Joani 1:18

[1.] Perëndia s'do që ne t'i dëgjojmë me shkujdesje fjalët dhe thëniet e Shkrimeve, po me shumë vëmendje. Prandaj i lumi David në shumë vende u ka vënë Psalmeve të tij në krye titullin «për të kuptuar», dhe ka thënë: «Hapi sytë e mi, që të shoh mrekullitë e Ligjit Tënd» (Psalmi 32 etj.; Psalmi 119:18). Pas tij, përsëri i biri tregon se duhet «ta kërkojmë urtësinë si argjendin, e ta tregtojmë atë më fort se arin» (Fjalët e Urta 2:4 dhe 3:14 [cituar pjesërisht]; Joani 5:39). Zoti, kur i nxit hebrenjtë të «hetojnë Shkrimet», na shtyn edhe më fort në kërkim, sepse s'do të kishte folur kështu, po të ishte e mundur t'i kuptoje menjëherë që në leximin e parë. Askush s'do të kërkonte kurrë atë që është e dukshme e pranë dorës, po atë që rri mbështjellë në hije e që duhet gjetur pas shumë kërkimi; e kështu, për të na nxitur drejt kërkimit, ai i quan «thesar i fshehur» (Fjalët e Urta 2:4; Mateu 13:44). Këto fjalë na thuhen që të mos u qasemi fjalëve të Shkrimeve me shkujdesje a rastësisht, po me përpikëri të madhe. Sepse, në qoftë se dikush dëgjon ç'thuhet në to pa hetuar kuptimin, dhe i merr të gjitha ashtu si thuhen, sipas shkronjës, ai do të mendojë shumë gjëra të pahijshme për Perëndinë: do të pranojë për të se është njeri, se është prej bronzi, se zemërohet, se tërbohet, e shumë mendime edhe më të këqija se këto. Po nëse e mëson plotësisht kuptimin që fshihet poshtë, do të çlirohet nga gjithë kjo pahijshmëri (Zbulesa 1:15). Vetë teksti që kemi tani përpara thotë se Perëndia ka një gji, gjë që u përket trupave; e prapë askush s'është aq i çmendur sa të përfytyrojë se ai që s'ka trup është trup. Që të mund ta shpjegojmë, pra, siç duhet gjithë këtë vend sipas kuptimit të tij shpirtëror, le ta shqyrtojmë që nga fillimi.

«Perëndinë s'e ka parë kurrë njeri.» Me ç'lidhje mendimi arrin Apostulli ta thotë këtë? Pasi tregoi madhështinë e jashtëzakonshme të dhuratave të Krishtit dhe ndryshimin e pafund mes tyre dhe atyre që u dhanë me anë të Moisiut, ai deshi të shtonte edhe arsyen e kuptueshme të këtij ndryshimi. Moisiu, si shërbëtor, ishte shërbenjës i gjërave më të ulëta, kurse Krishti, si Zot e Mbret dhe Bir Mbreti, na solli gjëra shumë më të mëdha, sepse është përherë me Atin dhe e sodit atë vazhdimisht; prandaj thotë: «Perëndinë s'e ka parë kurrë njeri.» Ç'do t'i përgjigjemi, atëherë, Isaisë, atij me zërin më të fuqishëm, kur thotë: «Pashë Zotin ulur mbi një fron të lartë e të ngritur lart» (Isaia 6:1); e vetë Joanit, që dëshmon për të se «i tha këto, kur pa lavdinë e tij» (kreu 12:41)? Po Ezekielit? Sepse edhe ai e pa ulur mbi kerubinët (Ezekieli 1 dhe 10). Po Danielit? Sepse edhe ai thotë: «U ul i Lashti i ditëve» (Danieli 7:9). Po vetë Moisiut, që thotë: «Tregomë lavdinë Tënde, që të Të shoh e të Të njoh» (Eksodi 33:13, pjesërisht sipas Të Shtatëdhjetëve)? Edhe Jakobi e mori emrin pikërisht nga kjo, kur u quajt «Israel»; sepse Israel do të thotë «ai që sheh Perëndinë». Edhe të tjerë e kanë parë. Si thotë, atëherë, Joani: «Perëndinë s'e ka parë kurrë njeri»? Kjo thuhet për të treguar se të gjitha këto ishin raste të përuljes së tij deri te njeriu, e jo soditja e vetë thelbit të tij të pambuluar. Sepse, po ta kishin parë vetë natyrën, s'do ta kishin soditur nën trajta të ndryshme, meqë ajo është e thjeshtë, pa trajtë, pa pjesë, pa vija që e kufizojnë. Ajo as nuk rri ulur, as nuk qëndron në këmbë, as nuk ecën: të gjitha këto u përkasin trupave. Po si Është, e di vetëm ai. Këtë e ka shpallur me anë të një profeti, duke thënë: «Shumova vegime dhe përdora shëmbëllime me anë të profetëve» (Osea 12:10), domethënë: «U përula, s'u shfaqa ashtu siç isha vërtet.» Meqë Biri i tij do të shfaqej së shpejti në mish të vërtetë, ai i përgatiti që herët për të soditur thelbin e Perëndisë, për aq sa u ishte e mundur ta shihnin; por ç'është Perëndia në të vërtetë, s'e kanë parë jo vetëm profetët, po as engjëjt e as kryeengjëjt. Po t'i pyesësh, s'do t'i dëgjosh të përgjigjen asgjë për thelbin e tij, po të ngrenë lart himnin: «Lavdi Perëndisë në më të lartat, mbi dhe paqe, ndër njerëz mirëdashje» (Lluka 2:14). Po të duash të mësosh diçka nga kerubinët a serafinët, do të dëgjosh himnin mistik të shenjtërisë së tij, dhe se «qielli e dheu janë plot me lavdinë e tij» (Isaia 6:3). Po të pyesësh fuqitë më të larta, do të gjesh se e vetmja punë e tyre është lavdërimi i Perëndisë. «Lëvdojeni atë», thotë Davidi, «gjithë ushtritë e tij» (Psalmi 148:2). Por vetëm Biri e sodit atë, edhe Fryma e Shenjtë. Si mund ta shohë një natyrë e krijuar, çfarëdo qoftë ajo, qoftë edhe të Pakrijuarin? Në qoftë se ne s'jemi aspak në gjendje të dallojmë qartë asnjë fuqi jotrupore, qoftë edhe të krijuar, siç është vërtetuar shpesh në rastin e engjëjve, aq më pak mund të dallojmë thelbin që është jotrupor e i pakrijuar. Prandaj Pavli thotë: «Të cilin s'e ka parë njeri, as mund ta shohë» (1 Timoteut 6:16). A i takon, atëherë, kjo veti e veçantë vetëm Atit, e jo Birit? Larg qoftë ky mendim! I takon edhe Birit; dhe, për të treguar se është kështu, dëgjo Pavlin që e shpall këtë çështje, kur thotë se ai «është shëmbëllesa e Perëndisë së padukshme» (Kolosianëve 1:15). Tani, në qoftë se ai është shëmbëllesa e të Padukshmit, duhet të jetë vetë i padukshëm, sepse përndryshe s'do të ishte «shëmbëllesë». Dhe mos u çudit që Pavli thotë në një vend tjetër: «Perëndia u shfaq në mish» (1 Timoteut 3:16); sepse shfaqja ndodhi me anë të mishit, e jo sipas thelbit të tij. Veç kësaj, Pavli tregon se ai është i padukshëm jo vetëm për njerëzit, po edhe për fuqitë e larta, sepse, pasi thotë «u shfaq në mish», shton «u pa nga engjëjt».

[2.] Kështu, edhe për engjëjt ai u bë i dukshëm atëherë, kur veshi mishin; po para asaj kohe s'e sodisnin kështu, sepse edhe për ta thelbi i tij ishte i padukshëm.

«Si, atëherë», pyet dikush, «tha Krishti: ‹Mos përçmoni asnjë nga këta të vegjël, sepse po ju them se engjëjt e tyre shohin gjithnjë fytyrën e Atit tim që është në qiej› (Mateu 18:10)? A ka, pra, Perëndia fytyrë, dhe a kufizohet nga qiejt?» Kush është aq i marrë sa ta pohojë këtë? Cili është, atëherë, kuptimi i fjalëve? Ashtu si kur thotë: «Lum ata që kanë zemër të pastër, sepse ata do të shohin Perëndinë» (Mateu 5:8), nënkupton atë të parë me mendje që na është e mundur, dhe të pasurit e Perëndisë në mendime; kështu, në rastin e engjëjve, duhet të kuptojmë se, për shkak të natyrës së tyre të pastër e të pagjumë, s'bëjnë asgjë tjetër, veçse përfytyrojnë gjithnjë Perëndinë. Prandaj Krishti thotë se «askush s'e njeh Atin, veç Birit» (Mateu 10:27). Ç'të themi, atëherë, a jemi të gjithë në padije? Larg qoftë! Po askush s'e njeh atë ashtu si e njeh Biri. Ashtu si shumë e kanë parë atë në mënyrën e të parit që u lejohej, po askush s'e ka soditur thelbin e tij, kështu edhe shumë prej nesh e njohin Perëndinë, po ç'mund të jetë thelbi i tij s'e di askush, veç vetëm atij që lindi prej tij. Sepse me «njohje» ai nënkupton këtu një ide e një rrokje të përpiktë, të tillë siç e ka Ati për Birin. «Sikundër më njeh Ati, kështu edhe unë e njoh Atin» (kreu 10:15).

Vini re, pra, me ç'plotësi flet Ungjillori: pasi tha se «Perëndinë s'e ka parë kurrë njeri», nuk vazhdon të thotë «se Biri që e ka parë, ai e tregoi», po shton diçka që shkon më tej se të «shohësh», me fjalët «që është në gjirin e Atit»; sepse të «banosh në gji» është shumë më tepër se të «shohësh». Sepse ai që thjesht «sheh» nuk e njeh sendin me përpikëri të plotë, kurse ai që «banon në gji» s'mund të jetë i paditur për asgjë. Tani, Ungjillori thotë se ai banon në gjirin e Atit. Këtë e thotë që, kur të dëgjosh se «askush s'e njeh Atin, veç Birit», të mos pohosh se Biri, ndonëse e njeh Atin më shumë se kushdo, prapëseprapë s'e di sa i madh është; dhe vetë Krishti shpall se e njeh atë po aq sa Ati e njeh Birin. Pyete, pra, kundërshtarin: «Thuamë, a e njeh Ati Birin?» Dhe, po të mos jetë i marrë, do të përgjigjet me siguri: «Po.» Pastaj pyete sërish: «A e sheh e a e njeh me pamje e me njohje të përpiktë? A e di qartë se ç'është?» Edhe këtë do ta pohojë me siguri. Prej kësaj nxirr pastaj se ç'njohje të përpiktë ka Biri për Atin. Sepse ai thotë: «Sikundër më njeh Ati, kështu edhe unë e njoh Atin» (kreu 10:15); e në një vend tjetër: «Jo se ndonjë e ka parë Atin, veç atij që është prej Perëndisë» (kreu 6:46). Prandaj, siç thashë, Ungjillori përmend «gjirin», që të na i tregojë të gjitha këto me atë fjalë të vetme: se sa e ngushtë është lidhja dhe afërsia e thelbit, se njohja aspak s'ndryshon, se fuqia është e barabartë. Sepse Ati s'do të kishte në gjirin e vet dikë me thelb tjetër, as Biri s'do të kishte guxuar, po të ishte një ndër shumë shërbëtorë, të banonte në gjirin e Zotit të tij; sepse kjo i takon vetëm një Biri të vërtetë, dikujt që ka guxim të madh ndaj Atit të vet dhe që në asgjë s'është më poshtë se ai.

A do të mësosh edhe përjetësinë e tij? Dëgjo ç'thotë Moisiu për Atin. Kur pyeti se ç'duhej të përgjigjej po ta pyesnin hebrenjtë se «kush e kishte dërguar», dëgjoi këto fjalë: «Thuaj: ‹Ai që Është› më dërgoi» (Eksodi 3:14). Tani shprehja «Ai që Është» tregon të qenët gjithnjë, të qenët pa fillim, të qenët vërtet e në vetvete. Edhe këtë e shpall shprehja «ishte në fillim», që dëfton të qenët përherë; kështu, Joani e përdor këtë fjalë për të treguar se Biri është nga amshimi në amshim në gjirin e Atit. Sepse, që të mos mendosh, nga njëjtësia e emrit, se ai është ndonjë nga ata që bëhen bij me anë të hirit, së pari i shtohet nyja, që e dallon nga bijtë sipas hirit. Po nëse kjo s'të mjafton, nëse ende shikon nga toka, dëgjo një emër më të prerë se ky: «i Vetëmlinduri». Nëse edhe pas kësaj shikon poshtë, «s'do të nguroj», thotë ai (Shën Joani), «t'i vesh Perëndisë një fjalë që i takon njeriut, dua të them fjalën ‹gji›, veç mos dysho asgjë poshtëruese.» A e sheh njerëzidashjen dhe kujdesin e Zotit? Perëndia përdor për veten shprehje të padenja, që edhe kështu ti të shohësh përtej tyre e të kesh për të ndonjë mendim të madh e të lartë; e ti rri ende poshtë? Sepse, thuamë, përse përdoret këtu ajo fjalë e trashë e trupore «gji»? A mos që të mendojmë se Perëndia është trup? Kurrsesi, ai aspak s'e thotë këtë. Përse, atëherë, thuhet? Sepse, në qoftë se me anë të saj as vërtetësia e Birit nuk provohet, as që Perëndia s'është trup, atëherë fjala, duke mos i shërbyer asgjëje, është hedhur më kot. Përse, pra, thuhet? Sepse s'do të pushoj së pyeturi ty këtë pyetje. A s'është fare e qartë se s'ka arsye tjetër, veçse që me anë të saj të kuptojmë vërtetësinë e të Vetëmlindurit dhe bashkëpërjetësinë e tij me Atin?

[3.] «Ai e tregoi», thotë Joani. Ç'tregoi? Se «Perëndinë s'e ka parë kurrë njeri»? Se «Perëndia është një»? Por këtë e dëshmojnë gjithë profetët e tjerë, dhe Moisiu thërret vazhdimisht: «Zoti, Perëndia yt, është një Zot i vetëm» (Ligji i Përtërirë 6:4); edhe Isaia: «Përpara meje s'u formua Perëndi, as pas meje s'do të ketë» (Isaia 43:10). Ç'kemi mësuar, pra, më tepër nga «Biri që është në gjirin e Atit»? Ç'nga «i Vetëmlinduri»? Së pari, vetë këto fjalë u shqiptuan me anë të veprimit të tij; së dyti, kemi marrë një mësim shumë më të qartë, dhe mësuam se «Perëndia është Frymë, edhe ata që e adhurojnë, duhet ta adhurojnë me frymë e me të vërtetë» (kreu 4:24); e përsëri, se është e pamundur të shohësh Perëndinë, se «askush s'e njeh atë, veç Birit» (Mateu 11:27), se ai është Ati i Birit të vërtetë e të Vetëmlindur, e gjithë të tjerat që na thuhen për të. Por fjala «tregoi» dëfton mësimin më të thjeshtë e më të qartë që ai ua dha jo vetëm hebrenjve, po mbarë botës, dhe e forcoi. Profetëve s'ua vuri veshin as gjithë hebrenjtë, kurse Birit të Vetëmlindur të Perëndisë iu nënshtrua e iu bind gjithë bota. Kështu, «tregimi» këtu dëfton qartësinë më të madhe të mësimit të tij, dhe prandaj ai quhet edhe «Fjala» dhe «Engjëlli i Këshillit të Madh».

Meqë, pra, na u dha një mësim më i gjerë e më i përsosur, sepse Perëndia s'foli më me anë të profetëve, po «në këto ditë të fundit na foli me anë të Birit të tij» (Hebrenjve 1:1), le të tregojmë një jetesë shumë më të lartë se e tyre, të denjë për nderin që na u dha. Do të ishte çudi që ai të ulej deri atje, sa të zgjidhte të na fliste jo më me anë të shërbëtorëve të tij, po me gojën e vet, e prapëseprapë ne të mos tregonim asgjë më tepër se të lashtët. Ata patën Moisiun për mësues, ne, Zotin e Moisiut. Le të shpalosim, pra, një urtësi qiellore të denjë për këtë nder, dhe le të mos kemi asgjë të përbashkët me dheun. Për këtë ai e solli mësimin e tij nga lart, prej qiellit, që t'i ngrejë mendimet tona atje, që të bëhemi imitues të Mësuesit tonë, sipas fuqisë sonë. Po si mund të bëhemi imitues të Krishtit? Duke vepruar në çdo gjë për të mirën e përbashkët, e jo duke kërkuar vetëm tonën. «Sepse edhe Krishti», thotë Pavli, «nuk i pëlqeu vetes, po, siç është shkruar: ‹Sharjet e atyre që Të shanin ranë mbi mua›» (Romakëve 15:3; Psalmi 69:9). Askush, pra, le të mos kërkojë të vetën. Në të vërtetë, njeriu e kërkon vërtet të mirën e vet, kur kujdeset për të mirën e të afërmit. E mira e tyre është e jona; jemi një trup i vetëm, pjesë e gjymtyrë të njëri-tjetrit. Le të mos jemi, pra, sikur të ishim shkëputur nga njëri-tjetri. Askush le të mos thotë: «Filani s'është mik i imi, as farefis, as fqinj; s'kam ç'punë me të; si t'i afrohem, si t'i drejtohem?» Edhe pse s'është as farefis, as mik, prapë është njeri, që ka të njëjtën natyrë me ty, ka të njëjtin Zot, është bashkëshërbëtori yt e bashkudhëtari yt, sepse ka lindur në të njëjtën botë. E, po qe se veç kësaj merr pjesë në të njëjtin besim, ja, ai është bërë edhe gjymtyrë e jotja; sepse ç'miqësi mund të krijonte një bashkim të tillë, sa afëria e besimit? Dhe lidhja jonë me njëri-tjetrin s'duhet të jetë vetëm aq e ngushtë sa u ka hije miqve të tregojnë ndaj miqve, po e tillë siç është midis gjymtyrës e gjymtyrës, sepse askush s'mund të gjejë lidhje më të ngushtë se ky lloj miqësie e bashkësie. Ashtu si s'mund të thuash: «Nga vjen lidhja dhe bashkimi im me këtë gjymtyrë?» (kjo do të ishte qesharake), po ashtu s'mund ta thuash as për vëllanë tënd. «Të gjithë u pagëzuam në një trup të vetëm», thotë Pavli (1 Korinthianëve 12:13). «Përse në një trup?» Që të mos shkëputemi, po të ruajmë përpjesëtimet e drejta të atij trupi të vetëm, me marrëdhëniet e me miqësinë tonë me njëri-tjetrin.

Le të mos e përçmojmë, pra, njëri-tjetrin, që të mos e lëmë pas dore veten. «Sepse askush s'e ka urryer kurrë mishin e vet, po e ushqen dhe e ngroh» (Efesianëve 5:29). Prandaj Perëndia na dha vetëm një banesë, këtë tokë, i ndau të gjitha njësoj, ndezi një diell të vetëm për ne të gjithë, shtriu mbi ne një çati të vetme, qiellin, dhe bëri që një tryezë e vetme, toka, të mbajë ushqim për ne. Edhe një tryezë tjetër na dha, shumë më të mirë se kjo, po edhe ajo është një e vetme (ata që marrin pjesë në misteret tona i kuptojnë fjalët e mia); një mënyrë të vetme lindjeje u fali të gjithëve, atë shpirtërore; të gjithë kemi një atdhe të vetëm, atë në qiej; të gjithë pimë nga e njëjta kupë. Nuk i fali të pasurit një dhuratë më të bollshme e më të nderuar, e të varfrit një më të mjerë e më të vogël, po i thirri të gjithë njësoj. Gjërat trupore ua dha të gjithëve me të njëjtin kujdes, e po ashtu edhe ato shpirtërore. Nga vjen, atëherë, pabarazia e madhe e kushteve në jetë? Nga lakmia dhe kryelartësia e të pasurve. Po le të mos jetë më kështu, o vëllezër, le të mos jetë; dhe, kur çështje me interes të përbashkët e me nevojë më të ngutshme na mbledhin bashkë, le të mos ndahemi nga gjëra tokësore e të parëndësishme: dua të them, nga pasuria e varfëria, nga farefisnia trupore, nga armiqësia e miqësia; sepse të gjitha këto janë hije, madje edhe më pak se hije, për ata që zotërojnë lidhjen e dashurisë që vjen nga lart. Le ta ruajmë, pra, të pathyer këtë lidhje, dhe asnjë nga ato frymëra të liga s'do të mund të hyjë, ato që shkaktojnë përçarje në një bashkim kaq të përsosur; të cilin e arrifshim të gjithë me hirin dhe njerëzidashjen e Zotit tonë Jisu Krisht, nëpërmjet të cilit e bashkë me të cilin i qoftë lavdia Atit dhe Frymës së Shenjtë, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.