Joani 1:15–18

Ndërmorëm, në emër të Zotit, dhe ju premtuam, të dashur, të flasim për atë hir e të vërtetë të Perëndisë, plot me të cilat Biri i Vetëmlindur, Zoti dhe Shpëtimtari ynë Jisu Krishti, iu shfaq shenjtorëve, dhe të tregojmë se si duhet dalluar nga Besëlidhja e Vjetër, si diçka që i përket Besëlidhjes së Re. Vini veshin, pra, që atë që marr unë sipas masës sime nga Perëndia, ta merrni edhe ju sipas masës suaj dhe të dëgjoni po atë. Sepse ajo do të mbetet vetëm nëse, kur të mbillet fara në zemrat tuaja, zogjtë s'e marrin, ferrat s'e mbytin, vapa s'e djeg, dhe mbi të zbret shiu i këshillave të përditshme e i mendimeve tuaja të mira; përmes tyre në zemër bëhet ajo që në arë bëhet me lesa, kështu që plisi thyhet, fara mbulohet dhe mund të mbijë. Kështu do të jepni fryt, prej të cilit bujku gëzohet e ngazëllehet. Por, në qoftë se, në këmbim të farës së mirë e të shiut të mirë, jepni jo fryt, po ferra, s'do të fajësohet fara, as shiu s'do të ketë faj; por për ferrat është gatitur zjarri që u takon.

2. Nuk më duket se më duhet të harxhoj shumë kohë duke u përpjekur t'ju bind se jemi të krishterë; dhe, po qemë të krishterë, atëherë, për vetë emrin, i përkasim Krishtit. Në ballë mbajmë shenjën e Tij; dhe s'skuqemi për të, po ta mbajmë atë edhe në zemër. Shenja e Tij është përulësia e Tij. Me anë të një ylli e njohën magët; edhe kjo shenjë u dha nga Zoti, edhe ishte qiellore e e bukur. Por Ai nuk deshi që një yll të ishte shenja e Tij mbi ballin e besimtarëve, por kryqi i Tij. Me anë të tij u përul, me anë të tij edhe u lavdërua; me anë të tij i ngriti të përulurit, madje pikërisht me anë të asaj gjëje në të cilën Ai vetë, kur u përul, zbriti. I përkasim, pra, ungjillit, i përkasim Besëlidhjes së Re. «Ligji u dha me anë të Moisiut, por hiri dhe e vërteta erdhën me anë të Jisu Krishtit.» E pyesim apostullin, dhe ai na thotë se nuk jemi nën ligj, por nën hir. «Prandaj Perëndia dërgoi Birin e Tij, të lindur prej gruaje, të vënë nën ligj, që të shpengonte ata që ishin nën ligj, që ne të merrnim birërinë.» Ja, për këtë erdhi Krishti, që të shpengonte ata që ishin nën ligj; që tani të mos jemi më nën ligj, por nën hir. Kush e dha, pra, ligjin? Ligjin e dha po Ai që dha edhe hirin; por ligjin e dërgoi me anë të një shërbëtori, kurse me hirin zbriti Ai vetë. Edhe si u vunë njerëzit nën ligj? Duke mos e përmbushur ligjin. Sepse ai që e përmbush ligjin nuk është nën ligj, por bashkë me ligjin; kurse ai që është nën ligj nuk ngrihet lart, por shtypet poshtë prej ligjit. Të gjithë njerëzit, pra, të vënë nën ligj, bëhen fajtorë prej ligjit; dhe për këtë qëllim rri mbi kryet e tyre, që t'u tregojë mëkatet, jo për t'ua hequr. Ligji, pra, urdhëron, kurse Dhënësi i ligjit tregon mëshirë në atë që urdhëron ligji. Njerëzit, duke u përpjekur me forcat e veta të përmbushnin atë që urdhëron ligji, ranë prej vetë mendjemadhësisë së tyre të nxituar e kokëforte; dhe u bënë fajtorë jo bashkë me ligjin, por nën ligj: edhe, meqë me forcat e veta s'ishin të zotët ta përmbushnin ligjin dhe qenë bërë fajtorë nën ligj, kërkuan me lutje ndihmën e Çlirimtarit; edhe faji që solli ligji u shkaktoi sëmundje krenarëve. Sëmundja e krenarëve u bë rrëfimi i të përulurve. Tani të sëmurët rrëfejnë se janë të sëmurë; le të vijë mjeku të shërojë të sëmurët.

3. Kush është Mjeku? Zoti ynë Jisu Krishti. Kush është Zoti ynë Jisu Krishti? Ai që u pa edhe nga ata që e kryqëzuan. Ai që u kap, u godit me shuplaka, u fshikullua, u pështy, u kurorëzua me ferra, u var mbi kryq, vdiq, u shpua me heshtë, u zbrit nga kryqi, u vu në varr. Po ai Jisu Krisht, Zoti ynë, po ai Jisu, pikërisht ai, është Mjeku i plotë i plagëve tona. Ai i Kryqëzuari, të cilit i hodhën fyerje dhe, ndërsa varej mbi kryq, përndjekësit e Tij tundnin kokën e thoshin: «Në qoftë se është Biri i Perëndisë, le të zbresë nga kryqi», pikërisht Ai, dhe askush tjetër, është Mjeku ynë i plotë. Përse, atëherë, nuk u tregoi përqeshësve të Tij se ishte Biri i Perëndisë? Që, ndonëse e lejoi veten të ngrihej mbi kryq, të paktën kur ata thanë «Në qoftë se është Biri i Perëndisë, le të zbresë nga kryqi», Ai atëherë të zbriste dhe t'u tregonte se ishte pikërisht Biri i Perëndisë, të cilin ata guxuan ta përqeshnin. Nuk deshi. Përse nuk deshi? Mos ngaqë s'mundej? Kuptohet qartë se mundej. Sepse cila është më e madhe, të zbresësh nga kryqi apo të ngjallesh nga varri? Por Ai i duroi ata që e fyenin; sepse kryqi nuk u mor si dëshmi fuqie, por si shembull durimi. Atje ku i duroi gjatë të vetat, t'i shëroi plagët e tua; atje ku denjoi të vdiste vdekjen e përkohshme, të shëroi nga vdekja e përjetshme. Po a vdiq Ai, apo në Të vdiq vdekja? Ç'vdekje qe ajo, që vrau vdekjen!

4. Po a është vetë Zoti ynë Jisu Krishti, i tërë ai, që u pa, u kap e u kryqëzua? A është ajo që u pa e gjithë vetja e Tij? Është po ai, por jo i tëri, ai që panë hebrenjtë; ky nuk është Krishti i tërë. Po cili është? «Në fillim ishte Fjala.» Në ç'fillim? «Edhe Fjala ishte pranë Perëndisë.» Edhe ç'fjalë? «Edhe Fjala ishte Perëndi.» Mos u bë vallë kjo Fjalë prej Perëndisë? Jo. Sepse «kjo ishte në fillim pranë Perëndisë.» Ç'të themi, pra? A nuk janë gjërat e tjera që Perëndia i bëri njësoj si Fjala? Jo: sepse «të gjitha u bënë me anë të Tij, edhe pa Të s'u bë asgjë.» Në ç'mënyrë u bënë të gjitha me anë të Tij? Sepse «ajo që u bë, në Të ishte jetë»; edhe para se të bëhej, ishte jetë. Ajo që u bë nuk është jetë; por në mjeshtërinë, domethënë në urtësinë e Perëndisë, para se të bëhej, ishte jetë. Ajo që u bë shkon e tretet; ajo që është në urtësi s'mund të tretet. Kishte, pra, jetë në atë që u bë. Edhe ç'lloj jete, kur edhe shpirti është jeta e trupit? Trupi ynë ka jetën e vet; dhe, kur e humb atë, vjen vdekja e trupit. Mos ishte vallë jeta e këtij lloji? Jo; por «jeta ishte drita e njerëzve.» A ishte drita e bagëtive? Sepse kjo dritë është drita e njerëzve edhe e bagëtive. Ka një farë drite të njerëzve: le të shohim se sa ndryshojnë njerëzit nga bagëtitë, e atëherë do të kuptojmë ç'është drita e njerëzve. Ti nuk ndryshon nga bagëtia veçse në mendje; mos u mburr për asgjë tjetër. Mburresh me forcën tënde? Të tejkalojnë egërsirat. Mburresh me shpejtësinë tënde? Të tejkalojnë mizat. Mburresh me bukurinë tënde? Sa e madhe është bukuria në pendët e një palloi! Në ç'gjë, pra, je më i mirë? Në shëmbëllimin e Perëndisë. Ku është shëmbëllimi i Perëndisë? Në mendje, në arsye. Në qoftë se, pra, në këtë je më i mirë se bagëtia, sepse ke një mendje me anë të së cilës mund të kuptosh atë që bagëtia s'e kupton dot, edhe në këtë je njeri, ngaqë je më i mirë se bagëtia, atëherë drita e njerëzve është drita e mendjeve. Drita e mendjeve është përmbi mendjet dhe i tejkalon të gjitha mendjet. Kjo qe ajo jetë me anë të së cilës u bënë të gjitha.

5. Ku ishte? Ishte këtu? Ishte pranë Atit, dhe s'ishte këtu? Apo, ajo që është më e vërtetë, ishte njëkohësisht pranë Atit dhe këtu? Në qoftë se, pra, ishte këtu, përse s'u pa? Sepse «drita ndriçon në errësirë, edhe errësira nuk e kuptoi.» O njerëz, mos u bëni errësirë, mos u bëni të pabesë, të padrejtë, të paudhë, grabitqarë e lakmitarë, që e doni këtë botë: sepse këta janë errësira. Drita nuk mungon, por ju i rrini larg. Një i verbër nën diell e ka diellin të pranishëm, por ai vetë është larg diellit. Mos u bëni, pra, errësirë. Sepse ky është ndoshta hiri për të cilin do të flasim, që tani të mos jemi më errësirë, edhe që apostulli të na thotë: «Dikur ishit errësirë, por tani jeni dritë në Zotin.» Meqë, pra, drita e njerëzve nuk shihej, domethënë drita e mendjeve, u desh që një njeri të jepte dëshmi për dritën, një njeri që nuk ishte në errësirë, por që ishte tashmë i ndriçuar; e megjithatë, ndonëse i ndriçuar, ai vetë s'ishte drita, «por që të jepte dëshmi për dritën.» Sepse «ai nuk ishte ajo dritë.» Edhe cila ishte drita? «Ajo ishte Drita e vërtetë, që ndriçon çdo njeri që vjen në botë.» Edhe ku ishte ajo dritë? «Ishte në këtë botë.» Edhe si ishte «në këtë botë»? Mos ishte ajo dritë në botë ashtu si drita e diellit, e hënës dhe e kandileve? Jo. Sepse «bota u bë me anë të Tij, edhe bota nuk e njohu»; domethënë, «drita ndriçon në errësirë, edhe errësira nuk e kuptoi.» Sepse bota është errësirë; ngaqë ata që e duan botën janë bota. Sepse a nuk e njohu krijesa Krijuesin e vet? Qiejt dhanë dëshmi me anë të një ylli; deti dha dëshmi, edhe e mbajti Zotin e vet kur eceu mbi të; erërat dhanë dëshmi, edhe u qetësuan me urdhrin e Tij; toka dha dëshmi, edhe u drodh kur Ai u kryqëzua. Në qoftë se të gjitha këto dhanë dëshmi, në ç'kuptim nuk e njohu bota, veçse që bota shenjon ata që e duan botën, ata që me zemrat e tyre banojnë në botë? Edhe bota është e keqe, ngaqë banorët e botës janë të këqij; ashtu si një shtëpi është e keqe jo për shkak të mureve të saj, por për shkak të banorëve të saj.

6. «Erdhi te të vetët»; domethënë, erdhi tek ajo që i përkiste vetes së Tij; «edhe të vetët nuk e pritën.» Cila është, pra, shpresa, veçse që «sa e pritën, atyre u dha pushtet të bëhen bij të Perëndisë»? Në qoftë se bëhen bij, atëherë lindin; e në qoftë se lindin, si lindin? Jo prej mishi, «as prej gjaku, as prej vullnetit të mishit, as prej vullnetit të njeriut, por prej Perëndisë lindin.» Le të gëzohen, pra, që kanë lindur prej Perëndisë; le të besojnë që kanë lindur prej Perëndisë; le ta marrin provën se kanë lindur prej Perëndisë: «Edhe Fjala u bë mish, edhe banoi ndër ne.» Në qoftë se Fjala nuk u turpërua të lindte prej njeriut, a turpërohen njerëzit të lindin prej Perëndisë? Edhe, ngaqë e bëri këtë, na shëroi; e, ngaqë na shëroi, shohim. Sepse kjo, «që Fjala u bë mish e banoi ndër ne», u bë ilaç për ne, kështu që, ashtu si u verbuam me anë të dheut, me anë të dheut të shëroheshim; edhe, pasi u shëruam, ç'të sodisnim? «Edhe pamë», thotë, «lavdinë e Tij, lavdi si të Birit të Vetëmlindur të Atit, plot hir e të vërtetë.»

7. «Joani dëshmon për Të, edhe thërret, duke thënë: Ky ishte Ai për të cilin thashë: Ai që vjen pas meje është bërë përpara meje.» Erdhi pas meje, edhe më parapriu. Ç'do të thotë «është bërë përpara meje»? Më parapriu. Jo se u bë përpara se të bëhesha unë, por se u parapëlqye para meje: kjo është «u bë përpara meje.» Përse u bë përpara teje, kur erdhi pas teje? «Sepse ishte para meje.» Para teje, o Joan! Ç'gjë e madhe të jesh para teje! Është mirë që ti dëshmon për Të; por le ta dëgjojmë Atë vetë të thotë: «Para se të ishte Abrahami, unë jam.» Por edhe Abrahami lindi në mes të gjinisë njerëzore: pati shumë veta para tij, shumë pas tij. Dëgjoni zërin e Atit drejtuar Birit: «Para Luciferit të kam lindur.» Ai që u lind para Luciferit, Ai vetë i ndriçon të gjitha. Dikush u quajt Lucifer, i cili ra; sepse ishte engjëll dhe u bë djall; edhe për të Shkrimi tha: «Luciferi, që ngrihej në mëngjes, ra.» Edhe përse ishte Lucifer? Sepse, duke qenë i ndriçuar, jepte dritë. Po për ç'arsye u bë i errët? Sepse nuk qëndroi në të vërtetën. Prandaj Ai ishte para Luciferit, para çdo qenieje që ndriçohet; sepse para çdo qenieje që ndriçohet, doemos duhet të jetë Ai me anë të të cilit ndriçohen të gjithë ata që mund të ndriçohen.

8. Prandaj pason kjo: «Edhe prej plotësisë së Tij morëm të gjithë ne.» Ç'keni marrë? «Edhe hir mbi hir.» Sepse kështu shkojnë fjalët e ungjillit, siç e gjejmë duke krahasuar kopjet greke. Ai nuk thotë: Edhe prej plotësisë së Tij morëm të gjithë ne hir mbi hir; por thotë kështu: «Edhe prej plotësisë së Tij morëm të gjithë ne, edhe hir mbi hir», domethënë morëm; kështu që Ai do të donte të kuptonim se prej plotësisë së Tij kemi marrë diçka të pashprehur, e përveç saj edhe diçka tjetër, hir mbi hir. Sepse prej plotësisë së Tij morëm së pari hir; e përsëri morëm hir, hir mbi hir. Ç'hir morëm së pari? Besimin: duke ecur në besim, ecim në hir. Si e kemi merituar këtë? Me anë të ç'meritave tona të mëparshme? Le të mos e lajkatojë secili veten, por le të kthehet në ndërgjegjen e vet, le të kërkojë vendet e fshehta të mendimeve të veta, le të sjellë ndër mend vargun e veprave të veta; le të mos shohë se ç'është ai tani, po qe se tani është diçka, por se ç'ishte më parë që të bëhej diçka: do të gjejë se s'ishte i denjë për asgjë veç ndëshkimit. Në qoftë se, pra, ti ishe i denjë për ndëshkim, dhe Ai nuk erdhi të ndëshkonte mëkatet, por t'i falte mëkatet, të është dhënë hir, e nuk të është dhënë shpërblim. Përse quhet hir? Sepse jepet falas. Sepse ti nuk e bleve me merita të mëparshme atë që more. Këtë hir të parë, pra, e mori mëkatari, që t'i faleshin mëkatet. Ç'meritonte? Le ta pyesë drejtësinë, gjen ndëshkim; le ta pyesë mëshirën, gjen hir. Por Perëndia e premtoi edhe këtë me anë të profetëve; prandaj, kur erdhi të jepte atë që kishte premtuar, dha jo vetëm hir, por edhe të vërtetë. Si u tregua e vërteta? Sepse u bë ajo që qe premtuar.

9. Ç'është, pra, «hir mbi hir»? Me anë të besimit e bëjmë Perëndinë të dashamirshëm ndaj nesh; dhe, meqë s'ishim të denjë të na faleshin mëkatet, dhe ngaqë ne, që ishim të padenjë, morëm një të mirë kaq të madhe, quhet hir. Ç'është hiri? Ajo që jepet falas. Ç'do të thotë «jepet falas»? Dhënë, jo paguar. Po të ishte borxh, do të ishte dhënë rrogë, jo hir; e, po të ishte borxh që të takonte, do të kishe qenë i mirë; por, në qoftë se, siç është e vërteta, ti ishe i keq, por besove tek Ai që shfajëson të paudhin (Ç'do të thotë «që shfajëson të paudhin»? Prej të paudhit bën të përshpirtshëm), mendo se ç'të rëndonte me të drejtë sipas ligjit, dhe ç'ke fituar me anë të hirit. Por, pasi ke fituar atë hir të besimit, do të jesh i drejtë me anë të besimit (sepse i drejti rron me anë të besimit); dhe do të fitosh dashamirësinë e Perëndisë duke rrojtur me anë të besimit. Dhe, pasi ke fituar dashamirësinë e Perëndisë duke rrojtur me anë të besimit, do të marrësh pavdekësinë si shpërblim, edhe jetën e përjetshme. Edhe kjo është hir. Sepse për ç'meritë e merr jetën e përjetshme? Për hir. Sepse, në qoftë se besimi është hir, jeta e përjetshme është, si të thuash, rroga e besimit: Perëndia, në të vërtetë, duket sikur e jep jetën e përjetshme si të ishte borxh (Borxh ndaj kujt? Ndaj besimtarit, sepse e kishte merituar me anë të besimit); por, ngaqë vetë besimi është hir, edhe jeta e përjetshme është hir mbi hir.

10. Dëgjoni apostullin Pavël tek e pranon hirin, dhe pastaj tek e kërkon shlyerjen e një borxhi. Ç'pranim hiri ka te Pavli? «Që më parë isha blasfemues, përndjekës e fyerës; por fitova», thotë, «mëshirë.» Ai tha se ai që e fitoi ishte i padenjë; se e kishte fituar, megjithatë, jo me anë të meritave të veta, por me anë të mëshirës së Perëndisë. Dëgjojeni tani tek kërkon shlyerjen e një borxhi, ai që së pari kishte marrë hir të pamerituar: «Sepse», thotë, «unë tani jam gati të flijohem, edhe koha e ikjes sime është afër. Luftova luftën e mirë, e mbarova vrapimin tim, e ruajta besimin: tashti më pret një kurorë drejtësie.» Tani kërkon një borxh, kërkon me ngulm atë që i takon. Sepse mendojini fjalët që vijnë: «Të cilën Zoti, Gjykatësi i drejtë, do të ma japë atë ditë.» Që në rastin e parë të merrte hir, i duhej një Atë i mëshirshëm; kurse për shpërblimin e hirit, i duhej një gjykatës i drejtë. A do ta dënojë Ai njeriun besimtar, Ai që nuk e dënoi njeriun e paudhë? E megjithatë, po ta shohësh drejt, ishte Ai që të dha së pari besimin, me anë të të cilit fitove dashamirësinë; sepse nuk e fitove dashamirësinë prej të tuash, kështu që të të detyrohej gjë. Prandaj, kur pastaj të jep shpërblimin e pavdekësisë, Ai kurorëzon dhuratat e Veta, jo meritat e tua. Prandaj, vëllezër, «prej plotësisë së Tij morëm të gjithë ne»; prej plotësisë së mëshirës së Tij, prej begatisë së mirësisë së Tij morëm. Çfarë? Ndjesën e mëkateve, që të shfajësoheshim me anë të besimit. Edhe ç'tjetër? «Edhe hir mbi hir»; domethënë, për këtë hir me anë të të cilit rrojmë me anë të besimit, do të marrim një hir tjetër. Ç'është, pra, ai veç hir? Sepse, po të them se edhe ky është borxh, i vesh vetes diçka sikur të më detyrohej mua. Por Perëndia kurorëzon në ne dhuratat e mëshirës së Vet; por me kusht që të ecim me këmbëngulje në atë hir që morëm së pari.

11. «Sepse ligji u dha me anë të Moisiut»; ky ligj i mbante fajtorët. Sepse ç'thotë apostulli? «Ligji hyri që të shtohej shkelja.» Ishte për të mirë të krenarëve që u shtua shkelja, sepse ata i jepnin vetes shumë, dhe, si të thuash, ia vishnin shumë forcës së tyre; dhe s'ishin të zotët të përmbushnin drejtësinë pa ndihmën e Atij që e kishte urdhëruar. Perëndia, që donte të përulte krenarinë e tyre, dha ligjin, si të thoshte: Ja, përmbushe, dhe mos mendo se mungon Ai që të urdhërojë. Nuk mungon Ai që të urdhërojë, por ai që ta përmbushë.

12. Në qoftë se, pra, mungon ai që ta përmbushë, prej nga vjen që s'e përmbush? Sepse ka lindur me trashëgiminë e mëkatit dhe të vdekjes. I lindur prej Adamit, tërhoqi me vete atë që u ngjiz atje. Njeriu i parë ra, edhe të gjithë ata që lindën prej tij trashëguan prej tij epshin e mishit. Duhej të lindte një njeri tjetër, që të mos trashëgonte asnjë epsh. Një njeri dhe një njeri: një njeri drejt vdekjes dhe një njeri drejt jetës. Kështu thotë apostulli: «Sepse, në të vërtetë, me anë të një njeriu erdhi vdekja, me anë të një njeriu edhe ngjallja e të vdekurve.» Me anë të cilit njeri vdekja, dhe me anë të cilit njeri ngjallja e të vdekurve? Mos u nxito: ai vazhdon e thotë: «Sepse, ashtu si në Adamin vdesin të gjithë, kështu edhe në Krishtin do të ngjallen të gjithë.» Kush i përket Adamit? Të gjithë ata që lindin prej Adamit. Kush Krishtit? Të gjithë ata që lindën me anë të Krishtit. Përse të gjithë në mëkat? Sepse askush nuk lindi veçse me anë të Adamit. Por që lindën prej Adamit ishte doemos, ngaqë rrjedh prej dënimit; kurse të lindësh me anë të Krishtit është prej vullnetit e prej hirit. Njerëzit s'detyrohen të lindin me anë të Krishtit: as nuk lindën prej Adamit ngaqë e deshën. Të gjithë, megjithatë, ata që janë prej Adamit janë mëkatarë me mëkat: të gjithë ata që janë me anë të Krishtit janë të shfajësuar, e të drejtë jo në vetvete, por në Të. Sepse në vetvete, po të pyesje, i përkasin Adamit: në Të, po të pyesje, i përkasin Krishtit. Përse? Sepse Ai, Kreu, Zoti ynë Jisu Krishti, nuk erdhi me trashëgiminë e mëkatit; por prapëseprapë erdhi me mish të vdekshëm.

13. Vdekja ishte ndëshkimi i mëkateve; te Zoti ishte dhurata e mëshirës, jo ndëshkimi i mëkatit. Sepse Zoti s'kishte asgjë për të cilën të vdiste me të drejtë. Ai vetë thotë: «Ja, prijësi i kësaj bote po vjen, edhe s'gjen asgjë tek unë.» Përse, atëherë, vdes Ti? «Por, që të gjithë ta dinë se unë bëj vullnetin e Atit tim, çohuni, të ikim prej këtej.» Ai s'kishte në Vetvete asnjë arsye përse të vdiste, e vdiq: ti ke një arsye të tillë, dhe ti nguron të vdesësh? Mos nguro të durosh me shpirt të qetë atë që të takon, kur Ai nuk nguroi të pësonte, që të të çlironte nga vdekja e përjetshme. Një njeri dhe një njeri; por i pari asgjë veçse njeri, tjetri Perëndi-njeri. I pari njeri i mëkatit, tjetri i drejtësisë. Ti vdiqe në Adamin, ngjallu në Krishtin; sepse që të dyja të takojnë. Tani ke besuar në Krishtin; megjithatë, jepe atë që i detyrohesh me anë të Adamit. Por zinxhiri i mëkatit s'do të të mbajë përjetësisht; sepse vdekja e përkohshme e Zotit tënd vrau vdekjen tënde të përjetshme. Kjo është hiri, vëllezërit e mi, kjo është e vërteta, sepse u premtua dhe u shfaq.

14. Ky hir nuk ishte në Besëlidhjen e Vjetër, sepse ligji kërcënonte, po s'sillte ndihmë; urdhëronte, po s'shëronte; e nxirrte në shesh dobësinë tonë, por s'na e hiqte: por i bënte gati udhën atij Mjeku që do të vinte me hir e me të vërtetë; si një mjek që, para se t'i shkojë dikujt për ta shëruar, dërgon më parë shërbëtorin e tij, që ta gjejë të sëmurin të lidhur. Ai s'ishte i shëndoshë; s'donte të bëhej i shëndoshë, dhe, që të mos bëhej i shëndoshë, mburrej se ishte i tillë. U dërgua ligji, e lidhi; e gjen veten të akuzuar, dhe tani ankohet kundër fashës. Vjen Zoti, shëron me ilaçe disi të hidhura e të forta: sepse i thotë të sëmurit: Duro; i thotë: Qëndro; i thotë: Mos e duaj botën, ki durim, le të të shërojë zjarri i vetëpërmbajtjes, le t'i durojnë plagët e tua shpatën e përndjekjeve. A u tmerrove së tepërmi, ndonëse ishe i lidhur? Ai, i lirë e i palidhur, e piu atë që të dha ty; Ai i pari pësoi, që të të ngushëllonte, si të thoshte: atë që ti ke frikë ta pësosh për veten tënde, unë e pësoj i pari për ty. Ky është hir, dhe hir i madh. Kush mund ta lëvdojë denjësisht?

15. Unë flas, vëllezërit e mi, për përulësinë e Krishtit. Kush mund të flasë për madhërinë e Krishtit, dhe për hyjninë e Krishtit? Kur shkoqitim e flasim për përulësinë e Krishtit, e gjejmë veten të pamjaftueshëm për ta bërë këtë sadopak, madje krejt të pamjaftueshëm: jua besojmë të tërin mendimeve tuaja, nuk përpiqemi ta shprehim të tërin para dëgjimit tuaj. Vështroni përulësinë e Krishtit. Po kush, thua ti, mund të na e shpjegojë, në qoftë se nuk na e shpall ti? Le ta shpallë Ai përbrenda. Më mirë e shpall Ai që banon përbrenda, se ai që thërret përjashta. Le t'jua tregojë Ai vetë hirin e përulësisë së Tij, Ai që ka nisur të banojë në zemrat tuaja. Por tani, në qoftë se, duke shkoqitur e duke parashtruar përulësinë e Tij, dalim të mangët, kush mund të flasë për madhërinë e Tij? Në qoftë se «Fjala u bë mish» na trondit, kush do të shpjegojë «Në fillim ishte Fjala»? Mbajeni, pra, fort, vëllezër, Krishtin e tërë.

16. «Ligji u dha me anë të Moisiut: hiri dhe e vërteta erdhën me anë të Jisu Krishtit.» Me anë të një shërbëtori u dha ligji, edhe i bëri njerëzit fajtorë: me anë të një Perandori u dha falja, edhe i çliroi fajtorët. «Ligji u dha me anë të Moisiut.» Le të mos ia veshë shërbëtori vetes më shumë sesa u bë me anë të tij. I zgjedhur për një shërbesë të madhe si një njeri besnik në shtëpinë e vet, por prapë një shërbëtor, ai mund të veprojë sipas ligjit, por s'mund të çlirojë prej fajit të ligjit. «Ligji», pra, «u dha me anë të Moisiut: hiri dhe e vërteta erdhën me anë të Jisu Krishtit.»

17. Edhe, që të mos thotë ndoshta ndokush: A nuk erdhën hiri dhe e vërteta me anë të Moisiut, që e pa Perëndinë, ai shton menjëherë: «Askush s'e ka parë Perëndinë ndonjëherë.» Edhe si u bë Perëndia i njohur për Moisiun? Sepse Zoti ia zbuloi Veten shërbëtorit të Tij. Cili Zot? Po ai Krisht, që e dërgoi ligjin që më parë me anë të shërbëtorit të Tij, që të vinte pastaj Ai vetë me hir e me të vërtetë. «Sepse askush s'e ka parë Perëndinë ndonjëherë.» Edhe prej nga iu shfaq atij shërbëtori, aq sa ai ishte i zoti ta priste? Por «i Vetëmlinduri», thotë, «që është në gjirin e Atit, Ai e ka treguar.» Ç'do të thotë «në gjirin e Atit»? Në fshehtësinë e Atit. Sepse Perëndia s'ka gji, si kemi ne, në rrobat tona, as duhet menduar se rri ulur si ne, as është ngjeshur me brez që të ketë gji; por, ngaqë gjiri ynë është përbrenda, fshehtësia e Atit quhet gjiri i Atit. Edhe Ai që e njohu Atin, duke qenë në fshehtësinë e Atit, Ai e tregoi. «Sepse askush s'e ka parë Perëndinë ndonjëherë.» Ai, pra, erdhi dhe tregoi gjithçka që pa. Ç'pa Moisiu? Moisiu pa një re, pa një engjëll, pa një zjarr. Gjithë kjo është krijesë: mbarti parafigurën e Zotit të vet, por s'e shfaqi praninë e vetë Zotit. Sepse e ke të thënë troç në ligj: «Edhe Moisiu foli me Zotin ballë për ballë, si një mik me mikun e vet.» Duke ndjekur po atë shkrim, gjen Moisiun tek thotë: «Në qoftë se kam gjetur hir para Teje, tregomë Veten troç, që të të shoh.» Edhe jo vetëm kaq tha ai: mori përgjigjen: «Ti s'mund ta shohësh fytyrën time.» Një engjëll, pra, foli me Moisiun, vëllezërit e mi, duke mbartur parafigurën e Zotit; edhe gjithë ato gjëra që u bënë me anë të engjëllit premtonin atë hir e atë të vërtetë të ardhshme. Ata që e shqyrtojnë ligjin e dinë mirë këtë; dhe, kur të kemi rast të flasim diçka edhe për këtë çështje, s'do të mungojmë t'ju flasim, vëllezër shumë të dashur, aq sa të na zbulojë Zoti.

18. Por dijeni këtë, se gjithë ato gjëra që u panë në trajtë trupore nuk ishin ajo qenie e Perëndisë. Sepse ato gjëra i pamë me sytë e mishit: si shihet qenia e Perëndisë? Pyet ungjillin: «Lum ata që janë të pastër në zemër, sepse ata do të shohin Perëndinë.» Ka pasur njerëz që, të mashtruar nga kotësia e zemrave të tyre, kanë thënë: Ati është i padukshëm, por Biri është i dukshëm. Si i dukshëm? Në qoftë se për shkak të mishit të Tij, ngaqë mori mish, çështja është e qartë. Sepse prej atyre që panë mishin e Krishtit, disa besuan, disa e kryqëzuan; edhe ata që besuan dyshuan kur Ai u kryqëzua; dhe, po të mos e kishin prekur mishin pas ngjalljes, besimi i tyre nuk do të ishte rikthyer. Në qoftë se, pra, për shkak të mishit të Tij Biri ishte i dukshëm, edhe ne e pranojmë këtë, dhe kjo është besimi katolik; por, në qoftë se, siç thonë ata, para se të merrte mish, domethënë para se të mishërohej, atëherë janë mashtruar keqas, dhe gabojnë rëndë. Sepse ato shfaqje të dukshme e trupore u bënë me anë të krijesës, në të cilën mund të tregohej një parafigurë: në asnjë mënyrë nuk u tregua e nuk u shfaq vetë qenia. Vini veshin, vëllezër shumë të dashur, kësaj prove të lehtë. Urtësia e Perëndisë s'mund të soditet me sy. Vëllezër, në qoftë se Krishti është Urtësia e Perëndisë dhe Fuqia e Perëndisë; në qoftë se Krishti është Fjala e Perëndisë, dhe në qoftë se fjala e njeriut nuk shihet me sy, a mund të shihet kështu Fjala e Perëndisë?

19. Dëboni, pra, nga zemrat tuaja mendimet mishtore, që të jeni vërtet nën hir, që t'i përkisni Besëlidhjes së Re. Prandaj në Besëlidhjen e Re premtohet jeta e përjetshme. Lexoni Besëlidhjen e Vjetër, dhe shihni se një populli ende mishtor iu urdhëruan po ato gjëra që na urdhërohen edhe ne. Sepse edhe neve na urdhërohet të adhurojmë një Perëndi të vetëm. «Mos e merr më kot emrin e Zotit, Perëndisë tënd» na urdhërohet edhe neve, dhe ky është urdhërimi i dytë. «Mba të shtunën» na urdhërohet neve më tepër se atyre, sepse urdhërohet të mbahet frymërisht. Sepse hebrenjtë e mbajnë të shtunën në mënyrë skllavërore, duke e përdorur për shfrenim e për dehje. Sa më mirë do të bënin gratë e tyre po të tirrnin lesh, sesa të kërcenin atë ditë nëpër ballkone! Larg qoftë, vëllezër, ta quajmë atë të mbajtur të së shtunës! I krishteri e mban të shtunën frymërisht, duke u përmbajtur nga puna skllavërore. Sepse ç'do të thotë të përmbahesh nga puna skllavërore? Nga mëkati. Edhe si e provojmë këtë? Pyet Zotin. «Kushdo që bën mëkat është skllav i mëkatit.» Prandaj na urdhërohet të mbajmë të shtunën frymërisht. Tani gjithë ato urdhërime na urdhërohen neve edhe më tepër, dhe duhen mbajtur: «Mos vrit. Mos shkel kurorën. Mos vidh. Mos bëj dëshmi të rreme. Ndero atin tënd dhe nënën tënde. Mos lakmo pasurinë e të afërmit tënd. Mos lakmo gruan e të afërmit tënd.» A nuk na urdhërohen edhe neve gjithë këto gjëra? Por pyet cili është shpërblimi, dhe do ta gjesh të thënë atje: «Që armiqtë e tu të dëbohen para fytyrës sate, dhe që të merrni tokën që Perëndia u premtoi etërve tuaj.» Ngaqë s'ishin të zotët të kuptonin gjërat e padukshme, mbaheshin me anë të gjërave të dukshme. Përse mbaheshin? Që të mos humbnin fare, e të mos rrëshqisnin në adhurimin e idhujve. Sepse e bënë këtë, vëllezërit e mi, siç lexojmë, duke harruar mrekullitë e mëdha që Perëndia bëri para syve të tyre. Deti u nda; u hap një udhë në mes të valëve; armiqtë e tyre, që i ndiqnin, u mbuluan nga po ato valë nëpër të cilat kaluan ata: e megjithatë, kur Moisiu, njeriu i Perëndisë, u largua nga sytë e tyre, kërkuan një idhull, e thanë: «Na bëj perëndi që të ecin para nesh; sepse ky njeri na braktisi.» Gjithë shpresa e tyre qe vënë te njeriu, jo te Perëndia. Ja, njeriu vdiq: mos vdiq Perëndia që i kishte shpëtuar nga vendi i Egjiptit? Edhe, kur i bënë vetes shëmbëllimin e një viçi, i dhanë adhurim, e thanë: «Këto janë perënditë e tua, o Izrael, që të çliruan nga vendi i Egjiptit.» Sa shpejt e harruan një hir kaq të dukshëm! Me ç'mjet mund të mbahej një popull i tillë, veçse me premtime mishtore?

20. Në Dhjetë Urdhërimet urdhërohen po ato gjëra që urdhërohemi edhe ne t'i mbajmë; por s'jepen po ato premtime si te ne. Ç'na premtohet neve? Jeta e përjetshme. «Edhe kjo është jeta e përjetshme, që të njohin Ty, të vetmin Perëndi të vërtetë, edhe Jisu Krishtin që dërgove Ti.» Premtohet njohja e Perëndisë: domethënë, hir mbi hir. Vëllezër, tani besojmë, nuk shohim; shpërblimi i besimit do të jetë të shohim atë që besojmë. Profetët e dinin këtë, por ishte fshehur para se të vinte Ai. Sepse një dashurues, duke psherëtirë, thotë në Psalme: «Një gjë i kërkova Zotit, atë do të kërkoj.» Edhe ti pyet se ç'kërkon? Sepse ndoshta kërkon në mënyrë mishtore një tokë ku rrjedh qumësht e mjaltë, ndonëse kjo duhet kërkuar e dëshiruar frymërisht; ose ndoshta nënshtrimin e armiqve të tij, ose vdekjen e kundërshtarëve, ose pushtetin e pasuritë e kësaj bote. Sepse digjet nga dashuria, psherëtin fort, flakëron e gulçon. Le të shohim se ç'dëshiron: «Një gjë i kërkova Zotit, atë do të kërkoj.» Ç'është ajo që kërkon? «Që të banoj», thotë, «në shtëpinë e Zotit gjithë ditët e jetës sime.» Edhe, po të zëmë se banon në shtëpinë e Zotit, prej ç'burimi do të vijë atje gëzimi yt? «Që të sodit», thotë, «bukurinë e Zotit.»

21. Vëllezërit e mi, përse thërrisni, përse ngazëlleheni, përse doni, veçse ngaqë atje ka një shkëndijë të kësaj dashurie? Ç'dëshironi? Ju pyes. A mund të shihet me sy? A mund të preket? A është ndonjë bukuri që u pëlqen syve? A nuk i duam me zjarr dëshmorët; edhe, kur i kujtojmë, a nuk digjemi nga dashuria? Ç'është ajo që duam tek ata, vëllezër? Gjymtyrët e shqyera nga egërsirat? Ç'ka më të neveritshme, po të pyesësh sytë e mishit? Ç'ka më të bukur, po të pyesësh sytë e zemrës? Si të duket në sytë tuaj një djalosh fort i bukur që është vjedhës? Sa tronditen sytë tuaj! Po a tronditen sytë e mishit? Po t'i pyesësh ata, s'ka gjë më të hijshme e më të mirëformuar se ai trup; përpjesëtimi i gjymtyrëve dhe bukuria e ngjyrës ua tërheqin sytë; e megjithatë, kur dëgjon se është vjedhës, mendja jote tërhiqet me neveri prej atij njeriu. Nga ana tjetër, sheh një plak të kërrusur, të mbështetur në një shkop, që mezi lëviz, gjithë i brazduar nga rrudhat. Dëgjon se është i drejtë: e do dhe e përqafon. Të tilla janë shpërblimet që na premtohen, vëllezërit e mi: doni të tilla, psherëtini për një mbretëri të tillë, dëshironi një atdhe të tillë, në qoftë se doni të arrini tek ajo me të cilën erdhi Zoti ynë, domethënë tek hiri dhe e vërteta. Por, në qoftë se lakmon shpërblime trupore prej Perëndisë, je ende nën ligj, dhe prandaj s'do ta përmbushësh ligjin. Sepse, kur i sheh ato gjëra të përkohshme t'u jepen atyre që e fyejnë Perëndinë, hapat e tu lëkunden, dhe i thua vetes: Ja, unë adhuroj Perëndinë, çdo ditë vrapoj në kishë, gjunjët e mi janë gërryer nga lutjet, e megjithatë jam vazhdimisht i sëmurë: ka njerëz që bëjnë vrasje, që janë fajtorë për grabitje, e megjithatë ngazëllehen dhe kanë begati; u shkon mbarë. Ishin gjëra të tilla ato që kërkoje prej Perëndisë? Sigurisht që i përkisje hirit. Në qoftë se, pra, Perëndia të dha hir, ngaqë e dha falas, duaje falas. Mos e duaj Perëndinë për hir të shpërblimit; le të jetë Ai vetë shpërblimi. Le të thotë shpirti yt: «Një gjë i kërkova Zotit, atë do të kërkoj; që të banoj në shtëpinë e Zotit gjithë ditët e jetës sime, që të sodit bukurinë e Zotit.» Mos ki frikë se kënaqësia jote do të mbarojë prej ngopjes: e tillë do të jetë ajo kënaqësi e bukurisë, sa do të jetë përherë e pranishme para teje, e kurrë s'do të ngopesh; madje gjithnjë do të jesh i ngopur, e prapë kurrë i ngopur. Sepse, po të them se s'do të ngopesh, kjo do të thotë uri; e, po të them se do të ngopesh, kam frikë nga velja: atje ku s'ka as velje as uri, s'di ç'të them; por Perëndia ka atë që mund t'ua shfaqë atyre që s'dinë si ta shprehin, e prapë besojnë se do ta marrin.