Mbi Statujat, Homilia XX

1. Ja, koha po i afrohet fundit të Kreshmës, prandaj duhet t’i kushtohemi me më shumë zell shenjtërisë. Sepse, ashtu si te vrapuesit në garë, gjithë rrethet që përshkojnë nuk vlejnë asgjë po të mos e fitojnë çmimin, kështu edhe këto mundime e lodhje të shumta rreth agjërimit nuk do të na sjellin asnjë dobi, po të mos jemi në gjendje ta gëzojmë Tryezën e Shenjtë me ndërgjegje të pastër. Për këtë janë vënë agjërimi dhe Kreshma, e kaq ditë me mbledhje solemne, me dëgjime, me lutje e me mësime: që me këtë zell të pastrohemi në çdo mënyrë nga mëkatet që kemi grumbulluar gjithë vitin, e kështu, me guxim shpirtëror, të marrim me devotshmëri atë Flijim të pagjakshëm. Po të mos dalë kjo, gjithë atë mund do ta kemi duruar krejt kot dhe pa asnjë fitim. Le të shqyrtojë, pra, secili me veten se ç’të metë ka ndrequr, ç’vepër të mirë ka arritur, cilin mëkat ka flakur, cilën njollë ka larë, në se është bërë më i mirë. E po të zbulojë se në këtë tregti të mbarë ka nxjerrë ndonjë fitim nga agjërimi, e po ta ndiejë veten se është kujdesur shumë për plagët e veta, le të afrohet! Po të ketë mbetur i shkujdesur, pa asgjë për të treguar veç agjërimit të thatë, e pa bërë asgjë tjetër të drejtë, le të rrijë jashtë; e le të hyjë atëherë, kur t’i ketë pastruar gjithë këto faje. Askush të mos mbështetet vetëm te agjërimi, ndërsa mbetet i pandrequr në vepra të liga. Sepse ka gjasë që ai që e lë agjërimin të gjejë falje, duke pasur si arsye dobësinë e trupit; por është e pamundur të ketë shfajësim ai që s’i ka ndrequr fajet. Nuk agjërove, le të themi, për shkak të dobësisë trupore. Po pse nuk pajtohesh me armiqtë e tu, më thuaj? A ke këtu, vallë, të përmendësh dobësinë e trupit? Përsëri: po të mbash smirë e urrejtje, çfarë shfajësimi ke atëherë, të pyes? Sepse në faje të kësaj natyre askush s’mund të strehohet pas arsyes së dobësisë trupore. Dhe kjo qe një vepër e dashurisë së Krishtit për njeriun: që urdhërimet kryesore, ato që mbajnë jetën tonë, të mos cenohen aspak nga dobësia e trupit.

2. Por meqë na duhet t’i zbatojmë njësoj gjithë ligjet hyjnore, e sidomos atë që na urdhëron të mos e quajmë askënd armik, as të mbajmë mëri gjatë, po të pajtohemi menjëherë, na lejoni sot t’ju flasim për këtë urdhërim. Sepse, ashtu si nuk merret me mend që kurvari e blasfemuesi të marrin nga Tryeza e Shenjtë, kështu është e pamundur që ai që ka armik e mban keqdashje të gëzojë Kungatën e Shenjtë. Dhe kjo me të drejtë. Sepse njeriu, kur ka bërë kurvëri ose kurorëshkelje, në çastin që e ka shuar epshin, e ka kryer edhe mëkatin; e po të dojë me jetë të kujdesshme të ngrihet nga ajo rënie, mund të gjejë pastaj njëfarë lehtësimi, duke treguar pendim të madh. Kurse ai që mban mëri e kryen të njëjtën paudhësi çdo ditë e s’i jep kurrë fund. Në rastin e parë vepra ka mbaruar dhe mëkati është kryer; këtu mëkati bëhet çdo ditë. Ç’shfajësim mund të kemi, atëherë, të pyes, që i dorëzohemi me dëshirë një përbindëshi kaq të lig? Si mund t’i kërkosh Zotit tënd të jetë i butë e i mëshirshëm me ty, kur ti ke qenë kaq i ashpër e i pafalshëm me bashkëshërbëtorin tënd?

3. Po bashkëshërbëtori, thua ti, të shpërfilli ndoshta? Po! Edhe ti e ke shpërfillur Perëndinë shumë e shumë herë. E ç’krahasim ka midis një bashkëshërbëtori dhe Zotit? Ai, kur ndoshta u lëndua në një farë mënyre, të fyeu, e ti u zemërove. Por ti e fyen Zotin, i cili s’të bën as padrejtësi, as keqdashje, po të jep bekime ditë për ditë. Mendo, pra: po të donte Perëndia të hetonte me rreptësi ç’bëhet kundër Tij, s’do të rronim as edhe një ditë. Sepse profeti thotë: «Në qofsh i rreptë të vësh re paudhësinë, o Zot, o Zot, kush do të mbetet në këmbë?» E, po t’i lëmë mënjanë gjithë ato të tjera, që ndërgjegjja e çdo mëkatari i njeh e që s’kanë njeri dëshmitar, veç Perëndisë, po të na kërkohej llogari vetëm për ato që janë të hapura e të pranuara, ç’falje do të prisnim për mëkate të tilla? Po sikur të hetonte plogështinë e shkujdesjen tonë në lutje? Se si, ndërsa rrimë përpara Perëndisë e i lutemi, s’tregojmë as aq frikë e nderim për Të, sa tregojnë shërbëtorët për zotërinjtë e tyre, sa ushtarët për oficerët, sa miqtë për miqtë. Kur bisedon me një mik, i kushton vëmendje asaj që bën; po kur i drejtohesh Perëndisë për mëkatet e tua, kur kërkon falje për kaq faje e mendon se do të fitosh ndjesë, shpesh je i shkujdesur. Ndërsa gjunjët i ke përtokë, e lë mendjen të endet kudo, në treg a në shtëpi, duke llomotitur kot me gojë e pa qëllim! E këtë e provojmë jo një a dy herë, po shpesh! Po të donte Perëndia të hetonte vetëm këtë, a mendoni se do të gjenim falje, a do të mund të gjenim ndonjë shfajësim? Vërtet, s’besoj!

4. Po sikur të na dilnin përpara fjalët e liga që hedhim me keqdashje çdo ditë njëri kundër tjetrit? Bashkë me gjykimet e nxituara me të cilat dënojmë të afërmin, e këtë pa asnjë arsye, veçse ngaqë na pëlqen të fajësojmë e jemi të prirur të gjejmë të meta? Çfarë, të them, do të mund të sillnim si mbrojtje? Po ashtu, sikur të hetonte ato vështrime tona që bredhin sa andej-këndej, e ato dëshira të liga që mbajmë në mendje, duke pranuar kaq shpesh mendime të turpshme e të papastra nga endja e shfrenuar e syve, ç’ndëshkim s’do të na duhej të pësonim? E sikur të kërkonte llogari për sharjet tona (sepse Ai thotë: «Kushdo që t’i thotë vëllait të vet: O i marrë, do të jetë në rrezik të zjarrit të ferrit»), si do të hapnim gojën, vallë, a si do të lëviznim buzët, a do të thoshim gjë të madhe a të vogël si përgjigje? Për më tepër, sa për ndjenjat e mendjemadhësisë që lejojmë në lutjet, në agjërimet e në lëmoshat tona, po t’i hetonim, e nuk them Perëndia, po ne vetë, që jemi mëkatarët, po ta bënim këtë, a do të mund t’i ngrinim sytë drejt qiellit? Pastaj, sa për mashtrimet që kurdisim njëri kundër tjetrit, kur lëvdojmë një vëlla ndërsa është i pranishëm e flasim me të si me mik, e kur mungon, e shajmë, a mund t’i durojmë ndëshkimet për të gjitha këto? Po pastaj betimet? Po gënjeshtrat? Po betimet e rreme? Po zemërimi i padrejtë, e smira me të cilën shpesh i shohim njerëzit kur nderohen, jo vetëm armiqtë, po edhe miqtë? Për më tepër, ç’të themi kur gëzohemi që të tjerët pësojnë të keqen e i marrim fatkeqësitë e tyre si ngushëllim për hidhërimin tonë?

5. Po sikur të na kërkohej llogari për plogështinë tonë në mbledhjet solemne, ç’gjendje do të kishim? Sepse këtë s’mund të mos e dini: se shpesh, ndërsa vetë Perëndia na flet të gjithëve me anë të profetit, ne bëjmë biseda të shpeshta e të gjata me ata pranë nesh, për punë që aspak nuk na takojnë. Po t’i lëmë, pra, gjithë të tjerat, e sikur të donte të na kërkonte llogari vetëm për këtë mëkat, ç’shpresë shpëtimi do të mbetej? Se mos e quaj të vogël këtë faj; po të duash ta kuptosh sa i madh është, shiko si e vlerësojnë vetë njerëzit këtë gjë, e atëherë do ta shohësh sa i rëndë është mëkati. Provo veç, kur ndonjë gjykatës të flet, a më mirë, ndonjë mik pak më i lartë në rang, të kthesh shpinën e të nisësh bisedë me shërbëtorin tënd; e atëherë do ta kuptosh se ç’guxon të bësh kur sillesh kështu me Perëndinë! Sepse, po qe ndonjë nga shtresat më të nderuara, ai madje do të kërkojë ndreqje prej teje për një fyerje të tillë. E megjithatë Perëndia, ndonëse trajtohet me kaq përbuzje, e më shumë se kaq, çdo ditë, e jo nga një a dy a tre veta, po nga gati të gjithë ne, prapë duron e ka zemërgjerësi, jo vetëm për këtë, po edhe për gjëra shumë më të rënda. Sepse këto janë gjëra që duhen pranuar, që u duken të gjithëve, e që gati të gjithë njerëzit i bëjnë me guxim. Po ka edhe të tjera, që vetëm ndërgjegjja e atyre që i bëjnë i di. Vërtet, po të mendonim për gjithë këtë, po të arsyetonim me veten, edhe sikur të ishim njerëzit më mizorë e më të ashpër, prapë, kur të hidhnim një vështrim mbi turmën e mëkateve tona, nga frika e ankthi s’do të mund të kujtonim dëmin që na kanë bërë të tjerët. Kujto lumin e zjarrit, krimbin helmues, Gjyqin e frikshëm, ku çdo gjë do të jetë e zhveshur dhe e hapur! Mendo se ato që tani janë të fshehta, atëherë do të dalin në dritë! Por po t’ia falësh të afërmit tënd gjithë këto mëkate, që deri atëherë presin të zbulohen, ato zhduken që këtu; e kur të ndahesh nga kjo jetë, s’do të tërheqësh pas teje asnjë hallkë të asaj zinxhiri fajesh. Kështu, merr më shumë nga ç’jep. Sepse shumë faje të tilla i kemi bërë shpesh, që s’i di njeri tjetër; e kur mendojmë se atë Ditë këto mëkate tonat do të rrinë të zbuluara para syve të të gjithëve, në teatrin publik të gjithësisë, ndiejmë një dhembje më të madhe se çdo ndëshkim, të mbytur e të mbërthyer nga ndërgjegjja jonë. Por këtë turp, sado i madh të jetë, këto mëkate, këto ndëshkime, sado të mëdha të jenë, ka mundësi t’i pastrojmë me anë të faljes që tregojmë ndaj të afërmit tonë.

6. Sepse s’ka vërtet asgjë të barabartë me këtë virtyt. Do të mësoje fuqinë e këtij virtyti? «Edhe sikur Moisiu e Samueli të rrinin para meje», thotë Perëndia, «shpirti im s’do t’i përfillte». E megjithatë, ata që Moisiu e Samueli s’qenë në gjendje t’i rrëmbenin nga zemërimi i Perëndisë, ky urdhërim, kur zbatohet, qe në gjendje t’i rrëmbente. Prandaj Ai i nxit vazhdimisht ata të cilëve u kishte folur këto gjëra, duke thënë: «Askush prej jush të mos kurdisë me hakmarrje të keqen kundër vëllait në zemrën e vet», dhe «askush prej jush të mos mendojë keqdashjen e të afërmit». Nuk thuhet thjesht: hiq dorë nga zemërimi; po: mos e mbaj në mendje; mos mendo për të; ndahu nga gjithë mëria jote; mbylle plagën. Sepse ti pandeh se po ia kthen dëmin tjetrit; kurse në të vërtetë po mundon më parë veten, duke ngritur brenda teje tërbimin si xhelat në çdo cep, e duke grisur zorrët e tua. Sepse ç’mund të jetë më i mjerë se njeriu që rri gjithnjë i zemëruar? Ashtu si të marrët, që s’gëzojnë kurrë qetësi, kështu edhe ai që mban mëri e ruan një armik s’do të ketë kurrë gëzimin e paqes; tërbohet pareshtur, e çdo ditë e shton stuhinë e mendimeve, duke sjellë ndër mend fjalët e veprat e tjetrit e duke urryer vetë emrin e atij që e ka lënduar. Mjafton t’ia përmendësh armikun, e ai zemërohet menjëherë e pëson shumë mundim të brendshëm; e po ta ndeshë qoftë edhe sa për sy, frikësohet e dridhet, sikur të ndeshte të këqijat më të mëdha. Po, po të shohë ndonjë nga të afërmit e tij, qoftë edhe rrobën e tij, a shtëpinë, a rrugën, mundohet nga pamja e tyre. Sepse, ashtu si me ata që i duam, fytyra, rrobat, sandalet, shtëpitë a rrugët na prekin sapo i shohim, kështu edhe po të vëmë re një shërbëtor, a mik, a shtëpi, a rrugë, a çdo gjë tjetër që u përket atyre që i urrejmë e i mbajmë armiq, na therin gjithë këto gjëra; e goditjet që pësojmë nga pamja e secilës prej tyre janë të shpeshta e të pandërprera.

7. Ç’nevojë kemi, pra, të durojmë një rrethim të tillë, një mundim e një ndëshkim të tillë? Sepse edhe sikur ferri të mos i kërcënonte ata që mbajnë mëri, prapë, vetëm për vetë mundimin që del nga kjo punë, do të duhej t’i falnim fajet e atyre që na kanë lënduar. Po kur pas kësaj presin ndëshkime të pavdekshme, ç’mund të jetë më pa mend se njeriu që edhe këtu edhe atje sjell ndëshkim mbi vete, ndërsa mendon se po hakmerret ndaj armikut! Sepse, po ta shohim atë ende në mbarëvajtje, jemi gati të vdesim nga hidhërimi; po qe në gjendje të keqe, kemi frikë se mos i vjen ndonjë kthesë e mbarë. Po për të dyja këto na pret një ndëshkim që s’i shpëton dot. Sepse «Mos u gëzo», thotë, «kur rrëzohet armiku yt». E mos më fol për madhësinë e dëmeve që ke marrë; sepse s’është kjo që e bën zemërimin tënd të mbahet, po kjo: që s’i sjell ndër mend fajet e tua, që s’i ke para syve as ferrin, as frikën e Perëndisë! Që të bindesh se kjo është e vërtetë, do të përpiqem ta bëj të qartë nga ngjarjet që kanë ndodhur në këtë qytet. Sepse, kur ata që u akuzuan për ato krime të rënda u tërhoqën zvarrë para gjyqit, kur u ndez zjarri brenda, e xhelatët rrinin përqark e u shqyenin brinjët, sikur dikush pranë tyre të kishte thirrur: «Në paçi ndonjë armik, hiqni dorë nga mëria, e ne do të mund t’ju shpëtojmë nga ky ndëshkim», a nuk do t’u kishin puthur këmbët? E ç’them këmbët? Sikur t’u kishte thënë t’i merrnin ata për zotërinj, as atëherë s’do të kishin refuzuar. Po nëse një ndëshkim njerëzor, që ka cakun e vet, do të kishte ngadhënjyer mbi çdo zemërim, aq më shumë ndëshkimi që do të vijë, po ta kishte pareshtur në mendjen tonë, do të dëbonte nga shpirti jo vetëm mërinë, po çdo mendim të lig! Sepse ç’është më e lehtë, të pyes, se të heqësh qafe mërinë ndaj atij që të ka bërë dëm? A duhet ndërmarrë ndonjë udhëtim i gjatë? A duhet harxhuar para? A duhet thirrur ndihma e të tjerëve? Mjafton veç të vendosësh, e vepra e mirë e arrin menjëherë synimin. Ç’ndëshkim, pra, s’do të meritonim, po qe se për punët e kësaj bote përulemi në zanate skllavërore, tregojmë një robëri të padenjë për ne, harxhojmë para, hyjmë në bisedë me hamejtë që të lajkatojmë njerëz të paperëndishëm, e bëjmë e themi gjithfarë gjërash që ta arrijmë plotësisht qëllimin që kemi ndër mend, e prapë s’durojmë, për hir të ligjeve të Perëndisë, t’i lutemi një vëllai që na ka bërë dëm, po e quajmë turp të jemi të parët që bëjmë hapin? A të vjen turp, më thuaj, kur je gati të jesh i pari që nxjerr fitim? Përkundrazi, duhet të të vinte turp që ngul këmbë në këtë pasion, e që pret derisa ai që të ka bërë dëmin të vijë vetë të pajtohet; sepse kjo është turp, e poshtërim, e humbja më e madhe.

8. Sepse ai që vjen i pari është ai që korr gjithë frytin; kurse kur ti e lë mënjanë zemërimin me lutjen e një tjetri, vepra e mirë do t’i llogaritet atij, sepse e ke shlyer ligjin si nder ndaj tij, jo si bindje ndaj Perëndisë. Por nëse, kur s’të lutet askush, kur as vetë ai që të ka bërë dëmin s’të afrohet e s’të kërkon, ti vetë, duke i hequr nga mendja çdo turp e çdo vonesë, vrapon lirisht drejt atij që të ka lënduar e ia shuan zemërimin krejt, vepra e mirë bëhet tërësisht jotja, e do ta marrësh gjithë shpërblimin. Po të them: «Agjëro», arsyeja jote, ndoshta, është dobësia trupore. Po të them: «Jepu të varfërve», është varfëria e rritja e fëmijëve. Po të them: «Bëj kohë për mbledhjet e Kishës», janë hallet e kësaj bote. Po të them: «Vëri veshin asaj që thuhet e shqyrto fuqinë e mësimit», është mungesa e diturisë. Po të them: «Ndreqe tjetrin», thua: «Kur i jepet këshillë, s’e vë veshin, se i kam folur shpesh e më kanë përbuzur». Sado të ftohta të jenë këto shfajësime, prapë ke ca shfajësime për të sjellë. Po sikur të them: «Hiq dorë nga zemërimi», cilën prej tyre do të sjellësh atëherë? Sepse as dobësi trupi, as varfëri, as mungesë kulture, as mungesë kohe, as gjë tjetër të tillë s’ke për të përmendur; po ky mëkat, mbi çdo tjetër, është më i pafalshmi. Si do të mund t’i shtrish duart drejt qiellit, a si do të lëvizësh gjuhën, a të kërkosh falje? Sepse, ndonëse Perëndia dëshiron t’i falë mëkatet e tua, ti vetë s’e lë, përderisa mban mëri kundër bashkëshërbëtorit! Po le të themi se ai është mizor, i egër e i pabutë, i etur për hakmarrje e shpagim? Ja, pikërisht për këtë arsye duhet t’ia falësh. Të kanë bërë shumë padrejtësi, të kanë vjedhur, të kanë shpifur, të kanë dëmtuar në gjërat më të rëndësishme, e ti dëshiron ta shohësh armikun tënd të ndëshkuar? Prapë, edhe për këtë, do të të hyjë në punë t’ia falësh. Sepse, sikur ti vetë të marrësh shpagim e ta ndjekësh, qoftë me fjalë, me vepra a me mallkim kundër kundërshtarit, atëherë Perëndia s’do ta ndjekë më, meqë ti e more hakun; e jo vetëm s’do ta ndjekë punën për ty, po do të kërkojë ndëshkim edhe prej teje, si përbuzës të Vetes. Sepse, po qe se e njëjta gjë ndodh mes njerëzve, domethënë që, po të rrahim shërbëtorin e një tjetri, i zoti zemërohet dhe e quan atë vepër fyerje (sepse, edhe kur na bëhet padrejtësi, qoftë nga skllevër a nga të lirë, ka hije të presim vendimet ligjore të gjykatësve a të zotërinjve), nëse, pra, edhe mes njerëzve s’do të ishte e sigurt të hakmerreshim vetë, aq më shumë kur hakmarrës është Perëndia!

9. Të ka bërë padrejtësi i afërmi, të ka hidhëruar e të ka futur në një mijë të këqija? Le të jetë; prapë mos e ndiq hakmarrjen për llogari tënde, që të mos e fyesh Zotin tënd! Ia lër punën Perëndisë, e Ai do ta zgjidhë shumë më mirë nga sa mund ta dëshirosh ti. Ty të ka porositur thjesht të lutesh për atë që të bëri dëm; por si të sillesh me të, ka urdhëruar ta lësh në dorë të Tij. Kurrë s’do të mund ta marrësh hakun vetë ashtu si është gati Ai ta marrë për ty, po t’ia lësh vetëm Atij e të mos hedhësh mallkime mbi atë që të ka lënduar, po ta lësh Perëndinë të vetmin gjykatës të vendimit. Sepse, ndonëse ne mund t’i falim ata që na kanë lënduar, ndonëse mund të pajtohemi, ndonëse mund të lutemi për ta, prapë Perëndia nuk fal, po të mos kthehen vetë e të bëhen më të mirë. E Ai e mban faljen për të mirën e tyre. Sepse ty të lëvdon e të miraton për urtësinë tënde shpirtërore; kurse atë e godet, që të mos bëhet më i keq nga urtësia jote. Kështu, ajo që thonë zakonisht për këtë çështje s’qëndron. Sepse shumë veta, kur i qortoj që, edhe pasi janë nxitur të pajtohen me armiqtë, s’binden, e quajnë me vend të sjellin këtë shfajësim, që s’është veçse një mbulesë për paudhësinë e tyre. «S’dua të pajtohem», thotë njëri, «që të mos e bëj njeriun më të keq, më gjaknxehtë e më të prirur të më përbuzë më pas». Veç kësaj, sjellin edhe këtë arsye: «Shumë veta», thonë, «e quajnë dobësi timen që të vij i pari të pajtohem e t’i lutem armikut». Të gjitha këto janë marrëzi; sepse Syri që s’e merr gjumi e ka parë qëllimin tënd të mirë; prandaj s’të ka hije ta çmosh fare mendimin e bashkëshërbëtorëve, kur ke fituar mendimin e Gjykatësit, i cili do të gjykojë çështjen tënde.

10. Por nëse shqetësimi yt është se mos armiku bëhet më i keq nga butësia jote, mëso këtë: se s’bëhet më i keq kështu, po shumë më tepër po të mbetesh i papajtuar. Sepse, edhe sikur të ishte njeriu më i poshtër, edhe sikur as ta pranonte, as ta shpallte hapur, prapë ai në heshtje do ta miratojë urtësinë tënde të krishterë e në ndërgjegjen e vet do të nderojë butësinë tënde. Po nëse ai ngul këmbë në po atë paudhësi, ndërsa ti përpiqesh ta zbutësh e ta pajtosh, do t’i duhet të durojë ndëshkimin më të rëndë nga Perëndia. E që ta dini se, ndonëse duhet të lutemi për armiqtë tanë e për ata që na kanë bërë dëm, Perëndia nuk fal po qe se ata kanë gjasë të bëhen më të këqij nga durimi ynë, do t’ju tregoj një ngjarje të lashtë. Mariami njëherë foli kundër Moisiut. Ç’bëri atëherë Perëndia? E goditi me lebër e e bëri të papastër, ndonëse për të tjerat kishte qenë e butë e e matur. Pastaj, kur vetë Moisiu, pala e lënduar, u lut që t’i hiqej zemërimi, Perëndia nuk pranoi; po ç’tha? «Po t’i kishte pështyrë i ati në fytyrë, a nuk do të turpërohej? Le të rrijë», thotë, «shtatë ditë jashtë fushimit». Po ajo që do të thotë është kjo: «Po të kishte një baba», thotë Ai, «dhe ai ta kishte larguar nga prania e vet, a nuk do ta pësonte qortimin? Të lëvdoj vërtet për përkushtimin tënd vëllazëror, për butësinë e zemërgjerësinë tënde; por unë e di kur është koha e duhur t’ia heq ndëshkimin». Tregoji, pra, çdo dhembshuri vëllait tënd; e mos ia fal fajet nga dëshira për një ndëshkim më të madh mbi të, po nga butësia e vullneti yt i mirë; megjithatë, kuptoje qartë këtë: se sa më shumë të të shpërfillë ai, ndërsa ti mundohesh ta pajtosh, aq më i madh do të jetë ndëshkimi që tërheq mbi vete.

11. Ç’thua? Më thuaj, a bëhet ai më i keq nga kujdesi yt? Kjo është faj për të, po lëvdatë për ty. Lëvdatë për ty, sepse, edhe kur e shihje se si sillej, s’hoqe dorë nga zbatimi i vullnetit të Perëndisë, duke u përpjekur ta pajtoje. Po për të është faj, sepse s’u bë më i mirë nga butësia jote. E «shumë më e dëshirueshme është që të tjerët të fajësohen për shkakun tonë, se ne për shkakun e tyre». Mos më kthe këtë përgjigje të ftohtë: «Kam frikë se mos mendojnë që ia bëra hapin nga frika, e prandaj do të më përbuzë edhe më». Një përgjigje e tillë tregon një mendje fëminore e të marrë, që shqetësohet për miratimin e njerëzve. Le të mendojë ai se ia bëre hapin e parë nga frika; shpërblimi yt do të jetë aq më i madh, sepse, edhe pse e dije këtë që më parë, prapë pranove të durosh gjithçka për frikën e Perëndisë. Sepse ai që ndjek miratimin e njerëzve e kërkon pajtimin për atë qëllim, e pakëson shpërblimin; kurse ai që e di fare mirë se shumë veta do ta poshtërojnë e do ta përqeshin, e prapë s’heq dorë nga përpjekja për pajtim, do të ketë një kurorë të dyfishtë, po, të trefishtë. Dhe ky është vërtet njeriu që e bën për hir të Perëndisë. E mos më thuaj se ai të ka bërë padrejtësi në këtë a në atë gjë; sepse, edhe sikur të ketë treguar ndaj teje çdo lloj paudhësie që gjendet te njeriu, prapë Perëndia të ka urdhëruar t’ia falësh të gjitha!

12. Ja, po ju paralajmëroj, po dëshmoj e po e shpall këtë me zë që të gjithë ta dëgjojnë! «Askush që ka armik të mos i afrohet Tryezës së Shenjtë, as të marrë Trupin e Zotit! Askush që i afrohet të mos ketë armik! Ke armik? Mos u afro! Do të afrohesh? Pajtohu më parë, e pastaj afrohu e prek Gjënë e Shenjtë!» E kjo, vërtet, s’është fjala ime. Është më tepër fjala e vetë Zotit, që u kryqëzua për ne. Që të të pajtonte me Atin, Ai nuk refuzoi të flijohej e të derdhte gjakun! E ti nuk do të nxjerrësh një fjalë, as të bësh hapin e parë, që të pajtohesh me bashkëshërbëtorin tënd? Dëgjo ç’thotë Zoti për ata që janë në këtë prirje: «Në qofsh duke sjellë dhuratën tënde te altari, e aty të kujtohet se vëllai yt ka diçka kundër teje», Ai nuk thotë «prite të vijë ai te ti», as «foli një tjetri si ndërmjetës», as «lutju dikujt tjetër», po «bëje ti vetë hapin drejt tij». Sepse porosia është: «Shko më parë e pajtohu me vëllanë tënd». O mrekulli e papërshkrueshme! Ai vetë s’e quan turp që dhurata të mbetet e paofruar, e ti mendon se është turp të shkosh i pari e të pajtohesh? E si mund të quhet, të pyes, një rast i tillë i denjë për falje? Sikur të shihje një gjymtyrë tënden të prerë, a nuk do të bëje çdo përpjekje që ajo të ngjitej sërish me trupin? Këtë bëj edhe me vëllezërit e tu; kur t’i shohësh të prerë nga miqësia jote, nxito me çdo kusht t’i rimarrësh! Mos prit që ata të bëjnë hapin e parë, po nxito përpara, që të jesh i pari që merr çmimin.

13. Na është urdhëruar të kemi vetëm një armik: djallin. Me të mos u pajtofsh kurrë! Po me vëllanë mos ki kurrë armiqësi në zemrën tënde. E po pati ndonjë ngushtësi shpirti, le të jetë veç diçka kalimtare, e kurrë të mos zgjasë përtej një dite. Sepse «dielli», thotë, «të mos perëndojë mbi zemërimin tuaj». Sepse, po të pajtohesh para se të ngryset, do të gjesh njëfarë faljeje nga Perëndia. Po të mbetesh më gjatë në armiqësi, ajo armiqësi s’është më fryt i të qenit i rrëmbyer papritur nga zemërimi e mëria, po fryt i ligësisë, i një shpirti të fëlliqur, që e bën keqdashjen zanat! E kjo s’është e vetmja gjë e tmerrshme, që e privon veten nga falja, po edhe që rruga e drejtë bëhet gjithnjë e më e vështirë. Sepse, kur kalon një ditë, turpi bëhet më i madh; kur vjen e dyta, shtohet edhe më; e po të arrijë ditën e tretë e të katërt, do t’i shtojë edhe një të pestë. Kështu të pesat bëhen dhjetë, të dhjetat njëzet, të njëzetat njëqind; e që andej plaga bëhet e pashërueshme, sepse, sa më shumë kalon koha, aq më e gjerë bëhet e çara. Po ti, o njeri, mos iu dorëzo asnjërit prej këtyre pasioneve të paarsyeshme; as mos ki turp, as mos u skuq, as mos thuaj me veten: «Pak kohë më parë ia thamë njëri-tjetrit ca emra e ca gjëra pa fund, që kishin hije a s’kishin hije të thuheshin; e tani të vrapoj menjëherë të pajtohem? E kush s’do të ma fajësojë lëshimin e tepërt?» Të përgjigjem: askush që ka mend s’do ta fajësojë lëshimin tënd; po kur të mbetesh i papajtueshëm, atëherë të gjithë do të tallen me ty. Atëherë do t’i japësh djallit dobinë e kësaj të çare të gjerë. Sepse armiqësia bëhet atëherë më e vështirë të hiqet qafe, jo veç nga rrjedhja e kohës, po edhe nga rrethanat që ndodhin ndërkaq. Sepse, ashtu si «dashuria mbulon shumësi mëkatesh», kështu armiqësia u jep jetë mëkateve që s’ekzistojnë, e që andej quhen të denjë për besim gjithë ata që kthehen në paditës: ata që gëzohen me të këqijat e të tjerëve e shpallin kudo çdo gjë të turpshme në sjelljen e tyre.

14. Duke i ditur, pra, gjithë këto gjëra, bëj ti hapin e parë te vëllai; kape para se të tërhiqet krejt prej teje; e po të jetë nevoja të vraposh nëpër gjithë qytetin po atë ditë, po të jetë nevoja të dalësh jashtë mureve a të bësh një udhëtim të gjatë, prapë, duke lënë çdo punë tjetër që ke ndër duar, merru vetëm me këtë vepër: të pajtosh vëllanë tënd. Sepse, po qe puna e lodhshme, mendo se për hir të Perëndisë po e duron gjithë këtë, e do të marrësh ngushëllim të mjaftueshëm. Ngrije shpirtin tënd edhe kur tërhiqet, kur ngurron, kur turpërohet e skuqet, duke i rënë pareshtur kësaj teme e duke thënë: «Pse po vonon? Pse po tërhiqesh e po rri prapa? Puna jonë s’është për para, as për ndonjë nga këto gjëra kalimtare, po për shpëtimin tonë. Perëndia na urdhëron t’i bëjmë gjithë këto, e çdo gjë duhet të vijë pas urdhërimeve të Tij». Kjo punë është njëfarë tregtie shpirtërore. Le të mos e lëmë pas dore, le të mos jemi përtacë. Le ta kuptojë edhe armiku ynë se u munduam shumë, që të bëjmë atë që i pëlqen Perëndisë. E ndonëse ai mund të na fyejë sërish, a të na godasë, a të bëjë ndonjë gjë tjetër edhe më të rëndë, le t’i durojmë të gjitha me guxim, sepse s’po i bëjmë kaq të mirë atij sa vetes sonë. Nga të gjitha veprat e mira, kjo do të na jetë miku më i madh atë Ditë. Kemi mëkatuar e kemi rënë në faj në shumë e të mëdha gjëra e kemi zemëruar Zotin tonë. Nga njeridashja e Tij, Ai na dha këtë udhë pajtimi. Le të mos e tradhtojmë, pra, këtë thesar të mirë. Sepse a s’kishte fuqi të na urdhëronte thjesht të pajtoheshim, pa i caktuar asnjë shpërblim? Kush ka për ta kundërshtuar a për ta ndrequr caktimin? E megjithatë, nga njeridashja e Tij e madhe, Ai na premtoi një shpërblim të madh e të pashprehshëm, një shpërblim që duhet ta dëshirojmë veçanërisht: faljen e mëkateve tona; e kështu na e bëri edhe më të lehtë këtë bindje.

15. Ç’shfajësim mund të kemi, pra, po qe se, edhe kur mund të marrim një shpërblim kaq të madh, prapë s’i bindemi Ligjvënësit, po ngulmojmë në përbuzjen tonë? E që kjo është përbuzje, del qartë nga sa vijon. Sikur perandori të kishte nxjerrë një ligj që të gjithë ata që janë armiq të pajtoheshin me njëri-tjetrin, ose t’u pritej koka, a nuk do të nxitonte secili të pajtohej me të afërmin? Po! Vërtet, kështu besoj! Ç’shfajësim kemi, atëherë, që s’i japim Zotit të njëjtin nder që do t’u jepnim bashkëshërbëtorëve tanë? Për këtë arsye na është urdhëruar të themi: «Falna fajet tona, sikurse edhe ne ua falim fajtorëve tanë». Ç’mund të jetë më i butë, ç’më i mëshirshëm se ky urdhërim! Ai të bëri ty gjykatës të faljes së fajeve të tua! Po të falësh pak, të fal pak! Po të falësh shumë, të fal shumë! Po të falësh nga zemra e me çiltërsi, edhe Perëndia të fal po ashtu! E po ta quash mik, veç faljes, edhe Perëndia do të sillet kështu me ty; kështu që, sa më shumë të ketë mëkatuar ai, aq më shumë duhet të nxitojmë drejt pajtimit, sepse kjo bëhet shkak që të na falen faje edhe më të mëdha. A do të mësosh se s’ka falje për ne, po të mbajmë ndër mend dëmet, e se s’ka kush të na shpëtojë? Do ta bëj të qartë atë që pohoj me një shembull. Le të themi se një fqinj të ka bërë një farë dëmi, se t’i ka rrëmbyer pasuritë, se t’i ka konfiskuar a t’i ka përvetësuar; e, që të mos ndalem vetëm te ky rast, le t’i shtoj edhe gjëra të tjera e më të këqija, e ç’të duash ti; ka dashur të të shkatërrojë, të ka vënë përpara një mijë rreziqeve, ka treguar çdo lloj keqdashjeje ndaj teje e s’ka lënë asgjë pa bërë nga sa mund të bëjë ligësia njerëzore. Sepse, që të mos i marr të gjitha një nga një, le të themi se të ka dëmtuar aq sa s’ka dëmtuar kurrë njeri askënd më parë; ja, edhe në këtë rast, po qe se mban mëri, s’do të jesh i denjë për falje. E do të shpjegoj se përse është kështu.

16. Sikur një nga shërbëtorët e tu të të kishte borxh njëqind copë ari, e dikush tjetër përsëri t’i kishte borxh atij ca copa argjendi; e sikur borxhliu i shërbëtorit të vinte e të të lutej e të të përgjërohej që të gjente lehtësim, e ti të thërrisje shërbëtorin tënd e ta porosisje, duke thënë: «Falja këtij njeriu borxhin, e nga shuma që më ke borxh mua, do ta zbres këtë borxh»; e sikur ai shërbëtor pastaj të ishte aq i lig e i paturp sa të kapte borxhliun e vet, a mund ta shpëtonte kush atëherë nga duart e tua? A nuk do t’i jepje pa dyshim një mijë kamxhikë, meqë të kishte fyer gjer në skaj? E fort me të drejtë. Këtë do të bëjë edhe Perëndia; sepse do të të thotë atë Ditë: «O shërbëtor i lig e i poshtër, vallë nga e jotja ia fale? Nga ajo që më kishe borxh mua, të qe urdhëruar t’i mbaje llogari atij. Sepse “Fal”, thotë, “e unë do të të fal ty!” Ndonëse, po të flas drejt, edhe po të mos e kisha shtuar këtë kusht, prapë do të kishte qenë detyra jote të falje me urdhrin e Zotit tënd. Po në këtë rast, s’të urdhërova si zot, po ta kërkova si nder nga një mik; e ta kërkova nga e imja; e të premtova të të jap gjëra më të mëdha si shpërblim; e prapë, me gjithë këto, s’u bëre njeri më i mirë». Veç kësaj, njerëzit, kur veprojnë kështu, u zbresin shërbëtorëve të tyre nga llogaria aq sa është masa e borxhit. Kështu, për shembull, le të themi se shërbëtori i ka borxh të zotit njëqind copë ari, e borxhliu i shërbëtorit i ka borxh dhjetë copa; po t’ia falë ky të fundit borxhin, i zoti s’ia fal atij njëqind copat, po veç këto dhjetë; e gjithë të tjerat prapë i kërkon. Po me Perëndinë s’është kështu: po t’i falësh pak gjëra bashkëshërbëtorit tënd, Ai ta fal gjithë borxhin.

17. Nga del kjo? Nga vetë Lutja. «Sepse», thotë Ai, «po t’ua falni njerëzve borxhet, edhe Ati juaj qiellor do t’jua falë borxhet». E sa është ndryshimi midis «njëqind grosheve» dhe «dhjetë mijë talenteve», aq i madh është edhe midis borxheve nga njëra anë e atyre nga ana tjetër!

Ç’ndëshkim, pra, s’do të meritonte ai që, kur mund të marrë dhjetë mijë talente në vend të njëqind grosheve, prapë s’do ta falë as këtë shumë të vogël, po ngre Lutjen kundër vetes? Sepse, kur ti thua «Na fal, sikurse edhe ne falim», e pastaj s’fal, s’i lutesh Perëndisë për gjë tjetër veçse që të të lërë krejt pa asnjë shfajësim a falje. «Po unë s’guxoj të them», përgjigjet dikush, «“Më fal, sikurse edhe unë fal”, po veç: “Më fal”». Po ç’rëndësi ka kjo? Sepse, edhe po të mos e thuash vetë, Perëndia prapë kështu vepron: ashtu si ti fal, të fal Ai. E këtë e ka bërë fare të qartë nga sa vijon; sepse aty thuhet: «Po të mos ua falni njerëzve, as Ati juaj qiellor s’do t’jua falë juve». Mos mendo, pra, se është kujdes i devotshëm të mos e përsëritësh gjithë fjalinë; as mos e ngri Lutjen përgjysmë, po lutu ashtu si të porositi Ai, që vetë detyrimi i asaj shprehjeje, duke të mbajtur çdo ditë në frikë, të të shtyjë të tregosh falje ndaj të afërmve të tu.

18. Mos më thuaj: «I jam lutur shumë herë, i jam përgjëruar, i jam lutur me këmbëngulje, po s’arrita ta pajtoj». Kurrë mos hiq dorë derisa ta kesh pajtuar. Sepse Ai nuk tha «Lëre dhuratën tënde e shko. Lutju vëllait», po «Shko. Pajtohu». Kështu që, edhe pse mund të kesh bërë shumë lutje, prapë s’duhet të heqësh dorë derisa ta kesh bindur. Perëndia na lutet çdo ditë, e ne s’e dëgjojmë; e prapë Ai s’pushon së luturi. E ti, atëherë, e quan poshtërsi t’i lutesh bashkëshërbëtorit tënd? Si do të mundësh, atëherë, të shpëtosh ndonjëherë? Le të themi se je lutur shpesh e je hedhur poshtë; prapë, edhe për këtë, do të marrësh një shpërblim më të madh. Sepse, sa më kokëfortë të jetë ai e sa më shumë të ngulmosh ti me lutje, aq më shumë shtohet shpërblimi yt. Sa më me vështirësi të kryhet vepra e mirë e sa më i mundimshëm të jetë pajtimi, aq më i madh do të jetë gjyqi mbi të e aq më të ndritura kurorat e fitores për durimin tënd. Le të mos e duartrokasim veç me fjalë gjithë këtë, po ta tregojmë edhe me vepra; e kurrë mos u tërhiqim nga puna, derisa të rikthehemi te miqësia e dikurshme. Sepse s’mjafton veç të mos e hidhërosh armikun, a të mos i bësh dëm, a të mos jesh keqdashës në mendje ndaj tij; po duhet ta përgatitim atë të jetë dashamirës ndaj nesh. Sepse dëgjoj shumë veta që thonë: «S’kam armiqësi; s’jam i mërzitur; s’kam gjë me të». Po s’është kjo ajo që urdhëron Perëndia, të mos kesh gjë me të; po të kesh shumë me të. Për këtë arsye ai është «vëllai» yt. Për këtë arsye Ai nuk tha «Fale vëllanë për atë që ke kundër tij». Po ç’tha? «Shko. Pajtohu më parë me të»; e po pati ai «diçka kundër teje», prapë mos hiq dorë, para se ta kesh rilidhur gjymtyrën në miqësi të përzemërt. E ti, që, për të gjetur një shërbëtor të vlefshëm, nxjerr arin, bisedon me shumë tregtarë e shpesh ndërmerr udhëtime të gjata, më thuaj: a nuk vihesh në punë me gjithë forcat, që të kthesh një armik në mik? E si do të mund ta thërrasësh atëherë Perëndinë, ndërsa i lë pas dore ligjet e Tij? Vërtet, zotërimi i një shërbëtori s’do të na sjellë ndonjë fitim të madh; po ta kthesh armikun në mik, kjo do ta bëjë Perëndinë të mirë e të favorshëm ndaj nesh, do të na shpëtojë lehtë nga mëkatet e do të na fitojë lëvdatën e njerëzve, si edhe siguri të madhe në jetë; sepse s’ka gjë më të pasigurt se ai që ka qoftë edhe një armik të vetëm. Sepse emri ynë në këtë botë lëndohet, ndërsa një njeri i tillë u thotë të gjithëve një mijë të këqija për ne. Edhe mendja jonë vlon, edhe ndërgjegjja na trazohet, edhe ndodhemi pareshtur nën një stuhi mendimesh ankthi.

19. Tani, meqë e dimë vërtetësinë e gjithë kësaj, le ta çlirojmë veten nga ndëshkimi e hakmarrja; e le ta tregojmë nderimin tonë për këtë të kremte që po vjen, duke bërë gjithçka që u tha; e ato nderesa që presim t’i marrim nga perandori për hir të së kremtes, le t’i japim edhe ne vetë të tjerëve për t’i gëzuar. Sepse dëgjoj vërtet shumë veta të thonë se perandori, nga nderimi për Pashkën e Shenjtë, do të pajtohet me qytetin e do t’ia falë të gjitha fajet. Sa gjë e paarsyeshme është, pra, që, kur na duhet të varemi nga të tjerët për sigurinë tonë, e sjellim si arsye të kremten e të drejtat e saj; po kur na urdhërojnë të pajtohemi me njëri-tjetrin, e përbuzim po atë të kremte e s’e quajmë për gjë. Askush, vërtet, s’e ndyn kaq shumë këtë të kremte të shenjtë sa ai që, ndërsa e kremton, ushqen keqdashje. A më mirë, mund të thoshja se një njeri i tillë s’ka se si ta kremtojë, edhe sikur të rrijë pa ushqim dhjetë ditë me radhë. Sepse ku ka armiqësi e grindje, s’mund të ketë as agjërim, as të kremte. S’do të guxoje ta prekje Flijimin e Shenjtë me duar të palara, sado e ngutshme të ishte nevoja. Mos iu afro, pra, me shpirt të palarë! Sepse kjo është shumë më keq se ajo tjetra e sjell një ndëshkim më të rëndë. Sepse asgjë s’e mbush mendjen me papastërti aq sa zemërimi që rri gjithnjë brenda saj. Fryma e butësisë s’zë vend aty ku ka zemërim a pasion; e kur njeriu është pa Frymën e Shenjtë, ç’shpresë shpëtimi do të ketë, e si do të ecë drejt? Mos e hidh, pra, veten kokëposhtë, o i dashur, ndërsa dëshiron të hakmerresh ndaj armikut; as mos bëj që të mbetesh vetëm, pa mbrojtjen e Perëndisë! Sepse, vërtet, edhe sikur detyra të ishte e vështirë, prapë madhësia e ndëshkimit që del nga kjo vepër mosbindjeje do të mjaftonte të zgjonte edhe më përtacin e më të plogshtin e t’i bindte të duronin çdo shkallë mundimi. Po tani fjala jonë tregoi se detyra është fare e lehtë, po të duam.

20. Le të mos jemi, pra, të shkujdesur për atë që është jeta jonë, po le të jemi të zellshëm e le të bëjmë gjithçka, që të jemi pa armik e kështu t’i paraqitemi Tryezës së Shenjtë. Sepse asgjë, po e përsëris, asgjë nga sa urdhëron Perëndia s’do të jetë e vështirë, po t’i vëmë veshin; e kjo del qartë nga rasti i atyre që janë ndrequr tashmë. Sa veta e kishin zakon të mashtroheshin nga shprehia e betimeve e pandehnin se kjo vepër ndreqej fort me vështirësi. E megjithatë, me hirin e Perëndisë, kur bëtë veç pak përpjekje, në pjesën më të madhe u pastruat nga ky ves. Për këtë arsye ju lutem të lini mënjanë edhe atë që mbetet e të bëheni mësues të të tjerëve. E atyre që s’e kanë arritur ende, po na sjellin si arsye kohën e gjatë kur dikur betoheshin, e thonë se s’është e mundur të shkulin për pak kohë atë që është rrënjosur për shumë vjet, do t’u përgjigjesha kështu: se, kur ndonjë urdhërim nga ata që ka porositur Perëndia lyp të vihet si duhet në zbatim, s’ka nevojë as për kohë të gjatë, as për shumësi ditësh, as për ndonjë hark vjetësh, po veç për frikë e nderim shpirti; e atëherë do ta kryejmë me siguri, dhe këtë për pak kohë. Po që të mos pandehni se i them këto kot, merrni një njeri që e quani fort të dhënë pas betimeve, një që betohet më shumë herë nga sa flet; ma dorëzoni këtë njeri veç për dhjetë ditë, e po të mos ia heq gjithë atë shprehi për këto pak ditë, jepmëni dënimin më të rëndë.

21. E që këto fjalë s’janë mburrje boshe, do t’ju bëhet e qartë nga gjëra që kanë ndodhur tashmë. Ç’mund të kishte më budalla se ninivasit? Ç’më pa mend? E megjithatë, ky popull barbar e i marrë, që s’kishte dëgjuar kurrë njeri t’u mësonte urtësinë, që s’kishte marrë kurrë porosi të tilla nga të tjerët, kur dëgjuan profetin të thoshte: «Edhe tri ditë e Ninevia do të përmbyset», i lanë mënjanë, brenda tri ditësh, gjithë zakonet e tyre të liga. Kurvari u bë i dëlirë; i pafytyri, i butë; grabitqari e zhvatësi, i matur e i mirë; përtaci, i zellshëm. Ata s’ndreqën, vërtet, një a dy a tre a katër vese si për shërim, po gjithë paudhësinë e tyre. Po nga del kjo, thotë dikush? Nga fjalët e profetit; sepse po ai që kishte qenë paditësi i tyre e që kishte thënë se «britma e ligësisë së tyre është ngjitur gjer në qiell», Ai vetë sërish dëshmon të kundërtën, duke thënë: «Perëndia pa se secili u largua nga udhët e veta të liga». Ai nuk thotë «nga kurvëria, a nga kurorëshkelja, a nga vjedhja», po «nga udhët e veta të liga». E si u larguan? Ashtu si e dinte Perëndia, jo ashtu si e gjykonte njeriu. Pas kësaj, a nuk kemi turp, a nuk duhet të skuqemi, po qe se del se barbarët për vetëm tri ditë i lanë mënjanë gjithë ligësinë e tyre, kurse ne, që jemi nxitur e mësuar për kaq shumë ditë, s’e kemi mundur as edhe një ves të keq? Këta njerëz, për më tepër, kishin shkuar gjer në skajin e ligësisë më parë; sepse, kur dëgjon të thuhet «Britma e ligësisë së tyre erdhi para meje», s’mund të kuptosh gjë tjetër veç tepricës së ligësisë së tyre. E megjithatë, brenda tri ditësh qenë në gjendje të shndërroheshin në një gjendje virtyti të plotë. Sepse ku ka frikë Perëndie, s’ka nevojë as për ditë, as për hark kohe; ashtu si, përkundrazi, ditët s’vlejnë asgjë atje ku mungon kjo frikë. Sepse, ashtu si me veglat e ndryshkura, ai që i fërkon veç me ujë, edhe sikur të harxhojë kohë të gjatë, s’do t’ua heqë gjithë atë ndryrë; kurse ai që i fut në furrë, do t’i bëjë sakaq më të shndritshme se edhe ato krejt të reja: kështu edhe shpirti, i njollosur nga ndryshku i mëkatit, po të pastrohet lehtë e shkel e shko, e po të pendohet çdo ditë me përtaci, s’do të nxjerrë ndonjë dobi. Po nëse hidhet, si të thuash, në furrën e frikës së Perëndisë, do t’i pastrojë të gjitha për fort pak kohë.

22. Le të mos e shtyjmë, pra, për nesër. Sepse «s’dimë ç’do të sjellë dita e nesërme»; as të themi «do ta mundim këtë ves pak nga pak», sepse ky «pak nga pak» s’do të marrë kurrë fund. Prandaj, duke e hedhur poshtë atë shfajësim, duhet të themi: «Po të mos e ndreqim sot shprehinë e betimit, s’do të heqim dorë derisa ta ndreqim, edhe sikur të na shtynin dhjetë mijë gjëra; edhe sikur të duhej të vdisnim, a të na ndëshkonin, a të humbnim gjithçka që kemi; s’do t’i japim djallit dobinë e ngathtësisë, as shkakun e vonesës». Po ta shohë Perëndia shpirtin tënd të ndezur e zellin tënd të gjallëruar, atëherë edhe Ai vetë do t’i japë ndihmë ndreqjes sate! Po, ju lutem e ju përgjërohem, le të jemi të zellshëm, që të mos dëgjojmë edhe për ne të thuhet: «Njerëzit e Ninevisë do të ngrihen e do ta dënojnë këtë brez»; sepse ata, sapo dëgjuan njëherë, u ndreqën; kurse ne s’kthehemi as pas dëgjimit të shpeshtë. Ata qenë të përsosur në çdo pjesë të virtytit, kurse ne në asnjë pjesë. Ata, kur dëgjuan se qyteti i tyre do të përmbysej, u trembën; kurse ne, ndonëse kemi dëgjuar për ferrin, s’trembemi: ata, njerëz që s’morën pjesë në mësimet e profetëve; ne, që gëzojmë dobinë e mësimit të pandërprerë e të shumë hirit.

23. Këto gjëra po jua them tani jo sikur po ju qortoj për mëkatet tuaja, po për hir të të tjerëve; sepse e di fort mirë se prej jush (siç e vura re më parë) ky ligj për betimin është zbatuar. Po kjo s’mjafton për sigurinë tonë, po të mos ndreqim edhe të tjerët me anë të mësimit, sepse ai që nxori talentin e vetëm, ndonëse ktheu gjithë pjesën që i qe besuar, u ndëshkua, sepse s’e kishte pasuruar atë që i qe lënë në dorë. Prandaj, le të mos e vështrojmë veç këtë, se ne vetë jemi çliruar nga ky mëkat; po derisa të kemi çliruar edhe të tjerët prej tij, le të mos heqim dorë; e secili le t’i ofrojë Perëndisë dhjetë miq që i ka ndrequr; qofshin shërbëtorë a çirakë, a, po s’pate as shërbëtorë as çirakë, ke miq; këta ndreqi. Për më tepër, mos m’u përgjigj kështu: «I kemi dëbuar betimet në pjesën më të madhe, e rrallë biem në atë lak»; po le të hiqet qafe edhe kjo rrallësi e fajit. Sikur të kishe humbur një copë ari, a nuk do të shkoje te të gjithë, duke kërkuar e duke pyetur, që ta gjeje? Këtë bëj edhe për betimet. Po vure re se je mashtruar qoftë edhe në një betim, qaj e vajto, sikur të kishe humbur gjithë pasurinë. Po e them prapë atë që thashë më parë. Mbylle veten në shtëpi; bëje temë ushtrimi e stërvitjeje bashkë me gruan, fëmijët e shërbëtorët e tu. Thuaj me vete së pari: «S’duhet të vë dorë as në punë private, as publike, para se ta kem ndrequr këtë shpirtin tim». Po t’i mësosh kështu bijtë e tu, edhe ata do t’i mësojnë me radhë fëmijët e vet, e kështu kjo disiplinë, duke arritur gjer te përmbushja e ardhja e Krishtit, do t’u sjellë gjithë atë shpërblim të madh atyre që i shkojnë çështjes gjer në rrënjë. Po e mësoi biri yt të thotë «Më beso», s’do të mund të ngjitet në teatër, as të hyjë në pijetore, as të kalojë kohën me zare; sepse ajo fjalë, që i rri mbi gojë si fre, do ta bëjë atë, sado pa dashje, të ndiejë turp e të skuqet. Po të shfaqet ndonjëherë në ato vende, ajo do ta detyrojë shpejt të tërhiqet. Le të qeshin ca veta. Ti, përkundrazi, qaj për fajin e tyre! Edhe Noeun dikur shumë veta e përqeshën ndërsa përgatiste arkën; po kur erdhi përmbytja, ai i përqeshi ata; a më mirë, i drejti s’i përqeshi kurrë fare, po qau e vajtoi! Kur të shohësh, pra, njerëz që qeshin, mendo se ata dhëmbë, që tani rrinë të hapur në buzëqeshje, një ditë do të pësojnë atë vajtim e kërcëllim më të tmerrshëm, e se do ta kujtojnë po këtë të qeshur atë Ditë, ndërsa do të kërcëllijnë dhëmbët! Atëherë edhe ti do ta kujtosh këtë të qeshur! Si e përqeshte i pasuri Llazarin! Po pastaj, kur e pa atë në gjirin e Abrahamit, s’i mbeti gjë tjetër veç të vajtonte veten!

24. Duke i pasur, pra, ndër mend gjithë këto gjëra, ngulmoni te të gjithë për përmbushjen e shpejtë të këtij urdhërimi. E mos më thoni se do ta bëni pak nga pak; as mos e shtyni për nesër, sepse kjo «nesër» s’gjen kurrë fund. Dyzet ditë kanë kaluar tashmë. Po të kalojë Pashka e Shenjtë, që andej s’do të fal më askënd, as do të përdor më qortim, po një pushtet urdhërues e një ashpërsi që s’përbuzet dot. Sepse ky shfajësim që merret nga zakoni s’ka asnjë fuqi. Përse s’do të mundte edhe vjedhësi të sillte zakonin si arsye e të shpëtonte nga ndëshkimi? Përse s’do të mundte edhe vrasësi e kurorëshkelësi? Prandaj po deklaroj e po paralajmëroj të gjithë, se, po të zbuloj ndonjë që s’e ka ndrequr këtë ves, kur t’ju kem takuar veçmas e ta kem vënë punën në provë (dhe do ta vë me siguri në provë), do t’i ndëshkoj, duke urdhëruar që të përjashtohen nga Misteret e Shenjta; jo që të mbeten gjithnjë jashtë, po që, pasi të jenë ndrequr, të hyjnë kështu e me ndërgjegje të pastër të gëzojnë Tryezën e Shenjtë; sepse kjo do të thotë të jesh pjesëtar i Kungatës! Perëndia dhëntë që, me lutjet e atyre që na kryesojnë, si edhe të gjithë shenjtorëve, pasi t’i kemi ndrequr këto e gjithë të metat e tjera, të fitojmë mbretërinë e qiejve, me anë të hirit e të njeridashjes së Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit, bashkë me Atin e me Frymën e Shenjtë, i qoftë lavdia, nderi e adhurimi, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.