dhe do të jem si Më i Larti.» Pastaj, duke e përqeshur e duke folur për vdekjen e tij, thotë: «Prishja është nën ty, dhe krimbi është mbulesa jote;» por kuptimi i tij është: «Guxon ti, o njeri, që të pret një fund i tillë, të ushqesh përfytyrime të tilla?» Sërish, për një tjetër, e kam fjalën për mbretin e tirasve, kur ky pati synime të ngjashme e lakmoi të çmohej si perëndi, thotë: «Ti s'je perëndi, po njeri, dhe ata që do të të shpojnë, do ta thonë këtë.» Kështu Perëndia, duke e bërë këtë trupin tonë siç është, që në fillim ia hoqi krejt çdo rast idhujtarie.

5. Po pse çuditesh nëse kjo ndodhi me trupin, kur edhe me shpirtin është e qartë se ka ngjarë diçka e ngjashme? Sepse Perëndia s'e bëri të vdekshëm, po e lejoi të ishte i pavdekshëm; e bëri, megjithatë, të nënshtruar ndaj harresës, padijes, trishtimit dhe brengës; e këtë, që, duke parë fisnikërinë e vet të lindjes, të mos ushqente një mendjemadhësi më të lartë se ç'i takonte dinjitetit të tij. Sepse, po të kenë guxuar disa, edhe kur puna qëndron kështu, të pohojnë se ai është prej thelbit hyjnor, në ç'shkallë çmendurie s'do të kishin arritur, po të ishte pa këto mangësi? Por atë që pohova për krijimin, e pohoj edhe për trupin: se të dyja këto gjëra njësoj e ngjallin te unë mahnitjen ndaj Perëndisë; se e bëri të prishshëm, dhe se pikërisht në prishshmërinë e tij shfaqi fuqinë dhe urtësinë e vet. Sepse që Ai mund ta kishte bërë prej ndonjë lënde më të mirë, e dëshmoi me lëndën qiellore e diellore. Sepse Ai që i bëri ato ashtu siç janë, mund ta kishte bërë edhe këtë si ato, po të kishte gjykuar me vend ta bënte kështu. Por shkaku i mangësisë së tij është ai që përmenda më parë. Kjo rrethanë aspak nuk e ul mahnitjen që i takon punimit të Krijuesit, po përkundrazi e shton; sepse varfëria e lëndës shfaq shkathtësinë dhe përshtatshmërinë e mjeshtërisë së tij, mbasi ka vënë një harmoni të tillë pjesësh në baltë e në hi, dhe shqisa aq të larmishme e të shumëllojshme e të afta për një urtësi kaq shpirtërore.

6. Sa më shumë, pra, që gjen të meta te varfëria e lëndës, aq më shumë mahnitu me madhështinë e mjeshtërisë së shfaqur. Për këtë arsye edhe unë nuk mahnitem aq nga skulptori që gdhend një figurë të bukur prej ari, sa nga ai që, me mjetet e mjeshtërisë, është i zoti të nxjerrë, qoftë edhe në baltën që thërrmohet, një trajtë bukurie të mrekullueshme e të papërsëritshme. Në rastin e parë, lënda i jep ndonjë ndihmë artistit, kurse në të dytin, mjeshtëria e tij shfaqet e zhveshur. A do të mësosh, pra, sa e madhe është urtësia e Krijuesit? Mendo ç'është ajo që bëhet prej balte. Ç'ka tjetër veç tullës e tjegullës? Megjithatë Perëndia, Mjeshtri i Lartë, prej së njëjtës lëndë nga e cila bëhet vetëm tulla e tjegulla, ka mundur të bëjë një sy aq të bukur, sa mahnit gjithkënd që e sheh, dhe të mbjellë në të një fuqi të tillë, sa përnjëherë kap gjithë hapësirën e lartë të ajrit, dhe, me ndihmën e një bebëze të vogël, përqafon malet, pyjet, kodrat, oqeanin, po, edhe qiellin, me një gjë kaq të vogël! Mos më fol, pra, për lotë e për qurra, sepse këto janë fryt i mëkatit tënd; por mendo bukurinë e tij dhe fuqinë e të parit, dhe se si, ndërsa endet mbi një hapësirë të tillë ajri, nuk ndien as lodhje as mundim! Këmbët, vërtet, lodhen e dobësohen qoftë edhe pas një rruge të shkurtër; por syri, duke përshkuar një hapësirë kaq të lartë e kaq të gjerë, s'ndien asnjë dobësi. Sepse, mbasi ky është më i nevojshmi për ne nga të gjithë gjymtyrët tona, Ai s'e la të mundohej nga lodhja, që shërbimi që na bën të jetë i lirë e i palidhur.

7. Por më mirë le të them: cila gjuhë mjafton plotësisht për të parashtruar tërë përsosurinë e kësaj gjymtyre? E pse flas për bebëzën dhe për aftësinë e të parit? Sepse, po të hetoje atë që duket më e parëndësishmja nga të gjitha gjymtyrët, e kam fjalën për qerpikët, do të shihje edhe në to urtësinë e shumanshme të Perëndisë Krijues! Sepse, ashtu si ndodh me kallinjtë e grurit, ku fijet e mprehta, që dalin përpara si njëfarë heshtash, i sprapsin zogjtë e s'i lënë të ulen mbi kokrra e ta thyejnë kërcellin, që është tepër i njomë për t'i mbajtur, kështu ndodh edhe me sytë. Qimet e qepallave janë renditur përpara e bëjnë punën e fijeve e të heshtave: mbajnë larg syve pluhurin e gjërat e lehta, dhe gjithçka që mund të pengonte të parët, e s'e lënë qepallën të bezdiset. Një shembull tjetër urtësie, jo më pak i shquar, vihet re te vetullat. Kush s'mahnitet nga vendi ku janë vënë? Sepse nuk dalin jashtë masës, aq sa të errësojnë të parët, as nuk tërhiqen më prapa se ç'duhet; por, ashtu si strehët e një shtëpie, dalin sipër dhe presin djersën teksa zbret nga balli, e s'e lënë të bezdisë sytë. Për këtë qëllim edhe mbi to rritet qime, e cila, me ashpërsinë e vet, ndalon atë që zbret nga lart, jep pikërisht mbrojtjen që duhet, dhe u shton syve edhe shumë hijeshi. As kjo s'është e vetmja gjë për t'u çuditur! Ka edhe një gjë tjetër po aq të çuditshme. Si ndodh, pyes unë, që qimet e kokës rriten e priten, kurse ato të vetullave jo? Sepse as kjo s'ka ndodhur pa qëllim a rastësisht, po që të mos e errësonin tepër të parët duke u bërë shumë të gjata, një bezdi nga e cila vuajnë ata që kanë arritur në pleqëri të thellë.

8. E kush do të mund ta gjurmonte gjithë atë urtësi që shfaqet me anë të trurit! Sepse, së pari, e bëri të butë, mbasi shërben si burim për të gjitha shqisat. Pastaj, që të mos pësonte dëm për shkak të natyrës së vet të veçantë, e forcoi nga çdo anë me eshtra. Më tej, që të mos vuante nga fërkimi me ashpërsinë e eshtrave, ndërmjet vuri një cipë të mesme; e jo vetëm një, po edhe një të dytë: e para e shtrirë nën kafkë, kurse e dyta që mbështjell lëndën e sipërme të trurit, dhe e para më e forta nga të dyja. E kjo u bë si për shkakun që u përmend, ashtu edhe që truri të mos ishte i pari që merrte goditjet mbi kokë; por që këto cipa, duke i pritur ato të parat, ta çlironin nga çdo dëm dhe ta ruanin të paplagosur. Për më tepër, që kocka që mbulon trurin s'është një e vetme dhe e pandërprerë, po ka shumë tegela nga çdo anë, është një rrethanë që i jep shumë siguri. Sepse avujt që e rrethojnë mund të ajrosen lehtë përjashta nëpër këto tegela, kështu që s'e lënë të mbytet; dhe, po të bjerë ndonjë goditje mbi të, në një pikë të caktuar, dëmi s'shtrihet mbi tërësinë. Sepse, po të kishte qenë kocka një e vetme dhe e pandërprerë, goditja, edhe kur do të binte vetëm mbi një pjesë, do të kishte dëmtuar të tërën; kurse tani, mbasi është e ndarë në shumë pjesë, kjo s'mund të ndodhë kurrë. Sepse, po të plagoset rastësisht një pjesë, dëmtohet vetëm kocka që ndodhet pranë asaj pjese, kurse gjithë të tjerat mbeten të padëmtuara, sepse vazhdimësia e goditjes pritet nga ndarja e eshtrave e s'mund të përhapet në pjesët ngjitur. Për këtë arsye Perëndia i ka ndërtuar trurit një mbulesë prej shumë eshtrash; dhe, ashtu si, kur dikush ndërton një shtëpi, vë një çati e tjegulla mbi pjesën e sipërme, kështu Perëndia i ka vënë këto eshtra sipër mbi kokë, e ka bërë që qimet të mbijnë e të shërbejnë si njëfarë kësule për të.

9. Të njëjtën gjë ka bërë edhe me zemrën. Sepse, mbasi zemra ka epërsi mbi të gjitha gjymtyrët e trupit tonë, dhe mbasi asaj i është besuar pushteti më i lartë mbi gjithë jetën tonë, dhe vdekja ndodh kur ajo merr qoftë edhe një goditje të lehtë, Ai e ka rrethuar nga çdo anë me eshtra të fortë e të ashpër, duke e mbrojtur me kockën e gjoksit përpara e me shpatullat prapa. Dhe atë që bëri me cipat e trurit, e ka bërë edhe në këtë rast. Sepse, që të mos fërkohej e të mos dhembte kur përplaset pas eshtrave të fortë që e rrethojnë, në atë rrahje e pulsim të shpejtë që e kap kur zemërohet e në ndjesi të ngjashme, Ai edhe vuri aty shumë cipa, edhe i vendosi mushkëritë anash saj, që të bënin punën e një shtrati të butë për këto rrahje, kështu që zemra ta thyejë forcën e tyre mbi to pa pësuar dëm a mundim.

Po pse flas për zemrën e për trurin, kur, po të hetojë dikush qoftë edhe vetë thonjtë, do të shohë te ata urtësinë e shumanshme të Perëndisë të shfaqur, si nga trajta e tyre, ashtu edhe nga lënda e vendi ku janë? Do të kisha mundur të përmendja edhe pse gishtat tanë s'janë të gjithë të barabartë, dhe shumë hollësi të tjera veç kësaj; por, për ata që janë të prirur të dëgjojnë, urtësia e Perëndisë që na krijoi do të jetë mjaft e qartë nga sa u tha. Prandaj, duke ua lënë këtë fushë për ta hetuar me kujdes atyre që e duan këtë punë, do të kthehem drejt një kundërshtimi tjetër.

10. Ka vërtet shumë veta që, veç asaj që u përmend, e ngrenë këtë kundërshtim. Nëse njeriu është mbreti i kafshëve, përse shumë kafshë e kalojnë atë në forcë, në shkathtësi e në shpejtësi? Sepse kali është më i shpejtë, kau më i qëndrueshëm, shqiponja më e lehtë, e luani më i fortë se njeriu. Ç'të përgjigjemi, pra, për këtë argument? Kaq: se pikërisht nga kjo rrethanë mund të dallojmë më së miri urtësinë e Perëndisë dhe nderin që na ka dhënë. Kali, është e vërtetë, është më i shpejtë se njeriu, po për të bërë udhë shpejt e shpejt, njeriu është më i zoti se kali. Sepse një kal, sado i shpejtë e i fortë të jetë, mezi bën dyqind stade në ditë; kurse njeriu, duke mbrehur me radhë disa kuaj njëri pas tjetrit, do të jetë i zoti të përshkojë një largësi prej dy mijë stadesh. Kështu, epërsinë që shpejtësia i jep kalit, mendja dhe mjeshtëria ia japin njeriut në një tepri shumë më të madhe. Njeriu, është e vërtetë, s'i ka këmbët aq të forta sa kali, po ka këmbët e kalit, që i shërbejnë po aq mirë sa të vetat. Sepse asnjë nga kafshët s'ka qenë ndonjëherë e zonja të nënshtrojë një tjetër për përdorimin e vet; kurse njeriu i ka të gjitha nën dorë, dhe, me atë larmi shkathtësie që i është dhënë prej Perëndisë, e bën secilën kafshë t'i shërbejë asaj pune që i shkon më për shtat. Sepse, po të kishin qenë këmbët e njeriut aq të forta sa ato të kalit, do të ishin të padobishme për punë të tjera, për tokë të vështirë, për majat e maleve, për t'u ngjitur nëpër pemë; sepse thundra zakonisht është pengesë për të shkelur në vende të tilla. Kështu që, edhe pse këmbët e njeriut janë më të buta se të kafshëve, prapë janë të përshtatura për përdorime më të larmishme, e s'janë më të këqija ngaqë u mungon forca, mbasi kanë fuqinë e kalit që u vjen në ndihmë, dhe njëkohësisht kanë epërsi mbi të në larminë e hapit. Sërish, shqiponja ka fletën e vet të lehtë; por unë kam mendjen dhe mjeshtërinë, me të cilat jam i zoti t'i rrëzoj e t'i sundoj të gjitha kafshët me krahë. Po, në deshe të shohësh edhe fletën time, unë kam një fletë shumë më të lehtë se e saja; një që mund të fluturojë, jo vetëm dhjetë a njëzet stade, a qoftë edhe deri lart në qiell, po përmbi vetë qiellin, e përmbi qiellin e qiejve; madje deri atje «ku rri Krishti në të djathtë të Perëndisë!»

11. Sërish, kafshët e paarsyeshme i kanë armët në vetë trupin e tyre: kau ka brirët, derri i egër dhëmbët, luani kthetrat. Po Perëndia s'ia pajisi me armë natyrën e trupit tim, po i bëri ato jashtë tij, për të treguar se njeriu është kafshë e butë, dhe se s'kam gjithnjë rast t'i përdor armët e mia; sepse herë i lë mënjanë, e herë i marr sërish. Që të isha, pra, i lirë e i palidhur në këtë punë, e të mos detyrohesha përherë t'i mbaja armët, Ai i bëri ato të ndara nga natyra ime. Sepse ne s'i kalojmë kafshët vetëm ngaqë kemi natyrë të arsyeshme, po i kalojmë edhe në trup. Sepse Perëndia e bëri këtë të përputhej me fisnikërinë e shpirtit e të ishte i aftë të zbatojë urdhrat e tij. Nuk e bëri, vërtet, trupin siç është pa arsye, po siç duhej të ishte, mbasi ka për të shërbyer një shpirti të arsyeshëm; kështu që, po të mos ishte siç është, veprimet e shpirtit do të pengoheshin fort. Dhe kjo duket qartë nga sëmundjet. Sepse, po të shmanget qoftë edhe pak nga gjendja e vet ky rregullim aq i imët i trupit, shumë prej energjive të shpirtit pengohen; si, për shembull, po të nxehet truri tepër, a po të ftohet tepër. Kështu që nga trupi është e lehtë të shohësh mjaft prej Providencës Hyjnore, jo vetëm ngaqë e bëri në fillim më të mirë se ç'është tani, as vetëm ngaqë edhe tani e ka ndryshuar për një qëllim të dobishëm, po edhe ngaqë do ta ngrejë sërish në një lavdi shumë më të madhe.

12. Por, në qofsh i etur të mësosh në një mënyrë tjetër ç'urtësi ka shfaqur Perëndia për trupin, do të përmend atë që, siç duket, Pavlin e godet gjithnjë më së shumti. Po cila është kjo? Se i ka bërë gjymtyrët të tejkalojnë njëra-tjetrën, ndonëse jo në të njëjtat gjëra. Disa i ka caktuar t'i kalojnë të tjerat në bukuri, e disa në forcë. Kështu, syri është i bukur, po këmbët janë më të forta. Koka është e nderuar, po s'mund t'u thotë këmbëve: «S'kam nevojë për ju.» Dhe kjo shihet edhe te kafshët e paarsyeshme, dhe po kështu në gjithë marrëdhëniet e jetës. Mbreti, për shembull, ka nevojë për nënshtetasit e tij, e nënshtetasit për mbretin; ashtu si koka ka nevojë për këmbët. Dhe sërish, sa për kafshët: disa janë më të fuqishme se të tjerat, e disa më të bukura. Ka nga ato që na gëzojnë, ka nga ato që na ushqejnë, e ka nga ato që na veshin. Kështu, palloi na gëzon; pulat e derrat na ushqejnë; delet e dhitë na japin veshje; e kau dhe gomari ndajnë me ne mundimet. Ka edhe të tjera që s'na japin asnjë nga këto, po që i vënë në punë forcat tona. Kështu, kafshët e egra u shtojnë forcën gjuetarëve, e i japin mësim gjinisë sonë me frikën që na ngjallin dhe na bëjnë më të kujdesshëm, dhe, për qëllime mjekësore, na japin ndihmesa jo të vogla nga trupat e tyre. Kështu që, po të të thotë dikush: «Si je ti zot i kafshëve, kur ke frikë nga luani?», përgjigju: «Gjërat s'ishin rregulluar kështu në fillim, kur isha në hir para Perëndisë, kur banoja në Parajsë. Po, kur e fyeva Zotërinë tim, rashë nën pushtetin e atyre që ishin shërbëtorët e mi! E prapë jo krejt as tani, mbasi zotëroj një mjeshtëri me të cilën i mund kafshët e egra.» Kështu ndodh edhe në shtëpitë e mëdha: bijtë, ndërsa janë ende të mitur, kanë frikë nga shumë prej shërbëtorëve; po, kur kanë bërë ndonjë faj, frika e tyre shtohet fort. Dhe këtë mund ta themi edhe për gjarpërinjtë, akrepat e nepërkat: se na frikësojnë për shkak të mëkatit.

13. Dhe kjo larmi vihet re jo vetëm te trupi ynë e te gjendjet e ndryshme të jetës, as nuk kufizohet te kafshët, po shihet edhe te pemët; edhe më e parëndësishmja prej tyre ka një përsosuri mbi ato që janë më të mëdha. Kështu, të gjitha gjërat s'janë njësoj në gjithçka, që të gjitha të na jenë të nevojshme, e që ne të kuptojmë urtësinë e shumanshme të Zotit. Mos e qorto, pra, Perëndinë për prishshmërinë e trupit, po më mirë për këtë nderoje dhe mahnitu me të për urtësinë e tij e për kujdesin e tij të butë: për urtësinë, se në një trup kaq të prishshëm mundi të shfaqë një harmoni të tillë; për kujdesin e butë, se për të mirën e shpirtit e bëri të prishshëm, që t'i ndrydhte kotësinë e t'ia nënshtronte krenarinë! Përse, pra, s'e bëri kështu që në fillim, pyet dikush? Ishte, përgjigjem unë, që të përligjej para teje pikërisht me këto vepra, sikur të thoshte me vetë përfundimin: «Të thirra në një nder më të madh, po ti e bëre veten të padenjë për dhuratën, duke e syrgjynosur veten nga Parajsa! Megjithatë, as tani s'do të të përçmoj, po do të ta ndreq mëkatin e do të të kthej në qiell. Prandaj, për të mirën tënde, të lejova të kalbesh e të pësoje prishje kaq gjatë, që, kur të mbushej koha, të vendosej te ti disiplina e përulësisë, e që ti të mos e merrje më kurrë mendjemadhësinë e dikurshme.»

14. Për të gjitha këto, pra, le ta falënderojmë Perëndinë që e do njeriun; dhe, për kujdesin e tij të butë ndaj nesh, le t'i japim një shpërblim që do të jetë i dobishëm edhe për ne vetë; e, sa për urdhërimin për të cilin ju flas kaq shpesh, le të vëmë tërë kujdesin tonë! Sepse s'do të reshtem nga nxitja derisa të ndreqeni; mbasi ajo që synojmë s'është t'ju flasim rrallë a shpesh, po të flasim pa pushuar derisa t'ju kemi bindur. Hebrenjve Perëndia u tha me anë të profetit: «Nëse agjëroni për grindje e sherr, për ç'punë agjëroni për mua?» Dhe me anën tonë ju thotë juve: «Nëse agjëroni gjer në betime e në betime të rreme, për ç'punë agjëroni? Sepse si do ta shohim Pashkën e shenjtë? Si do ta marrim Flijimin e shenjtë? Si do të bëhemi pjesëtarë të atyre mistereve të mrekullueshme me të njëjtën gjuhë me të cilën kemi shkelur ligjin e Perëndisë, me të njëjtën gjuhë me të cilën kemi ndotur shpirtin? Sepse, po të mos guxonte askush ta merrte purpurën mbretërore me duar të pista, si do ta marrim Trupin e Zotit me një gjuhë që është ndotur! Sepse betimi është i të ligut, kurse Flijimi është i Zotit. Ç'lidhje ka, pra, drita me errësirën, dhe ç'marrëveshje ka Krishti me Belialin?»

15. Se ju vërtet doni të shpëtoni nga kjo pabesi, e di mirë; po, mbasi secili mund të mos jetë i zoti ta arrijë lehtë këtë vetëm, le të hyjmë në vëllazëri e në shoqëri për këtë punë; dhe, ashtu si bëjnë të varfrit në gostitë e tyre, kur secili vetëm s'do të ishte i zoti të shtronte një gosti të plotë, po, kur mblidhen të gjithë bashkë, secili sjell pjesën e vet në gosti, kështu le të veprojmë edhe ne. Mbasi jemi vetë tepër të plogësht, le të bëjmë shoqëri me njëri-tjetrin, e le t'i zotohemi vetes se do të japim këshillë, qortim, nxitje, kritikë, kujtim e kërcënim, që nga kujdesi i secilit të ndreqemi të gjithë. Sepse, mbasi punët e të afërmit i vëmë re më mprehtë se tonat, le të rrimë zgjuar për sigurinë e të tjerëve, e t'ua besojmë atyre ruajtjen tonë; dhe le të hyjmë në këtë garë të përshpirtshme, që kështu, duke u ngritur mbi një zakon aq të keq, të vijmë me guxim në këtë gosti të shenjtë e të bëhemi pjesëtarë të Flijimit të shenjtë, me një shpresë të mbarë e me ndërgjegje të mirë; me anë të hirit dhe të dashamirësisë së Zotit tonë Jisu Krisht, nëpërmjet të cilit dhe bashkë me të cilin i qoftë lavdi Atit, bashkë me Frymën e Shenjtë, në jetë të jetëve. Amin.