Mbi Statujat, Homilia XVI

1. E lëvdoj kujdesin e prefektit. Kur e pa qytetin të trazuar, me secilin gati për të ikur, ai erdhi këtu, ju ngushëlloi dhe ju ngjalli shpresa të mira. Por për ju u skuqa dhe u turpërova. Pas kaq predikimesh, të gjata e të shpeshta, juve ju është dashur ngushëllim nga jashtë. Doja të hapej dheu e të më gëlltiste, kur e dëgjova tek bisedonte me ju, herë duke ju ngushëlluar, herë duke qortuar një frikë kaq të pavend e të pamend. Sepse nuk ishte e hijshme që t'ju mësonte ai. Përkundrazi, ju vetë duhej të ishit mësues për të gjithë ata që s'besojnë. Pavli nuk lejonte as të dilje në gjyq para atyre që s'besojnë. Kurse ti, pas kaq këshillash nga Etërit tanë, ke pasur nevojë për mësues nga jashtë. Disa endacakë e horra e trazuan sërish këtë qytet të madh dhe e hodhën në arrati. Me ç'sy do t'i shohim që tani e tutje ata që s'besojnë, ne që u treguam kaq të druajtur e frikacakë? Me ç'gjuhë do t'u flasim e do t'i bindim të mbajnë guxim përballë të këqijave që po afrohen, kur nga ky panik u bëmë më frikacakë se çdo lepur? «Po ç'të bënim, thotë ndokush, jemi veç njerëz!» Pikërisht kjo është arsyeja pse s'duhet të trembemi: se jemi njerëz, jo kafshë. Kafshët i tremb çdo lloj tingulli e zhurme, ngaqë s'kanë arsye të aftë ta shuajë frikën. Po ti, që u nderove me dhuratën e fjalës dhe të mendjes, si zbret deri në gjendjen e tyre të ulët? A hyri ndokush në qytet e lajmëroi se po vijnë ushtarë kundër tij? Mos u tremb. Lëre atë, ul gjunjët, thirr Zotin tënd, rënko me hidhërim, dhe Ai do ta largojë atë që të tremb.

2. Ti dëgjove vërtet një lajm të rremë për marshimin dhe ishe në rrezik të shkëputeshe nga kjo jetë. Por Jobi i lumtur, kur i erdhën lajmëtarët njëri pas tjetrit dhe i dëgjoi të njoftonin lajmet e tmerrshme, e mbi to edhe shkatërrimin e padurueshëm të fëmijëve të tij, as bërtiti, as rënkoi, por iu kthye lutjes dhe i dha falënderime Zotit. Atë imito edhe ti. Kur ndokush të vjen e të njofton se ushtarët e kanë rrethuar qytetin dhe do t'i marrin pasurinë, ik te Zoti yt dhe thuaj: «Zoti dha, Zoti mori; ashtu si i pëlqeu Zotit, ashtu u bë. Qoftë i bekuar emri i Zotit përjetë.» Atë s'e trembi përvoja e vetë ngjarjeve, kurse ty të tremb thjesht një lajm. E si do të na quajnë ne, që, kur na urdhërohet të përballojmë me guxim vetë vdekjen, trembemi kështu nga një thashethem i rremë? Njeriu i hutuar ndërton një frikë që s'ekziston dhe një shqetësim që s'duket, kurse ai që qëndron në një gjendje të qetë e të palëkundur shpirti, copëton edhe atë që është e vërtetë. A nuk i sheh timonierët? Kur deti tërbohet, kur retë vërsulen bashkë, kur gjëmojnë bubullimat dhe të gjithë në anije janë në rrëmujë, ata ulen te timoni pa zhurmë e pa shqetësim, duke i kushtuar tërë vëmendjen mjeshtërisë së vet dhe duke menduar si ta shmangin goditjen e stuhisë që afrohet. Këta le të jenë shembulli yt. Kap spirancën e shenjtë, shpresën që është te Perëndia, dhe qëndro i patundur e i palëvizshëm. «Kushdo që i dëgjon këto fjalë të mia dhe nuk i vë në vepër, do t'i ngjajë një njeriu të marrë, që e ndërtoi shtëpinë e tij mbi rërë; ra shiu, erdhën përmbytjet, frynë erërat dhe u përplasën mbi atë shtëpi; dhe ajo ra, dhe e madhe qe rrënimi i saj.» A e sheh se është tipar i marrëzisë të rrëzohesh me kokë poshtë e të përmbysesh? Ose më mirë, ne s'u bëmë vetëm si ai njeriu i marrë, por rënia jonë qe edhe më e mjerë. Sepse shtëpia e atij ra pasi zbritën lumenjtë e shirat dhe erërat u përplasën mbi të. Kurse ne, kur s'kishte erëra që goditnin, as përmbytje që sulmonin, as furtunë që na vërsulej, para se të provonim ndonjë fatkeqësi, u përmbysëm nga një thashethem i thjeshtë dhe e lëshuam menjëherë tërë urtësinë që po ushtronim.

3. Ç'mendoni se po mendoj tani? Si të fshihem, si të gropos veten? Si duhet të skuqem nga turpi? Po të mos më kishin shtrënguar me forcë Etërit tanë, s'do të isha ngritur, s'do të kisha folur, ndërsa mendja më ishte errësuar nga trishtimi për shkak të frikës suaj. Por as tani s'kam mundur ta marr veten, sepse zemërimi dhe hidhërimi ma kanë rrethuar shpirtin. Sepse kush s'do të ndihej i nxehur e i indinjuar, që pas kaq mësimesh juve ju është dashur mësimi i johebrenjve, që të ngushëlloheshit e të bindeshit ta duronit si burra këtë frikë të tashme? Prandaj lutuni që të na jepet fjalë e lirë kur të hapim gojën, që të mundim ta shkundim këtë trishtim dhe të marrim paksa veten; sepse vërtet ky turp për frikën tuaj na e ka rënduar shumë shpirtin.

4. Kohët e fundit i fola dashurisë suaj për shumë gjëra: për grackat që na rrethojnë nga çdo anë, për frikën e trishtimin, për hidhërimin e kënaqësinë, dhe për draprin që fluturon e zbret mbi shtëpitë e atyre që betohen. Tani, nga të gjitha këto gjëra të shumta, dua që ju veçanërisht të mbani mend ç'thashë për «draprin fluturues», dhe si zë vend në shtëpinë e atij që betohet, si i rrëzon gurët e drurët dhe si e përpin gjithë ndërtesën. Bashkë me këtë, kini kujdes edhe këtë: se është marrëzi e skajshme të betohesh duke marrë Ungjijtë në dorë dhe të bësh be mbi vetë Ligjin që e ndalon betimin; se është më mirë të pësosh dëm në pasuri sesa t'i vësh tjetrit një betim, sepse ky është një nder i madh që i bëhet Perëndisë. Sepse kur t'i thuash Perëndisë: «Për hirin tënd s'e vura të betohet filani, ai që më grabiti e më dëmtoi», Perëndia do të të japë një shpërblim të madh për këtë nder, si këtu, si atje. Këto thuajua të tjerëve, po edhe ju vetë zbatojini. E di se në këtë vend bëhemi më të përshpirtshëm dhe heqim tej çdo zakon të keq. Por synimi s'është të jemi të dhënë pas urtësisë vetëm këtu, por, kur të ikim, ta marrim me vete këtë përshpirtshmëri atje ku na duhet më shumë. Sepse ata që bartin ujë s'i mbushin enët vetëm sa janë pranë burimit e t'i zbrazin kur mbërrijnë në shtëpi; përkundrazi, atje i ruajnë me kujdes të veçantë, që të mos u rrëzohen e t'u shkojë kot mundimi. Le t'i imitojmë të gjithë këta njerëz. Kur të vijmë në shtëpi, le ta mbajmë fort atë që u tha. Sepse po u mbushët këtu, por u kthyet në shtëpi bosh, me enët e mendjes suaj të zbrazura nga ç'dëgjuat, s'do të keni asnjë dobi nga mbushja që bëtë këtu. Mos ma trego mundësin në shesh të stërvitjes, por në shesh të ndeshjes së vërtetë; dhe përshpirtshmërinë jo në kohën e dëgjimit, por në kohën e zbatimit.

5. Ti e duartroket atë që u tha tani. Kur të kërkohet të betohesh, atëherë kujtoji të gjitha këto. Po ta zbatoni shpejt këtë ligj, do ta çojmë mësimin tonë drejt gjërave të tjera e më të mëdha. Ja, ky është viti i dytë që i flas dashurisë suaj, e ende s'kam mundur t'ju shpjegoj njëqind rreshta të Shkrimit. Arsyeja është se ju duhet të mësoni prej nesh atë që mund ta zbatoni në shtëpi e vetë; dhe kështu pjesa më e madhe e nxitjes sonë harxhohet në fjalë për moralin. Por s'duhej të ishte kështu. Rregullimin e sjelljes duhej ta kishit mësuar në shtëpi e vetë, kurse kuptimin e Shkrimit dhe mendimet mbi të mund t'ua linit neve. Po të ishte e nevojshme, veç kësaj, që t'i dëgjonit prej nesh këto gjëra, s'do të duhej më shumë se një ditë; sepse ajo që ka për t'u thënë s'është e ndërlikuar a e vështirë, as e tillë që të kërkojë punë të madhe. Sepse kur Perëndia shpall vendimin e tij, arsyetimet e holla janë të pavend. Perëndia ka thënë: «Mos u beto.» Mos më kërko, pra, arsyet e kësaj. Është ligj mbretëror. Ai që e vendosi, e di arsyen e ligjit. Po të mos ishte i dobishëm, s'do ta kishte ndaluar. Mbretërit sjellin ligje, e ndoshta jo të gjitha të dobishme, sepse janë njerëz dhe s'mund të jenë të zotë ta zbulojnë të dobishmen si Perëndia. E megjithatë u bindemi. Kur martohemi, ose bëjmë testamente, ose jemi gati të blejmë shërbëtorë, shtëpi a ara, ose të bëjmë çdo veprim tjetër, i bëjmë këto jo sipas mendjes sonë, por sipas ligjeve që ata caktojnë; dhe s'jemi krejt të lirë t'i përdorim sipas mendjes sonë ato që na përkasin, por në shumë raste jemi nën vullnetin e tyre; dhe po të bëjmë diçka që bie ndesh me gjykimin e tyre, ajo bëhet e pavlefshme dhe e kotë. Atëherë, më thoni: a do t'i nderojmë kaq shumë ligjet e njerëzve, e ligjin e Perëndisë ta shkelim me këmbë? Ç'mbrojtje a ç'falje mund të meritojë një sjellje e tillë? Ai ka thënë: «Mos u beto.» Që të bësh e të thuash gjithçka pa rrezik, mos vër në jetë një ligj që bie ndesh me të tijin.

6. Por mjaft për këto çështje. Le të kalojmë tani te një fjali nga ato që u lexuan sot, dhe kështu ta mbyllim këtë predikim. «Pavli, i burgosuri i Jisu Krishtit, thotë ai, dhe Timoteu, vëllai.» I madh është emërtimi i Pavlit: asnjë titull kryesie a pushteti, por flet për pranga e zinxhirë! Vërtet i madh! Ndonëse shumë gjëra të tjera e bënë të shquar, rrëmbimi i tij deri në qiellin e tretë, ngritja në Parajsë, dëgjimi i fjalëve që s'thuhen dot, ai s'përmend asnjë prej tyre, por zë në gojë zinxhirin në vend të të gjithave, sepse ky e bënte më të dukshëm e më të shquar se ato. E pse kështu? Sepse ato ishin dhurata falas nga dashamirësia e Zotit, kurse ky ishte shenja e qëndresës dhe e durimit të shërbëtorit. Por ata që duan e kanë zakon të mburren më shumë me atë që vuajnë për të dashurit e tyre, sesa me të mirat që marrin prej tyre. Një mbret s'krenohet kaq me diademën e vet sa krenohej Pavli me zinxhirët e tij. Dhe me shumë të drejtë. Sepse diadema i jep vetëm një stoli kokës që e mban, kurse zinxhiri është stoli shumë më e madhe, e bashkë me të edhe mburojë. Kurora mbretërore shpesh e tradhton kokën që rrethon: tërheq tradhtarë të panumërt dhe i fton drejt lakmisë për pushtet. E në betejë kjo stoli është kaq e rrezikshme, saqë duhet fshehur e hequr mënjanë. Prandaj mbretërit, në betejë, ndërrojnë veshjen e jashtme dhe përzihen me turmën e luftëtarëve; aq shumë tradhti sjell kurora! Kurse zinxhiri s'u sjell asgjë të tillë atyre që e mbajnë, por krejt të kundërtën; sepse po të ketë luftë e përleshje me demonët dhe me fuqitë armike, njeriu që është rrethuar kështu, duke zgjatur zinxhirin e vet, i sprapos sulmet e tyre. Shumë prej gjykatësve të kësaj bote e mbajnë emrin e detyrës jo vetëm sa janë në pushtet, por edhe kur e kanë lëshuar pushtetin. Njëri quhet ish-konsull, tjetri ish-pretor. Po ai, në vend të gjithë këtyre titujve, thotë: «Pavli, i burgosuri.» Dhe me shumë të drejtë. Sepse ato detyra qeveritare s'janë prova të plota të virtytit të shpirtit; se ato blihen me para dhe fitohen me ndërmjetësimin e miqve; kurse ky dallim, që fitohet me pranga, është dëshmi e dashurisë së shpirtit për urtësinë dhe shenja më e fortë e mallit për Krishtin. Ato zhduken shpejt, kurse ky dallim s'ka kush t'ia zërë vendin. Shiko të paktën sa kohë ka kaluar që nga ajo ditë e deri sot, e prapë emri i këtij të Burgosuri është bërë gjithnjë e më i shquar. Sa për konsujt, sido që të kenë qenë dikur, kanë rënë në heshtje, dhe as emrat e tyre s'i njeh shumica e njerëzve. Kurse emri i këtij të Burgosuri, i Pavlit të lumtur, është ende i madh këtu, i madh në vendin e barbarëve, i madh edhe ndër skitët e indianët; e po të shkoje deri në cepat e fundit të botës së banuar, do ta dëgjoje këtë emër, dhe kudo që të mund të shkonte njeriu, do të vinte re se emri i Pavlit mbahej në gojën e të gjithëve. E ç'çudi është, në qoftë kështu në tokë e në det, kur edhe në qiej emri i Pavlit është i madh, ndër engjëj e kryeengjëj e fuqitë e larta, e me Mbretin e tyre, vetë Perëndinë! «Po ç'ishin ata zinxhirë, thotë ndonjëri, që i sollën lavdi atij që ishte lidhur kështu? A s'ishin prej hekuri?» Prej hekuri, vërtet, ishin bërë; por mbanin në vete hirin e Frymës, që lulëzonte me bollëk në ta, sepse ai i mbante për hir të Krishtit. Oh, çudi! Shërbëtorët ishin lidhur, Zoti ishte kryqëzuar, e prapë predikimi i Ungjillit rritet çdo ditë! Dhe pikërisht me mjetet me të cilat mendohej se do të shuhej, pikërisht me ato u ndez; dhe Kryqi e prangat, që mendoheshin si të neveritshme, tani u bënë simbolet e shpëtimit; dhe ai hekur na u bë më i çmuar se gjithë ari, jo nga natyra e vet, por për këtë shkak e arsye!

7. Por këtu shoh se lind një pyetje nga kjo pikë; dhe po të më kushtoni vëmendje, do ta parashtroj saktë çështjen dhe do t'i shtoj edhe zgjidhjen. Cila është, pra, çështja në pyetje? Ky vetë Pavli, njëherë, kur doli para Festit, ndërsa i fliste e mbrohej për akuzat që kishin ngritur kundër tij hebrenjtë, tregonte si e kishte parë Jisuin, si e kishte dëgjuar atë zë të lumtur, si ishte goditur me verbëri e kishte rifituar shikimin, si kishte rënë e ishte ngritur sërish, si kishte ardhur rob në Damask, i lidhur pa zinxhirë; e pasi foli edhe për Ligjin e për Profetët dhe tregoi se ata i kishin parathënë të gjitha këto, e zuri rob gjykatësin dhe gati e bindi të kalonte nga ana e tij. Sepse të tillë janë shpirtrat e njerëzve të shenjtë: kur bien në rreziqe, s'mendojnë si të çlirohen nga rreziqet, por përpiqen në çdo mënyrë si t'i zënë rob përndjekësit e tyre. Pikërisht ashtu ndodhi atëherë. Ai hyri për të mbrojtur veten, dhe doli tek merrte me vete gjykatësin! Dhe këtë e dëshmoi vetë gjykatësi, kur tha: «Gati po më bind të bëhem i krishterë.» Dhe kjo duhej të kishte ndodhur sot; edhe ky prefekt, kur erdhi mes jush, duhej të kishte admiruar madhështinë tuaj shpirtërore, qëndresën, qetësinë tuaj të përsosur; dhe të kishte ikur duke marrë me vete një mësim nga rregulli juaj i mirë, duke admiruar mbledhjen tuaj, duke lëvduar tubimin tuaj, dhe duke mësuar nga vetë fakti sa i madh është ndryshimi midis johebrenjve e të krishterëve!

8. Por siç po thosha: kur Pavli e kishte zënë rob, dhe ai tha: «Gati po më bind të bëhem i krishterë», Pavli u përgjigj kështu: «Do të doja te Perëndia që jo vetëm ti, por edhe të gjithë ata që po më dëgjojnë sot, të bëheshit gati e krejtësisht të tillë siç jam unë, përveç këtyre prangave.» Ç'thua, o Pavël? Kur u shkruan efesianëve, thua: «Unë, pra, i burgosuri i Zotit, ju lutem të ecni denjësisht për thirrjen me të cilën u thirrët.» E kur i flet Timoteut: «Për të cilin vuaj si keqbërës, deri në pranga.» E prapë, kur i shkruan Filemonit, kështu: «Pavli, i burgosuri i Jisu Krishtit.» E prapë, kur diskuton me hebrenjtë, thua: «Për shpresën e Izraelit jam lidhur me këtë zinxhir.» E kur u shkruan filipianëve, thua: «Shumë prej vëllezërve në Zotin, të nxitur nga prangat e mia, guxojnë edhe më shumë ta shpallin fjalën pa frikë.» Kudo e mban zinxhirin, kudo i nxjerr përpara prangat e tua dhe mburresh me këtë gjë. Por kur vjen para gjykatës, e tradhton urtësinë tënde, atje ku do të duhej të kishe folur me guximin më të madh, dhe i thua gjykatësit: «Do të doja te Perëndia që të bëheshe i krishterë pa këto pranga!» E megjithatë, në qoftë se prangat ishin të mira, e aq të mira sa mund të bëheshin mjet për t'i bërë të tjerët të marrin guxim për çështjen e besimit të vërtetë (sepse pikërisht këtë e shpalle më parë, kur the: «Shumë prej vëllezërve, të nxitur nga prangat e mia, e shpallnin fjalën pa frikë»), atëherë përse s'mburresh me këtë gjë para gjykatësit, por bën madje të kundërtën?

9. A nuk duket si pyetje ajo që them? Por zgjidhjen do ta nxjerr menjëherë. Sepse Pavli veproi kështu jo nga ankthi a frika, por nga një bollëk urtësie e kuptimi shpirtëror. E si qe kjo, po e shpjegoj. Ai po i drejtohej një johebreu, një jobesimtari, që s'dinte asgjë nga gjërat tona. Prandaj s'donte t'ia hapte rrugën me gjëra të pakëndshme, por, siç tha, «u bëra si i paligjë për ata që janë pa ligj», ashtu veproi edhe në këtë rast. Ai do të thotë: «Në qoftë se johebreu dëgjon për pranga e mundime, do t'ia mbathë menjëherë, sepse s'e njeh fuqinë e prangave. Së pari, le të bëhet besimtar; le ta shijojë fjalën e predikuar, dhe atëherë do të nxitojë edhe vetë drejt këtyre prangave.» E kam dëgjuar Zotin tek thotë: «Askush s'vë një copë leckë të re mbi një rrobë të vjetër, sepse ajo që vihet për ta mbushur, ia heq rrobës, dhe grisja bëhet më e keqe. As nuk vënë verë të re në kacekë të vjetër, përndryshe kacekët plasin.» Shpirti i këtij njeriu është një rrobë e vjetër, një kacek i vjetër. S'është përtërirë nga besimi, as ripërtërirë nga hiri i Frymës. Është ende i dobët e i tokësor. I ka qejf gjërat e kësaj jete. Fluturon me etje pas shkëlqimit të botës. Do një lavdi që është e tashme. Po ta dëgjonte menjëherë, që në fillim, se po u bë i krishterë do të bëhej sakaq i burgosur e do të rrethohej me zinxhir, i turpëruar e i indinjuar, do të tërhiqej nga fjala e predikuar. Prandaj thotë: «Përveç këtyre prangave.» Jo se i përbuz vetë prangat, larg qoftë! Por duke iu përshtatur dobësisë së tjetrit; sepse ai vetë i donte e i mirëpriste prangat e veta, ashtu si një grua e dhënë pas stolisë do xhevahiret e veta prej ari. Nga se duket kjo? «Gëzohem, thotë, në vuajtjet e mia për ju, dhe plotësoj në mishin tim atë që mungon nga mundimet e Krishtit.» E prapë: «Juve ju është dhënë, për hir të Krishtit, jo vetëm të besoni në Të, por edhe të vuani për Të.» E prapë: «E jo vetëm kaq, por edhe mburremi në mundime.» Prandaj, në qoftë se ai gëzohet e mburret me këtë dhe e quan dhuratë hiri, është e qartë se, kur i drejtohej gjykatësit, i foli ashtu siç foli, për arsyen që u tha. Për më tepër, edhe në një pjesë tjetër, kur i doli nevoja të mburrej, e tregon po të njëjtën gjë, duke thënë: «Me shumë gëzim, pra, do të mburrem me dobësitë e mia... me fyerjet, me nevojat, me përndjekjet, me ngushticat, që fuqia e Krishtit të prehet mbi mua.» E prapë: «Në duhet të mburrem, do të mburrem me ato që kanë të bëjnë me dobësitë e mia.» E gjetkë, kur e krahason veten me të tjerët dhe na tregon epërsinë e vet në atë krahasim, flet kështu: «A janë ata shërbëtorë të Krishtit? (Flas si i marrë) unë jam më tepër.» E kur donte ta tregonte këtë epërsi, s'tha se kishte ngjallur të vdekur, as se kishte dëbuar demonë, as se kishte pastruar lebrozë, as se kishte bërë ndonjë gjë tjetër të tillë, por se kishte duruar ato mundime të panumërta. Prandaj, kur tha «unë jam më tepër», menjëherë përmend shumësinë e sprovave të tij: «Me rrahje, tej mase, me vdekje shpesh, me burgje më dendur... nga hebrenjtë pesë herë mora nga dyzet kamzhikë pa një, njëherë u godita me gurë, tri herë m'u mbyt anija, një natë e një ditë kalova në humnerë»; dhe gjithë të tjerat. Kështu Pavli kudo mburret me mundimet dhe krenohet tejmase me këtë rrethanë. Dhe me shumë të drejtë. Sepse pikërisht kjo e tregon fuqinë e Krishtit: që apostujt fituan me mjete të tilla, me pranga, me mundime, me kamzhikë, dhe me të këqijat më të mëdha.

10. Sepse Krishti kishte lajmëruar dy gjëra: mundimin dhe prehjen, mundin dhe kurorat, lodhjet dhe shpërblimet, gjërat e këndshme e ato të trishta. Megjithatë, jetës së tashme i cakton gjërat e hidhura, kurse për jetën që vjen i ka ruajtur ato të këndshmet; me këtë njëherësh tregon se s'donte t'i mashtronte njerëzit dhe, me këtë renditje, do të pakësonte barrën e vuajtjeve njerëzore. Sepse mashtruesi së pari nxjerr gjërat e këndshme, e pastaj sjell ato të pakëndshmet. Kështu, për shembull: kur grabitësit duan të vjedhin e të marrin fëmijë të vegjël, s'u premtojnë goditje e kamzhikë, as ndonjë gjë tjetër të tillë, por u ofrojnë kuleç, ëmbëlsira e të ngjashme, me të cilat zakonisht gëzohet mosha e fëmijërisë; që, të joshur nga këto gjëra, ta shesin lirinë e vet dhe të bien në rrezikun më të madh. Po ashtu, zogkapësit e peshkatarët e joshin gjahun që ndjekin, duke i ofruar së pari ushqimin e zakonshëm, atë që u pëlqen, e në këtë mënyrë e fshehin grackën. Kështu, kjo është pikërisht puna e mashtruesve: së pari të nxjerrin gjërat e këndshme, e pastaj të fusin ato të pakëndshmet. Por krejt e kundërta ndodh me ata që me të vërtetë kujdesen e mendojnë për të tjerët. Së paku, etërit veprojnë krejt ndryshe nga grabitësit. Kur i dërgojnë fëmijët në shkollë, u vënë mësues përsipër, i kërcënojnë me kamzhikë dhe i rrethojnë me frikë nga çdo anë. Por kur ata e kalojnë kështu pjesën e parë të jetës dhe u formohen shprehitë, atëherë u japin nder, pushtet, rehati dhe tërë pasurinë që kanë.

11. Dhe kështu ka vepruar Perëndia. Në mënyrën e etërve të kujdesshëm, e jo të grabitësve, Ai së pari na ka futur në gjëra të rënda, duke na dorëzuar te mundimi i tashëm, si te mësues e edukatorë; që, duke u ndrequr e zbutur nga këto gjëra, pasi të tregojmë çdo durim e të mësojmë çdo disiplinë të drejtë, pastaj, kur të na jenë formuar shprehitë, të trashëgojmë mbretërinë e qiejve. Ai së pari na përgatit e na bën të aftë ta administrojmë pasurinë që do të na japë, e pastaj na vë në zotërimin e vërtetë të pasurive. Sepse po të mos kishte vepruar kështu, dhënia e pasurive s'do të ishte dhuratë, por ndëshkim e hakmarrje. Sepse ashtu si një bir i pamend e plëngprishës, kur trashëgon pasurinë atërore, pikërisht nga kjo hidhet me kokë poshtë, sepse s'ka asnjë urtësi praktike të nevojshme për të administruar pasurinë; kurse po të jetë i zgjuar, i butë, i matur e i përkorë, duke e drejtuar pasurinë atërore si duhet, pikërisht me këtë bëhet më i shquar e më i dalluar: kështu duhet të ndodhë medoemos edhe në rastin tonë. Kur të kemi fituar kuptim shpirtëror, kur të kemi arritur të gjithë në «burrërinë e përsosur» dhe në «masën e shtatit të plotë», atëherë Ai na vë në zotërimin e gjithçkaje që ka premtuar; por tani, si fëmijë të vegjël, na ndreq, bashkë me ngushëllim e përkëdhelje. Dhe kjo s'është e vetmja dobi që e marrim mundimin qysh më parë, por ka edhe një tjetër, jo më të vogël se kjo. Sepse njeriu që së pari jeton në luks, e pastaj i duhet të presë ndëshkimin pas jetës së tij luksoze, s'e ndien as luksin e tashëm, thjesht ngaqë pret të këqijat që i vijnë përsipër; kurse ai që së pari është në gjendje trishtimi, po të presë gëzimin e gjërave të mira më pas, i kapërcen vështirësitë e tashme, në shpresën e gjërave të mira që do të vijnë. Pra, jo vetëm për sigurinë tonë, por edhe për kënaqësinë e ngushëllimin tonë, Ai ka urdhëruar që gjërat e rënda të vijnë të parat; që, të lehtësuar nga shpresa e së ardhmes, të bëhemi të pandjeshëm ndaj së tashmes. Dhe këtë donte ta tregonte e ta bënte të qartë Pavli, kur tha: «Mundimi ynë i lehtë, që zgjat vetëm një çast, na sjell një peshë lavdie tejet të madhe e të përjetshme. Ndërsa ne s'shohim gjërat që duken, por ato që s'duken.» Ai e quan mundimin të lehtë, jo për shkak të natyrës së vetë gjërave të rënda, por për shkak të pritjes së gjërave të mira që vijnë. Sepse ashtu si tregtari s'e vret mendjen për mundimin që sjell lundrimi, i mbajtur nga shpresa e ngarkesës; dhe ashtu si grushtari i duron trimërisht goditjet mbi kokë, duke shikuar drejt kurorës përtej; kështu edhe ne, me sy nga qielli e nga gjërat e mira që janë në qiej, sado të këqija që të na vijnë, i durojmë të gjitha me qëndresë, të armatosur me shpresën e mirë të gjërave që do të vijnë.

12. Prandaj le të shkojmë në shtëpi, duke marrë me vete këtë fjalë; sepse, ndonëse është e thjeshtë dhe e shkurtër, ajo prapëseprapë përmban shumë nga mësimi i urtësisë shpirtërore. Ai që është në gjendje trishtimi e mundimi, ka ngushëllim të mjaftueshëm; ai që jeton në luks e bollëk, ka atë që mund ta maturojë shumë. Sepse kur, teksa rri në tryezë, të kujtohet kjo fjalë, do t'i largohesh shpejt dehjes e grykësisë; do të mësosh nga kjo fjali sa e nevojshme është të përpiqemi; dhe do të thuash me vete: «Pavli jetoi në pranga e në biruca, kurse unë në dehje e në tryezë luksi! Ç'falje do të marr, pra?» Kjo fjalë u shkon edhe grave; sepse ato që janë të dhëna pas stolisë, pas veshjeve të shtrenjta, e që lidhen me ar nga çdo anë, kur ta kujtojnë këtë zinxhir, do ta urrejnë, jam i sigurt, e do ta neveritin atë stolisje të vetes; dhe do të nxitojnë drejt prangash të tilla si këto. Sepse ato stoli shpesh kanë qenë shkak për të këqija të shumëllojshme, kanë futur në një familje një mijë grindje, e kanë lindur smirë, xhelozi e urrejtje. Kurse këto pranga zgjidhën mëkatet e gjithë botës, i trembën demonët dhe e përzunë djallin. Me këto, ndërsa ndodhej në burg, e bindi rojtarin; me këto e tërhoqi vetë Agripën; me këto siguroi shumë nxënës. Prandaj tha: «Për të cilën vuaj si keqbërës, deri në pranga, por fjala e Perëndisë s'është e lidhur.» Sepse, ashtu si s'mund të lidhet një rreze dielli, as të mbyllet brenda shtëpisë, kështu as predikimi i fjalës; dhe ajo që ishte edhe më e madhe, mësuesi ishte lidhur, e prapë fjala fluturonte lart e larg; ai banonte në burg, e prapë mësimi i tij, me krahë të shpejtë, arriti kudo nëpër botë!

Duke i ditur, pra, këto gjëra, le të mos dëshpërohemi kur na dalin përpara punët e kundërta, por atëherë le të bëhemi më të fortë, atëherë më të fuqishëm; «sepse mundimi lind durim.» Le të mos hidhërohemi për fatkeqësitë që na godasin, por për të gjitha le ta falënderojmë Perëndinë!

13. E kemi mbaruar javën e dytë të agjërimit, por këtë s'duhet ta vëmë re; sepse të kalosh agjërimin s'do të thotë thjesht të kalosh kohën, por ta kalosh me ndreqje të sjelljes. Le ta shohim këtë: a jemi bërë më të kujdesshëm; a kemi ndrequr ndonjë nga të metat tona; a i kemi larë mëkatet tona? Është zakon që secili të pyesë gjatë Kreshmës se sa javë ka agjëruar; dhe dikë mund ta dëgjosh të thotë se ka agjëruar dy, tjetrin tri, e ndonjë tjetër se ka agjëruar tërë javët. Po ç'dobi ka, në qoftë se e kaluam agjërimin pa vepra të mira? Në qoftë se dikush thotë «kam agjëruar tërë Kreshmën», ti thuaj: «Kisha një armik, por u pajtova; kisha zakon të flisja keq, por i dhashë fund; kisha zakon të betohesha, por e theva këtë shprehi të keqe.» S'u vlen gjë tregtarëve të kenë përshkuar një hapësirë të madhe deti, por t'u vlen të kenë lundruar me ngarkesë e me shumë mall. Agjërimi s'do të na sjellë asnjë dobi, në qoftë se e kalojmë vetëm sa për sy e faqe, pa asnjë rezultat. Po të përmbahemi thjesht nga mishi, kur të kalojnë dyzet ditët, mbaron edhe agjërimi. Por po të përmbahemi nga mëkatet, kjo mbetet edhe kur agjërimi të ketë kaluar, dhe që tani e tutje do të jetë dobi e vazhdueshme për ne; dhe do të na sjellë këtu një shpërblim jo të vogël, para se të arrijmë në mbretërinë e qiejve. Sepse ashtu si ai që jeton në paudhësi, edhe para ferrit, ka ndëshkim, ngaqë e ther ndërgjegjja; kështu edhe njeriu i pasur me vepra të mira, edhe para mbretërisë, do të ketë dobinë e një gëzimi të tepërt, sepse ushqehet me shpresa të bekuara.

14. Prandaj Krishti thotë: «Do t'ju shoh sërish, dhe zemra juaj do të gëzohet, dhe askush s'do t'jua marrë gëzimin.» Fjalë e shkurtër, por që ka në vete shumë ngushëllim. Ç'do të thotë, pra, kjo: «Askush s'do t'jua marrë gëzimin»? Në qoftë se ke para, shumëkush mund të ta marrë gëzimin që vjen nga pasuria; për shembull, hajduti, duke shpuar murin; shërbëtori, duke ikur me atë që iu besua; perandori, me konfiskim; dhe njeriu ziliqar, me përbuzje. Po të kesh pushtet, ka shumë që mund të ta heqin gëzimin e tij. Sepse kur të marrin fund rrethanat e detyrës, do të marrë fund edhe kënaqësia. E madje, në vetë ushtrimin e detyrës, ndodhin shumë të papritura, që, duke sjellë vështirësi e merak, ia godasin rrënjën kënaqësisë sate. Në qoftë se ke fuqi trupore, sulmet e sëmundjes i japin fund gëzimit nga ai burim. Në qoftë se ke bukuri e freski, ardhja e pleqërisë e vyshk dhe ta merr atë gëzim. Ose në qoftë se gëzon një tryezë të bollshme, kur të bjerë mbrëmja, mbaron gëzimi i gostisë; sepse çdo gjë që i përket kësaj jete është e prishshme dhe s'mund të na japë një kënaqësi që zgjat. Kurse përshpirtshmëria dhe virtyti i shpirtit janë krejt e kundërta e kësaj. Në qoftë se ke bërë një lëmoshë, askush s'mund të ta marrë këtë vepër të mirë. Edhe sikur një ushtri, a mbretër, a mori shpifësish e komplotistësh të të rrethonin nga çdo anë, s'do të mund të ta merrnin zotërimin që e ke depozituar njëherë në qiell; përkundrazi, gëzimi i saj mbetet vazhdimisht; sepse është thënë: «Ai shpërndau, u dha të varfërve, drejtësia e tij mbetet përjetë.» Dhe me shumë të drejtë; sepse në hambarët e qiellit është ruajtur, ku asnjë hajdut s'shpon, as grabitës s'e rrëmben, as tenja s'e ha. Në qoftë se derdh lutje të vazhdueshme e të zjarrta, askush s'do të mund të të plaçkitë frytin e tyre; sepse edhe ky fryt është i rrënjosur në qiej; është jashtë çdo dëmi dhe mbetet përtej dorës së vdekatarit. Në qoftë se, kur të keqtrajtojnë, ke bërë një vepër dashurie; në qoftë se ke duruar me qetësi të dëgjosh se të flasin keq; në qoftë se ke kthyer bekim për shpifje; këto janë vepra të mira që mbeten përherë, dhe askush s'ta merr gëzimin e tyre; përkundrazi, sa herë që t'i kujtosh, gëzohesh e ngazëllohesh dhe korr fryte të mëdha kënaqësie. Kështu, pra, po të arrijmë t'u shmangemi betimeve dhe ta bindim gjuhën tonë të përmbahet nga kjo shprehi e dëmshme, vepra e mirë do të kryhet për pak kohë, por kënaqësia që buron prej saj do të jetë e vazhdueshme dhe e pareshtur.

15. Dhe tani është koha që ju të bëheni mësues e udhëheqës të të tjerëve; që miqtë të marrin përsipër të mësojnë e të udhëheqin të afërmit e tyre; shërbëtorët shokët e shërbimit; dhe të rinjtë bashkëmoshatarët e vet. Po të të kishte premtuar dikush një copë ar për çdo njeri që ndreqet, a s'do të përpiqeshe atëherë me çdo forcë, e a s'do të rrije tërë ditën ulur pranë tyre, duke i bindur e nxitur? E prapë tani Perëndia s'të premton një copë ar, as dhjetë, as njëzet, as njëqind, as një mijë; jo, as gjithë tokën, për mundimet e tua, por të jep atë që është më e madhe se gjithë bota, mbretërinë e qiejve; e jo vetëm këtë, por edhe një gjë tjetër përveç saj. E ç'lloj gjëje është ajo? «Ai që nxjerr të çmuarën nga e ndyra, thotë Ai, do të jetë si goja ime.» Ç'mund të barazohet me këtë për nga nderi a siguria? Ç'lloj shfajësimi a faljeje mund t'u mbetet atyre që, pas një premtimi kaq të madh, e lënë pas dore shpëtimin e të afërmit? Tani, po të shohësh një të verbër tek bie në gropë, e zgjat dorën dhe e quan turp të lësh pas dore atë që po humbet. Po ti, që përditë sheh gjithë vëllezërit e tu të rrëzuar në shprehinë e ligë të betimeve, s'guxon të nxjerrësh as edhe një fjalë? Ke folur ndoshta njëherë, e ai s'të dëgjoi. Fol, pra, dy herë, e tri herë, e sa herë të jetë nevoja, gjersa ta bindësh. Perëndia përditë na flet, e ne s'e dëgjojmë; e prapë Ai s'pushon së foluri. Prandaj imitoje edhe ti këtë kujdes të butë ndaj të afërmit. Për këtë arsye jemi vendosur bashkë me njëri-tjetrin, banojmë në qytete dhe mblidhemi bashkë në kisha: që të mbajmë barrët e njëri-tjetrit, që të ndreqim mëkatet e njëri-tjetrit. Dhe ashtu si njerëzit që rrinë në të njëjtin dyqan bëjnë secili tregtinë e vet, po pastaj i vënë të gjitha në një fond të përbashkët, kështu le të veprojmë edhe ne. Çfarëdo dobie që secili mund t'i sjellë të afërmit, le të mos e kursejë, as të mos ngurrojë ta bëjë, por le të ketë njëfarë tregtie e shkëmbimi të tillë shpirtëror; që, pasi të kemi depozituar gjithçka në thesarin e përbashkët, e të kemi fituar pasuri të mëdha e siguruar një thesar të madh, të bëhemi të gjithë bashkë pjesëtarë të mbretërisë së qiejve; me anë të hirit dhe të dashamirësisë së Zotit tonë Jisu Krisht, me anë të të cilit dhe bashkë me të cilin, Atit, bashkë me Frymën e Shenjtë, i qoftë lavdia, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.