Joani 1:6–14

Është e udhës, vëllezër, që, sa të jetë e mundur, ta shtjellojmë tekstin e Shkrimit të Shenjtë, e sidomos të Ungjillit të Shenjtë, pa lënë jashtë asnjë pjesë, që edhe ne vetë të ushqehemi sipas masës sonë, edhe t'ju japim juve nga ai burim prej të cilit jemi ushqyer. Të dielën e shkuar, po e mbajmë mend, shtjelluam pjesën e parë, domethënë: «Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi. Kjo ishte në fillim pranë Perëndisë. Të gjitha u bënë me anë të Tij, edhe pa atë s'u bë asgjë. Ajo që u bë, në të ishte jeta, edhe jeta ishte drita e njerëzve. Edhe drita ndriçon në errësirë, edhe errësira nuk e kuptoi.» Deri këtu, besoj, kisha arritur në shtjellimin e këtij vargu. Të gjithë ata që ishin të pranishëm, le të kujtojnë ç'u tha atëherë; kurse ata prej jush që s'ishin të pranishëm, le të më besojnë mua dhe ata që deshën të ishin këtu. Tani, pra, meqë s'mund të përsërisim gjithnjë çdo gjë (edhe për hir të atyre që duan të dëgjojnë vazhdimin, sepse përsëritja e asaj që u tha më parë u bëhet barrë dhe i lë pa atë që vjen më pas), ata që munguan herën e kaluar le të mos kërkojnë t'u përsëritet, por, bashkë me ata që ishin këtu, le të dëgjojnë shtjellimin e sotëm.

2. Vazhdon: «Qe një njeri i dërguar nga Perëndia, që e kishte emrin Joan.» Me të vërtetë, vëllezër të dashur, ato që u thanë më parë, u thanë për hyjninë e pashprehshme të Krishtit, edhe thuajse pa mundur t'i shprehnim. Sepse kush do të mund ta kuptojë «Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë»? Edhe mos lejoni që emri fjalë t'ju duket i pavlerë, nga zakoni i fjalëve të përditshme, sepse shtohet: «edhe Fjala ishte Perëndi.» Kjo Fjalë është Ai për të cilin dje folëm shumë; edhe kam besim se Perëndia qe i pranishëm, edhe se, qoftë vetëm nga kaq të folur, diçka arriti deri në zemrat tuaja. «Në fillim ishte Fjala.» Ai është po ai, edhe është në po atë mënyrë; ashtu siç është, ashtu është përgjithmonë; s'mund të ndryshojë; domethënë, Ai është. Këtë emër të Tijin ia tha shërbëtorit të vet, Moisiut: «Unë jam ai që jam; edhe Ai që është më dërgoi.» Kush, pra, do ta kuptojë këtë, kur sheh se të gjitha gjërat e vdekshme janë të ndryshueshme? Kur sheh se jo vetëm trupat ndryshojnë në cilësitë e tyre, duke lindur, duke u rritur, duke u pakësuar, duke vdekur, por edhe vetë shpirtrat, nga ndikimi i dëshirave të ndryshme, sikur shtrihen e ndahen? Kur sheh se njerëzit mund të fitojnë urtësi, në qoftë se i afrohen dritës dhe nxehtësisë së saj, edhe përsëri e humbin urtësinë, në qoftë se largohen prej saj nga ndonjë ndikim i lig? Kur, pra, sheh se të gjitha ato gjëra janë të ndryshueshme, çfarë është ajo që është, veçse ajo që i kapërcen të gjitha gjërat, të cilat janë në një mënyrë të tillë sa s'janë? Kush, pra, mund ta rrokë këtë? Ose kush, sido që ta ketë sforcuar fuqinë e mendjes së vet për të prekur atë që është, mund të arrijë atë që mundi disi ta prekë me mendje? Është njëlloj sikur dikush ta shohë atdheun e vet nga larg, ndërsa deti ndodhet në mes: e sheh se ku do të shkonte, por s'ka si të shkojë. Kështu edhe ne dëshirojmë të arrijmë në atë qëndrueshmërinë tonë, ku ajo që është, është, sepse vetëm kjo është përherë ashtu siç është. Deti i kësaj bote na e pret udhën, edhe pse tashmë e shohim se ku shkojmë; sepse shumë veta as që e shohin se ku shkojnë. Që të kishte një udhë nëpër të cilën të mund të kalonim, Ai erdhi prej Atij tek i cili donim të shkonim. Edhe ç'bëri? Caktoi një dru me të cilin të mund të kapërcejmë detin. Sepse askush s'mund ta kapërcejë detin e kësaj bote, veçse i mbajtur nga kryqi i Krishtit. Edhe ai që e ka të dobët të parët, ndonjëherë e përqafon këtë kryq; edhe ai që s'e sheh nga larg se ku shkon, le të mos largohet prej tij, edhe ai do ta shpjerë matanë.

3. Prandaj, vëllezërit e mi, do të doja ta ngulisja këtë në zemrat tuaja: në qoftë se doni të jetoni në mënyrë të përshpirtshme e të krishterë, kapuni pas Krishtit sipas asaj që u bë për ne, që të arrini tek Ai sipas asaj që është edhe sipas asaj që ishte. Ai u afrua, që për ne të bëhej kjo; sepse u bë për ne ajo mbi të cilën mund të mbahen të dobëtit, edhe të kapërcejnë detin e kësaj bote, edhe të arrijnë në atdheun e vet, ku s'do të ketë nevojë për anije, sepse s'kapërcehet asnjë det. Është më mirë, pra, të mos e shohësh me mendje atë që është, e megjithatë të mos largohesh nga kryqi i Krishtit, sesa ta shohësh me mendje, por të përçmosh kryqin e Krishtit. Është edhe më mirë se kaq, madje më e mira nga të gjitha, po të jetë e mundur, që edhe ta shohim se ku duhet të shkojmë, edhe ta mbajmë fort atë që na mban teksa shkojmë. Këtë mundën ta bënin mendjet e mëdha të maleve, ata që u quajtën male, të cilët drita e drejtësisë hyjnore i ndriçon mbi të gjithë; këtë mundën ta bënin, edhe panë atë që është. Sepse Joani, duke parë, tha: «Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi.» E panë këtë, edhe që të arrinin atje ku e panë nga larg, nuk u larguan nga kryqi i Krishtit, edhe nuk e përçmuan përuljen e Krishtit. Kurse të vegjlit, që s'mund ta kuptojnë këtë, po që s'largohen nga kryqi, nga mundimi edhe nga ngjallja e Krishtit, çohen me po atë anije drejt asaj që s'e shohin, në të cilën arrijnë edhe ata që shohin.

4. Por, vërtet, ka pasur disa filozofë të kësaj bote që e kërkuan Krijuesin me anë të krijesës; sepse Ai mund të gjendet me anë të krijesës, siç e thotë hapur apostulli: «Sepse gjërat e Tij të padukshme, që nga krijimi i botës, duken qartë, kur kuptohen nëpërmjet gjërave të bëra, madje fuqia e Tij e përjetshme edhe lavdia; kështu ata janë pa shfajësim.» Edhe vazhdon: «Sepse, kur e njohën Perëndinë»; nuk tha se nuk e njohën, por: «Sepse, kur e njohën Perëndinë, nuk e lavdëruan si Perëndi, as e falënderuan, po u bënë të kotë në mendimet e tyre, edhe zemra e tyre e marrë u errësua.» Si u errësua? Vazhdon, kur e thotë më hapur: «Duke pohuar se ishin të urtë, u bënë të marrë.» E panë se ku duhej të vinin; por, mosmirënjohës ndaj Atij që u dha atë që panë, deshën t'ia vishnin vetes atë që panë; edhe, si u bënë mendjemëdhenj, e humbën atë që panë, edhe u kthyen prej saj drejt idhujve e shëmbëllesave, edhe drejt adhurimit të demonëve, që të adhurojnë krijesën edhe të përçmojnë Krijuesin. Por këta, si u verbuan, i bënë ato gjëra, edhe u bënë mendjemëdhenj, që të verbohen; kur ishin mendjemëdhenj, thoshin se ishin të urtë. Ata, pra, për të cilët tha «të cilët, kur e njohën Perëndinë», e panë këtë që thotë Joani, se me anë të Fjalës së Perëndisë u bënë të gjitha. Sepse këto gjëra gjenden edhe në librat e filozofëve: edhe se Perëndia ka një Bir të Vetëmlindur, me anë të të cilit janë të gjitha. Mundën ta shihnin atë që është, por e panë nga larg: nuk deshën të mbaheshin pas përuljes së Krishtit, në anijen e së cilës do të kishin arritur shëndoshë tek ajo që mundën ta shihnin nga larg; edhe kryqi i Krishtit iu duk i pavlerë. Deti duhet kapërcyer, edhe ti e përçmon drurin? O urtësi mendjemadhe! Ti tallesh me Krishtin e kryqëzuar; është pikërisht Ai që e sheh nga larg: «Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë.» Po përse u kryqëzua? Sepse druri i përuljes së Tij të duhej ty. Sepse ishe fryrë nga mendjemadhësia, edhe ishe dëbuar larg nga ai atdhe; valët e kësaj bote ta kanë prerë udhën, edhe s'ka si të kalosh drejt atdheut, veçse i mbajtur nga druri. O mosmirënjohës! Ti tallesh me Atë që erdhi tek ti që të mund të kthehesh: Ai u bë udha, edhe pikërisht nëpër det; prandaj eci mbi det, që të tregonte se ka një udhë në det. Por ti, që s'je i zoti të ecësh vetë kurrsesi mbi det, mbahu nga anija, mbahu nga druri: beso tek i Kryqëzuari, edhe do të arrish atje. Për hirin tënd u kryqëzua, që të të mësojë përulësinë; edhe sepse, po të vinte si Perëndi, s'do të njihej. Sepse, po të vinte si Perëndi, s'do të vinte tek ata që s'ishin të zotët të shihnin Perëndinë. Sepse jo sipas Hyjnisë së Tij as vjen as largohet; ngaqë është kudo i pranishëm, edhe s'përmbahet në asnjë vend. Po atëherë, sipas çfarë erdhi? U shfaq si njeri.

5. Prandaj, meqë ishte aq njeri, sa Perëndia rrinte i fshehur në Të, u dërgua para Tij një njeri i madh, që me anë të dëshmisë së tij Ai të gjendej se ishte më tepër se njeri. Edhe kush është ky? «Qe një njeri.» Edhe si mund ta thoshte të vërtetën për Perëndinë ai njeri? «Qe i dërguar nga Perëndia.» Si quhej? «Që e kishte emrin Joan.» Përse erdhi? «Erdhi për dëshmi, që të dëshmonte për dritën, që të gjithë të besonin me anë të tij.» Ç'lloj njeriu ishte ai që do të dëshmonte për dritën? Diçka e madhe ishte ai Joan: meritë e madhe, hir i madh, lartësi e madhe! Mahnitu me të, patjetër, mahnitu; por si me një mal. Por një mal rri në errësirë, po të mos jetë i veshur me dritë. Prandaj vetëm mahnitu me Joanin, që të dëgjosh atë që vjen më pas: «Ai s'ishte ajo dritë»; se mos, kur ta pandehësh malin për dritën, ta thyesh anijen te mali, edhe të mos gjesh ngushëllim. Po me se duhet të mahnitesh? Me malin si mal. Por ngrihu drejt Atij që e ndriçon malin, i cili për këtë u lartësua: që të ishte i pari që merr rrezet, edhe që t'ua bënte të njohura syve tuaj. Prandaj, «ai s'ishte ajo dritë.»

6. Përse, atëherë, erdhi? «Po që të dëshmonte për dritën.» Po pse kështu? «Që të gjithë të besonin me anë të tij.» Edhe për ç'dritë do të dëshmonte? «Ajo ishte drita e vërtetë.» Përse i shtohet e vërtetë? Sepse edhe një njeri i ndriçuar quhet dritë; por drita e vërtetë është ajo që ndriçon. Sepse edhe sytë tanë quhen drita; e megjithatë, po të mos ndizet natën ndonjë llambë, ose po të mos dalë ditën dielli, këto drita hapen më kot. Kështu, pra, Joani ishte dritë, por jo drita e vërtetë; sepse, po të mos ishte i ndriçuar, do të kishte qenë errësirë; por, me anë të ndriçimit, u bë dritë. Sepse, po të mos ishte ndriçuar, do të kishte qenë errësirë, ashtu si të gjithë ata njerëz dikur të paperëndishëm, të cilëve, si besimtarë, apostulli u tha: «Njëherë ishit errësirë.» Po tani, ngaqë kishin besuar, ç'thotë? «Po tani jeni dritë», thotë, «në Zotin.» Po të mos kishte shtuar «në Zotin», nuk do ta kishim kuptuar. «Dritë», thotë, «në Zotin»: errësirë ishit, po jo në Zotin. «Sepse njëherë ishit errësirë», ku nuk shtoi «në Zotin». Prandaj: errësirë në ju, dritë në Zotin. Edhe kështu «ai s'ishte ajo dritë, po qe dërguar të dëshmonte për dritën.»

7. Po ku është ajo dritë? «Ajo ishte drita e vërtetë, që ndriçon çdo njeri që vjen në botë.» Në qoftë se çdo njeri që vjen, atëherë edhe Joanin. Drita e vërtetë, pra, e ndriçoi atë me anë të të cilit deshi të tregohej vetë. Kuptoni, të dashur, sepse Ai erdhi te mendjet e sëmura, te zemrat e plagosura, te vështrimi i shpirtrave symjegullt. Për këtë qëllim kishte ardhur. Edhe prej nga do të mund ta shihte shpirti atë që është në mënyrë të përsosur? Ashtu siç ndodh rëndom, që me anë të ndonjë trupi të ndriçuar, dielli, të cilin s'mund ta shohim me sy, njihet se ka lindur. Sepse edhe ata që i kanë sytë e plagosur, mund të shohin një mur të ndriçuar nga dielli, ose një mal, ose një dru, ose ndonjë gjë të tillë; edhe, me anë të një trupi tjetër të ndriçuar, ajo lindje u tregohet atyre që ende s'janë të zotët ta sodisin. Kështu, pra, të gjithë ata tek të cilët erdhi Krishti nuk ishin të aftë ta shihnin: mbi Joanin derdhi rrezet e dritës së Tij; edhe, me anë të tij, që rrëfeu se qe ndriçuar e shndritur, po pa pretenduar se ishte ai që rrezaton e ndriçon, njihet Ai që ndriçon, njihet Ai që shndrit, njihet Ai që mbush. Edhe kush është? «Ai që ndriçon çdo njeri», thotë, «që vjen në botë.» Sepse, po të mos ishte larguar njeriu nga ajo dritë, s'do t'i duhej të ndriçohej; por për këtë arsye duhet të ndriçohet këtu, sepse u largua nga ajo dritë me të cilën njeriu do të kishte qenë përherë i ndriçuar.

8. Ç'të themi, atëherë? Në qoftë se erdhi këtu, ku ishte? «Ishte në këtë botë.» Ishte edhe këtu edhe erdhi këtu; ishte këtu sipas hyjnisë së Tij, edhe erdhi këtu sipas mishit; sepse, kur ishte këtu sipas hyjnisë së Tij, nuk mund të shihej nga të marrët, nga të verbrit edhe nga të ligjtë. Këta njerëz të ligj janë errësira për të cilën u tha: «Drita ndriçon në errësirë, edhe errësira nuk e kuptoi.» Ja, edhe këtu është tani, edhe këtu ishte, edhe këtu është përherë; edhe kurrë s'largohet, s'largohet asgjëkundi. Duhet të kesh diçka me të cilën të mund ta shohësh atë që kurrë s'largohet prej teje; duhet të mos largohesh nga Ai që s'largohet asgjëkundi; duhet të mos e braktisësh, edhe s'do të braktisesh. Mos bjer, edhe dielli i Tij s'do të të perëndojë. Po të rrëzohesh, dielli i Tij të perëndon; por po të qëndrosh në këmbë, Ai është pranë teje. Po ti s'qëndrove: kujto si u rrëzove, si të hodhi poshtë ai që u rrëzua para teje. Sepse ai të hodhi poshtë jo me dhunë, jo me sulm, po me vullnetin tënd. Sepse, po të mos kishe pranuar të keqen, do të kishe qëndruar, do të kishe mbetur i ndriçuar. Po tani, ngaqë tashmë je rrëzuar, edhe je plagosur në zemër (organi me anë të të cilit mund të shihet ajo dritë), Ai erdhi tek ti i tillë sa të mund ta shihje; edhe e shfaqi veten si njeri në atë mënyrë, sa kërkoi dëshmi prej njeriu. Prej njeriut Perëndia kërkon dëshmi, edhe Perëndia ka njeriun për dëshmitar; Perëndia ka njeriun për dëshmitar, po për hir të njeriut: aq të dobët jemi. Me anë të një kandili kërkojmë ditën; sepse vetë Joani u quajt kandil, e Zoti tha: «Ai ishte kandili që digjej e ndriste; edhe ju deshët për një kohë të gëzoheshit në dritën e tij; por unë kam dëshmi më të madhe se Joani.»

9. Prandaj Ai tregoi se, për hir të njerëzve, deshi ta zbulonte veten me anë të një kandili para besimit të atyre që besuan, që me anë të po atij kandili të turpëroheshin armiqtë e Tij. Kishte armiq që e tundonin edhe thoshin: «Na thuaj me ç'pushtet i bën këto gjëra?» «Edhe unë», thotë Ai, «do t'ju pyes një gjë; përgjigjmuni. Pagëzimi i Joanit prej nga ishte? Nga qielli, apo nga njerëzit?» Edhe ata u shqetësuan, edhe thanë me njëri-tjetrin: «Po të themi ‹Nga qielli›, do të na thotë: ‹Përse s'i besuat?›» (Sepse ai kishte dëshmuar për Krishtin, edhe kishte thënë se s'ishte ai Krishti, po se ishte Ai.) «Po të themi ‹Nga njerëzit›, kemi frikë popullin, se mos na vrasin me gurë; sepse e mbanin Joanin për profet.» Të frikësuar se do të vriteshin me gurë, po duke pasur më shumë frikë të pohonin të vërtetën, i dhanë një gënjeshtër të Vërtetës; edhe «paudhësia gënjeu kundër vetvetes.» Sepse thanë: «Nuk e dimë.» Edhe Zoti, ngaqë ata ia mbyllën derën vetes, duke pohuar se s'e dinin atë që e dinin, nuk ua hapi, sepse nuk trokitën. Sepse është thënë: «Trokitni, edhe do t'ju hapet.» Këta jo vetëm që nuk trokitën, që t'u hapej; por, duke mohuar se dinin, ia mbyllën atë derë vetes. Edhe Zoti u thotë: «As unë s'ju them me ç'pushtet i bëj këto gjëra.» Edhe u turpëruan me anë të Joanit; edhe në ta u përmbushën fjalët: «Kam bërë gati një kandil për të vajosurin tim; armiqtë e tij do t'i vesh me turp.»

10. «Ishte në botë, edhe bota u bë me anë të Tij.» Mos mendoni se Ai ishte në botë ashtu si dheu është në botë, ashtu si qielli është në botë, ashtu si dielli është në botë, hëna edhe yjet, drurët, bagëtia edhe njerëzit. Ai s'ishte kështu në botë. Po në ç'mënyrë, atëherë? Si Mjeshtri që qeveris atë që kishte bërë. Sepse s'e bëri ashtu si marangozi bën një arkë. Arka që bën ai është jashtë marangozit, edhe kështu, teksa punohet, vihet në një vend tjetër; edhe, ndonëse punëtori është afër, ai rri në një vend tjetër, edhe është jashtë asaj që trajton. Por Perëndia, i përhapur në botë, e trajton atë; duke qenë kudo i pranishëm, Ai e formon, edhe nuk tërhiqet gjetkë, as e trajton, si të thuash, nga jashtë lëndën që formon. Me praninë e madhështisë së Tij bën atë që bën; prania e Tij qeveris atë që bëri. Prandaj ishte në botë si Bërësi i botës; sepse «bota u bë me anë të Tij, edhe bota nuk e njohu.»

11. Ç'do të thotë «bota u bë me anë të Tij»? Qielli, dheu, deti edhe të gjitha gjërat që janë në to quhen botë. Përsëri, në një kuptim tjetër, ata që e duan botën quhen botë. «Bota u bë me anë të Tij, edhe bota nuk e njohu.» A nuk e njohën qiejt Krijuesin e tyre? A nuk e njohën engjëjt Krijuesin e tyre? A nuk e njohën yjet Krijuesin e tyre, të cilin e pohojnë edhe demonët? Të gjitha gjërat, nga të gjitha anët, dhanë dëshmi. Po kush nuk e njohu? Ata që, për dashurinë e tyre ndaj botës, quhen botë. Duke dashur, banojmë me zemër; por, ngaqë e donin botën, merituan të quhen me emrin e asaj në të cilën banonin. Ashtu siç themi «Kjo shtëpi është e keqe» ose «Kjo shtëpi është e mirë», duke e quajtur njërën të keqe e tjetrën të mirë, s'i fajësojmë as i lëvdojmë muret; por me «shtëpi e keqe» nënkuptojmë një shtëpi me banorë të këqij, edhe me «shtëpi e mirë», një shtëpi me banorë të mirë. Po kështu, botë quajmë ata që, duke e dashur, banojnë në botë. Cilët janë? Ata që e duan botën; sepse banojnë me zemra në botë. Sepse ata që s'e duan botën, ndonëse me mish banojnë në botë, me zemrat e tyre banojnë në qiell, siç thotë apostulli: «Qytetaria jonë është në qiej.» Prandaj «bota u bë me anë të Tij, edhe bota nuk e njohu.»

12. «Erdhi te të vetët» (sepse të gjitha këto u bënë me anë të Tij) «edhe të vetët nuk e pritën.» Cilët janë? Njerëzit që Ai bëri. Hebrenjtë, të cilët në fillim i bëri të ishin mbi të gjitha kombet. Sepse kombet e tjera adhuronin idhuj edhe u shërbenin demonëve; kurse ai popull kishte lindur nga fara e Abrahamit, edhe në një kuptim të veçantë ishte i Tiji, sepse i afërt nëpërmjet atij mishi që Ai denjoi të merrte. «Erdhi te të vetët, edhe të vetët nuk e pritën.» A nuk e pritën fare? A nuk e priti askush? A nuk u shpëtua askush? Sepse askush nuk do të shpëtohet, veç atij që të ketë pritur Krishtin që vjen.

13. Por Joani shton: «Sa e pritën.» Ç'u dha atyre? Ç'dashamirësi e madhe! Ç'mëshirë e madhe! Kishte lindur si Biri i vetëm i Perëndisë, edhe s'deshi të mbetej vetëm. Shumë njerëz, kur s'kanë djem, në pleqëri birësojnë një djalë, edhe kështu fitojnë me vullnet atë që natyra ua ka mohuar: këtë e bëjnë njerëzit. Por, po të ketë dikush një bir të vetëm, gëzohet edhe më shumë me të; sepse ai vetëm do t'i ketë të gjitha, edhe s'do të ketë njeri që t'i ndajë trashëgiminë, kështu që të bëhet më i varfër. Jo kështu Perëndia: po atë Bir të vetëm që kishte lindur, edhe me anë të të cilit krijoi të gjitha, e dërgoi në këtë botë që të mos ishte vetëm, po të kishte vëllezër të birësuar. Sepse ne s'lindëm nga Perëndia në atë mënyrë siç lindi prej Tij i Vetëmlinduri, po u birësuam me anë të hirit të Tij. Sepse Ai, i Vetëmlinduri, erdhi të zgjidhte mëkatet në të cilat ishim ngatërruar, edhe barra e të cilave e pengonte birësimin tonë: ata që deshi t'i bënte vëllezër të vetët, Ai vetë i zgjidhi, edhe i bëri bashkëtrashëgimtarë. Sepse kështu thotë apostulli: «Po të jesh bir, atëherë je edhe trashëgimtar me anë të Perëndisë.» Edhe përsëri: «Trashëgimtarë të Perëndisë, edhe bashkëtrashëgimtarë me Krishtin.» S'pati frikë të kishte bashkëtrashëgimtarë, sepse trashëgimia e Tij s'ngushtohet edhe po të jenë shumë zotërues. Vetë ata njerëz, ndërsa Ai është zotërues, bëhen trashëgimia e Tij, edhe Ai, nga ana e vet, bëhet trashëgimia e tyre. Dëgjoni në ç'mënyrë bëhen ata trashëgimia e Tij: «Zoti më tha: Ti je Biri im, sot të linda. Kërkomë, edhe do të të jap kombet për trashëgimi.» Dëgjoni në ç'mënyrë bëhet Ai trashëgimia e tyre. Thotë në Psalmet: «Zoti është pjesa e trashëgimisë sime edhe e kupës sime.» Le ta zotërojmë Atë, edhe le të na zotërojë Ai: le të na zotërojë si Zot; le ta zotërojmë si shpëtim, le ta zotërojmë si dritë. Ç'u dha, atëherë, atyre që e pritën? «Atyre u dha pushtet të bëhen bij të Perëndisë, atyre që besojnë në emrin e Tij»; që të kapen pas drurit edhe të kapërcejnë detin.

14. Edhe si lindin? Meqë bëhen bij të Perëndisë edhe vëllezër të Krishtit, pa dyshim që lindin. Sepse, po të mos lindin, si mund të jenë bij? Por bijtë e njerëzve lindin nga mishi e gjaku, edhe nga vullneti i njeriut, edhe nga përqafimi i martesës. Po në ç'mënyrë lindin? «Të cilët jo nga gjakrat», si të thuash nga mashkulli e femra. «Gjakra» s'është fjalë latine; por, meqë në greqisht është në shumës, përkthyesi parapëlqeu ta shprehte kështu, madje të fliste një latinishte të keqe në sy të gramatikanit, që t'ua bënte të qartë çështjen mendjeve të dobëta ndër dëgjuesit e tij. Sepse, po të kishte thënë «gjak» në njëjës, s'do ta kishte shpjeguar atë që donte; sepse njerëzit lindin nga gjakrat e mashkullit e të femrës. Le ta themi kështu, pra, edhe të mos kemi frikë shufrën e gramatikanëve, mjaft që të arrijmë të vërtetën e patundur e të sigurt. Ai që e kupton edhe e qorton, është mosmirënjohës, ngaqë vetë e kuptoi. «Jo nga gjakrat, as nga vullneti i mishit, as nga vullneti i njeriut.» Apostulli vë mishin në vend të gruas; sepse, kur ajo u bë nga brinja e tij, Adami tha: «Kjo tani është asht nga ashti im, edhe mish nga mishi im.» Edhe apostulli thotë: «Ai që do gruan e vet, do veten e vet; sepse askush s'e ka urryer ndonjëherë mishin e vet.» Mishi, pra, vihet në vend të gruas, po ashtu siç vihet ndonjëherë fryma në vend të burrit. Përse? Sepse njëri sundon, tjetri sundohet; njëri duhet të urdhërojë, tjetri të shërbejë. Sepse atje ku mishi urdhëron edhe fryma shërben, shtëpia është kthyer së prapthi. Ç'mund të jetë më keq se një shtëpi ku gruaja e ka pushtetin mbi burrin? Por ajo shtëpi është e rregulluar drejt, ku burri urdhëron edhe gruaja bindet. Po kështu, ai njeri tek i cili fryma urdhëron e mishi shërben, është i rregulluar drejt.

15. Këta, pra, «lindën jo nga vullneti i mishit, as nga vullneti i njeriut, po nga Perëndia.» Por, që të mund të lindnin njerëzit nga Perëndia, Perëndia lindi më parë prej tyre. Sepse Krishti është Perëndi, edhe Krishti lindi prej njerëzve. Vetëm një nënë, në të vërtetë, kërkoi Ai mbi dhe; sepse kishte tashmë një Atë në qiell: Ai me anë të të cilit do të krijoheshim lindi nga Perëndia, edhe Ai me anë të të cilit do të rikrijoheshim lindi nga një grua. Mos u çudit, pra, o njeri, që bëhesh bir me anë të hirit, që lind nga Perëndia sipas Fjalës së Tij. Vetë Fjala zgjodhi më parë të lindte prej njeriut, që ti të lindje nga Perëndia për shpëtim, edhe t'i thoshe vetes: Jo më kot deshi Perëndia të lindte prej njeriut, po sepse më çmoi si diçka me vlerë, që të më bënte të pavdekshëm, edhe për mua të lindte si njeri i vdekshëm. Kur, pra, tha «të lindur nga Perëndia», që të mos mbusheshim, si të thuash, me habi e dridhje para një hiri të tillë, para një hiri kaq të madh sa të kalojë çdo besim që njerëzit lindin nga Perëndia, sikur për të të siguruar, thotë: «Edhe Fjala u bë mish, edhe banoi ndër ne.» Përse, atëherë, çuditesh që njerëzit lindin nga Perëndia? Sodit vetë Perëndinë të lindur prej njerëzve: «Edhe Fjala u bë mish, edhe banoi ndër ne.»

16. Por, ngaqë «Fjala u bë mish, edhe banoi ndër ne», me vetë lindjen e Tij bëri një melhem për të pastruar sytë e zemrës sonë, edhe për të na bërë të aftë të shohim madhështinë e Tij me anë të përuljes së Tij. Prandaj «Fjala u bë mish, edhe banoi ndër ne»: shëroi sytë tanë; edhe ç'vjen më pas? «Edhe pamë lavdinë e Tij.» Lavdinë e Tij s'mund ta shohë askush, veç po të jetë shëruar nga përulja e mishit të Tij. Përse s'ishim të zotët të shihnim? Sodisni, pra, shumë të dashur, edhe shihni ç'them. Në syrin e njeriut kishte rënë, si të thuash, pluhur, dhe; e kishte plagosur syrin, edhe ai s'mund ta shihte dritën: ai sy i plagosur lyhet; nga dheu u plagos, edhe dheu i vihet për shërim. Sepse të gjithë melhemet e syve edhe ilaçet nxirren vetëm nga dheu. Nga pluhuri u verbove, edhe nga pluhuri shërohesh: mishi, pra, të kishte plagosur, mishi të shëron. Shpirti ishte bërë mishor, duke pranuar dëshirat e mishit; kështu ishte verbuar syri i zemrës. «Fjala u bë mish»: ai Mjek të bëri ty një melhem për sytë. Edhe, ashtu si erdhi me anë të mishit për të shuar veset e mishit, edhe me anë të vdekjes për të vrarë vdekjen; prandaj ndodhi kjo në ty, që, ashtu si «Fjala u bë mish», ti të mund të thuash: «Edhe pamë lavdinë e Tij.» Ç'lloj lavdie? E tillë siç u bë si Bir njeriu? Ajo ishte përulja e Tij, jo lavdia e Tij. Po ku çohet të parët e njeriut, kur shërohet me anë të mishit? «Pamë lavdinë e Tij, lavdinë si të të Vetëmlindurit prej Atit, plot hir e të vërtetë.» Për hirin edhe të vërtetën do të flasim më gjerë në një vend tjetër të po këtij Ungjilli, në qoftë se Zoti na jep rast. Le të mjaftojnë këto për tani, edhe ndërtohuni në Krishtin: ngushëllohuni në besim, edhe rrini zgjuar në vepra të mira, edhe kini kujdes të mos largoheni nga druri me të cilin mund të kapërceni detin.