Mbi Statujat, Homilia VIII

Së fundmi dëgjuat se çdo pjesë e Shkrimit sjell ngushëllim e qetësim, edhe kur është rrëfim historik. Për shembull, fjala «Në fillim Perëndia krijoi qiellin dhe tokën» ishte një pohim historik. Por në bisedën tonë u tregua se kjo fjali ishte plot me ngushëllim. Domethënë, Perëndia na shtroi një tryezë të dyfishtë: shtriu njëkohësisht detin dhe tokën; ndezi lart dy ndriçuesit, diellin dhe hënën; caktoi dy kohët e ecjes së tyre, ditën dhe natën, njërën për punë e tjetrën për pushim. Sepse nata na sjell po aq dobi sa dita. Ashtu si thashë për pemët: ato që s'japin fryt janë po aq të dobishme sa ato që japin, sepse kështu nuk detyrohemi të presim për ndërtim pemët që na japin ushqim të shijshëm. Edhe kafshët e egra e të pabuta na shërbejnë po aq sa kafshët e buta. Frika prej tyre na mbledh bashkë nëpër qytete; na bën më të kujdesshëm dhe na lidh njëri me tjetrin; ushtron forcën e disave dhe i çliron të tjerët nga sëmundjet, sepse mjekët përgatitin shumë ilaçe prej tyre; dhe na kujton mëkatin tonë të lashtë. Sepse, kur dëgjoj të thuhet: «Frika dhe tmerri juaj do të jenë mbi të gjitha bishat e tokës», dhe pastaj shoh se më vonë ky nder u pakësua, më kujtohet mëkati, që e shpërndau frikën prej nesh dhe na e minoi pushtetin. Kështu bëhem njeri më i mirë e më i urtë, ndërsa mësoj dëmin që na ka shkaktuar mëkati. Ashtu si thashë, këto gjëra dhe të tjera të ngjashme, që Perëndia Krijues i njeh, ndihmojnë jo pak në jetën tonë të tashme. Po ashtu them tani se nata, jo më pak se dita, sjell dobinë e vet: është pushim nga mundimet dhe ilaç për sëmundjen. Vërtet, shpesh mjekët, edhe pse përpiqen në shumë mënyra e përgatitin ilaçe pa fund, s'arrijnë ta shpëtojnë njeriun që vuan nga sëmundja. Por gjumi, që i vjen vetvetiu, ia largon krejt sëmundjen dhe i çliron mjekët nga një mundim pa fund. Nata, veç kësaj, s'është vetëm ilaç për lodhjet e trupit, por edhe për sëmundjet e mendjes, sepse u jep prehje shpirtrave të munduar. Shpesh ndodh që dikush ka humbur një bir, dhe ngushëllues të panumërt s'kanë mundur ta shkëpusin nga lotët e nga vajet. Por, kur afrohet nata, i mundur nga pushteti tiran i gjumit, i mbyll qepallat në përgjumje dhe merr pak lehtësim nga mjerimet e ditës.

2. Tani, ju lutem, le të kalojmë te tema që i dha shkas këtyre vërejtjeve. Sepse e di mirë që të gjithë e prisni me padurim këtë çështje, dhe që secili prej jush s'gjen prehje derisa të mësojë pse ky Libër nuk u dha që në fillim. Por edhe tani nuk e shoh kohën të përshtatshme për një bisedë mbi këtë temë. E përse kështu? Sepse java jonë ka ardhur gati në fund, dhe kam frikë të prek një temë, shtjellimin e së cilës do të detyrohesha ta ndërprisja menjëherë më pas. Sepse tema kërkon disa ditë me radhë dhe një përpjekje të pandërprerë të kujtesës. Prandaj duhet ta shtyjmë përsëri. Por mos e merrni për keq! Do t'jua shlyejmë borxhin me kamatë, s'ka dyshim, sepse kështu është më mirë edhe për ju, edhe për ne që do ta shlyejmë. Ndërkaq, le të flasim tani për atë temë që lamë pa e prekur dje. E çfarë lamë pa prekur dje? «Perëndia po ecte», thotë, «në Parajsë, në freskun e ditës». Çfarë kuptohet këtu, pyes unë? «Perëndia po ecte!» Perëndia nuk ecte. Si mund ta bënte këtë Ai që është kudo i pranishëm dhe mbush çdo gjë? Por i ngjalli Adamit një ndjesi të tillë, që të vinte në vete, që të mos ishte i shkujdesur, që, duke ikur e duke u fshehur, të paraqiste që më parë një pjesë të justifikimit, ende pa u thënë asnjë fjalë. Sepse, ashtu si ata që do të çohen para gjykatës, për t'u përballur me akuzat për krimet që kanë bërë, dalin para gjykatësve me fytyrë të pisët, të nxirë, të trishtuar e të përulur, që me pamjen e tyre t'i zbusin drejt dhembshurisë, mëshirës e faljes, kështu ndodhi edhe me Adamin. Sepse duhej që ai të çohej para kësaj Gjykate i përulur. Prandaj Perëndia e mori më parë dhe e përuli. Ai e ndjeu se dikush po ecte atje. Po nga i erdhi mendja se ishte Perëndia që po ecte? I tillë është zakoni i atyre që kanë bërë mëkat. Dyshojnë për çdo gjë, dridhen para hijeve, tmerrohen nga çdo zhurmë dhe përfytyrojnë se secili u afrohet me armiqësi. Shpesh, pra, fajtorët, kur shohin njerëz që vrapojnë për një punë tjetër, mendojnë se kanë ardhur kundër tyre. Dhe kur të tjerët bisedojnë me njëri-tjetrin për diçka krejt tjetër, ata që e ndiejnë mëkatin në ndërgjegje pandehin se po flasin për ta.

3. Sepse e tillë është natyra e mëkatit: të tradhton edhe kur askush s'të qorton, të dënon edhe kur askush s'të akuzon, e bën mëkatarin frikacak, që dridhet nga një zhurmë, kurse drejtësia bën të kundërtën. Dëgjoni, të paktën, si e përshkruan Shkrimi këtë frikacakëri të njërit dhe këtë guxim të tjetrit. «I pabesi ikën edhe kur askush s'e ndjek.» Si ikën ai, kur askush s'e ndjek? Ka brenda diçka që e shtyn përpara: një akuzues në ndërgjegje, të cilin e mbart kudo me vete. Dhe ashtu si s'do të mundte kurrë t'i ikte vetvetes, po ashtu s'mund t'i shpëtojë ndjekësit që ka brenda. Por, kudo që shkon, fshikullohet dhe mban një plagë të pashërueshme! Por i tillë s'është njeriu i drejtë. Ç'natyrë ka atëherë? Dëgjoni: «I drejti është i guximshëm si luani!» I tillë ishte Ilia. Ai, për shembull, pa mbretin që po i vinte drejt, dhe kur mbreti tha: «Përse e trazon ti Izraelin?», iu përgjigj: «Nuk e trazoj unë Izraelin, por ti dhe shtëpia e atit tënd.» Vërtet, i drejti është i guximshëm si luani, sepse u ngrit kundër mbretit ashtu si luani kundër ndonjë qeni të pavlerë. Ndonëse njëri kishte purpurën, tjetri kishte lëkurën e deles, që ishte veshja më e nderuar nga të dyja. Sepse ajo purpurë solli urinë e rëndë, kurse kjo lëkurë deleje solli çlirimin nga ajo fatkeqësi! Ajo ndau Jordanin! Ajo e bëri Eliseun një Ilia të dyfishtë! O sa i madh është virtyti i Shenjtorëve! Jo vetëm fjalët, jo vetëm trupat, por edhe vetë rrobat e tyre i nderon përherë gjithë krijesa. Lëkura e deles e këtij njeriu ndau Jordanin! Sandalet e tre djemve shkelën zjarrin! Fjala e Eliseut i ndryshoi ujërat, aq sa i bëri të mbanin hekurin mbi sipërfaqe! Shkopi i Moisiut ndau Detin e Kuq dhe çau shkëmbin! Rrobat e Pavlit dëbuan sëmundjet! Hija e Pjetrit e vuri vdekjen në ikje! Hiri i Martirëve të shenjtë i dëbon demonët! Për këtë arsye i bëjnë të gjitha me autoritet, ashtu si bëri Ilia. Sepse ai nuk shikoi diademën, as shkëlqimin e jashtëm të mbretit, por shikoi shpirtin e veshur me rrecka, të pisët, të nxirë dhe në një gjendje më të mjerë se e çdo keqbërësi. Dhe, duke e parë rob e skllav të pasioneve të tij, e përçmoi pushtetin e tij. Sepse i dukej se shihte një mbret vetëm në skenë, jo një mbret të vërtetë. Sepse ç'dobi kishte begatia e jashtme, kur varfëria brenda ishte kaq e madhe? E ç'dëm mund të sillte varfëria e jashtme, kur brenda kishte një thesar të tillë pasurie? Një luan i tillë ishte edhe i lumi Pavël. Sepse, kur hyri në burg dhe vetëm ngriti zërin, i tundi të gjitha themelet; i copëtoi prangat, duke përdorur jo dhëmbët, por fjalët. Prandaj do të ishte me vend t'i quaje njerëz të tillë jo thjesht luanë, por diçka më shumë se luanë. Sepse luani shpesh, pasi bie në rrjetë, zihet, kurse Shenjtorët, kur i lidhin, bëhen edhe më të fuqishëm, ashtu si bëri atëherë ky njeri i lumur në burg: zgjidhi të burgosurit, tundi muret, lidhi rojtarin dhe e mundi me fjalën e perëndishmërisë. Luani lëshon zërin dhe i vë në ikje të gjitha bishat. Shenjtori lëshon zërin dhe i dëbon demonët nga çdo anë! Armët e luanit janë krifa e leshtë, kthetrat me majë dhe dhëmbët e mprehtë. Armët e njeriut të drejtë janë urtësia shpirtërore, përkora, durimi dhe përçmimi i të gjitha gjërave të tashme. Kush i ka këto armë do të mund të përqeshë jo vetëm njerëzit e ligj, por edhe vetë fuqitë kundërshtare.

4. Studio, pra, o njeri, jetën sipas Perëndisë, dhe askush s'do të të mundë kurrë. Edhe sikur të të quajnë më të parëndësishmin e njerëzve, do të jesh më i fuqishmi nga të gjithë. Nga ana tjetër, po të mos kujdesesh për virtytin e shpirtit, edhe sikur të jesh më i fuqishmi i njerëzve, do të mundesh lehtë nga kushdo që të sulmon. Këtë e vërtetuan shembujt që përmenda tashmë. Por, po deshe, do të përpiqem të ta mësoj edhe me fakte të vërteta se sa të pamposhtur janë të drejtët dhe sa lehtë cenohen mëkatarët. Dëgjo, pra, si i tregon të dyja këto profeti. «Të paudhët», thotë ai, «nuk janë të tillë, por janë si byku që era e shpërndan nga faqja e dheut.» Sepse, ashtu si byku rri i pambrojtur para furive të erës dhe merret e shpihet lehtë, kështu edhe mëkatari shtyhet sa andej-këtej nga çdo tundim. Sepse, ndërsa është në luftë me veten dhe e mbart luftën me vete, ç'shpresë shpëtimi mund të ketë, kur e tradhton vetvetja dhe mban me vete atë ndërgjegje që i është armik i përhershëm? Nuk është e tillë natyra e njeriut të drejtë. Atëherë, ç'lloj njeriu është ai? Dëgjo po atë profet që thotë: «Ata që kanë besim tek Zoti janë si mali i Sionit.» Ç'do të thotë, pra, «Si mali i Sionit»? «Nuk do të lëkundet», thotë ai, «kurrë.» Sepse çfarëdo makine lufte të sjellësh, çfarëdo shigjete të hedhësh, duke dashur të rrëzosh një mal, kurrë s'do t'ia dalësh. Si do të mundje? Do t'i thyesh copë-copë të gjitha makinat e tua dhe do të shterësh forcën tënde. I tillë është edhe njeriu i drejtë. Çfarëdo goditje të marrë, s'pëson asnjë të keqe prej saj, por shkatërron fuqinë e atyre që kurdisin kundër tij, jo vetëm të njerëzve, por edhe të demonëve. Ke dëgjuar shpesh se ç'makina lufte solli djalli kundër Jobit. Por jo vetëm që s'e rrëzoi dot atë mal, por u tërhoq i rraskapitur, shigjetat iu thyen copë-copë dhe makinat e luftës iu bënë të padobishme nga ai sulm!

5. Duke i ditur këto, le t'i kushtojmë kujdes jetës sonë. Le të mos lidhemi pas të mirave që prishen, as pas lavdisë që shuhet, as pas këtij trupi që plaket, as pas kësaj bukurie që venitet, as pas kësaj kënaqësie që ikën. Por le ta shpenzojmë gjithë kujdesin për shpirtin dhe le të kujdesemi për mirëqenien e tij në çdo mënyrë. Sepse të shërosh trupin, kur sëmuret, s'është gjë e lehtë për këdo, kurse të shërosh një shpirt të sëmurë është e lehtë për të gjithë. Sëmundja e trupit kërkon ilaçe dhe para për t'u shëruar, kurse shërimi i shpirtit gjendet lehtë dhe pa shpenzim. Natyra e mishit çlirohet me shumë mundim nga plagët që e mundojnë, sepse shpesh duhet përdorur thika dhe ilaçe të hidhura. Për shpirtin, përkundrazi, s'ka asgjë të tillë. Mjafton vetëm të vësh në punë vullnetin dhe dëshirën, dhe çdo gjë kryhet. Dhe kjo ka qenë vepër e providencës hyjnore. Sepse, meqë nga sëmundja e trupit s'mund të vinte ndonjë dëm i madh (edhe po të mos ishim të sëmurë, vdekja gjithsesi do të vinte e do ta shkatërronte e do ta trette trupin), kurse gjithçka varet nga shëndeti i shpirtrave tanë, i cili është shumë më i çmuar dhe më i nevojshëm, Ai e bëri shërimin e tij të lehtë, pa shpenzim e pa dhembje. Ç'justifikim, pra, apo ç'falje do të gjejmë, nëse, kur sëmuret trupi, shpenzojmë para për të, thërrasim mjekë e durojmë shumë ankth, dhe këtij i kushtojmë kaq shumë kujdes (edhe pse nga ajo sëmundje s'do të na vinte ndonjë dëm i madh), kurse shpirtin e lëmë pas dore? E këtë, ndonëse s'na kërkohet as të paguajmë para, as t'u shkaktojmë të tjerëve mundim, as të durojmë ndonjë vuajtje, por, pa asnjë prej këtyre, vetëm duke zgjedhur e duke dashur, e kemi në dorë ta ndreqim krejtësisht. Dhe e dimë me siguri se, po të mos e bëjmë këtë, do të pësojmë dënimin e skajshëm, ndëshkime e dënime të pashmangshme! Sepse, ma thuaj: nëse dikush të premtonte të ta mësonte artin e shërimit për pak kohë, pa para e pa mundim, a s'do ta quaje bamirës? A s'do të pranoje të bëje e të duroje çdo gjë që të urdhëronte ai që i premton këto? Ja, tani të lejohet pa mundim të gjesh ilaç për plagët, jo të trupit, por të shpirtit, dhe ta kthesh atë në shëndet, pa asnjë vuajtje! Le të mos rrimë të shkujdesur për këtë punë! Sepse, të lutem, ç'dhembje ka të heqësh mënjanë zemërimin kundër atij që të ka lënduar? Dhembje, në të vërtetë, është të mbash mend fyerjet dhe të mos pajtohesh! Ç'mund është të lutesh dhe të kërkosh një mijë të mira nga Perëndia, që është gati të japë? Ç'mund është të mos flasësh keq për askënd? Ç'vështirësi ka të çlirohesh nga zilia dhe nga keqdashja? Ç'mundim është të duash të afërmin? Ç'vuajtje është të mos thuash fjalë të turpshme, të mos shash e të mos fyesh tjetrin? Ç'lodhje është të mos betohesh? Sepse po i kthehem sërish të njëjtës këshillë. Mundi i betimit është vërtet tejet i madh. Shpesh, nën ndikimin e zemërimit a të tërbimit, jemi betuar, ndoshta, se s'do të pajtoheshim kurrë me ata që na kanë lënduar. Por më pas, kur tërbimi na u shua dhe zemërimi na u qetësua, duke dashur të pajtoheshim, por të penguar nga detyrimi i këtyre betimeve, kemi vuajtur po atë ankth, sikur të ishim në kurth e të mbajtur fort nga pranga të pazgjidhshme. Djalli e di këtë gjë. Ai e kupton qartë se zemërimi është zjarr, se shuhet lehtë, dhe se, kur shuhet, atëherë vjen pajtimi dhe dashuria. Prandaj, duke dashur që ky zjarr të mbetet i pashuar, shpesh na lidh me një betim, që, edhe pse zemërimi të pushojë, detyrimi i betimit, duke mbetur, ta mbajë ndezur zjarrin brenda nesh. Kështu ndodh njëra nga këto të dyja: ose pajtohemi dhe e shkelim betimin, ose s'pajtohemi dhe i nënshtrohemi ndëshkimeve të mbajtjes së mllefit.

6. Duke i ditur, pra, këto gjëra, le t'i shmangim betimet dhe le të mësohet goja jonë të thotë vazhdimisht: «Më beso.» Kjo do të na bëhet themel për çdo sjellje të përshpirtshme. Sepse gjuha, kur mësohet me këtë shprehje të vetme, turpërohet dhe do të skuqej të thoshte fjalë të pahijshme e të shëmtuara. Dhe, po ta rrëmbeu ndonjëherë zakoni, do të frenohet përsëri, sepse do të ketë shumë akuzues. Sepse, kur dikush vëren se ai që s'betohet po nxjerr fjalë të ndyra, do të përfitojë prej tij, do ta tallë e do t'i thërrasë me përqeshje: «Ti që në çdo punë thua ‘Më beso’ e nuk guxon të bësh një betim, a e turpëron gjuhën me këto shprehje të shëmtuara?» Kështu, të shtyrë me forcë nga ata që janë me ne, edhe kundër dëshirës, do të kthehemi përsëri te një sjellje e përshpirtshme. «Po ç'të bëj», thotë dikush, «nëse është e nevojshme të bësh një betim?» Aty ku ka shkelje të ligjit, s'ka fare nevojë. «A është e mundur, pra», përgjigjen, «të mos betohesh fare?» Ç'thua? Perëndia ka urdhëruar, e ti guxon të pyesësh nëse mund të mbahet ligji i Tij? Përkundrazi, gjë e pamundur është që ligji i Tij të mos mbahet. Dhe dua t'ju bind për këtë nga rrethanat e tashme: se, jo vetëm që nuk është e pamundur të mos betohesh, por, përkundrazi, është e pamundur të betohesh. Sepse, ja, banorëve të qytetit iu urdhërua të sillnin një pagesë ari, aq të madhe sa mund të dukej mbi mundësitë e shumë vetave. Megjithatë, pjesa më e madhe e shumës u mblodh. Dhe mund t'i dëgjosh tagrambledhësit të thonë: «Përse vonon, o njeri? Përse na shtyn nga dita në ditë? S'ka si t'i shmangesh. Është ligji i perandorit, që s'lejon vonesë.» Ç'thua, pyes unë? Perandori të ka urdhëruar të sjellësh paratë, dhe s'ka si të mos i sjellësh! Perëndia të ka urdhëruar t'u shmangesh betimeve, e ti si thua se s'ka si t'u shmangesh!

7. Ja gjashtë ditë tashmë që po ju këshilloj për këtë urdhërim. Që tani e tutje, dua të ndahem prej jush dhe të heq dorë nga kjo temë, që ju të ruheni. S'do të ketë më asnjë justifikim a shfajësim për ju. Sepse, me të drejtë, edhe po të mos ishte thënë asgjë për këtë çështje, duhej ta kishit ndrequr vetë, sepse s'është gjë e ndërlikuar, as që kërkon përgatitje të madhe. Por, meqë keni pasur dobinë e kaq shumë këshillave e porosive, ç'justifikim do të sillni, kur të dilni të akuzuar para asaj gjykate të tmerrshme dhe t'ju kërkohet të jepni llogari për këtë shkelje? S'do të mund të shpikni asnjë justifikim. Doemos, ose do të ikni nga këtu të ndrequr, ose, po të mos jeni ndrequr, do të ndëshkoheni dhe do të pësoni dënimin më të rëndë! Duke i menduar, pra, të gjitha këto, dhe duke u larguar nga këtu me shumë brengë për to, këshillojeni njëri-tjetrin, që gjërat e thëna gjatë kaq shumë ditësh të ruhen me çdo vëmendje në mendjet tuaja, që, ndërsa ne heshtim, ju, duke mësuar, ndërtuar e këshilluar njëri-tjetrin, të tregoni një përparim të madh, dhe, pasi t'i keni përmbushur të gjitha urdhërimet e tjera, të gëzoni kurorat e përjetshme. Dhëntë Perëndia t'i fitojmë të gjithë, me anë të hirit dhe të dashamirësisë së Zotit tonë Jisu Krisht, nëpërmjet të cilit dhe bashkë me të cilin i qoftë lavdia Atit, bashkë me Frymën e Shenjtë, në jetë të jetëve. Amin.