Mbi Statujat, Homilia XIII

1. Me po atë hyrje e po atë fillim si dje e pardje, do të nis edhe sot. Përsëri po them: «Qoftë i bekuar Perëndia!» Ç'ditë pamë të mërkurën e shkuar! E ç'ditë, sot! Sa e rëndë ishte errësira atë ditë! Sa e ndritur qetësia e sotme! Ajo ishte dita kur ajo gjykatë e tmerrshme u ngrit në qytet, trandi zemrat e të gjithëve dhe e bëri ditën të mos dukej më mirë se nata. Jo se u shuan rrezet e diellit, por sepse ajo ligështi dhe ajo frikë jua errësuan sytë. Prandaj, që të korrim edhe më shumë gëzim, dua t'ju tregoj disa nga gjërat që ndodhën atëherë. Sepse e ndiej se rrëfimi i tyre do të jetë i dobishëm për ju dhe për të gjithë ata që do të vijnë më pas. Përveç kësaj, atyre që shpëtuan nga mbytja e anijes u vjen ëmbël të kujtojnë valët, stuhinë e erërat, tani që kanë arritur në liman. Edhe atyre që kanë rënë në sëmundje u pëlqen, pasi u ka kaluar sëmundja, të bisedojnë me të tjerët për ethet që gati i çuan në varr. Kur tmerret kanë kaluar, ka një kënaqësi t'i rrëfesh ato tmerre: shpirti nuk i druan më, por prej tyre merr më shumë hare. Kujtimi i të këqijave të shkuara e bën gjithnjë begatinë e tashme të duket edhe më e ndritshme.

2. Pjesa më e madhe e qytetit ishte strehuar nga frika e rreziku i asaj kohe në vende të fshehta, në shkretëtira e në guva, sepse tmerri i kishte zënë nga të gjitha anët. Shtëpitë kishin mbetur bosh nga gratë, sheshi nga burrat, e mezi dukeshin dy a tre veta që ecnin bashkë nëpër të, e edhe këta silleshin sikur të ishin kufoma të gjalla. Pikërisht atëherë unë shkova te gjykata, për të parë fundin e këtyre punëve. Atje, kur pashë të mbledhura copëzat e qytetit, m'u duk më e çuditshmja nga të gjitha kjo: megjithëse rreth dyerve kishte një turmë, sundonte një heshtje e thellë, sikur të mos kishte njeri aty. Të gjithë vështronin njëri-tjetrin, po asnjë nuk guxonte të pyeste fqinjin, as të dëgjonte gjë prej tij, sepse gjithkush e shihte fqinjin me dyshim. Sepse shumë veta, tashmë, kur askush s'e priste, i kishin tërhequr zvarrë nga mesi i sheshit dhe i mbanin të mbyllur brenda. Kështu, të gjithë njësoj i ngrinim sytë nga qielli dhe shtrinim duart në heshtje. Prisnim ndihmë nga lart dhe i luteshim Perëndisë të ndodhej pranë atyre që i kishin nxjerrë në gjyq, të zbuste zemrat e gjykatësve dhe ta bënte të mëshirshëm vendimin e tyre. Ashtu si njerëzit që rrinë në breg, kur shohin të tjerë duke u mbytur në det: nuk mund t'u afrohen, të zgjasin dorën e t'u lehtësojnë hallin, sepse valët i mbajnë larg. Megjithatë, që nga bregu, me duar të shtrira e me lot, i luten Perëndisë t'i ndihmojë ata që po fundosen. Po kështu edhe atje, të gjithë në heshtje e me mendje e thërrisnim Perëndinë, duke u lutur për ata në gjyq si për njerëz të rrethuar nga valët: që Ai të zgjaste dorën e të mos linte anijen të mbytej, as gjyqin e të gjykuarve të përfundonte në një mbytje të plotë. Kështu ishin punët përpara dyerve. Por, kur hyra brenda në gjykatë, pashë pamje të tjera, edhe më të tmerrshme: ushtarë të armatosur me shpata e me shkopinj, që ruanin rreptësisht qetësinë për gjykatësit brenda. Të gjithë të afërmit e të gjykuarve, qofshin gra, nëna, bija a etër, rrinin përpara dyerve të gjykatës. Prandaj ushtarët i shtynin të gjithë larg, që, po të çohej ndokush në vdekje, askush të mos ndizej nga pamja e fatkeqësisë e të mos ngrinte trazirë a rrëmujë, duke ua zënë kështu mendjen me frikë.

3. Kishte një pamje më për të ardhur keq se të gjitha. Nëna dhe motra e njërit prej atyre që gjykoheshin brenda rrinin te vetë hyrja e gjykatës, përpëliteshin përdhe dhe ishin bërë shfaqje për të gjithë ata që rrinin aty pranë. E mbulonin fytyrën dhe nuk tregonin tjetër ndjenjë turpi, veç asaj që ua lejonte ngushtica e fatkeqësisë. Asnjë shërbëtore, as fqinjë, as shoqe, as ndonjë i afërm tjetër nuk i shoqëronte. Por, të rrethuara nga një turmë ushtarësh, vetëm, të veshura keq e të rrëzuara përtokë rrëzë dyerve, ishin për të ardhur më keq se ata që gjykoheshin brenda. Dhe, ndërsa dëgjonin zërin e xhelatëve, goditjet e kamxhikut, vajtimet e atyre që fshikulloheshin dhe kërcënimet e tmerrshme të gjykatësve, ato vetë, në çdo goditje, duronin dhembje më të mprehta se ata që i rrihnin. Sepse në rrëfimet e të tjerëve fshihej rreziku që të vërtetoheshin akuzat. Kur dëgjonin dikë të fshikullohej, që të tregonte fajtorët, e të lëshonte britma, ato i ngrinin sytë nga qielli e i luteshin Perëndisë t'i jepte vuajtësit forcë durimi, që dobësia e të tjerëve, të paaftë për të përballuar dhembjen e mprehtë të goditjeve, të mos tradhtonte shpëtimin e të afërmve të tyre. Dhe përsëri ndodhte njësoj si me njerëzit që përpëliten në stuhi. Ashtu si ata, kur shohin nga larg tërbimin e një vale që ngre kokën, që rritet dalëngadalë e gati për të përmbytur anijen, gati vdesin nga tmerri para se ajo t'i afrohet anijes, kështu ishte edhe me këto gra. Sa herë që dëgjonin zëra e britma që u vinin, shihnin një mijë vdekje para syve, të tmerruara se mos ata që i shtrëngonin të dëshmonin, duke mos duruar mundimet, tregonin ndonjë nga të afërmit e tyre. Kështu, mund të shihje mundime brenda e jashtë. Ata brenda i mundonin xhelatët; këto gra, fuqia zotëruese e natyrës dhe dhembshuria e ndjenjave. Kishte vajtim brenda e jashtë: brenda nga ana e atyre që dilnin fajtorë, e jashtë nga ana e të afërmve të tyre. Po, madje jo vetëm këta, por edhe vetë gjykatësit vajtonin përbrenda dhe vuanin më rëndë se të gjithë të tjerët, sepse ishin të shtrënguar të merrnin pjesë në një tragjedi kaq të hidhur.

4. Sa për mua, rrija e shihja gjithë atë. Shihja se si zonjat dhe virgjëreshat, që e kishin zakon të jetonin të mbyllura në shtëpi, ishin bërë tani shfaqje për të gjithë. Si ato që ishin mësuar të prehen mbi shtroje të butë, kishin tani gurët e rrugës për shtrat. Si ato që kishin gëzuar një mori shërbëtoresh e eunukësh gjithnjë pranë, e çdo lloj nderi të jashtëm, ishin tani zhveshur nga gjithçka. Rrëzoheshin te këmbët e cilitdo, duke iu lutur të jepte çfarëdo ndihme që mundej për ata që ishin nën hetim, që të bëhej si një dhurim i përbashkët mëshire nga të gjithë. Atëherë thirra me fjalët e Solomonit: «Kotësi e kotësive, gjithçka është kotësi.» Sepse shihja se me çdo vepër përmbushej edhe ky, edhe një thënie tjetër profetike, që thotë: «Gjithë lavdia e njeriut është si lulja e barit. Bari thahet dhe lulja bie.» Sepse atëherë vërtet pasuria, fisnikëria, nami, mbrojtja e miqve, farefisi dhe gjithë gjërat e kësaj bote dolën pa asnjë vlerë: mëkati dhe shkelja e ligjit që kishte ndodhur i kishin vënë në ikje të gjitha këto ndihma. Dhe, ashtu si nëna e zogjve, kur ia kanë marrë të vegjlit: vjen, gjen folenë bosh dhe nuk mund t'i shpëtojë të vegjlit e vet të zënë robër, por, duke fluturuar rrotull duarve të gjahtarit, shfaq kështu dhembjen e vet, po kështu bënin edhe këto gra, kur fëmijët ua rrëmbyen nga shtëpitë e ua mbyllën brenda, si në një rrjetë a në një lak. S'mund të hynin e t'i lironin robërit, por shfaqnin ankthin duke u rrëzuar përtokë rrëzë dyerve, me vajtime e rënkime, e duke provuar t'u afroheshin sa më shumë atyre që i kishin zënë. Duke parë këto, m'u kthye në mendje ajo Gjykatë e Tmerrshme dhe thashë me vete: «Nëse tani, kur gjykatës janë njerëzit, as nëna, as motra, as ati, as ndonjë njeri tjetër, edhe pse i pafajshëm për veprat që janë bërë, s'mund t'i shpëtojë fajtorët, kush do të na ndodhet pranë neve, kur të gjykohemi para Gjykatës së tmerrshme të Krishtit? Kush do të guxojë të ngrejë zërin? Kush do të mundë t'i shpëtojë ata që do t'i çojnë drejt atyre dënimeve të papërballueshme?» Megjithëse ata që u nxorën atëherë në gjyq ishin njerëzit e parë të qytetit dhe vetë kreu i fisnikërisë, prapëseprapë do të kishin qenë të lumtur po t'u lejohej të humbnin gjithë pasurinë e tyre, madje, po të duhej, edhe vetë lirinë, mjaft që të vazhdonin ta gëzonin këtë jetë të tashme.

5. Por të vazhdojmë. Tashmë dita po shkonte drejt fundit, po vinte mbrëmja e vonë dhe pritej vendimi i fundit i gjykatës. Të gjithë ishin në ankth edhe më të madh dhe i luteshin Perëndisë të jepte ndonjë shtyrje e prehje, e ta prirte shpirtin e gjykatësve që t'ia linin perandorit vendimin për faktet e hetuara, se ndoshta prej kësaj do të dilte ndonjë e mirë. Për më tepër, populli i dërgonte lutje të përgjithshme Perëndisë së Mëshirshëm, duke iu përgjëruar të shpëtonte ç'kishte mbetur nga qyteti e të mos e linte të rrënohej krejt që nga themelet. Nuk mund të shihje njeri të bashkohej në atë klithmë veçse me lot. Megjithatë, asnjë nga këto gjëra nuk i preku atëherë gjykatësit brenda, ndonëse i dëgjonin. Vetëm një gjë kishin ndër mend: që të bëhej një hetim i rreptë për veprat që ishin kryer.

6. Më në fund, pasi i ngarkuan fajtorët me zinxhirë e i lidhën me hekura, i çuan në burg përmes mesit të sheshit. Njerëz që kishin mbajtur tufa kuajsh, që kishin qenë kryetarë të lojërave, që mund të numëronin një mijë detyra të ndryshme nderi që kishin mbajtur, u morën pasuritë, dhe mund të shihje vula të vëna mbi të gjitha dyert e tyre. Edhe gratë e tyre, të dëbuara nga shtëpia e prindërve, secila duhej të luante fjalë për fjalë rolin e gruas së Jobit. Sepse shkonin «duke bredhur nga shtëpia në shtëpi e nga vendi në vend, në kërkim të një strehe.» Dhe këtë nuk e gjenin lehtë, sepse gjithkush kishte frikë e dridhej t'i priste në shtëpi a t'u jepte ndihmë në çfarëdo mënyre të afërmve të atyre që ishin nën akuzë. Megjithatë, ndonëse kishin ndodhur këto gjëra, ata që vuanin i duronin të gjitha, sepse nuk qenë privuar nga jeta e tashme. As humbja e pasurisë, as çnderimi, as gjithë ai turp para botës, as ndonjë gjë tjetër e atij lloji nuk u shkaktonte mërzi. Sepse madhësia e fatkeqësisë dhe pritja e gjërave edhe më të këqija, kur i pësuan këto, ua kishin përgatitur shpirtin për një qëndresë të urtë. Dhe tani e mësuan sa gjë e thjeshtë është virtyti për ne, sa i lehtë e i shpejtë për t'u bërë, dhe se vetëm nga shkujdesja jonë duket i mundimshëm. Ata që para kësaj kohe nuk duronin dot me butësi humbjen e pak parave, tani, ndonëse i kishte zënë një frikë më e madhe dhe ndonëse kishin humbur gjithë pasurinë, ndiheshin sikur kishin gjetur një thesar, sepse nuk kishin humbur jetën. Kështu që, po të na zinte ndjenja e një ferri të ardhshëm dhe po të mendonim për ato dënime të papërballueshme, nuk do të hidhëroheshim, edhe sikur për hir të ligjit të Perëndisë të jepnim si pasurinë, ashtu edhe trupin e jetën tonë, sepse do ta dinim se do të fitonim gjëra më të mëdha: çlirimin nga tmerret që na presin në botën tjetër.

7. Ndoshta tragjedia e gjithë asaj që ju tregova jua ka zbutur fort zemrat. Por mos e merrni për keq. Sepse, ngaqë do të hyj në disa mendime më të holla dhe kërkoj nga ju një gjendje shpirti më të ndjeshme, e bëra këtë me qëllim: që, nga tmerri i rrëfimit, mendjet tuaja të shkundnin çdo plogështi, të tërhiqeshin nga çdo shqetësim i kësaj bote dhe të përcillnin me më shumë gatishmëri, në thellësi të shpirtit tuaj, fuqinë e gjërave që do të thuhen.

Fjala jonë e herës së shkuar jua tregoi mjaftueshëm se brenda nesh ndodhet një ligj i natyrshëm i së mirës dhe i së keqes. Por, që prova jonë për këtë të jetë edhe më e qartë, do t'i përvishemi përsëri sot me zell të njëjtës temë. Se Perëndia, që në fillim, kur formoi njeriun, e bëri të zotin të dallojë të dyja këto, këtë e dëshmojnë të gjithë njerëzit. Prandaj, kur mëkatojmë, të gjithë turpërohemi para atyre që na janë më poshtë. Dhe shpesh një zot shtëpie, kur shkon drejt shtëpisë së një lavireje, po të vërë re atypëraty ndonjë prej shërbëtorëve të vet më të nderuar, kthehet mbrapsht nga ajo udhë e pahijshme, i skuqur nga turpi. Përsëri, kur të tjerët na qortojnë e na ngjitin emra vesesh të caktuara, e quajmë fyerje; dhe, po të ndihemi të lënduar, i tërheqim ata që na bënë padrejtësinë përpara gjykatës publike. Kështu mund të kuptojmë ç'është vesi dhe ç'është virtyti. Prandaj Krishti, për ta shpallur këtë dhe për të treguar se nuk po sillte një ligj të huaj a një ligj që ia kalonte natyrës sonë, por atë që qëmoti e kishte vënë që më parë në ndërgjegjen tonë, pasi shqiptoi ato Lumturitë e shumta, flet kështu: «Gjithçka që doni t'ju bëjnë njerëzit juve, po ashtu bëjuni edhe ju atyre.» «Nuk duhen shumë fjalë,» thotë Ai, «as ligje të gjata, as një larmi mësimesh. Vullneti yt le të jetë ligji. A do të gëzosh mirësi? Ji i mirë me tjetrin. A do të gëzosh mëshirë? Trego mëshirë ndaj të afërmit tënd. A do të të duartrokasin? Duartrokit tjetrin. A do të të duan? Ushtro dashuri. A do të gëzosh vendin e parë? Jepja më parë atë vend tjetrit. Bëhu vetë gjykatësi, vetë ligjvënësi i jetës sate.» Dhe përsëri: «Mos i bëj tjetrit atë që urren.» Me urdhërimin e dytë do të na shtynte të largohemi nga paudhësia, me të parin, të ushtrojmë virtytin. «Mos i bëj tjetrit,» thotë, «atë që urren.» A urren të të fyejnë? Mos e fyej tjetrin. A urren të të kenë smirë? Mos ki smirë ndaj tjetrit. A urren të të mashtrojnë? Mos e mashtro tjetrin. Dhe, me një fjalë, në çdo gjë, po t'i mbajmë fort këto dy urdhërime, nuk do të na duhet asnjë mësim tjetër. Sepse njohjen e virtytit Ai e ka mbjellë në natyrën tonë, kurse ushtrimin e tij dhe ndreqjen ia ka besuar zgjedhjes sonë morale.

8. Ndoshta ajo që u tha kështu është e errët, prandaj do të përpiqem përsëri ta bëj më të qartë. Për të ditur se është gjë e mirë të ushtrosh vetëpërmbajtjen, nuk na duhen fjalë as mësim, sepse ne vetë e kemi njohjen e saj në natyrën tonë. Nuk ka nevojë të lodhemi e të mundohemi duke shkuar e pyetur nëse vetëpërmbajtja është e mirë e e dobishme, por të gjithë e pranojmë këtë njëzëri dhe askush nuk dyshon për këtë virtyt. Po ashtu edhe kurorëshkeljen e quajmë gjë të keqe, dhe as këtu nuk ka nevojë për mundim a dituri që të njihet ligësia e këtij mëkati, por të gjithë jemi të vetëmësuar në gjykime të tilla. E duartrokasim virtytin, ndonëse nuk e ndjekim, siç, nga ana tjetër, e urrejmë vesin, ndonëse e bëjmë. Dhe kjo ka qenë një vepër tejet e mirë e Perëndisë: që e ka bërë ndërgjegjen tonë dhe fuqinë tonë të zgjedhjes që, qysh më parë, para se të veprojmë, të lidhen si farefis me virtytin e të jenë në armiqësi me ligësinë.

9. Siç thashë, njohja e secilës prej këtyre gjërave qëndron brenda ndërgjegjes së të gjithë njerëzve, dhe s'na duhet asnjë mësues që të na i mësojë ato. Kurse drejtimi i sjelljes sonë i lihet zgjedhjes, zellit dhe përpjekjeve tona. E pse kështu? Sepse, po t'i kishte bërë të gjitha të vinin nga natyra, do të iknim pa kurorë e pa shpërblim. Dhe, ashtu si kafshët, që nuk marrin as shpërblim as lëvdatë për ato të mira që i kanë nga natyra, kështu as ne nuk do të gëzonim asnjë prej këtyre gjërave. Sepse të mirat natyrore nuk janë lëvdata dhe nderi i atyre që i kanë, por i Atij që i jep. Prandaj, pra, nuk ia la të gjitha natyrës. Por, nga ana tjetër, nuk e lejoi vullnetin tonë të merrte përsipër gjithë barrën e dijes dhe të drejtimit të drejtë, që të mos dëshpërohej nga mundimi i virtytit. Por ndërgjegjja i sugjeron ç'duhet bërë, kurse vullneti jep përpjekjet e veta për ta plotësuar. Se është gjë e mirë të jesh i përkorë, të gjithë e kuptojmë pa vështirësi, sepse njohja vjen nga natyra. Por nuk do të mundnim, pa vështirësi, pa i vënë fre epshit e pa vënë shumë mund, të zbatonim rregullën e vetëpërmbajtjes. Sepse kjo nuk na vjen nga natyra, siç na vjen njohja, por kërkon edhe mendje të gatshme e zell. Dhe jo vetëm në këtë drejtim na e ka bërë barrën më të lehtë, por edhe në një mënyrë tjetër: duke lejuar që edhe disa prirje të mira të gjenden natyrshëm brenda nesh. Sepse të gjithë jemi të prirur nga natyra të zemërohemi bashkë me ata që trajtohen me përbuzje (prej nga vjen që bëhemi armiq të atyre që sillen me paturpësi, ndonëse ne vetë mund të mos kemi pësuar asnjë pjesë të asaj padrejtësie), dhe të gëzohemi bashkë me ata që gëzojnë ndihmë e mbrojtje. Na mposhtin fatkeqësitë e të tjerëve, si edhe dhembshuria e ndërsjellë. Sepse, ndonëse ngjarjet fatkeqe mund të duket se sjellin një farë ligështie, prapëseprapë ushqejmë një dashuri të përbashkët për njëri-tjetrin. Dhe për këtë një njeri i urtë flet me domethënie: «Çdo kafshë e do të ngjashmen e vet, dhe njeriu të afërmin e tij.»

10. Por Perëndia na ka dhënë shumë mësues të tjerë, veç ndërgjegjes: etër për fëmijët, zotërinj për shërbëtorët, burra për gratë, mësues për nxënësit, ligjvënës e gjykatës për ata që duhen qeverisur, dhe miq për miqtë. Dhe shpesh nuk fitojmë më pak nga armiqtë sesa nga miqtë, sepse, kur armiqtë na qortojnë për fajet tona, na nxitin, edhe kundër dëshirës sonë, t'i ndreqim ato. Kaq shumë mësues ka vënë mbi ne, që të na jetë e lehtë të gjejmë ç'është e dobishme e të drejtojmë sjelljen tonë. Kështu, tërë ato gjëra që na shtyjnë drejt së mirës nuk na lënë të rrëzohemi nga ajo që na duhet. Sepse, edhe sikur t'i përbuznim prindërit, prapë, për sa u kemi frikë autoriteteve, do të jemi gjithsesi më të bindur nga ç'do të ishim ndryshe. Dhe, ndonëse mund t'i shpërfillim ato kur mëkatojmë, kurrë s'mund t'i shpëtojmë qortimit të ndërgjegjes. E, po ta çnderojmë e ta shtyjmë tej edhe këtë, prapë, për sa i druhemi mendimit të shumicës, do të jemi më të mirë. Dhe, edhe sikur të mos kemi fare turp për këtë, frika e ligjeve do të na shtypë e do të na frenojë, sado me ngurrim.

11. Kështu, etërit dhe mësuesit i marrin në dorë të rinjtë dhe i sjellin në rregull, kurse ligjvënësit dhe autoritetet marrin të rriturit. Kurse shërbëtorët, si më të prirur nga plogështia, veç atyre që u përmendën më parë, kanë zotërinjtë e tyre që t'i shtrëngojnë drejt vetëpërmbajtjes, e gratë kanë burrat e tyre. Dhe të shumta janë muret që e rrethojnë nga të gjitha anët gjininë tonë njerëzore, që të mos rrëshqasë fort lehtë e të bjerë në ligësi. Përveç gjithë këtyre, edhe sëmundjet e fatkeqësitë na mësojnë. Sepse varfëria na përmban, humbjet na kthjellin, rreziku na nënshtron, dhe ka shumë gjëra të tjera të këtij lloji. A nuk të bën frikë as ati, as mësuesi, as princi, as ligjvënësi, as gjykatësi? A nuk të shtie në turp asnjë mik, as të nguc asnjë armik? A nuk të ndreq asnjë zot shtëpie? A nuk të mëson asnjë burrë? A nuk të përmirëson asnjë ndërgjegje? Prapë, kur vjen sëmundja e trupit, shpesh i ndreq të gjitha, dhe një humbje e ka bërë të butë njeriun e pacipë. E, ç'është më shumë se kjo, fatkeqësitë e rënda, që nuk i pësojmë vetëm ne, por edhe të tjerët, shpesh na sjellin dobi të madhe. Dhe ne, që vetë nuk pësuam gjë, prapë, kur shohim të tjerë duke duruar dënimin, jemi kthjelluar prej kësaj jo më pak se ata.

12. Dhe, sa u përket veprave të mira, kushdo mund ta shohë se ndodh kjo. Sepse, ashtu si kur ndëshkohen të këqijtë të tjerët bëhen më të mirë, kështu, sa herë që të mirët bëjnë diçka të drejtë, shumë veta nxiten drejt një zelli të njëjtë. Kjo ka ndodhur edhe me heqjen dorë nga betimet. Sepse shumë veta, kur panë se të tjerët e kishin lënë zakonin e keq të betimeve, morën shembull nga zelli i tyre dhe e mundën mëkatin. Prandaj jemi edhe më të gatshëm të prekim përsëri temën e kësaj këshille. Sepse le të mos më thotë njeri se «shumë veta» e kanë arritur këtë. Nuk është kjo ajo që duam, por që ta bëjnë «të gjithë». Dhe, derisa ta shoh këtë, nuk marr dot frymë. Ai Bari kishte njëqind dele, e prapë, kur njëra prej tyre humbi, nuk ia vuri veshin shpëtimit të nëntëdhjetë e nëntave, derisa e gjeti të humburën dhe e ktheu përsëri në kope. A nuk e sheh se kjo ndodh edhe me trupin? Sepse, po të përplasemi me ndonjë pengesë e të na dalë vetëm një thua prapa, gjithë trupi vuan bashkë me atë gjymtyrë. Mos thuaj se vetëm ca të paktë kanë gabuar. Por mendo për këtë: se këta pak, po të mbeten të pandrequr, do të prishin shumë të tjerë. Ndonëse ishte vetëm një ai që kishte bërë kurvëri ndër korinthianët, prapë Pavli rënkoi sikur të kishte humbur gjithë qyteti. Dhe fort me të drejtë, sepse e dinte se, po të mos ndreqej ajo gjymtyrë, sëmundja, duke ecur përpara, do t'i sulmonte më në fund gjithë të tjerat. Pashë tani vonë, në gjykatë, ata njerëz të shquar të lidhur e të çuar nëpër shesh. Dhe, ndërsa disa çuditeshin me atë poshtërim të jashtëzakonshëm, të tjerë thoshin se nuk kishte pse të çuditeshe: sepse, atje ku bëhet fjalë për tradhti, grada s'vlen asgjë. A nuk është, pra, shumë më e vërtetë se grada s'duhet të vlejë asgjë atje ku ka paperëndishmëri?

13. Duke menduar, pra, për këto gjëra, le të zgjohemi. Sepse, po të mos i sillni ju përpjekjet tuaja në këtë punë, gjithçka nga ana jonë shkon kot. E pse kështu? Sepse me detyrën e mësimdhënies nuk është si me artet e tjera. Sepse argjendari, kur ka punuar një enë të çfarëdollojtë e e ka lënë mënjanë, të nesërmen do ta gjejë pikërisht ashtu siç e la. Edhe ai që punon bronzin, edhe gurgdhendësi, edhe çdo mjeshtër tjetër, secili do ta marrë përsëri në dorë punën e vet, çfarëdo qoftë, pikërisht në gjendjen që e la. Por me ne nuk është kështu, përkundrazi, krejt e kundërta. Sepse ne nuk kemi për të farkëtuar enë pa jetë, por shpirtra të arsyeshëm. Prandaj nuk ju gjejmë ju ashtu siç ju lëmë. Por, pasi ju kemi marrë e me mund të shumtë ju kemi gatuar, ju kemi ndrequr e ju kemi shtuar zellin, sapo largoheni prej këtej, ngutja e punëve, që ju rrethon nga çdo anë, ju prish përsëri dhe na shkakton neve vështirësi më të madhe. Prandaj ju përgjërohem e ju lutem të vini vetë dorën në punë dhe, kur të largoheni prej këtej, të tregoni për shpëtimin tuaj po atë kujdes të zjarrtë që kam treguar unë këtu për përmirësimin tuaj.

14. Ah, sikur të ishte e mundur t'i bëja unë veprat e mira në vendin tuaj, e ju të merrnit shpërblimet e atyre veprave! Atëherë nuk do t'ju jepja kaq mundim. Por si mund ta bëj këtë? Gjëja është e pamundur, sepse gjithkujt Ai do t'ia shpaguajë sipas veprave të veta. Prandaj, ashtu si një nënë, kur e sheh të birin me ethe dhe vëren vuajtjet e tij nga mbytja e nga flakërimi, shpesh e vajton dhe i thotë: «O biri im, ah sikur të mund të merrja mbi vete ethet e tua dhe të tërhiqja te vetja flakën e tyre!», kështu edhe unë tani them: Ah, sikur, duke u munduar në vendin tuaj, të mund të bëja vepra të mira për ju të gjithë! Por jo, kjo nuk bëhet. Për veprat e veta duhet të japë llogari gjithkush, dhe s'mund të shohësh një njeri të vuajë dënimin në vend të një tjetri. Prandaj dhembem e vajtoj, se atë Ditë, kur t'ju thërrasin në gjyq, unë nuk do të mund t'ju ndihmoj, sepse, të them të vërtetën, nuk kam një guxim të tillë të fjalës para Perëndisë. Por, edhe sikur të kisha shumë guxim, nuk jam më i shenjtë se Moisiu, as më i drejtë se Samueli. Për ta thuhet se, ndonëse kishin arritur një virtyt kaq të madh, nuk mundën në asnjë mënyrë t'i ndihmonin hebrenjtë, sepse ai popull i qe dorëzuar një shkujdesjeje të tepruar. Meqenëse, pra, do të ndëshkohemi ose do të shpëtohemi nga veprat tona, le të përpiqemi, ju lutem, që bashkë me gjithë urdhërimet e tjera, të përmbushim edhe këtë, që, duke u ndarë më në fund nga kjo jetë me një shpresë të mbarë, të fitojmë ato të mira që na janë premtuar, me anë të hirit dhe të njeridashjes së Zotit tonë Jisu Krisht, nëpërmjet të Cilit dhe bashkë me të Cilin i qoftë lavdia Atit, së bashku me Frymën e Shenjtë, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.