Mbi Statujat, Homilia XV

1. Sot, ashtu si të shtunën e shkuar, do të na duhej të hynim në çështjen e agjërimit. Le të mos mendojë askush se ç'thashë ishte jashtë kohe. Sepse gjatë ditëve të agjërimit, këshilla dhe qortimi mbi këtë temë as që duhen fare; vetë ardhja e këtyre ditëve i nxit edhe më të plogështit drejt përpjekjes së agjërimit. Mirëpo shumë veta, kur janë gati të nisin agjërimin, sikur barku po t'i dorëzohej një rrethimi të gjatë, grumbullojnë që më parë një rezervë grykësie e dehjeje. E pastaj, kur lëshohen të lirë, dalin si nga një zi buke e gjatë dhe si nga një burg i rëndë, e turren mbi tryezë me një lakmi të pahijshme, thua se përpiqen të prishin sërish, me anë të një teprie grykësie, dobinë e fituar me agjërim. Prandaj do të duhej, edhe atëherë edhe tani, ta ngrinim çështjen e vetëpërmbajtjes. Megjithatë, as kohët e fundit nuk kemi thënë gjë të tillë, as tani nuk do të flasim për të. Sepse frika e fatkeqësisë që na kanoset mjafton, në vend të qortimit e këshillës më të fortë, për ta kthjelluar shpirtin e gjithkujt. Sepse kush është aq i mjerë e i poshtëruar, sa të dehet në një stuhi të tillë? Kush është aq i pandjeshëm, kur qyteti trandet kështu dhe i kanoset një anijembytje e tillë, sa të mos bëhet i përmbajtur e syçelë, dhe të mos përmirësohet më thellë nga kjo vështirësi sesa nga çdo lloj qortimi a këshille tjetër? Sepse fjala nuk do të mund të bëjë aq sa bën frika. Dhe pikërisht këtë tani mund ta tregojmë nga ngjarjet që kanë ndodhur. Sa fjalë harxhuam më parë duke nxitur shumë veta të shkujdesur, duke i këshilluar të rrinin larg teatrove dhe ndyrësive të atyre vendeve! E prapë nuk rrinin larg. Përkundrazi, gjithnjë këtë ditë grumbulloheshin te shfaqjet e paligjshme të vallëzuesve. E mbanin mbledhjen e tyre djallëzore përballë kuvendit të plotë të Kishës së Perëndisë, kaq sa britmat e tyre të egra, të mbartura nga ajri prej andej, ushtonin kundër psalmeve që këndonim këtu. Por ja, tani, ndërsa ne heshtnim e nuk thoshim asgjë për këtë, ata vetë e mbyllën skenën e tyre, dhe hipodromi mbeti i shkretë! Më parë, shumë nga tanët nxitonin drejt tyre. Por tani të gjithë ikën prej andej dhe erdhën këtu në kishë, dhe të gjithë njësoj bashkohen për të lavdëruar Perëndinë tonë!

2. A e sheh se ç'dobi erdhi nga frika? Po të mos ishte frika gjë e mirë, etërit nuk do të vinin kujdestarë mbi fëmijët e tyre, as ligjvënësit autoritete mbi qytetet. Ç'mund të jetë më e rëndë se ferri? E megjithatë asgjë s'është më e dobishme se frika prej tij; sepse frika e ferrit do të na sjellë kurorën e mbretërisë. Ku ka frikë, s'ka smirë. Ku ka frikë, dashuria për paranë nuk të shqetëson. Ku ka frikë, zemërimi shuhet, epshi i lig frenohet, dhe çdo pasion i paarsyeshëm çrrënjoset. Dhe ashtu si në një shtëpi ku rri gjithnjë një ushtar i armatosur, nuk guxon të shfaqet as cub, as hajdut, as ndonjë keqbërës i tillë, po ashtu, sa kohë që frika sundon në mendjet tona, asnjë prej pasioneve të ulëta nuk na sulmon lehtë. Të gjitha ikin e syrgjynosen, të përzëna gjithkah nga pushteti sundimtar i frikës. Dhe jo vetëm këtë dobi nxjerrim nga frika, por edhe një tjetër shumë më të madhe. Sepse ajo jo vetëm i dëbon pasionet tona të liga, por sjell edhe çdo lloj virtyti me lehtësi të madhe. Ku ka frikë, ka zell në dhënien e lëmoshës, ka lutje të zjarrtë, ka lot të ngrohtë e të shpeshtë, ka psherëtima plot pendim. Sepse asgjë nuk e gëlltit mëkatin, dhe nuk e rrit e lulëzon virtytin, aq sa një gjendje e vazhdueshme frike. Prandaj është e pamundur që ai që nuk rron në frikë të veprojë drejt, ashtu siç është e pamundur, nga ana tjetër, që njeriu që rron në frikë të shkojë ters.

3. Le të mos trishtohemi, pra, të dashur, le të mos ligështohemi për shkak të mundimit të tanishëm. Por le të admirojmë planin e mençur të urtësisë së Perëndisë. Sepse pikërisht me ato mjete me të cilat djalli shpresonte të përmbyste qytetin tonë, Perëndia e ripërtëriu dhe e ndreqi atë. Djalli nxiti disa njerëz të paligjshëm t'i trajtonin me përbuzje vetë statujat e perandorit, që të rrënoheshin vetë themelet e qytetit. Por Perëndia e përdori pikërisht këtë rrethanë për ndreqjen tonë më të madhe, duke dëbuar çdo plogështi me tmerrin e zemërimit që pritej. Dhe puna doli krejt e kundërta nga ç'donte djalli, pikërisht me mjetet që ai vetë kishte përgatitur. Sepse qyteti ynë po pastrohet çdo ditë. Rrugicat, udhëkryqet dhe sheshet e mbledhjeve po çlirohen nga këngët epshore e të shthurura. Nga të kthehesh, ka lutje, ka falënderime, ka lot, në vend të të qeshurës së ashpër. Ka fjalë urtësie të shëndoshë në vend të të folurit të ndyrë, dhe gjithë qyteti ynë është bërë Kishë: dyqanet janë mbyllur, dhe të gjithë merren tërë ditën me këto lutje të përbashkëta, duke e thirrur Perëndinë me një zë të vetëm, me shumë zjarr. Ç'predikim, ç'qortim, ç'këshillë, sa kohë do të mjaftonte ndonjëherë për t'i arritur këto?

4. Për këtë, pra, le të jemi mirënjohës, dhe le të mos jemi idhnakë a të pakënaqur. Sepse që frika është gjë e mirë, e bëri të qartë ajo që thamë. Por dëgjoni Solomonin teksa jep një mësim urtësie për këtë, Solomonin që u rrit në çdo rehati dhe gëzoi shumë siguri. Ç'thotë, pra? «Më mirë të shkosh në shtëpinë e zisë sesa në shtëpinë e gazit.» Ç'thua, të pyes? A është më mirë të shkosh atje ku ka vaj, ku ka vajtime, ku ka psherëtima e ankth e kaq shumë trishtim, sesa atje ku ka valle, ku ka cimbale e të qeshura e luks e të ngrënë e të pirë me bollëk? Po, me të vërtetë, përgjigjet ai. Dhe më thuaj, pse është kështu, e për ç'arsye? Sepse te shtëpia e gazit lind pafytyrësia, kurse te shtëpia e zisë lind përmbajtja. Kur dikush shkon në gostinë e ndonjë njeriu më të pasur, s'do ta shohë më shtëpinë e vet me të njëjtën kënaqësi. Kthehet te gruaja i pakënaqur; i pakënaqur ha në tryezën e vet; është ashpër me shërbëtorët e vet, me fëmijët e vet, me këdo në shtëpi, ngaqë e ndien varfërinë e vet edhe më fort nga pasuria e të tjerëve. Dhe kjo s'është e keqja e vetme. Ai shpesh e ka smirë edhe atë që e ftoi në gosti, dhe kthehet në shtëpi pa nxjerrë kurrfarë dobie. Ndërsa për shtëpinë e zisë, s'mund të thuhet gjë e tillë. Përkundrazi, aty fitohet shumë urtësi shpirtërore, si edhe përmbajtje. Sepse, sapo dikush ka shkelur pragun e një shtëpie ku ndodhet një kufomë, dhe ka parë të vdekurin që rri pa zë, e gruan që shkul flokët, që gërvisht faqet dhe që plagos krahët, ai zbutet. Fytyra i bëhet e trishtuar. Dhe secili nga ata që rrinë bashkë s'mund t'i thotë tjetrit veçse kaq: «S'jemi asgjë, dhe ligësia jonë është e patregueshme!» Ç'mund të jetë më e mbushur me urtësi se këto fjalë, kur ne njëherazi pranojmë parëndësinë e natyrës sonë, fajësojmë ligësinë tonë dhe i quajmë për asgjë gjërat e tanishme? Duke shprehur, ndonëse me fjalë të tjera, pikërisht atë mendim të Solomonit, atë mendim kaq të mrekullueshëm e plot me urtësi hyjnore: «Kotësi e kotësive, gjithçka është kotësi.» Ai që hyn në shtëpinë e zisë, qan menjëherë për të vdekurin, edhe sikur ky të jetë armik. A e sheh sa më e mirë është ajo shtëpi se tjetra? Sepse atje, edhe sikur të jetë mik, e ka smirë; kurse këtu, edhe sikur të jetë armik, qan. Kjo është ajo që Perëndia kërkon prej nesh mbi gjithçka: që të mos tallemi me ata që na kanë shkaktuar hidhërim. Dhe jo vetëm këto dobi mund të mbledhim, por edhe të tjera që s'janë më të pakta se këto. Sepse secilit i bien ndër mend edhe mëkatet e veta, edhe Gjykata e tmerrshme, Llogaria e madhe dhe Gjyqi. Dhe ndonëse mund të ketë vuajtur një mijë të këqija nga të tjerët e të ketë arsye për hidhërim në shtëpi, do të marrë e do të mbartë me vete ilaçin për të gjitha këto. Sepse, kur mendon se edhe ai vetë, edhe të gjithë ata që fryhen nga mendjemadhësia, pas pak do të pësojnë të njëjtën gjë, dhe se të gjitha gjërat e tanishme, qofshin të këndshme a të dhimbshme, janë kalimtare, ai kështu kthehet në shtëpi i shkarkuar nga çdo hidhërim e smirë, me zemër të lehtë e të gëzuar. Prandaj që andej e tutje do të jetë më i butë, më i urtë e më dashamirës me të gjithë, si edhe më i mençur, sepse frika e gjërave që vijnë i ka hyrë në shpirt dhe i ka djegur të gjitha ferrat.

6. Gjithë këtë e kuptoi Solomoni kur tha: «Më mirë të shkosh në shtëpinë e zisë sesa në shtëpinë e pijes.» Nga njëra lind shkujdesja, nga tjetra një kujdes i zjarrtë. Nga njëra, përbuzja; nga tjetra, frika, një frikë që na çon drejt ushtrimit të çdo virtyti. Po të mos ishte frika gjë e mirë, Krishti nuk do të kishte harxhuar fjalime kaq të gjata e kaq të shpeshta për ndëshkimin dhe hakmarrjen që vjen. Frika s'është gjë tjetër veçse mur, mbrojtje dhe kullë e pathyeshme. Sepse vërtet kemi nevojë për shumë mbrojtje, ngase ka shumë prita nga çdo anë. Ashtu si thotë sërish po ky Solomon, duke na qortuar: «Kupto se ecën në mes të leqeve dhe se shkel mbi bedenat e qyteteve.» Oh, me sa gjëra të mira është mbushur plot kjo thënie! Po, jo më pak se e para! Le ta shkruajmë, pra, secili prej nesh, në mendjet tona, dhe le ta mbajmë përherë në kujtesë, e nuk do të mëkatojmë lehtë. Le ta shkruajmë atje, pasi ta kemi mësuar më parë me përpikëri të plotë. Sepse ai nuk thotë «Vër re» se ecën në mes të leqeve, por «Kupto!». E për ç'arsye tha «Dallo»? Ai na thotë se laku është i fshehur; sepse ky është vërtet lak, kur shkatërrimi nuk duket haptas dhe dëmi nuk është i dukshëm, por rri i fshehur nga të gjitha anët. Prandaj thotë «Kupto!». Të duhet shumë të menduar dhe shqyrtim i kujdesshëm. Sepse, ashtu si djemtë i mbulojnë kurthet me dhe, po ashtu djalli i mbulon mëkatet tona me kënaqësitë e kësaj jete.

7. Por «kupto», duke vëzhguar me kujdes. Dhe nëse të bie në rrugë ndonjë fitim, mos shiko vetëm fitimin, por shqyrtoje me kujdes, se mos diku brenda fitimit fshihet vdekja e mëkati; dhe po ta vësh re këtë, ik prej tij. Sërish, kur të të dalë përpara ndonjë kënaqësi a qejf, mos shiko vetëm kënaqësinë, por, se mos diku në thellësi të saj rri e mbështjellë ndonjë paudhësi, kërko nga afër, dhe po ta zbulosh, largohu me nxitim! Dhe po të të japë dikush këshillë, a të të lajkatojë, a të të miklojë, a të të premtojë nderime, a çfarëdo gjëje tjetër të tillë, le të bëjmë shqyrtimin më të hollë, dhe le ta shohim çështjen nga të gjitha anët, se mos na gjen diçka e dëmshme, diçka e rrezikshme përmes kësaj këshille, a nderi, a vëmendjeje, dhe të vërsulemi mbi të me nxitim e pa e ditur. Sepse, po të kishte vetëm një a dy leqe, ruajtja do të ishte e lehtë. Por ja, dëgjoni si flet Solomoni kur do të tregojë shumësinë e tyre: «Kupto se ecën në mes të leqeve.» Ai nuk thotë se «kalon pranë» leqeve, por «në mes» të leqeve. Nga të dyja anët janë gropat; nga të dyja anët mashtrimet. Dikush del në treg; sheh një armik; ndizet vetëm nga pamja e tij! Sheh një mik të nderuar; e kap smira! Sheh një të varfër; e përbuz e s'ia var fare! Sheh një të pasur; e ka smirë! Sheh dikë të keqtrajtuar; tërhiqet me neveri! Sheh dikë që bën padrejtësi; zemërohet! Sheh një grua të bukur, dhe kapet! A e sheh, i dashur, sa leqe ka? Prandaj është thënë: «Kujto se ecën në mes të leqeve.» Ka leqe në shtëpi, leqe në tryezë, dhe leqe në marrëdhëniet me njerëzit. Shumë shpesh dikush, pa e vënë re, në besimin e miqësisë, nxjerr nga goja ndonjë hollësi të atyre gjërave që s'duhen përsëritur më, dhe shkaktohet një rrezik kaq i madh, sa shkatërrohet gjithë familja!

8. Nga çdo anë, pra, le t'i shqyrtojmë nga afër këto gjëra. Shpesh gruaja, shpesh fëmijët, shpesh miqtë, shpesh fqinjët i kanë dalë lak atij që s'ruhet! E pse, pyetet, ka kaq shumë leqe? Që të mos fluturojmë poshtë, por të kërkojmë gjërat që janë lart. Sepse, ashtu si zogjtë, sa kohë çajnë ajrin e lartë, nuk kapen lehtë, po ashtu edhe ti, sa kohë shikon nga gjërat e larta, s'do të kapesh lehtë, as nga lak, as nga ndonjë kurth tjetër. Djalli është gjahtar zogjsh. Ngrihu, pra, aq lart sa të mos të arrijnë shigjetat e tij. Njeriu që është ngjitur lart s'do të admirojë më asgjë në punët e kësaj jete. Por, ashtu si, kur ngjitemi në majë të maleve, qyteti dhe muret e tij na duken të vegjël, dhe njerëzit na duken sikur ecin mbi tokë si milingona, po ashtu, kur të jesh ngjitur në lartësitë e urtësisë shpirtërore, asgjë mbi tokë s'do të mund të të magjepsë. Përkundrazi, çdo gjë, po, edhe pasuria, edhe lavdia, edhe nderi, edhe çfarëdo tjetër e atij lloji, do të duket e parëndësishme, kur t'i vësh sytë nga gjërat qiellore. Sipas Pavlit, të gjitha lavditë e jetës së tanishme dukeshin të parëndësishme, dhe më të padobishme se gjërat e vdekura. Prandaj thirrja e tij: «Bota është kryqëzuar për mua.» Prandaj edhe qortimi i tij: «Vini mendjen tuaj në gjërat e larta.» Lart? Për ç'lloj gjërash po flet, të lutem? Ku është dielli, ku është hëna? Jo, thotë ai. Po ku, atëherë? Ku janë engjëjt? Ku kryeengjëjt? Ku kerubinët? Ku serafimët? Jo, thotë ai. Po ku, atëherë? «Ku Krishti rri në të djathtë të Perëndisë.»

9. Le të bindemi, pra, dhe le ta mendojmë këtë vazhdimisht: ashtu si zogut të zënë në lak s'i bëjnë punë krahët, por i rrahur kot e pa dobi, po ashtu edhe ty s'të hyjnë në punë arsyetimet e tua, kur të jesh pushtuar me forcë nga epshi i lig. Sado që të mundohesh, je i kapur! Për këtë arsye u janë dhënë krahët zogjve: që t'u shmangen leqeve. Për këtë arsye njerëzit kanë fuqinë e të menduarit: që t'i shmangen mëkatit. Ç'falje, pra, a ç'shfajësim do të kemi, kur bëhemi më të pandjeshëm se kafshët? Sepse zogu që u zu njëherë në lak, por pastaj shpëtoi, dhe dreri që ra në rrjetë, por e çau atë, zihen me vështirësi sërish me të njëjtat, ngaqë përvoja bëhet mësuese kujdesi për gjithkënd. Kurse ne, ndonëse shpesh zihemi në të njëjtat rrjeta, biem prapë në po ato; dhe ndonëse jemi nderuar me arsye, s'e imitojmë largpamësinë e kujdesin e kafshëve të paarsyeshme! Prandaj, sa herë, nga shikimi i një gruaje, pësojmë një mijë të këqija! Kthehemi në shtëpi, ushqejmë një dëshirë të pamasë, dhe provojmë ankth për shumë ditë. E prapë s'bëhemi të matur. Por, sapo e kemi shëruar mezi një plagë, biem sërish në po atë të keqe, dhe kapemi me po ato mjete; dhe për hir të kënaqësisë së shkurtër të një vështrimi, durojmë njëfarë mundimi të gjatë e të pandërprerë. Por, po të mësojmë ta përsërisim vazhdimisht me veten këtë thënie, do të ruhemi nga të gjitha këto të këqija të rënda.

10. Bukuria e gruas është laku më i madh. Ose më mirë, jo bukuria e gruas, por vështrimi i shfrenuar! Sepse s'duhet të fajësojmë sendet, por veten dhe shkujdesjen tonë. As s'duhet të themi: Le të mos ketë gra, por: Le të mos ketë kurorëshkelje. S'duhet të themi: Le të mos ketë bukuri, por: Le të mos ketë kurvëri. S'duhet të themi: Le të mos ketë bark, por: Le të mos ketë grykësi; sepse barku nuk e bën grykësinë, por pakujdesia jonë. S'duhet të themi se pikërisht nga të ngrënët e të pirët vijnë të gjitha këto të këqija; sepse s'është prej kësaj, por prej shkujdesjes e pangopësisë sonë. Kështu, djalli as hëngri, as piu, e prapë ra! Pavli hëngri e piu, dhe u ngjit në qiell! Sa veta i dëgjoj të thonë: Le të mos ketë varfëri! Prandaj le t'ua mbyllim gojën atyre që murmurisin për gjëra të tilla. Sepse është blasfemi të nxjerrësh ankesa të tilla. Atyre, pra, le t'u themi: Le të mos ketë shpirtvogëlsi. Sepse varfëria sjell të mira të panumërta në jetën tonë, dhe pa varfërinë pasuria do të ishte e padobishme. Prandaj s'duhet të fajësojmë as njërën, as tjetrën prej tyre; sepse varfëria dhe pasuria janë njësoj armë që e shpien drejt virtytit, po të duam. Ashtu si ushtari trim, cilëndo armë të marrë, tregon virtytin e vet, po ashtu ai i pazoti e frikacak pengohet nga secila. Dhe që ta mësosh se kjo është e vërtetë, kujto, të lutem, rastin e Jobit, që u bë edhe i pasur, edhe i varfër, dhe i përdori njësoj të dyja këto armë, dhe fitoi në të dyja. Kur ishte i pasur, tha: «Dera ime ishte e hapur për këdo që vinte.» Por kur ishte bërë i varfër: «Zoti dha, dhe Zoti mori. Ashtu si i pëlqeu Zotit, ashtu ndodhi.» Kur ishte i pasur, tregoi shumë mikpritje; kur ishte i varfër, shumë durim. Po ti, atëherë, je i pasur? Trego shumë bujari! Je bërë i varfër? Trego shumë qëndresë e durim! Sepse as pasuria s'është e keqe, as varfëria në vetvete; por këto, secila prej tyre, bëhen të tilla sipas zgjedhjes së lirë të atyre që i përdorin. Le ta stërvitim veten, pra, të mos ushqejmë mendime të tilla për këto çështje, dhe le të mos fajësojmë veprat e Perëndisë, por zgjedhjen e ligë të njerëzve. Pasuria s'është në gjendje t'i sjellë dobi shpirtvogëlit; as varfëria s'është kurrë në gjendje ta dëmtojë zemërmadhin.

11. Le t'i dallojmë, pra, leqet, dhe le të ecim larg tyre! Le t'i dallojmë greminat, dhe le të mos u afrohemi fare! Ky do të jetë themeli i sigurisë sonë më të madhe: të shmangim jo vetëm gjërat mëkatare, por edhe ato që duken pa gjë, e prapë priren të na bëjnë të pengohemi drejt mëkatit. Për shembull: të qeshësh, të flasësh me shaka, s'duket mëkat i pranuar, por të çon drejt mëkatit të pranuar. Kështu, të qeshurat shpesh lindin të folur të ndyrë, dhe të folurit e ndyrë vepra edhe më të ndyra. Shpesh nga fjalët e të qeshurat dalin sharje e fyerje; dhe nga sharja e fyerja, goditje e plagë; dhe nga goditjet e plagët, kërdi e vrasje. Nëse, pra, do të marrësh këshillë të mirë për veten, shmang jo vetëm fjalët e ndyra e veprat e ndyra, a goditjet, plagët e vrasjet, por edhe vetë të qeshurën e pavend dhe vetë gjuhën e talljes, sepse këto gjëra kanë dalë rrënja e të këqijave që pasojnë. Prandaj Pavli thotë: «Asnjë fjalë budallaqe as tallje të mos dalë nga goja jote.» Sepse, ndonëse kjo në vetvete duket gjë e vogël, bëhet, megjithatë, shkak i shumë të keqes për ne. Sërish, të jetosh në luks s'duket krim i dukshëm e i pranuar, por pastaj lind tek ne të këqija të mëdha: dehje, dhunë, zhvatje dhe grabitje. Sepse ai që rron shthurur e me bollëk, që i bën barkut një shërbim të tepruar, shpesh detyrohet të vjedhë, të rrëmbejë pasurinë e të tjerëve, e të përdorë zhvatje e dhunë. Nëse, pra, i shmangesh jetesës me luks, heq themelin e zhvatjes, të grabitjes, të dehjes dhe të një mijë të këqijave të tjera, duke e prerë rrënjën e paudhësisë që në majë. Prandaj Pavli thotë se «ajo që rron në qejfe, ka vdekur ndonëse rron». Sërish, të shkosh në teatro, a të shohësh garën e kuajve, a të luash me zare, s'u duket shumicës së njerëzve krim i pranuar, por na fut në jetë një ushtri të pafund mjerimesh. Sepse koha e kaluar në teatro prodhon kurvëri, shthurje dhe çdo lloj ndyrësie. Edhe pamja e garës së kuajve sjell grindje, sharje, goditje, fyerje dhe armiqësi të përhershme. Dhe pasioni për të luajtur me zare ka shkaktuar shpesh blasfemi, padrejtësi, zemërim, qortime dhe një mijë gjëra të tjera edhe më të tmerrshme.

12. Prandaj, le të shmangim jo vetëm mëkatet, por edhe ato gjëra që duken pa gjë, e prapë dalëngadalë na çojnë në këto keqbërje. Ai që ecën buzë greminës, edhe pse mund të mos rrëzohet, dridhet; dhe shumë shpesh përmbyset pikërisht nga kjo dridhje, dhe bie deri në fund. Po ashtu edhe ai që s'u shmanget mëkateve që larg, por ecën pranë tyre, do të rrojë në frikë, dhe shpesh do të bjerë në to. Veç kësaj, ai që shikon me lakmi bukuritë e huaja, edhe pse mund të mos kryejë kurorëshkelje, duke bërë kështu ka ushqyer epsh, dhe është bërë tashmë kurorëshkelës sipas fjalës së Krishtit; dhe shpesh, pikërisht nga ky epsh, shpihet drejt mëkatit të vërtetë. Le të tërhiqemi, pra, larg mëkateve. Do të rrosh me përmbajtje? Shmang jo vetëm kurorëshkeljen, por edhe vështrimin e shfrenuar! Do të jesh larg fjalëve të ndyra? Shmang jo vetëm fjalët e ndyra, por edhe të qeshurën e pamasë dhe çdo lloj epshi. Do të rrish larg vrasjeve? Shmang edhe sharjen. Do të rrish larg dehjes? Shmang luksin e tryezat me bollëk, dhe shkule vesin që në rrënjë.

13. Shfrenimi i gjuhës është lak i madh, dhe kërkon një fre të fortë. Prandaj dikush thotë: «Buzët e veta i janë lak i fuqishëm njeriut, dhe ai zihet nga fjalët e gojës së vet.» Mbi të gjitha gjymtyrët e tjera, pra, le ta zotërojmë këtë; le ta frenojmë; dhe le të dëbojmë nga goja sharjet, poshtërsimet, gjuhën e ndyrë e shpifëse, dhe zakonin e lig të betimeve. Sepse sërish fjala jonë na solli te po ajo këshillë. Por dje isha marrë vesh me ju, të dashur, se s'do të flisja më për këtë urdhërim, ngaqë është thënë mjaftueshëm për të në të gjitha ditët e shkuara. Po ç'do të bëhet me mua? S'e duroj dot ta ndërpres këtë këshillë, derisa të shoh se e keni vënë në praktikë; sepse edhe Pavli, kur u thotë galatasve: «Tash e tutje askush të mos më shqetësojë», duket se sërish i takoi e u foli atyre. I tillë është përdëllimi atëror: ndonëse thonë se do të ikin, prapë s'ikin, derisa të shohin se bijtë e tyre janë ndrequr. A e dëgjuat sot se ç'na thotë profeti për betimet? «Ngrita sytë e mi dhe pashë, thotë, dhe ja, një drapër fluturues, njëzet kutë i gjatë dhe dhjetë kutë i gjerë; dhe ai më tha: Ç'sheh? Dhe unë thashë: Shoh një drapër fluturues, njëzet kutë të gjatë e dhjetë kutë të gjerë. Do të hyjë edhe, thotë, në shtëpinë e gjithkujt që betohet në emrin tim, dhe do të mbetet në mes, dhe do të rrëzojë gurët e drurët.» Ç'është, pra, kjo që thuhet këtu? E për ç'arsye është në formën e një «drapri», madje të një «drapri fluturues», që hakmarrja shihet të ndjekë ata që betohen? Që të shohësh se gjyqi është i pashmangshëm, dhe ndëshkimi s'mund të shmanget. Sepse nga një shpatë fluturuese dikush ndoshta mund të shpëtonte, por nga një drapër që bie mbi qafë e që vepron në vend të një litari, s'mund të shpëtojë askush. E kur i shtohen edhe krahët, ç'shpresë tjetër mbetet për shpëtim? Po përse i rrëzon gurët e drurët e shtëpisë së atij që betohet? Që rrënoja të jetë një ndreqje për të gjithë. Sepse, meqë është e nevojshme që dheu ta fshehë betuesin kur të vdesë, vetë pamja e shtëpisë së tij të rrënuar, tashmë e bërë grumbull gërmadhash, do të jetë një qortim për të gjithë ata që kalojnë e e shohin, që të mos guxojnë të bëjnë të njëjtën, se mos pësojnë të njëjtën; dhe do të jetë një dëshmi e përhershme kundër mëkatit të të vdekurit. Shpata s'është aq shpuese sa natyra e një betimi! Jatagani s'është aq shkatërrues sa goditja e një betimi! Ai që betohet, ndonëse duket se rron, ka vdekur tashmë, dhe e ka marrë goditjen vdekjeprurëse. Dhe ashtu si njeriu që i është vënë litari në qafë, para se të ketë dalë nga qyteti e të ketë arritur te gropa, dhe para se të ketë parë xhelatin që rri mbi të, është i vdekur që nga çasti kur kaloi dyert e gjykatores, po ashtu edhe ai që betohet.

14. Gjithë këtë le ta kemi parasysh, dhe le të mos i vëmë të betohen vëllezërit tanë. Ç'bën, o njeri? Në tryezën e shenjtë kërkon një betim, dhe atje ku Krishti rri i therur, aty ther vëllanë tënd. Cubat, vërtet, vrasin nëpër rrugë; kurse ti e ther birin para syve të nënës, duke kryer një vrasje më të mallkuar se vetë Kaini; sepse ai e vrau vëllanë në vetmi dhe vetëm me vdekjen e tanishme, kurse ti e ther vëllanë në mes të kishës, dhe atë me vdekjen e pavdekshme që do të vijë! Sepse a mendoni se kisha u bë për këtë qëllim, që të betohemi? Po, për këtë u bë, që të lutemi! A është vënë Tryeza atje, që të bëjmë përbetime? Është vënë atje për këtë qëllim, që të zgjidhim mëkatet, jo që t'i lidhim. Por ti, nëse s'ke ndër mend gjë tjetër, nderoje të paktën atë libër, që e zgjat përpara kur vë dikë të betohet; dhe hape Ungjillin, që e merr në dorë kur urdhëron betimin; dhe kur të dëgjosh se ç'shpall Krishti aty për betimet, dridhu dhe hiq dorë! Ç'thotë, pra, Ai atje për betimet? «Por unë po ju them: Mos u betoni fare.» E ti e kthen në betim vetë Ligjin që e ndalon betimin! Oh, ç'përbuzje! Oh, ç'poshtërsi! Sepse bën pikërisht të njëjtën gjë, sikur dikush t'i thoshte ligjvënësit që e ndalon vrasjen, të bëhej vetë pjesëmarrës në vrasje. S'vajtoj e s'qaj aq shumë, kur dëgjoj se disa veta vriten nëpër rrugë, sa psherëtij, derdh lot e tmerrohem, kur shoh dikë që i afrohet kësaj Tryeze, që vë duart mbi të, që prek Ungjijtë, dhe betohet! Je në dyshim, të pyes, për para, dhe do të vrasësh një shpirt? Ç'fiton që të barazojë dëmin që i bën shpirtit tënd, dhe të afërmit tënd? Nëse beson se njeriu është i drejtë, mos ia vër detyrimin e betimit; por nëse e di se është gënjeshtar, mos e detyro të bëjë betim të rremë. «Por që të kem siguri të plotë», thotë dikush. Me të vërtetë, kur nuk e ke vënë të betohet, atëherë do të marrësh një siguri të mirë e të plotë.

15. Sepse tani, kur të jesh kthyer në shtëpi, do të jesh vazhdimisht pre e ndërgjegjes, teksa arsyeton kështu me veten: «A ishte, pra, kot që e vura të betohej? Mos u betua vërtet rrejshëm? Mos u bëra unë shkaku i mëkatit?» Por nëse s'e vë të betohet, do të marrësh shumë ngushëllim kur të kthehesh në shtëpi, duke i dhënë falënderime Perëndisë e duke thënë: «I bekuar qoftë Perëndia, që e përmbajta veten, dhe s'e detyrova të betohej më kot e pa dobi. Larg qoftë ari! Vdektë paraja!» Sepse ajo që na jep siguri veçanërisht është se s'e shkelëm ligjin, as e detyruam tjetrin ta shkelte. Mendo për hir të Kujt s'e vure dikë të betohej; dhe kjo do të të mjaftojë për freskim e ngushëllim. Shpesh, vërtet, kur ndodh një sherr, e durojmë me qëndresë të fyerit, dhe i themi atij që na fyen: «Ç'të të bëj? Filani më pengon, ai që të mbron; m'i mban duart mbrapa.» Dhe kjo mjafton për të na ngushëlluar. Kështu, kur je gati të vësh dikë të betohet, përmbaje veten; ndalu; dhe thuaji atij që është gati të betohet: «Ç'të të bëj? Perëndia më ka ndaluar të vë dikë të betohet. Ai tani më mban mbrapa.» Kjo mjafton edhe për nderin e Ligjvënësit, edhe për sigurinë tënde, edhe për ta mbajtur në frikë atë që është gati të betohet. Sepse, kur ta shohë se ne kemi kaq frikë t'i vëmë të tjerët të betohen, shumë më tepër do të ketë frikë ai vetë të betohet pa mend. Po të thuash kështu, kthimi yt në shtëpi do të ishte me plot siguri. Dëgjoje Perëndinë, pra, në urdhërimet e Tij, që Ai Vetë të të dëgjojë ty në lutjet e tua! Kjo fjalë do të shkruhet në qiell, dhe do të të rrijë pranë në Ditën e Gjyqit, dhe do të të shlyejë shumë mëkate.

16. Edhe këtë le ta kemi parasysh jo vetëm për betimin, por për çdo gjë. Dhe kur jemi gati të bëjmë ndonjë vepër të mirë për hir të Perëndisë, dhe del se sjell humbje me vete, le të mos shohim vetëm humbjen e lidhur me punën, por fitimin që do të korrim duke e bërë atë për Perëndinë. Domethënë: Të fyeu dikush? Duroje fisnikërisht! Dhe kështu do të bësh, po të mos mendosh vetëm për fyerjen, por për madhështinë e Atij që të urdhëron ta durosh, dhe do ta durosh me butësi. I dhe një lëmoshë? Mos mendo për shpenzimin, por për frytin që lind nga shpenzimi. Të hoqën para me gjobë? Falëndero, dhe shiko jo vetëm dhembjen që vjen nga humbja, por fitimin që vjen nga falënderimi. Po ta rregullojmë kështu veten, asnjë nga ato ngjarje të rënda që mund të na gjejnë s'do të na japë dhembje. Përkundrazi, nga ato gjëra që mund të duken të rënda, do të dalim madje fitimtarë; dhe humbja do të jetë më e ëmbël e më e dëshiruar se pasuria, dhembja se kënaqësia, dhe gazi e fyerja se nderi. Kështu të gjitha gjërat e kundërta do të kthehen në fitim për ne. Dhe këtu do të gëzojmë shumë qetësi, e atje do të arrijmë mbretërinë e qiellit; të cilën Perëndia dhëntë që të gjithë të jemi të denjë ta arrijmë, me hirin dhe dashamirësinë e Zotit tonë Jisu Krisht, nëpërmjet të Cilit dhe bashkë me të Cilin, Atit bashkë me Frymën e Shenjtë, i qoftë lavdia, pushteti dhe nderi, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.