Mbi Statujat, Homilia XVIII

1. Kam parë shumë veta që gëzohen dhe i thonë njëri-tjetrit: «Fituam, ia dolëm; gjysma e agjërimit shkoi.» Por unë i këshilloj të tillët të mos gëzohen se shkoi gjysma e agjërimit, por të shohin nëse shkoi gjysma e mëkateve të tyre. Po qe kështu, atëherë le të ngazëllohen. Sepse kjo është arsye e përshtatshme për gëzim. Kjo është ajo që duhet kërkuar, dhe për këtë bëhet gjithçka: që të ndreqim të metat tona, që të mos dalim nga agjërimi po ata njerëz që hymë, por të pastruar, dhe që, pasi të kemi lënë mënjanë gjithçka që i përket zakoneve të këqija, ta kremtojmë kështu të kremten e shenjtë. Sepse, po të jetë ndryshe, jo vetëm që s'do të fitojmë asnjë dobi, por mbarimi i agjërimit do të na bëhet dëmi më i madh. Prandaj, le të mos gëzohemi që e kaluam gjithë agjërimin, sepse kjo s'është gjë e madhe. Por le të gëzohemi, po ta kalojmë me fitime të reja, që, kur të mbarojë, fryti i tij të shkëlqejë. Sepse dobia e dimrit shihet sidomos pasi të ketë kaluar stina. Atëherë gruri që lulëzon dhe pemët plot me gjethe e fryte tregojnë me pamjen e tyre dobinë që u erdhi nga dimri! Le të ndodhë e njëjta gjë edhe me ne. Sepse gjatë dimrit shijuam shira të shpeshtë e të llojllojshëm: gjatë agjërimit qemë pjesëtarë të një mësimi të pandërprerë, morëm farat shpirtërore dhe shkulëm gjembat e qejfeve.

2. Prandaj le të ngulmojmë, duke ruajtur me çdo zell atë që kemi dëgjuar, që, kur të mbarojë agjërimi, fryti i tij të jetë i bollshëm, dhe që, nga të mirat që mblodhëm prej tij, ta kujtojmë vetë agjërimin. Po të formohemi kështu, kur të kthehet agjërimi, do ta presim përsëri me gëzim. Sepse shoh shumë veta kaq të mendjelehta, sa tani, në këtë stinë, shqetësohen për Kreshmën që vjen. Dhe kam dëgjuar shumë të thonë se, pasi çlirohen nga agjërimi, s'ndiejnë asnjë kënaqësi nga kjo lehtësi, për shkak të ankthit për vitin që vjen. Ç'mund të jetë më mendjelehtë se kjo, pyes unë? Dhe cili është shkaku i kësaj? Shkaku është se, kur vjen agjërimi, s'përpiqemi që punët e shpirtit të vihen në rregull, por e kufizojmë agjërimin vetëm në mbajtjen prej ushqimit. Sepse, po të korrnim dobinë e tij të plotë në ndreqjen e sjelljes, do të dëshironim që agjërimi të vinte çdo ditë, duke provuar vërtet frytet e tij të mira; dhe kurrë s'do ta hidhnim tej dëshirën për të, as s'do të ishim të dëshpëruar e në ankth duke e pritur.

3. Sepse s'ka asgjë fare që të mund të pikëllojë atë që e ka mendjen në rregull dhe kujdeset për shpirtin e vet; përkundrazi, do të gëzojë një kënaqësi të kulluar e të pandërprerë. Dhe se kjo është e vërtetë, e dëgjuat sot nga Pavli, që na nxit, duke thënë: «Gëzohuni gjithnjë në Zotin; dhe përsëri po ju them, gëzohuni.» E di, vërtet, që shumë vetave kjo fjalë u duket e pamundur. «Sepse si është e mundur», thotë dikush, «që njeriu, që s'është veçse njeri, të gëzohet pa pushim? Të gëzohesh s'është gjë e vështirë; por të gëzohesh vazhdimisht, kjo më duket e pamundur.» Sepse të shumta janë shkaqet e trishtimit që na rrethojnë nga çdo anë. Dikujt i ka vdekur ose një bir, ose gruaja, ose një mik i dashur, më i nevojshëm për të se gjithë farefisi; ose i duhet të durojë humbjen e pasurisë; ose ka rënë në sëmundje; ose i duhet të përballojë ndonjë kthesë tjetër të fatit; ose të hidhërohet për një trajtim përçmues që s'e meritonte; ose e mundojnë uria, murtaja, ndonjë taksë e padurueshme, a hallet e familjes së tij. Madje, s'ka si të thuhet sa rrethana, publike a private, na sjellin zakonisht hidhërim. Si është, pra, e mundur, mund të thotë, të gëzohesh gjithnjë? Po, o njeri! Është e mundur; dhe, po të mos ishte kështu, Pavli s'do ta kishte dhënë nxitjen, as njeri i pajisur me urtësi shpirtërore s'do të kishte dhënë një këshillë të tillë. Pikërisht për këtë ju kam thënë vazhdimisht, dhe s'do të pushoj së thëni, se atë urtësi që s'do të mund ta mësonit askund tjetër nga askush, këtu mund ta rrihni me mend. Sepse gjithë njerëzimi dëshiron kënaqësinë e gëzimin; dhe për këtë bën gjithçka, thotë gjithçka, ndërmerr gjithçka. Prandaj tregtari niset në det, që të grumbullojë pasuri; dhe grumbullon pasuri, që të gëzohet për atë që ka mbledhur. Për këtë arsye edhe ushtari e ushtron luftën e vet, edhe bujku bujqësinë e tij; për këtë secili ndjek zanatin e vet. Edhe ata që e duan sundimin, e duan për këtë qëllim: që të fitojnë lavdi; dhe dëshirojnë të fitojnë lavdi, që të gëzohen. Kushdo mund ta shohë se çdo ndërmarrje e jona drejtohet nga kjo pikë, dhe se çdo njeri, duke synuar këtë, nxiton drejt saj nëpër rrugë të ndryshme.

4. Sepse, siç thashë, të gjithë e duan gëzimin, por jo të gjithë janë të zotët ta arrijnë, sepse s'e njohin udhën që të çon tek ai; shumë veta pandehin se burimi i tij është të qenët i pasur. Por, po të ishte ky burimi, askush që ka pasuri s'do të ishte kurrë i trishtuar. Ndërkaq, në të vërtetë, shumë nga të pasurit e quajnë jetën të pavlerë për t'u jetuar, dhe do ta parapëlqenin pa masë vdekjen sa herë provojnë ndonjë vështirësi; dhe nga të gjithë njerëzit, pikërisht këta janë më të prirurit ndaj një trishtimi të tepërt. Sepse s'duhet të shohësh tryezat e tyre, as lajkatarët e parazitët, por telashet që vijnë prej gjërave të tilla: fyerjet, shpifjet, rreziqet dhe hallet; dhe, ç'është shumë më keq, se i ndeshin këto goditje pa qenë të stërvitur, dhe s'dinë t'i marrin me urtësi, as t'i durojnë me qëndresë ato që u bien. Prandaj ndodh që fatkeqësitë s'u duken siç janë në të vërtetë, por edhe gjërat që janë vërtet të lehta u duken të padurueshme; kurse me të varfrit ndodh e kundërta: gjërat që s'kanë shërim u duken të lehta për t'u duruar, sepse janë mësuar me shumë të tilla. Sepse nuk është aq natyra e ngjarjeve, sa gjendja e atyre që vuajnë, ajo që i bën të mëdha a të vogla të këqijat që na bien. Dhe, që të mos shkoj larg për shembuj të të dyja këtyre, do t'ju flas për atë që na ndodhi së fundmi. Ja, pra, si shpëtuan të gjithë të varfrit, dhe si u çlirua populli nga rreziku dhe gëzon një liri të plotë! Kurse ata që drejtojnë punët e qytetit, njerëzit që mbajnë tufat e kuajve dhe kryesojnë lojërat publike, dhe ata që kanë mbajtur detyra të tjera publike, tani janë të mbyllur në burg dhe u druhen më të këqijave. Vetëm ata paguajnë dënimin për vepra që i kanë bërë të gjithë, dhe janë në një tmerr të vazhdueshëm; dhe tani janë më të mjerët e njerëzve, jo për shkak të madhësisë së rrezikut, por për shkak të jetës plot qejfe që kanë bërë deri tani! Shumë veta, të paktën, kur i nxitëm e i këshilluam t'i duronin me qëndresë këto fatkeqësi, thanë kështu: «Ne kurrë s'e kemi ushtruar një gjë të tillë dhe s'dimë ta praktikojmë një urtësi të tillë; prandaj na duhet kaq shumë ngushëllim.»

5. Të tjerë, nga ana e tyre, pandehin se burimi i kënaqësisë është të gëzosh shëndet të mirë. Por s'është kështu. Sepse shumë prej atyre që gëzojnë shëndet të mirë kanë dashur një mijë herë të vdisnin, pa mundur të duronin fyerjet që u bëheshin. Të tjerë prapë pohojnë se gëzim të pandërprerë sjell lavdia, arritja e pushtetit, mbajtja e detyrave më të larta dhe lajkat e turmave. Por as kjo s'është e vërtetë. E ç'të flas për detyra të tjera pushteti? Sepse, edhe sikur të ngjitemi me mendje deri te vetë mbretëria, dhe te ai që jeton në atë gjendje, do ta gjejmë të rrethuar me halle të llojllojshme, me aq më shumë shkaqe të domosdoshme trishtimi, sa më e madhe është pesha e punëve që e rrethon. E ç'nevojë ka të flasim për luftëra, për beteja e për kryengritjet e barbarëve? Shpeshherë ai ka arsye t'u druhet atyre që e rrethojnë brenda në shtëpi. Sepse shumë nga ata mbretër që i kanë shpëtuar duarve të armiqve, s'u kanë shpëtuar kurtheve të rojeve të tyre personale. Dhe mbretërit patjetër kanë aq shkaqe trishtimi sa ka valë në oqean. Por, në qoftë se mbretëria s'është e zonja ta bëjë jetën pa hidhërim, atëherë ç'tjetër mund t'ia dalë kësaj? Asgjë, vërtet, nga kjo jetë; por vetëm kjo fjalë e Pavlit, sado e shkurtër e e thjeshtë, do të na e hapë vetë këtë thesar.

6. Sepse s'duhen shumë fjalë, as një varg i gjatë arsyetimesh; mjafton të shohim shprehjen e tij, dhe do të gjejmë udhën që të çon tek ai. Ai nuk thotë thjesht «Gëzohuni gjithnjë», por i shton edhe shkakun e kënaqësisë së pandërprerë, duke thënë: «Gëzohuni gjithnjë në Zotin.» Atij që gëzohet «në Zotin» s'mund t'ia heqë kënaqësinë asnjë gjë që mund të ndodhë. Sepse gjithë gjërat e tjera në të cilat gëzohemi janë të ndryshueshme, të luhatshme dhe të nënshtruara ndaj kthesave. E jo vetëm kjo e keqe i shoqëron, por, veç kësaj, sa kohë që qëndrojnë, s'na japin një kënaqësi të mjaftueshme për të zmbrapsur e mbuluar trishtimin që na vjen nga anë të tjera. Kurse frika e Perëndisë i ka të dyja këto cilësi. Është e patundur e e palëkundshme, dhe derdh aq shumë gëzim, sa s'lë vend për asnjë ndjesi të të këqijave të tjera. Sepse njeriu që i frikësohet Perëndisë siç duhet dhe ka besim tek Ai, mbledh nga vetë rrënja e kënaqësisë dhe zotëron gjithë burimin e gëzimit. Dhe, ashtu si një shkëndijë që bie mbi një oqean të gjerë zhduket shpejt, kështu çfarëdo ngjarjeje t'i ndodhë njeriut që i frikësohet Perëndisë, këto, duke rënë si të thuash mbi një oqean të pamatë gëzimi, shuhen e treten! Kjo është ajo që të mahnit më shumë: që, ndonëse janë të pranishme gjërat që sjellin trishtim, njeriu prapë mbetet i gëzuar. Sepse, po të mos kishte asgjë që sjell hidhërim, s'do të ishte gjë e madhe për të që mund të gëzohej vazhdimisht. Por që, në një kohë kur shtrëngohet drejt trishtimit nga pesha e shumë gjërave, ai qëndron mbi të gjitha këto dhe është i gëzuar në mes të hidhërimit, kjo është vërtet gjë për t'u habitur! Dhe, ashtu si askush s'do të çuditej që tre djemtë s'u dogjën, sikur të kishin qëndruar larg furrës së Vavilonisë (sepse ajo që i mahniti të gjithë ishte se, pasi qëndruan aq gjatë kaq afër zjarrit, dolën prej tij më të padëmtuar se ata që s'e kishin prekur), kështu edhe për shenjtorët mund të themi se, po të mos ishte ngjitur pas tyre asnjë tundim, s'do të ishim çuditur për gëzimin e tyre të pandërprerë. Por gjëja që të mahnit, dhe që tejkalon natyrën njerëzore, është kjo: se, ndonëse i rrethojnë nga çdo anë valë të panumërta, gjendja e tyre është më e lehtë se e atyre që gëzojnë një qetësi të plotë!

7. Nga sa u tha, është e qartë se mes atyre që janë jashtë Kishës s'ka si të gjendet asnjë gjendje jete, e rrethuar me gëzim të pandërprerë nga gjërat e jashtme. Por se besimtarit s'mund t'i hiqet kurrsesi gëzimi i një kënaqësie të pandërprerë, kjo është ajo që tani do të vazhdoj ta provoj, që ju jo vetëm ta mësoni, por edhe ta ndiqni si shembull këtë jetë pa dhembje. Sepse merrni me mend një njeri që s'ka asgjë për të cilën ta dënojë veten, por që ushqen një ndërgjegje të mirë, dhe ka mall për gjendjen e ardhshme e për përmbushjen e atyre shpresave të mira: çfarë, pyes unë, do të mund ta hedhë një njeri të tillë në trishtim? A nuk duket vdekja më e padurueshmja nga të gjitha gjërat? E megjithatë, pritja e saj jo vetëm që s'e hidhëron, por e bën edhe më të gëzuar; sepse e di se ardhja e vdekjes është çlirim nga mundi dhe nxitim drejt kurorave e shpërblimeve që janë ruajtur për ata që janë përpjekur në garën e përshpirtshmërisë e të virtytit. Po a sjell hidhërim vdekja e parakohshme e fëmijëve? Jo, edhe këtë do ta durojë me fisnikëri, dhe do të marrë fjalët e Jobit: «Zoti dha, Zoti mori; ashtu siç i pëlqeu Zotit, kështu ndodhi. Qoftë i bekuar emri i Zotit përjetë.» Por, në qoftë se vdekja dhe humbja e fëmijëve s'mund të hidhërojnë, aq më pak humbja e parave, çnderimi, qortimet a shpifjet do të prekin ndonjëherë një shpirt kaq të madh e fisnik; jo, as ankthi i trupit, sepse apostujt u fshikulluan, e megjithatë s'u trishtuan. Kjo, vërtet, ishte gjë e madhe; por ç'është shumë më tepër, në vend që të trishtoheshin, i çmuan vetë fshikullimet si arsye për kënaqësi më të madhe. «Dhe u larguan nga këshilli, të gëzuar që u çmuan të denjë të pësonin turp për emrin e Krishtit.» A e fyeu e a e shau dikush një njeri të tillë? Krishti e ka mësuar të gëzohet në sharje të tilla. «Gëzohuni», thotë Ai, «dhe ngazëllohuni, kur t'ju thonë çdo lloj të keqeje rrejshëm për shkakun tim; sepse i madh është shpërblimi juaj në qiej.» Po sikur njeriu të ketë rënë në sëmundje? Ka dëgjuar një tjetër që e këshillon e i thotë: «Në sëmundje e në varfëri ki besim tek Ai; sepse, ashtu si ari provohet në zjarr, kështu njerëzit e pëlqyer provohen në furrën e përuljes.» Meqë, pra, as vdekja, as humbja e parave, as sëmundja e trupit, as çnderimi, as qortimi, as ndonjë gjë tjetër e asaj natyre s'do të mund ta hidhërojë, por e bën edhe më të gëzuar, ç'themel trishtimi do të ketë ai ndonjëherë?

8. «Po ç'të themi atëherë», thotë dikush, «a nuk trishtohej Shenjti? A nuk e dëgjon Pavlin që thotë: ‹Kam një rëndim të madh dhe një dhembje të pandërprerë në zemër›?» Kjo është pikërisht gjëja për t'u mahnitur: se trishtimi solli një fitim, dhe një kënaqësi që doli nga ai fitim; sepse, ashtu si fshikulli s'u solli ankth, por gëzim, kështu edhe trishtimi u siguroi ato kurora të mëdha. Dhe ky është paradoksi: se jo vetëm trishtimi i botës, por edhe gëzimi i saj, përmban një humbje të skajshme; kurse te gjërat shpirtërore është pikërisht e kundërta, dhe jo vetëm gëzimi, por edhe trishtimi përmban një thesar të pasur të mirash! Po si, po e shpjegoj. Në botë njeriu shpesh gëzohet kur sheh armikun në telashe; dhe me këtë gëzim tërheq mbi vete një ndëshkim të madh. Prapë, një tjetër vajton kur sheh një vëlla që bie; dhe për shkak të këtij trishtimi do të fitojë për vete shumë hir para Perëndisë. A e sheh se sa më i mirë e më i dobishëm është trishtimi i perëndishëm se gëzimi i botës? Kështu edhe Pavli u trishtua për mëkatarët dhe për ata që s'besonin te Perëndia; dhe ky trishtim iu bë mjet për të grumbulluar një shpërblim të madh. Por, që ta bëj më të qartë atë që them: ndonëse ajo që pohoj është shumë e çuditshme, prapë është e vërtetë. Dua të them se hidhërimi shpesh është i zoti t'i freskojë shpirtrat e munduar dhe ta lehtësojë një ndërgjegje të ngarkuar. Mendoni, pra, sa shpesh gratë, kur humbin fëmijët e tyre më të dashur, u copëtohet zemra e treten, po t'u ndalohet të vajtojnë e të derdhin lot. Por, po të bëjnë gjithçka që bëjnë zakonisht të trishtuarit, lehtësohen dhe marrin ngushëllim. E ç'çudi që kjo ndodh me gratë, kur mund të shohësh edhe një profet të prekur në të njëjtën mënyrë? Prandaj thoshte vazhdimisht: «Lërmëni, do të qaj me hidhërim; mos u mundoni të më ngushëlloni, për shkak të shkatërrimit të bijës së popullit tim.» Kështu që, shpeshherë, trishtimi është bartës ngushëllimi; dhe, po qe kështu për këtë botë, aq më shumë për gjërat shpirtërore. Prandaj thotë: «Trishtimi që është sipas Perëndisë sjell pendim për shpëtim, për të cilin njeriu s'pendohet.» Kjo, vërtet, duket e errët; por ja se ç'do të thotë: «Po të hidhërohesh për pasurinë, s'ke asnjë dobi. Po të hidhërohesh për sëmundjen, s'ke fituar asgjë, por i ke shtuar vuajtjes tënde.»

9. Dhe kam dëgjuar shumë veta që, pas një përvoje të tillë, fajësojnë veten dhe thonë: Ç'dobi pata që u hidhërova? As paratë s'i mora prapë, dhe i bëra dëm vetes. Por, po u hidhërove për shkak të mëkatit, e ke shlyer atë dhe ke korrur kënaqësinë më të madhe. Po u hidhërove për vëllezërit e tu që kanë rënë, i ke dhënë zemër e ke ngushëlluar veten, dhe i ke ngritur më këmbë edhe ata; e, edhe sikur të mos u bësh dobi, ke një shpërblim të bollshëm. Dhe, që ta mësosh se ky hidhërim për ata që kanë rënë, edhe pse mund të mos u bëjmë fare dobi, prapë na sjell një shpërblim të madh, dëgjo ç'thotë Ezekieli; ose më mirë, ç'flet vetë Perëndia nëpërmjet tij. Sepse, kur kishte dërguar disa lajmëtarë për të përmbysur qytetin dhe për të përpirë me shpatë e me zjarr të gjitha banesat bashkë me banorët, kështu urdhëron njërin prej tyre: «Vër një shenjë mbi ballin e njerëzve që rënkojnë e që janë në ankth.» Dhe, pasi urdhëron të tjerët e thotë: «Filloni nga të shenjtët e mi», vazhdon e shton: «Por atë që ka shenjën, mos e prekni.» Për ç'arsye, ma thuaj? Sepse, ndonëse s'vlejnë asgjë, prapë vajtojnë për ato që bëhen dhe i qajnë. Dhe përsëri, akuzon të tjerë, duke thënë se, në qejfet, në grykësinë dhe në gëzimin e një sigurie të madhe, kur panë hebrenjtë të çuar në robëri, s'u hidhëruan, as s'morën pjesë në trishtimin e tyre. Dhe dëgjo ç'thotë, duke i qortuar: «Nuk vuajtën aspak për fatkeqësinë e Josifit», ku me Josif nënkupton gjithë popullin. Dhe përsëri: «Banorët e Enanit nuk dolën për të vajtuar shtëpinë ngjitur me ta.» Sepse, ndonëse ndëshkohen me të drejtë, Perëndia do që ne t'u dhembshurohemi, e jo të gëzohemi a t'i fyejmë. «Sepse, në qoftë se unë që ndëshkoj», thotë Ai, «s'e bëj këtë me gëzim, as s'kënaqem me ndëshkimin e tyre, sepse aspak s'e dua vdekjen e mëkatarit, është e drejtë që ti t'i ngjash Zotit tënd dhe të vajtosh pikërisht për këtë, që mëkatari ka dhënë shkak e rast për një ndëshkim të drejtë.» Kështu që, po të mbajë dikush një trishtim të perëndishëm, prej tij do të korrë një dobi të madhe.

10. Meqë, pra, ata që fshikullohen janë më të lumtur se ata që fshikullojnë, dhe ata që janë në shtrëngim mes nesh më të lumtur se ata që janë të lirë prej tij jashtë gardhit të krishterë, dhe ata që janë të trishtuar më të lumtur se ata që janë në kënaqësi, ç'shkak tjetër shtrëngimi do të kemi? Prandaj s'duhet ta quajmë të lumtur asnjë njeri, veç atij që jeton sipas Perëndisë. Vetëm këta i quan të lumtur Shkrimi. Sepse «lum», thuhet, «njeriu që nuk ka ecur në këshillën e të pabesëve. Lum ai që Ti e ndreq dhe e mëson nga ligji yt. Lum ata që janë të papërlyer në udhë. Lum të gjithë ata që kanë besim tek Ai. Lum populli që ka Zotin për Perëndi. Lum ai që shpirti s'e dënon. Lum njeriu që i frikësohet Zotit.» Dhe përsëri, Krishti flet kështu: «Lum ata që vajtojnë; lum të përulurit; lum zemërbutët; lum paqebërësit; lum ata që përndiqen për drejtësinë.» A e sheh se si ligjet hyjnore kudo shpallin të lumtur jo të pasurit, as ata me prejardhje të mirë, as zotëruesit e lavdisë, por njeriun që ka zënë virtytin? Sepse ajo që kërkohet prej nesh është që, në gjithçka bëjmë a vuajmë, frika e Perëndisë të jetë themeli; dhe, po ta mbjellësh këtë si rrënjë, jo vetëm rehatia, nderi, lavdia dhe vëmendja do të japin fryte të këndshme për ty, por edhe armiqësitë, shpifjet, përçmimi, turpi, mundimet dhe gjithçka pa përjashtim. Dhe, ashtu si rrënjët e pemëve janë vetë të hidhura, e megjithatë japin frytet tona më të ëmbla, kështu, vërtet, trishtimi i perëndishëm do të na sjellë një kënaqësi të bollshme. E dinë ata që janë lutur shpesh me ankth e kanë derdhur lot, ç'gëzim kanë korrur, si e pastruan ndërgjegjen, si u ngritën me shpresa të mira! Sepse, siç e them gjithnjë, nuk është natyra e gjërave, por gjendja jonë, ajo që na bën zakonisht të trishtuar a të gëzuar. Po të mundemi, pra, ta bëjmë këtë të fundit ashtu siç duhet, do të kemi një peng për çdo gëzim. Dhe, ashtu si te trupi nuk është aq natyra e ajrit, as gjërat që i vijnë nga jashtë, sa gjendja e tij e brendshme, ajo që ose e dëmton ose e ndihmon, kështu është edhe me shpirtin, madje shumë më tepër. Sepse në rastin e parë ka domosdoshmërinë e natyrës, kurse në të dytin gjithçka qëndron në fuqinë e zgjedhjes. Prandaj Pavli, pasi kishte duruar të këqija të panumërta: mbytje anijesh, luftëra, përndjekje, kurthe, sulme kusarësh, dhe gjëra tepër të shumta për t'u treguar, duke vdekur edhe çdo ditë nga një vdekje, jo vetëm që s'u hidhërua e s'u pakënaq, por u mburr, u gëzua dhe tha: «Tani gëzohem në vuajtjet e mia dhe plotësoj në mishin tim atë që mungon nga shtrëngimet e Krishtit.» Dhe përsëri: «Dhe jo vetëm kaq, por mburremi edhe në shtrëngimet.» E të mburresh do të thotë zgjatje e kënaqësisë.

11. Po deshe, pra, gëzimin, mos kërko pasurinë, as shëndetin e trupit, as lavdinë, as pushtetin, as qejfet, as tryezat e begata, as rrobat e mëndafshta, as tokat e shtrenjta, as shtëpitë e shkëlqyera e që bien në sy, as ndonjë gjë tjetër të asaj natyre; por ndiq atë urtësi shpirtërore që është sipas Perëndisë dhe kapu pas virtytit; e atëherë asgjë nga gjërat e tashme, as nga ato që priten, s'do të mund të të trishtojë. Përse them «të trishtojë»? Vërtet, gjërat që i trishtojnë të tjerët, për ty do të dalin shtim kënaqësie. Sepse fshikujt, vdekja, humbjet, shpifjet, keqtrajtimi dhe gjithë gjërat e tilla, kur na vijnë për hir të Perëndisë dhe mbijnë nga kjo rrënjë, do të sjellin në shpirtrat tanë shumë kënaqësi. Sepse askush s'do të mund të na bëjë të mjerë, po të mos e bëjmë vetë veten të tillë; e as të lumtur, po të mos e bëjmë vetë veten të tillë, duke ndjekur hirin e Perëndisë.

12. Dhe, që ta mësoni se i lumtur është vetëm ai që i frikësohet Zotit, do t'jua tregoj tani këtë, jo nga ato që kanë ndodhur në kohët e shkuara, por nga ato që na kanë ndodhur neve. Qyteti ynë ishte në rrezik të fshihej krejt; dhe askush nga të pasurit, të shquarit a të mëdhenjtë s'guxoi të dilte në publik, por të gjithë ikën e u zhdukën nga syri. Kurse ata që i frikësoheshin Perëndisë, njerëzit që e kalonin kohën nëpër manastire, zbritën me shumë guxim dhe i çliruan të gjithë nga ky tmerr. Dhe ngjarjet e tmerrshme që kishin ndodhur, dhe kërcënimet që pritej të viheshin në zbatim, jo vetëm që s'i bënë të frikësoheshin a s'i hodhën në ankth, por, ndonëse ishin larg fatkeqësisë dhe s'kishin pjesë në të, u hodhën vullnetarisht në mes të zjarrit dhe i shpëtuan të gjithë. Dhe sa për vdekjen, që të gjithëve u duket e tmerrshme e e frikshme, e prisnin me gatishmërinë më të madhe dhe vraponin drejt saj me më shumë gëzim se ç'vrapojnë të tjerët drejt posteve e nderimeve. E përse, veçse ngaqë e dinin që kjo është posti dhe nderi më i madh? Dhe treguan vërtet me vepra se i lumtur është vetëm ai që kapet pas urtësisë që vjen nga lart, se ai s'pëson asnjë ndryshim e asnjë fatkeqësi, por gëzon një qetësi të pandërprerë dhe përqesh gjithçka që duket e trishtueshme. Tani të paktën, ata që dikur ishin në pushtet i mundon një trishtim i madh: banojnë në burg, të ngarkuar me zinxhirë, dhe presin çdo ditë të vriten. Kurse këta njerëz, përkundrazi, gëzojnë kënaqësinë më të kulluar; dhe, po t'u ndodhë të vuajnë diçka të tmerrshme, kjo, dhe vetë gjërat që të tjerëve u duken të frikshme, janë të mirëpritura për ta, sepse e dinë mirë drejt cilës pikë po vrapojnë, dhe ç'fat do t'i presë kur të ikin nga kjo botë. Por, ndonëse jetojnë me kaq përpikëri dhe i buzëqeshin vdekjes, prapë hidhërohen për të tjerët, dhe prej kësaj korrin, nga ana e tyre, dobinë më të madhe. Le të vëmë mendjen, pra, të kujdesemi për shpirtrat tanë, dhe asgjë që mund të vijë papritur s'do të mund të na trishtojë. Dhe për ata që janë në burg, le t'i lutemi Perëndisë që t'i çlirojë nga fatkeqësia e tashme. Sepse Perëndia e kishte në dorë të na çlironte menjëherë nga kjo e keqe e tmerrshme dhe të mos linte të mbetej as pjesa më e vogël e saj; por, që të mos kthehemi përsëri te shkujdesja jonë e mëparshme, bëri që përroi i këtyre të këqijave të ulet butë e pak nga pak, që të na mbajë fort te po ato vendime të përshpirtshme.

13. Dhe se kjo është e vërtetë, dhe se shumë veta do të ktheheshin te plogështia e mëparshme, sikur të çliroheshim menjëherë nga gjithë vështirësia, kjo duket nga kjo rrethanë: se, ndërkohë që ende kanë mbetur mbeturinat e fatkeqësisë, ndërkohë që vendimi i perandorit është ende i dyshimtë, dhe ata që drejtonin punët e qytetit janë të gjithë në burg, shumë nga bashkëqytetarët tanë, nga dëshira e tepruar për t'u larë, vrapojnë te lumi, ku bëjnë festë pa fund, sillen pa turp, hidhen, vallëzojnë dhe tërheqin gra pas tyre. Ç'falje mund të meritojnë të tillët? Ç'lloj shfajësimi mund të sjellin? Ose më mirë, ç'lloj ndëshkimi e hakmarrjeje s'e meritojnë? Kreu i qytetit është në burgun publik; gjymtyrët tona janë në mërgim; vendimi për ta është i dyshimtë; e ti, pyes unë, vallëzon, luan e qesh? «Po s'duronim dot», thotë dikush, «të rrinim pa banjë?» O shpirt i paturpshëm, i ndyrë e i shthurur! Sa muaj, pyes unë, sa vjet kaluan? Ende s'ke mbetur pa banjë as njëzet ditë, e prapë je aq i shqetësuar e i pakënaqur, sikur të kishe mbetur pa u larë një vit të tërë! Ma thuaj, ishte kjo gjendja jote, kur prisje një sulm nga ushtria, kur çdo ditë prisje të vriteshe, kur ikje nëpër shkretëtira dhe nxitoje drejt majave të maleve? Sikur dikush të të kishte propozuar atëherë të rrije «një vit» pa banjë, që të shpëtoje nga halli që të kanosej, a s'do ta kishe pranuar me gatishmëri propozimin dhe a s'do t'i ishe nënshtruar? Kur, pra, të ishte me vend ta falënderoje Perëndinë, që të çliroi nga gjithë këto pa asnjë humbje, ti prapë bëhesh i shthurur e përçmues; dhe, kur frika ka kaluar, kthehesh sërish në një gjendje edhe më të keqe shkujdesjeje? A të kanë prekur vërtet këto ngjarje të tmerrshme, e prapë ke kaq mall për banjat? Sepse, edhe sikur banja të ishte lejuar, a s'do të mjaftonte fatkeqësia e atyre që janë ende në burg për t'i bindur ata që s'janë në të njëjtën gjendje të rëndë të harronin çdo qejf? Vetë jeta është në rrezik, e ti kujton banjat dhe dëshiron të bësh qejf? A e përçmon rrezikun, ngaqë tani i ke shpëtuar? Ki kujdes se mos ngatërrohesh në domosdoshmërinë e një ndëshkimi më të madh, dhe thërret prapë me masë më të madhe zemërimin që u largua, dhe provon pikërisht atë që tha Krishti për demonët. Sepse thotë se «kur fryma e ndyrë del, dhe pastaj e gjen shtëpinë të zbrazët e të fshirë, merr shtatë fryma të tjera më të liga se vetja, dhe hyn në shpirt, dhe gjendja e fundit e atij njeriu bëhet më e keqe se e para.» Prandaj le të frikësohemi edhe ne, se mos tani, kur çlirohemi nga të këqijat tona të mëparshme, më pas, me plogështinë tonë, tërheqim mbi vete ato që janë më të mëdha! E di që ju vetë s'e keni këtë marrëzi; por ju duhet t'i frenoni, t'i ndëshkoni e t'i vini në vete ata që ecin pa rregull, që të gëzoheni gjithnjë, ashtu si urdhëroi Pavli, që, si për veprat tona të mira, ashtu edhe për kujdesin tonë për të tjerët, të gëzojmë, edhe këtu edhe në jetën e ardhshme, një shpërblim të bollshëm; me anë të hirit dhe të dashamirësisë së Zotit tonë Jisu Krisht, nëpërmjet të cilit dhe bashkë me të cilin i qoftë Atit, bashkë me Frymën e Shenjtë, lavdia, nderimi dhe adhurimi, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.