Joani 1:1–5

1. Kur i vë veshin asaj që sapo lexuam nga leximi apostolik, se «njeriu natyror nuk i rrok gjërat që janë të Frymës së Perëndisë», dhe mendoj se në këtë mbledhje, të dashurit e mi, doemos ka ndër ju shumë njerëz natyrorë, të cilët njohin vetëm sipas mishit dhe s'mund të ngrihen ende deri te kuptimi frymëror, e kam fort të vështirë të gjej se si, aq sa të ma japë Zoti, do të mund të shpreh, ose të shkoqit sadopak sipas masës sime të vogël, atë që u lexua nga Ungjilli: «Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi»; sepse këtë njeriu natyror nuk e rrok. Ç'të bëjmë, pra, vëllezër? A të heshtim për këtë arsye? Përse lexohet, atëherë, në qoftë se do të rrimë pa folur për të? Ose përse dëgjohet, po të mos shpjegohet? Dhe përse shpjegohet, po të mos kuptohet? Nga ana tjetër, meqë s'dyshoj se ndër ju ka disa që jo vetëm mund ta pranojnë kur u shpjegohet, por edhe e kuptojnë para se t'u shpjegohet, nuk do t'ua mohoj këtë atyre që janë të zotët ta marrin, nga frika se mos fjalët e mia shkojnë kot në veshët e atyre që s'janë të zotët ta marrin. Së fundi, do të jetë me ne dhembshuria e Perëndisë, që ndoshta të ketë mjaft për të gjithë, e secili të marrë aq sa mundet, ndërsa ai që flet, thotë aq sa mundet. Sepse kush është i zoti ta thotë gjënë ashtu siç është vërtet? Guxoj të them, vëllezërit e mi, se ndoshta as vetë Joani nuk e tha gjënë ashtu siç është, por edhe ai vetëm aq sa mundi; sepse ishte njeri ai që fliste për Perëndinë, i frymëzuar vërtet nga Perëndia, po prapëseprapë njeri. Ngaqë ishte i frymëzuar, tha diçka; po të mos ishte frymëzuar, s'do të kishte thënë asgjë; por, si njeri i frymëzuar, s'e tha të tërën, veçse tha aq sa mund të thoshte një njeri.

2. Sepse ky Joan, vëllezërit e mi shumë të dashur, ishte një nga ato malet për të cilat është shkruar: «Le të marrin malet paqe për popullin tënd, edhe kodrat drejtësi.» Malet janë shpirtrat e lartë, kodrat janë shpirtrat e vegjël. Po malet e marrin paqen pikërisht që kodrat të mund të marrin drejtësinë. Cila është drejtësia që marrin kodrat? Besimi, sepse «i drejti do të rrojë me anë të besimit». Mirëpo shpirtrat më të vegjël nuk do ta merrnin besimin, po të mos i ndriçonte vetë Urtësia shpirtrat më të mëdhenj, ata që quhen male, që të mund t'ua përcjellin të vegjëlve atë që të vegjlit mund ta marrin; edhe kodrat rrojnë me anë të besimit, sepse malet marrin paqe. Vetë malet i thanë Kishës: «Paqja qoftë me ju»; dhe vetë malet, kur i shpallnin paqe Kishës, nuk u ndanë kundër Atij nga i cili morën paqen, që ta shpallnin paqen vërtet, jo me shtirje.

3. Sepse ka male të tjera që shkaktojnë mbytje anijesh, dhe, po t'i drejtojë ndokush anijen drejt tyre, ajo bëhet copë-copë. Sepse është lehtë, kur njerëzit në rrezik shohin tokë, të guxojnë, si të thuash, të nisen drejt saj për ta arritur; po ndonjëherë toka duket mbi një mal, kurse poshtë malit rrinë fshehur shkëmbinjtë; edhe kur ndokush niset drejt malit, bie mbi shkëmbinjtë e s'gjen aty prehje, por mbytje. Kështu pati disa male që dukeshin të mëdhenj ndër njerëz: krijuan herezi e përçarje, copëtuan Kishën e Perëndisë; por ata që e copëtuan Kishën e Perëndisë nuk ishin ato malet për të cilat thuhet: «Le të marrin malet paqe për popullin tënd.» Sepse si e kanë marrë paqen ata që kanë shkëputur njësinë?

4. Por ata që morën paqe për ta shpallur te populli e soditën vetë Urtësinë, aq sa zemrat e njerëzve mund të kapnin atë që «syri nuk e ka parë, as veshi nuk e ka dëgjuar, as nuk i është ngjitur në zemër njeriut». Në qoftë se nuk i është ngjitur në zemër njeriut, si iu ngjit në zemër Joanit? A nuk ishte njeri Joani? Apo ndoshta ajo nuk iu ngjit në zemër Joanit, por zemra e Joanit iu ngjit asaj? Sepse ajo që i ngjitet njeriut në zemër vjen nga poshtë, drejt njeriut; kurse ajo tek e cila ngjitet zemra e njeriut është lart, tej njeriut. Kështu, pra, vëllezër, mund të thuhet se, në qoftë se ajo iu ngjit në zemër Joanit (nëse mund të thuhet kështu në ndonjë mënyrë), iu ngjit në zemër për aq sa ai nuk ishte njeri. Ç'do të thotë «nuk ishte njeri»? Për aq sa kishte nisur të ishte engjëll. Sepse gjithë shenjtorët janë engjëj, meqë janë lajmëtarë të Perëndisë. Prandaj, ç'u thotë apostulli njerëzve mishtorë e natyrorë, që s'janë të zotët të kuptojnë gjërat që janë të Perëndisë? «Sepse, kur thoni: ‹Unë jam i Pavlit, unë i Apollit›, a nuk jeni njerëz?» Çfarë deshi t'i bënte ata që i qortoi ngaqë ishin njerëz? Doni ta dini se çfarë deshi t'i bënte? Dëgjoni në Psalme: «Unë thashë: ju jeni perëndi, edhe të gjithë jeni bij të Më të Lartit.» Në këtë, pra, na thërret Perëndia: që të mos jemi njerëz. Por atëherë do të jetë për të mirë që të mos jemi njerëz, në qoftë se më parë e pranojmë se jemi njerëz, domethënë që të ngjitemi në atë lartësi duke u nisur nga përulësia; që të mos ndodhë që, kur pandehim se jemi diçka ndërkohë që s'jemi asgjë, jo vetëm të mos marrim atë që s'jemi, por edhe të humbasim atë që jemi.

5. Kështu, pra, vëllezër, nga këto male ishte edhe Joani, i cili tha: «Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi.» Ky mal kishte marrë paqe; ai po sodiste hyjninë e Fjalës. Ç'lloj mali ishte ky? Sa i lartë? Ai qe ngjitur përmbi gjithë majat e tokës, qe ngjitur përmbi gjithë fushat e qiellit, qe ngjitur përmbi gjithë lartësitë e yjeve, qe ngjitur përmbi gjithë koret e legjionet e engjëjve. Sepse, po të mos ngjitej përmbi gjithë ato gjëra që qenë krijuar, s'do të arrinte tek Ai nga i cili u bënë të gjitha. Nuk mund ta merrni me mend se përmbi ç'gjëra u ngrit, po të mos shihni tek çfarë arriti. A pyet për qiellin e tokën? U bënë. A pyet për gjërat që janë në qiell e në tokë? Sigurisht që aq më tepër u bënë. A pyet për qeniet frymërore, për engjëjt, kryeengjëjt, fronet, zotërimet, fuqitë, principatat? Edhe këto u bënë. Sepse, kur Psalmi i numëroi të gjitha këto, e mbylli kështu: «Ai foli, dhe u bënë; Ai urdhëroi, dhe u krijuan.» Në qoftë se «Ai foli dhe u bënë», atëherë me anë të Fjalës u bënë; por, në qoftë se u bënë me anë të Fjalës, zemra e Joanit s'do të mund të arrinte tek ajo që ai thotë: «Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi», po të mos ngjitej përmbi gjithë gjërat që u bënë me anë të Fjalës. Ç'mal ky! Sa i shenjtë! Sa i lartë ndër ato malet që morën paqe për popullin e Perëndisë, që kodrat të merrnin drejtësinë!

6. Vështroni, pra, vëllezër, mos vallë Joani është një nga ato malet për të cilat kënduam pak më parë: «I ngrita sytë drejt maleve, prej nga do të vijë ndihma ime.» Prandaj, vëllezërit e mi, në doni të kuptoni, ngrini sytë drejt këtij mali, domethënë ngrihuni te Ungjillori, ngjituni deri te kuptimi i tij. Por, ndonëse këto male marrin paqe, s'mund të jetë në paqe ai që e vë shpresën te njeriu; prandaj mos i ngrini sytë drejt malit në atë mënyrë sa të pandehni se shpresa juaj duhet vënë te njeriu; kështu, kur të thoni «I ngrita sytë drejt maleve, prej nga do të vijë ndihma ime», shtoni menjëherë: «Ndihma ime vjen nga Zoti, që bëri qiellin e tokën.» Le t'i ngremë, pra, sytë drejt maleve, prej nga do të vijë ndihma jonë; e megjithatë jo te vetë malet duhet vënë shpresa jonë, sepse malet marrin atë që na japin neve; prandaj, aty ku marrin edhe vetë malet, atje duhet vënë shpresa jonë. Kur i ngremë sytë drejt Shkrimeve, meqë Shkrimet u dhanë me anë të njerëzve, po i ngremë sytë drejt maleve, prej nga do të vijë ndihma jonë; por prapë, meqë ishin njerëz ata që shkruan Shkrimet, ata nuk ndritën prej vetes së tyre, por «Ai ishte Drita e vërtetë, që ndriçon çdo njeri që vjen në botë». Mal ishte edhe ai Joan Pagëzori, i cili tha: «Unë nuk jam Krishti», që të mos binte ndokush nga Ai që ndriçon malin, duke e vënë shpresën te mali. Ai edhe rrëfeu, duke thënë: «Prej plotësisë së Tij morëm të gjithë ne.» Kështu, ti duhet të thuash: «I ngrita sytë drejt maleve, prej nga do të vijë ndihma ime», që të mos ua veshësh maleve ndihmën që të vjen ty; por vazhdo e thuaj: «Ndihma ime vjen nga Zoti, që bëri qiellin e tokën.»

7. Prandaj, vëllezër, ky qoftë fryti i këshillës sime: të kuptoni se, kur i ngritët zemrat drejt Shkrimeve (kur jehonte ungjilli: «Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi», e gjithë ç'u lexua tjetër), ju po i ngrinit sytë drejt maleve. Sepse, po të mos i thoshin malet këto gjëra, s'do të kishit gjetur fare se si të mendonit për to. Prandaj nga malet ju erdhi ndihma, kështu që i dëgjuat këto gjëra; por ende s'mund ta kuptoni atë që dëgjuat. Kërkoni ndihmë nga Zoti, që bëri qiellin e tokën; sepse maleve iu dha të flisnin vetëm në atë mënyrë, që të mos ndriçonin prej vetes së tyre, ngaqë edhe vetë ata ndriçohen duke dëgjuar. Prej andej i mori Joani këto gjëra që tha, ai që prehej mbi kraharorin e Zotit dhe nga kraharori i Zotit piu atë që do të na jepte ne të pinim. Por ai na dha fjalë të pinim. Ti, pra, duhet ta marrësh kuptimin nga i njëjti burim prej të cilit piu ai që të dha ty të pish; që të ngresh sytë drejt maleve, prej nga do të vijë ndihma jote, kështu që prej andej të marrësh, si të thuash, kupën, domethënë fjalën, që të është dhënë të pish; e megjithatë, meqë ndihma jote vjen nga Zoti, që bëri qiellin e tokën, ti mund ta mbushësh kraharorin tënd nga i njëjti burim prej të cilit e mbushi ai të vetin; prandaj the: «Ndihma ime vjen nga Zoti, që bëri qiellin e tokën.» Le të mbushë, pra, ai që mundet. Vëllezër, ja çfarë kam thënë: le ta ngrejë secili zemrën ashtu si i duket me vend, dhe le të marrë atë që thuhet. Por ndoshta do të thoni se unë jam më i pranishëm mes jush se Perëndia. Larg qoftë prej jush një mendim i tillë! Ai është shumë më i pranishëm mes jush; sepse unë dukem para syve tuaj, kurse Ai kryeson mbi ndërgjegjet tuaja. Më jepni, pra, mua veshët, Atij zemrat, që t'i mbushni të dyja. Ja, sytë tuaj, ato shqisat e trupit, i ngrini drejt nesh; e megjithatë jo drejt nesh, sepse ne nuk jemi nga ato malet, por drejt vetë ungjillit, drejt vetë Ungjillorit; kurse zemrat tuaja ngrijini drejt Zotit, që t'i mbushë. Për më tepër, le ta ngrejë secili në atë mënyrë sa të shohë se ç'ngre dhe ku e ngre. Ç'dua të them me këtë: «ç'ngre dhe ku e ngre»? Le të shohë mirë se ç'lloj zemre ngre, sepse te Zoti po e ngre, që të mos rrëzohet, e ngarkuar nga një barrë kënaqësish mishi, para se të ngrihet fare. Po a e sheh secili se mbart një barrë mishi? Le të përpiqet, me anë të përmbajtjes, të pastrojë atë që do të ngrejë drejt Perëndisë. Sepse «Lum ata që janë të pastër në zemër, sepse ata do të shohin Perëndinë».

8. Por le të shohim ç'dobi ka që jehuan këto fjalë: «Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi.» Edhe ne thamë fjalë, kur folëm. A qe e tillë fjala që ishte pranë Perëndisë? A nuk jehuan e u shuan ato fjalë që thamë ne? A jehoi, pra, e mori fund Fjala e Perëndisë? Po të ishte kështu, si u bënë të gjitha me anë të saj dhe pa të s'u bë asgjë? Si mund ta sundojë ajo atë që krijoi, po të kishte jehuar e të ishte shuar? Ç'lloj fjale është, pra, ajo që edhe shqiptohet, edhe nuk shuhet? Vini veshin, të dashurit e mi, kjo është gjë e madhe. Nga të folurit e përditshëm, fjalët këtu na bëhen të pavlera, sepse, duke jehuar e duke u shuar, përbuzen dhe s'duken veçse fjalë. Por ka një fjalë brenda vetë njeriut, që mbetet përbrenda; sepse tingulli del nga goja. Ka një fjalë që thuhet në mënyrë vërtet frymërore: ajo që kuptoni prej tingullit, jo vetë tingulli. Ja, unë them një fjalë kur them «Zot». Sa e shkurtër fjala që thashë: tri shkronja dhe një rrokje! A mos është Zoti vetëm kaq, tri shkronja dhe një rrokje? Apo ajo që shenjohet është aq e çmuar, sa fjala është e pavlerë? Ç'ndodhi në zemrën tënde kur dëgjove «Zot»? Ç'ndodhi në zemrën time kur thashë «Zot»? Në mendjet tona qe një farë qenieje e madhe dhe e përsosur, që tejkalon çdo krijesë të ndryshueshme, qoftë mishi, qoftë shpirti. Dhe, po të të them: «A është Perëndia i ndryshueshëm apo i pandryshueshëm?», ti do të përgjigjesh menjëherë: «Larg qoftë prej meje të besoj ose të përfytyroj se Perëndia është i ndryshueshëm: Perëndia është i pandryshueshëm.» Shpirti yt, ndonëse i vogël, ndonëse ndoshta ende mishtor, s'mund të më përgjigjej ndryshe, veçse Perëndia është i pandryshueshëm; por çdo krijesë është e ndryshueshme; si munde, pra, të hysh, me një vështrim të shpirtit tënd, në atë që është përmbi krijesën, sa të më përgjigjeshe me siguri: «Perëndia është i pandryshueshëm»? Ç'është, pra, ajo në zemrën tënde, kur mendon për një qenie të gjallë, të përjetshme, të gjithëpushtetshme, të pafund, të pranishme kudo, të tërë kudo, të pambyllur askund? Kur mendon për këto veti, kjo është fjala për Perëndinë në zemrën tënde. Po a është kjo ai tingull që përbëhet nga tri shkronja dhe një rrokje? Prandaj, gjithçka që thuhet e shuhet janë tinguj, janë shkronja, janë rrokje. Fjala e Tij që jehon, shuhet; por ajo që tingulli shenjoi, dhe që ishte te folësi ndërsa e mendonte, e te dëgjuesi ndërsa e kuptonte, ajo mbetet, ndërkohë që tingujt shuhen.

9. Ktheje vëmendjen drejt asaj fjale. Ti mund të kesh një fjalë në zemër, si një mendim i lindur në mendjen tënde, kështu që mendja jote pjell mendimin; edhe mendimi është, si të thuash, pjella e mendjes sate, fëmija i zemrës sate. Sepse zemra jote nxjerr më parë një mendim për të ngritur ndonjë godinë, për të ndërtuar diçka të madhe mbi tokë; mendimi tashmë është ngjizur, po vepra ende s'ka mbaruar: ti sheh ç'do të bësh, por tjetri s'e çmon derisa ta kesh bërë e ngritur ndërtesën, e ta kesh sjellë atë godinë në trajtë e në përfundim; atëherë njerëzit e shohin godinën e mrekullueshme dhe mahniten me mendimin e arkitektit; habiten me atë që shohin dhe kënaqen me atë që s'e shohin: kush është ai që mund të shohë një mendim? Në qoftë se, pra, për ndonjë ndërtesë të madhe lëvdohet një mendim njeriu, a doni të shihni se ç'mendim i Perëndisë është Zoti Jisu Krisht, domethënë Fjala e Perëndisë? Vështroni këtë godinë të botës. Shihni atë që u bë me anë të Fjalës, edhe atëherë do të kuptoni ç'është natyra e botës. Vini re këto dy trupa të botës, qiellin dhe tokën. Kush do t'i shtjellojë me fjalë bukuritë e qiellit? Kush do ta shtjellojë me fjalë pjellorinë e tokës? Kush do t'i lëvdojë me denjësi ndërrimet e stinëve? Kush do ta lëvdojë me denjësi fuqinë e farave? E shihni ç'gjëra po lë pa përmendur, që të mos ndodhë, duke bërë një listë të gjatë, të tregoj ndoshta më pak se ç'mund të sillni ju vetë ndër mend. Nga kjo godinë, pra, gjykoni natyrën e Fjalës me anë të së cilës u bë: dhe jo vetëm kjo; sepse gjithë këto gjëra shihen, ngaqë kanë të bëjnë me shqisat e trupit. Me anë të asaj Fjale u bënë edhe engjëjt; me anë të asaj Fjale u bënë kryeengjëjt, fuqitë, fronet, zotërimet, principatat; me anë të asaj Fjale u bënë të gjitha. Prej kësaj, gjykoni se ç'Fjalë është kjo.

10. Ndoshta dikush më përgjigjet tani: «Kush e merr me mend kështu këtë Fjalë?» Mos përfytyro, pra, si të thuash, ndonjë gjë të pavlerë kur dëgjon «Fjala», as mos e quaj se është fjalë të tilla siç i dëgjon çdo ditë: «foli ca fjalë të tilla», «ca fjalë të tilla shqiptoi», «ca fjalë të tilla më thua ti»; sepse, prej përsëritjes së pandërprerë, fjala «fjalë» është bërë, si të thuash, e pavlerë. Dhe, kur dëgjon «Në fillim ishte Fjala», që të mos përfytyrosh ndonjë gjë pa vlerë, siç ke qenë mësuar të mendosh kur kishe zakon të dëgjoje fjalët e njerëzve, dëgjo se ç'duhet të mendosh: «Fjala ishte Perëndi».

11. Tani mund të dalë ndonjë arian mosbesimtar e të thotë se «Fjala e Perëndisë u bë». Si mund të jetë që Fjala e Perëndisë u bë, kur Perëndia i bëri të gjitha me anë të Fjalës? Në qoftë se edhe vetë Fjala e Perëndisë u bë, me anë të cilës Fjalë tjetër u bë? Por, po të thuash se ka një Fjalë të Fjalës, atëherë të them se ajo me anë të së cilës u bë është vetë Biri i vetëm i Perëndisë. Po, po të mos thuash se ka një Fjalë të Fjalës, prano se s'u bë ajo me anë të së cilës u bënë të gjitha. Sepse ajo me anë të së cilës u bënë të gjitha s'mund të bëhej prej vetvetes. Beso, pra, Ungjillorin. Sepse ai mund të kishte thënë: «Në fillim Perëndia bëri Fjalën», ashtu si Moisiu tha: «Në fillim Perëndia bëri qiejt dhe tokën»; edhe i numëron të gjitha kështu: «Perëndia tha: ‹Le të bëhet›, edhe u bë.» Në qoftë se «tha», kush tha? Perëndia. Dhe ç'u bë? Ndonjë krijesë. Ndërmjet të folurit të Perëndisë dhe bërjes së krijesës, ç'kishte tjetër me anë të së cilës u bë, veç Fjalës? Sepse Perëndia tha: «Le të bëhet», edhe u bë. Kjo Fjalë është e pandryshueshme; ndonëse me anë të saj bëhen gjëra të ndryshueshme, vetë Fjala është e pandryshueshme.

12. Mos beso, pra, se u bë ajo me anë të së cilës u bënë të gjitha, që të mos mbetesh pa u ribërë me anë të Fjalës, e cila i bën të gjitha të reja. Sepse tashmë je bërë me anë të Fjalës, por të duhet të ribëhesh me anë të Fjalës. Po, në qoftë se e ke të gabuar besimin për Fjalën, s'do të mund të ribëhesh me anë të Fjalës. Dhe, ndonëse të ka ndodhur të bëhesh me anë të Fjalës, kështu që u bëre prej Tij, ti prishesh nga vetja jote: në qoftë se prishesh nga vetja jote, Ai që të bëri le të të bëjë të ri; në qoftë se je bërë më i keq nga vetja jote, Ai që të krijoi le të të rikrijojë. Por si mund të të rikrijojë me anë të Fjalës, në qoftë se ke një mendim të gabuar për Fjalën? Ungjillori thotë: «Në fillim ishte Fjala»; kurse ti thua: «Në fillim Fjala u bë.» Ai thotë: «Të gjitha u bënë me anë të Tij»; kurse ti thua se vetë Fjala u bë. Ungjillori mund të kishte thënë: «Në fillim Fjala u bë»; po ç'thotë ai? «Në fillim ishte Fjala.» Në qoftë se ishte, atëherë s'u bë; që të gjitha të bëheshin me anë të saj, dhe pa Të të mos bëhej asgjë. Në qoftë se, pra, «në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi», dhe në mos mund ta përfytyrosh se ç'është, prit derisa të rritesh. Ai është ushqim i fortë: merr ti qumësht, që të ushqehesh e të mundesh të marrësh ushqim të fortë.

13. Vini veshin mirë asaj që vjen më pas, vëllezër: «Të gjitha u bënë me anë të Tij, dhe pa Të s'u bë asgjë», që të mos përfytyroni se «asgjëja» është diçka. Sepse shumë veta, duke e keqkuptuar «pa Të s'u bë asgjë», kanë zakon të mendojnë se «asgjëja» është diçka. Mëkati, në të vërtetë, s'u bë me anë të Tij; edhe është e qartë se mëkati është asgjë, dhe njerëzit bëhen asgjë kur mëkatojnë. As idhulli s'u bë me anë të Fjalës, ndonëse ka njëfarë trajte njeriu, kurse vetë njeriu u bë me anë të Fjalës; sepse trajta e njeriut te idhulli s'u bë me anë të Fjalës, edhe është shkruar: «E dimë se idhulli s'është asgjë.» Prandaj këto gjëra s'u bënë me anë të Fjalës; por gjithçka që u bë në mënyrë të natyrshme, gjithçka që i përket krijesës, çdo gjë që rri e ngulur në qiell, që ndrit nga lart, që fluturon poshtë qiejve, që lëviz në gjithë natyrën, çdo krijesë çfarëdo qoftë: do të flas më troç, vëllezër, që të më kuptoni; do të them: nga engjëlli e deri te krimbi. Ç'ka më të lartë se engjëlli ndër gjërat e krijuara? Ç'ka më poshtë se krimbi? Ai që bëri engjëllin, bëri edhe krimbin; por engjëlli i ka hije qiellit, krimbi tokës. Ai që krijoi, edhe i rregulloi. Po ta kishte vënë krimbin në qiell, do të kishe pasur ç'të qortoje; po të kishte dashur që engjëjt të mbinin nga mishi që kalbet, do të kishe pasur ç'të qortoje: e megjithatë Perëndia gati e bën këtë, dhe s'ka ç't'i qortohet. Sepse gjithë njerëzit e lindur nga mishi, ç'janë veçse krimba? Edhe nga këta krimba Perëndia bën engjëj. Sepse, në qoftë se vetë Zoti thotë: «Po unë jam krimb dhe jo njeri», kush do të ngurrojë të thotë atë që është shkruar edhe te Jobi: «Aq më tepër njeriu është kalbësirë, edhe i biri i njeriut është krimb?» Së pari tha: «Njeriu është kalbësirë»; e pastaj: «Biri i njeriut është krimb»; ngaqë krimbi mbin nga kalbësira, prandaj «njeriu është kalbësirë» edhe «biri i njeriut është krimb». Ja se ç'deshi të bëhej për ty Ai që «në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi»! Përse u bë kjo për ty? Që të thithje ti, që s'ishe i zoti të përtypje. Krejt në këtë kuptim, pra, vëllezër, kuptojeni «Të gjitha u bënë me anë të Tij, dhe pa Të s'u bë asgjë». Sepse çdo krijesë, e madhe e e vogël, u bë me anë të Tij: me anë të Tij u bënë gjërat e sipërme dhe gjërat e poshtme; frymërore e trupore, me anë të Tij u bënë. Sepse asnjë trajtë, asnjë ndërtim, asnjë përputhje pjesësh, asnjë qenie çfarëdo që mund të ketë peshë, numër e masë, s'ekziston veçse me anë të asaj Fjale, me anë të asaj Fjale Krijuese, së cilës i thuhet: «Të gjitha i ke rregulluar me masë, me numër dhe me peshë.»

14. Prandaj, askush të mos ju gënjejë, kur ndoshta ju mundon ndonjë mizë. Sepse disa u përqeshën nga djalli dhe u zunë me miza. Ashtu si gjuetarët e zogjve kanë zakon të vënë miza në grackat e tyre për të mashtruar zogjtë e uritur, kështu edhe këta u mashtruan me miza nga djalli. Dikë a një tjetër e mundonin mizat; një manike e gjeti në hallin e tij, dhe, kur ai tha se s'i duronte dot mizat e i urrente tej mase, menjëherë manikeu i tha: «Kush i bëri ato?» Dhe, ngaqë vuante nga mërzia dhe i urrente, s'guxoi të thoshte «Perëndia i bëri», ndonëse ishte katolik. Tjetri shtoi menjëherë: «Në qoftë se s'i bëri Perëndia, kush i bëri?» «Vërtet», u përgjigj katoliku, «besoj se djalli i bëri.» Dhe tjetri tha menjëherë: «Në qoftë se djalli e bëri mizën, siç po e pranon ti, ngaqë e kupton mirë çështjen, kush e bëri bletën, që është pak më e madhe se miza?» Katoliku s'guxoi të thoshte se Perëndia e bëri bletën, po jo mizën, sepse çështja ishte pothuaj e njëjtë. Nga bleta e çoi te karkaleci; nga karkaleci te hardhuca; nga hardhuca te zogu; nga zogu te delja; nga delja te lopa; prej saj te elefanti, e më në fund te njeriu; dhe e bindi njeriun se njeriu s'ishte bërë nga Perëndia. Kështu njeriu i mjerë, i munduar nga mizat, u bë vetë mizë, dhe pronë e djallit. Në fakt, thonë se Beelzebubi do të thotë «Princi i mizave»; dhe për to është shkruar: «Mizat që ngordhin ia prishin ëmbëlsinë vajit.»

15. Ç'të themi, pra, vëllezër? Përse i kam thënë këto gjëra? Mbyllini veshët e zemrës suaj përpara dredhive të armikut. Kuptoni se Perëndia i bëri të gjitha dhe i vuri në rregull secilën në radhën e vet. Përse, atëherë, pësojmë shumë të këqija nga një krijesë që e bëri Perëndia? Ngaqë e kemi fyer Perëndinë? A i pësojnë engjëjt këto gjëra? Ndoshta edhe ne, në atë jetën e tyre, s'do të kishim gjë të tillë për t'u frikësuar. Për ndëshkimin tënd, fajëso mëkatin tënd, jo Gjykatësin. Sepse, për shkak të kryelartësisë sonë, Perëndia caktoi atë krijesë të vockël e të përbuzur që të na mundojë; kështu që, ngaqë njeriu është bërë i kryelartë e është mburrur kundër Perëndisë, dhe, ndonëse i vdekshëm, ka shtypur të vdekshëm, dhe, ndonëse njeri, s'e ka njohur bashkënjeriun e vet, ngaqë e ka ngritur veten lart, të ulet poshtë prej mushkonjash. Përse fryhesh nga kryelartësia njerëzore? Dikush të qortoi, dhe ti u fryve nga zemërimi. Dëboji mushkonjat, që të flesh: kupto se cili je. Sepse, që ta dini, vëllezër, këto gjëra u krijuan të na bëhen të bezdisshme për të zbutur kryelartësinë tonë; Perëndia mund ta kishte përulur popullin e kryelartë të Faraonit me arinj, me luanë, me gjarpërinj; po u dërgoi miza e bretkosa, që kryelartësia e tyre të mposhtej nga krijesat më të pavlera.

16. «Të gjitha», pra, vëllezër, «të gjitha u bënë me anë të Tij, dhe pa Të s'u bë asgjë.» Po si u bënë të gjitha me anë të Tij? «Ajo që u bë, në Të është jetë.» Mund të lexohet edhe kështu: «Ajo që u bë në Të, është jetë»; dhe, po ta lexojmë kështu, gjithçka është jetë. Sepse ç'ka që s'u bë në Të? Sepse Ai është Urtësia e Perëndisë, edhe në Psalm thuhet: «Me urtësi i bëre të gjitha.» Në qoftë se, pra, Krishti është Urtësia e Perëndisë, dhe Psalmi thotë «Me urtësi i bëre të gjitha», atëherë, ashtu si u bënë të gjitha me anë të Tij, kështu u bënë të gjitha në Të. Në qoftë se, pra, të gjitha u bënë në Të, vëllezërit e mi shumë të dashur, dhe ajo që u bë në Të është jetë, atëherë edhe toka është jetë edhe druri është jetë. Ne themi vërtet se druri është jetë, po në kuptimin e drurit të kryqit, prej të cilit morëm jetë. Atëherë, pra, edhe guri është jetë. S'ka hije ta kuptosh kështu këtë vend, që të mos na vijnë prapë vjedhurazi ata të sektit më të poshtër të manikenjve, e të thonë se guri ka jetë, se muri ka shpirt, se litari ka shpirt, edhe leshi, edhe rrobat. Sepse kështu kanë zakon të flasin në kllapinë e tyre; dhe, kur i prapësojnë e i përgënjeshtrojnë, ata gjejnë njëfarë mënyre të sjellin Shkrimin, duke thënë: «Përse thuhet ‹Ajo që u bë në Të, është jetë›?» Sepse, në qoftë se të gjitha u bënë në Të, të gjitha janë jetë. Mos u rrëmbeni pas tyre; lexojeni kështu: «Ajo që u bë»; këtu bëni një ndalesë të vogël, e pastaj vazhdoni: «në Të është jetë». Ç'do të thotë kjo? Toka u bë, por vetë toka që u bë s'është jetë; mirëpo në vetë Urtësinë ekziston frymërisht një farë arsyeje me anë të së cilës u bë toka: kjo është jetë.

17. Sa të mundem, do t'jua shpjegoj mendimin tim, të dashur. Një marangoz bën një arkë. Së pari e ka arkën në mendje; sepse, po të mos e kishte në mendje, si do ta bënte me punën e duarve? Por arka siç është në mendje s'është vetë arka që duket me sy. Në mendje ajo ekziston pa u parë, në vepër do të duket. Ja, ajo bëhet në vepër; mos vallë pushoi së ekzistuari në mendje? E para bëhet në vepër, kurse tjetra mbetet, ajo që ekziston në mendje; sepse ajo arkë mund të kalbet, e një tjetër të punohet sipas asaj që ekziston në mendje. Vëreni, pra, arkën ashtu si është në mendje, dhe arkën ashtu si është në të vërtetë. Arka e vërtetë s'është jetë, arka në mendje është jetë; sepse shpirti i mjeshtrit, ku gjenden gjithë këto gjëra para se të dalin në dritë, është i gjallë. Kështu, pra, vëllezërit e mi shumë të dashur, ngaqë Urtësia e Perëndisë, me anë të së cilës u bënë të gjitha, i përmban të gjitha si përfytyrim para se të bëhen, prandaj ato gjëra që bëhen me anë të vetë këtij përfytyrimi s'janë menjëherë jetë, por gjithçka që është bërë, është jetë në Të. E sheh tokën, ka një tokë në përfytyrim; e sheh qiellin, ka një qiell në përfytyrim; e sheh diellin dhe hënën, edhe këto ekzistojnë në përfytyrim: po nga jashtë janë trupa, në përfytyrim janë jetë. Kuptoni, po të mundeni në ndonjë mënyrë, sepse është folur për një gjë të madhe. Në qoftë se s'jam i madh unë prej të cilit thuhet, ose nëpërmjet të cilit thuhet, prapë kjo është prej një pushteti të madh. Sepse këto gjëra s'i them unë që jam i vogël; s'është i vogël Ai që kam parasysh kur i them këto. Le të marrë secili aq sa mundet, dhe deri atje ku mundet; dhe ai që s'është i zoti të marrë asgjë prej saj, le ta ushqejë zemrën, që të bëhet i zoti. Si ta ushqejë? Le ta ushqejë me qumësht, që të arrijë te ushqimi i fortë. Le të mos e lërë Krishtin e lindur me anë të mishit, derisa të arrijë te Krishti i lindur vetëm prej Atit, Perëndia-Fjalë pranë Perëndisë, nëpërmjet të cilit u bënë të gjitha; sepse ajo është jetë, e cila në Të është drita e njerëzve.

18. Sepse kjo vjen më pas: «edhe jeta ishte drita e njerëzve»; dhe prej vetë kësaj jete ndriçohen njerëzit. Bagëtitë s'ndriçohen, sepse bagëtitë s'kanë mendje të arsyeshme që të mund të shohin urtësinë. Por njeriu u bë sipas shëmbëllimit të Perëndisë, dhe ka mendje të arsyeshme, me anë të së cilës mund ta kuptojë urtësinë. Ajo jetë, pra, me anë të së cilës u bënë të gjitha, është vetë drita; por jo drita e çdo kafshe, veçse e njerëzve. Prandaj pak më poshtë ai thotë: «Ajo ishte Drita e vërtetë, që ndriçon çdo njeri që vjen në botë.» Nga ajo dritë u ndriçua Joan Pagëzori; nga po ajo dritë u ndriçua edhe vetë Joani Ungjillor. Qe i mbushur me atë dritë ai që tha: «Unë nuk jam Krishti; por pas meje vjen Ai, të cilit unë nuk jam i denjë t'ia zgjidh lidhësen e këpucës.» Nga ajo dritë qe ndriçuar ai që tha: «Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi.» Prandaj ajo jetë është drita e njerëzve.

19. Por ndoshta zemrat e ngadalta të disave prej jush s'mund ta marrin ende atë dritë, sepse janë të ngarkuara nga mëkatet e tyre, kaq sa s'shohin dot. Le të mos mendojnë prandaj se drita mungon në ndonjë mënyrë, ngaqë ata s'janë të zotët ta shohin; sepse janë vetë errësirë për shkak të mëkateve të tyre. «Edhe drita ndriçon në errësirë, edhe errësira nuk e kuptoi.» Kështu, pra, vëllezër, ashtu si ndodh me një të verbër të vënë nën diell, dielli është pranë tij, por ai është larg diellit. Kështu çdo njeri i marrë, çdo njeri i padrejtë, çdo njeri i pafe është i verbër në zemër. Urtësia është e pranishme; por është e pranishme për një të verbër, dhe mungon prej syve të tij; jo se ajo mungon prej tij, por se ai mungon prej saj. Ç'të bëjë, atëherë? Le të bëhet i pastër, që të mund ta shohë Perëndinë. Ashtu siç, po të mos shihte dot një njeri ngaqë sytë i kishte të fëlliqur e të lënduar nga pluhuri, papastërtia ose tymi, mjeku do t'i thoshte: «Pastro nga syri yt çdo gjë të keqe që ka brenda, që të mundesh të shohësh dritën e syve të tu.» Pluhuri, papastërtia dhe tymi janë mëkatet e paudhësitë: hiqi, pra, gjithë këto gjëra, edhe do ta shohësh urtësinë që është e pranishme; sepse Perëndia është ajo urtësi, edhe është thënë: «Lum ata që janë të pastër në zemër, sepse ata do të shohin Perëndinë.»