Joani 2:23

[1.] Nga njerëzit e asaj kohe, disa mbetën ngjitur pas gabimit të tyre, të tjerë u kapën pas së vërtetës; po edhe nga këta të fundit, disa, pasi e mbajtën për pak, ranë sërish prej saj. Duke i pasur këta ndër mend, Krishti i krahasoi me fara që nuk mbillen thellë, po që i kanë rrënjët në sipërfaqe të tokës, edhe tha se do të thaheshin shpejt. Këta na i tregon këtu Ungjillori, kur thotë:

«Kur ishte në Jerusalem, gjatë Pashkës, në festë, shumë veta besuan në të, kur panë çudirat që bënte.»

Vargu 24. «Po Jisui nuk ua besoi veten.»

Sepse më të përsosurit ndër nxënësit e tij ishin ata që vinin tek ai jo vetëm për çudirat, po edhe për mësimin e tij. Njerëzit e trashë i tërhiqnin çudirat, kurse ata që gjykonin më mirë i tërhiqnin profecitë dhe mësimet e tij; prandaj ata që i kishte fituar mësimi i tij ishin më të qëndrueshëm se ata që i tërhiqnin çudirat. Edhe Krishti i quajti «të lumtur», kur tha: «Lum ata që nuk panë, e megjithatë besuan.» (Jn. XX, 29.) Po që këta për të cilët flitet këtu nuk ishin nxënës të vërtetë, e tregon vargu që vjen më pas, sepse thotë: «Jisui nuk ua besoi veten.» Përse?

«Sepse i dinte të gjitha,»

Vargu 25. «Edhe nuk kishte nevojë që t'i dëshmonte kush për njeriun, sepse ai e dinte vetë ç'kishte brenda njeriut.»

Kuptimi është ky: «Ai që banon në zemrat e njerëzve dhe hyn në mendimet e tyre, nuk ua vinte veshin fjalëve të jashtme; edhe, duke e ditur mirë se zjarri i tyre ishte i përkohshëm, nuk u besoi atyre si nxënësve të përsosur, as nuk ua besoi të gjitha mësimet e tij, sikur të ishin bërë tashmë besimtarë të patundur.» Të njohësh ç'ka në zemrën e njeriut i takon vetëm Perëndisë, «që i formoi zemrat një nga një» (Ps. XXXIII, 15, sipas LXX), sepse Solomoni thotë: «Ti, vetëm ti, i njeh zemrat» (1 Mbr. VIII, 39); prandaj ai nuk kishte nevojë për dëshmitarë që të mësonte mendimet e krijesave të veta, edhe kështu nuk pati besim tek ata për shkak të besimit të tyre thjesht të përkohshëm. Njerëzit, që nuk e dinë as të tashmen as të ardhmen, shpesh u tregojnë dhe u besojnë gjithçka pa kursim atyre që u afrohen me dredhi dhe që shpejt do t'i braktisin; po Krishti nuk veproi kështu, sepse i dinte mirë të gjitha mendimet e tyre të fshehta.

Edhe sot ka shumë të tillë, që mbajnë vetëm emrin e besimit, po janë të paqëndrueshëm dhe lehtë i merr era; prandaj as tani Krishti nuk ua beson veten, po ua fsheh shumë gjëra; edhe, ashtu si ne nuk u zëmë besë të njohurve të thjeshtë, po miqve të vërtetë, kështu vepron edhe Krishti. Dëgjoni ç'u thotë nxënësve të tij: «Tashmë nuk ju quaj shërbëtorë, ju jeni miqtë e mi.» (Jn. XV, 14-15.) Nga vjen kjo dhe përse? «Sepse gjithçka që dëgjova nga Ati im, jua bëra të njohur.» Prandaj nuk u dha shenja hebrenjve që i kërkonin, sepse i kërkonin për ta tunduar. Në të vërtetë, kërkimi i shenjave është zakon tunduesish, si atëherë ashtu edhe tani, sepse edhe tani ka disa që i kërkojnë e thonë: «Përse nuk ndodhin çudira edhe në ditët tona?» Po të jesh besimtar, siç duhet të jesh, edhe po ta duash Krishtin siç duhet ta duash, s'ke nevojë për shenja: ato u jepen jobesimtarëve. «Po si, pra, pyet dikush, nuk iu dhanë hebrenjve?» Sigurisht që iu dhanë; edhe në pati raste kur, ndonëse i kërkonin, nuk i merrnin, kjo ndodhi sepse nuk i kërkonin që të shpëtonin nga mosbesimi i tyre, po që të përforconin edhe më tepër ligësinë e tyre.

Kreu III, 1-2. «Edhe ishte një njeri nga farisenjtë, që quhej Nikodim. Ky erdhi te Jisui natën.»

Ky njeri shfaqet edhe në mes të Ungjillit, kur mbron Krishtin; sepse thotë: «Ligji ynë nuk dënon asnjë njeri, para se ta dëgjojë» (Jn. VII, 51); edhe hebrenjtë, të zemëruar, iu përgjigjën: «Kërko e shiko, sepse nga Galilea nuk ngrihet profet.» Përsëri, pas kryqëzimit, u kujdes shumë për varrimin e trupit të Zotit: «Erdhi edhe, thotë Ungjillori, Nikodimi, ai që i kishte ardhur Zotit natën, edhe solli një përzierje mirre e aloeje, rreth njëqind litra peshë.» (Jn. XIX, 39.) Edhe tani ai ishte i prirur ndaj Krishtit, po jo si duhej, as me ndjenjat e duhura për të, sepse ende ishte i mbërthyer në dobësinë e hebrenjve. Prandaj erdhi natën, sepse kishte frikë ta bënte ditën. Megjithatë, Perëndia i mëshirshëm nuk e hodhi poshtë për këtë, as nuk e qortoi, as nuk ia mohoi mësimin e tij, po bisedoi me të me shumë butësi dhe i zbuloi mësime shumë të larta, vërtet me fjalë të mbuluara, po megjithatë ia zbuloi. Sepse ai meritonte shumë më tepër falje se ata që vepronin kështu nga ligësia. Ata s'kanë fare shfajësim; kurse ai, ndonëse ishte për t'u dënuar, prapë nuk ishte i tillë në po atë masë. «Po si, atëherë, Ungjillori nuk thotë asgjë të tillë për të?» Ai e ka thënë në një vend tjetër, se «edhe nga të parët shumë veta besuan në të, po për shkak të hebrenjve nuk e rrëfyen, që të mos i përzinin nga sinagoga» (Jn. XII, 42); po këtu e la të kuptohej gjithçka, kur përmendi se erdhi «natën». Ç'thotë, pra, Nikodimi?

«Rabbi, e dimë se ti je një mësues i ardhur prej Perëndisë, sepse askush nuk mund të bëjë çudirat që bën ti, po të mos jetë Perëndia me të.»

[2.] Nikodimi ende rri poshtë, ende ka mendime njerëzore për të, edhe flet për të si për një profet, pa përfytyruar asgjë të madhe nga çudirat e tij. «E dimë, thotë ai, se ti je një mësues i ardhur prej Perëndisë.» «Po përse, atëherë, vjen natën e fshehurazi tek ai që flet gjërat e Perëndisë, tek ai që vjen nga Perëndia? Përse nuk bisedon me të haptas?» Po Jisui nuk i tha asgjë të tillë, as nuk e qortoi; sepse profeti thotë: «Kallamin e thyer nuk do ta këpusë, edhe fitilin që nxjerr tym nuk do ta shuajë; nuk do të zihet as të bërtasë» (Is. XLII, 2-3; siç citohet te Mt. XII, 19-20): edhe përsëri ai vetë thotë: «Nuk erdha të dënoj botën, po të shpëtoj botën.» (Jn. XII, 47.)

«Askush nuk mund të bëjë këto çudira, po të mos jetë Perëndia me të.»

Edhe këtu Nikodimi flet si heretikët, kur thotë se ai ka një fuqi që vepron brenda tij dhe se ka nevojë për ndihmën e të tjerëve, që të bënte ato që bënte. Ç'thotë, pra, Krishti? Vëreni përuljen e tij të pamasë. Për një kohë u përmbajt e nuk tha: «Nuk kam nevojë për ndihmën e të tjerëve, po i bëj të gjitha me pushtet, sepse jam vetë Biri i Perëndisë dhe kam të njëjtin pushtet si Ati im», sepse kjo do të kishte qenë tepër e rëndë për atë që e dëgjonte; sepse po e them tani atë që e them gjithnjë: Krishti nuk dëshironte aq të zbulonte për një kohë madhështinë e vet, sesa t'i bindte njerëzit se nuk bënte asgjë kundër Atit. Prandaj në shumë vende ai duket i kufizuar në fjalë, po në veprat e tij nuk është i tillë. Sepse, kur bën një çudi, i bën të gjitha me pushtet, kur thotë: «Dua, pastrohu.» (Mt. VIII, 3.) «Talithá, çohu.» (Mk. V, 41; jo cituar fjalë për fjalë.) «Shtrije dorën tënde.» (Mk. III, 5.) «Të falen mëkatet e tua.» (Mt. IX, 2.) «Hesht, qetësohu.» (Mk. IV, 39.) «Ngri shtratin tënd, edhe shko në shtëpinë tënde.» (Mt. IX, 6.) «O frymë e ndyrë, ty po të them, dil prej tij.» (Mk. IX, 25; jo cituar fjalë për fjalë.) «U bëftë për ty ashtu si do.» (Mt. XV, 28.) «Në ju thëntë ndokush gjë, thoni: Zoti ka nevojë për të.» (Mk. XI, 3.) «Sot do të jesh me mua në Parajsë.» (Llk. XXIII, 43.) «Keni dëgjuar se u është thënë të lashtëve: Mos vraj; po unë po ju them se kushdo që zemërohet me të vëllanë kot, do të jetë fajtor para gjyqit.» (Mt. V, 21-22.) «Ejani pas meje, edhe do t'ju bëj peshkatarë njerëzish.» (Mk. I, 17.) Edhe kudo shohim se pushteti i tij është i madh, sepse në veprat e tij askush s'mund të gjente të metë për atë që bëhej. Si ishte e mundur kjo? Po të mos kishin ndodhur fjalët e tij, po të mos ishin kryer ashtu si i urdhëroi, kushdo mund të kishte thënë se ishin urdhrat e një të çmenduri; po, meqë vërtet ndodhën, vetë plotësimi i tyre ua mbylli gojën njerëzve, edhe kundër dëshirës së tyre. Po, sa u përket fjalimeve të tij, ata shpesh, nga pafytyrësia, mund ta quanin të çmendur. Prandaj tani, në rastin e Nikodimit, nuk thotë asgjë haptas, po me fjalë të errëta e ngre nga mendimet e tij të ulëta, duke i mësuar se ka fuqi të mjaftueshme në vetvete për të shfaqur çudira; sepse Ati e lindi të përsosur e të vetëmjaftueshëm, pa asnjë të metë.

Po le të shohim si e arrin këtë. Nikodimi thotë: «Rabbi, e dimë se ti je një mësues i ardhur prej Perëndisë, sepse askush nuk mund të bëjë çudirat që bën ti, po të mos jetë Perëndia me të.» Ai mendonte se kishte thënë diçka të madhe, kur foli kështu për Krishtin. Ç'thotë, pra, Krishti? Krishti do të tregojë se Nikodimi ende s'kishte vënë këmbë as në pragun e njohjes së drejtë, as nuk qëndronte në hajat, po endej diku jashtë pallatit, ai dhe kushdo tjetër që do të fliste kështu; do të tregojë se as nuk i kishte hedhur sytë njohjes së vërtetë, kur mbante një mendim të tillë për të Vetëmlindurin. Prandaj, ç'i thotë?

Vargu 3. «Me të vërtetë, me të vërtetë po të them: po të mos lindet njeriu përsëri, nuk mund ta shohë Mbretërinë e Perëndisë.»

Domethënë: «Po të mos lindesh përsëri e të mos i marrësh mësimet e drejta, endesh diku jashtë dhe je larg Mbretërisë së Qiejve.» Po ai nuk flet kaq hapur. Që fjala të mos ishte aq e rëndë për t'u duruar, nuk ia drejton haptas atij, po flet në përgjithësi: «Po të mos lindet njeriu përsëri»; thuajse thotë: «edhe ti edhe kushdo tjetër që ka mendime të tilla për mua, gjendet diku jashtë Mbretërisë.» Po të mos kishte folur nga dëshira për ta vërtetuar këtë, përgjigjja e tij do t'i ishte përshtatur asaj që ishte thënë. Hebrenjtë, po t'u ishin thënë këto fjalë atyre, do ta kishin përqeshur dhe do të ishin larguar; po Nikodimi edhe këtu tregon dëshirën e tij për të mësuar. Prandaj në shumë vende Krishti flet me fjalë të errëta, sepse do t'i nxitë dëgjuesit të bëjnë pyetje e do t'i bëjë më të vëmendshëm. Sepse ajo që thuhet hapur shpesh i shpëton dëgjuesit, kurse ajo që është e errët e bën atë më të gjallë e më të zellshëm. Ajo që thotë është diçka e tillë: «Po të mos lindesh përsëri, po të mos marrësh pjesë në Frymën që vjen me anë të larjes së Rilindjes, nuk mund të kesh një mendim të drejtë për mua, sepse mendimi që ke nuk është frymëror, po mishor.» (Tit. III, 5.) Po nuk foli kështu, sepse nuk deshi ta vinte në pështjellim një njeri që kishte sjellë sa kishte dhe që kishte folur sa kishte mundur më mirë; edhe e ngre, pa e ndier ai, drejt një njohjeje më të lartë, kur thotë: «Po të mos lindet njeriu përsëri.» Fjalën «përsëri», këtu, disa e kuptojnë si «nga qielli», të tjerë si «që në fillim». «Është e pamundur, thotë Krishti, që ai që nuk lind kështu, të shohë Mbretërinë e Perëndisë»; me këtë tregon veten dhe shpall se ka një shikim tjetër veç atij të natyrshëm, dhe se na duhen sy të tjerë për të soditur Krishtin. Kur dëgjoi këtë,

Vargu 4. «Nikodimi thotë: Si mund të lindet një njeri, kur është plak?»

E quan «Mësues», thua se ka «ardhur prej Perëndisë», e prapëseprapë nuk ia pranon fjalët, po i flet Mësuesit tënd në një mënyrë që shpreh shumë pështjellim? Sepse «Si-ja» është pyetja plot dyshim e atyre që s'kanë besim të fortë, po që janë ende të dheut. Prandaj Sara qeshi kur tha: «Si?» Edhe shumë të tjerë, që e bënë këtë pyetje, kanë rënë nga besimi.

[3.] Kështu edhe heretikët qëndrojnë në herezinë e tyre, sepse shpesh e bëjnë këtë pyetje: disa thonë «Si u lind?», të tjerë «Si u bë mish?», duke ia nënshtruar atë Qenie të Pafundme dobësisë së arsyetimeve të veta. Duke e ditur këtë, duhet të shmangim këtë kureshtje të pavend, sepse ata që hetojnë këto gjëra, pa e mësuar «Si-në», do të rrëzohen nga besimi i drejtë. Prandaj Nikodimi, plot dyshim, pyet se si mund të bëhet kjo (sepse e kishte kuptuar që fjalët e thëna kishin të bënin me të), dhe mbetet i hutuar, i trallisur e i pështjelluar: kishte ardhur si te një njeri, po dëgjonte fjalë më të larta se njerëzore, të tilla që askush s'i kishte dëgjuar kurrë; edhe për pak gjallërohet nga lartësia e fjalëve, po prapë mbetet në errësirë, i paqëndrueshëm, i tundur andej-këndej, e vazhdimisht duke rënë nga besimi. Prandaj ngul këmbë të provojë se është e pamundur, që ta shtyjë atë drejt një mësimi më të qartë.

«A mundet njeriu, thotë ai, të hyjë në barkun e së ëmës, edhe të lindet?»

A e sheh se, kur dikush ia beson gjërat frymërore arsyetimeve të veta, flet për të qeshur, duket sikur flet marrëzira ose sikur është i dehur, kur gërmon në atë që u tha, përtej asaj që i pëlqen Perëndisë, dhe nuk e pranon nënshtrimin e besimit? Nikodimi dëgjoi për Lindjen frymërore, po nuk e kuptoi si frymërore, po i tërhoqi fjalët poshtë, deri te ulësia e mishit, dhe një mësim kaq të madh e të lartë e vari nga rrjedhoja fizike. Kështu shpik gjepura dhe vështirësi qesharake. Prandaj Pavli tha: «Njeriu natyror nuk i pranon gjërat e Frymës.» (1 Kor. II, 14.) Megjithatë, edhe në këtë ai ruajti nderimin e tij ndaj Krishtit, sepse nuk u tall me atë që ishte thënë, po, duke e quajtur të pamundur, heshti. Ishin dy vështirësi: një Lindje e tillë dhe Mbretëria; sepse as emri i Mbretërisë nuk ishte dëgjuar ndonjëherë ndër hebrenjtë, as një Lindje si kjo. Po ai ndalet për një çast te e para, që ia habiti më shumë mendjen.

Duke e ditur këtë, pra, le të mos i hetojmë me arsyetim gjërat që i përkasin Perëndisë, as të mos i vëmë çështjet qiellore nën ligjin e rrjedhojave tokësore, as të mos ua nënshtrojmë domosdoshmërisë së natyrës; po le t'i mendojmë të gjitha me nderim, duke besuar ashtu si kanë thënë Shkrimet. Sepse njeriu kureshtar e ndërhyrës nuk fiton asgjë, madje, veçse nuk gjen atë që kërkon, do të pësojë një dënim të rëndë. Dëgjove se (Ati) e lindi (Birin): beso atë që dëgjove; po mos pyet «Si», që të mos e zhdukësh Lindjen; kjo do të ishte marrëzi e skajshme. Sepse, në qoftë se ky njeri u errësua dhe ra në dyshim vetëm ngaqë, kur dëgjoi për një lindje, jo për atë Lindje të pashprehshme, po për këtë që vjen prej hirit, nuk përfytyroi asgjë të madhe për të, po vetëm mendime njerëzore e tokësore, atëherë ç'dënim duhet të meritojnë ata që merren me kureshtje e me hetime rreth asaj Lindjeje tejet të frikshme, që i kapërcen çdo arsye e mendje? Sepse asgjë nuk shkakton marramendje aq të madhe sa arsyetimi njerëzor, që i ka të gjitha fjalët tokësore dhe që s'duron të ndriçohet nga lart. Arsyetimet tokësore janë plot baltë, edhe prandaj na duhen rrëke nga qielli, që, kur balta të jetë ndenjur, pjesa më e kthjellët të ngrihet e të përzihet me mësimet qiellore; edhe kjo ndodh kur paraqesim një shpirt të ndershëm dhe një jetë të drejtë. Sepse me të vërtetë mendja mund të errësohet jo vetëm nga kureshtja e pavend, po edhe nga sjelljet e prishura; prandaj Pavli u tha korinthianëve: «Ju ushqeva me qumësht, e jo me ushqim të fortë, sepse deri atëherë s'mundeshit ta duronit, po as tani s'mundeni, sepse jeni ende mishorë; sepse, meqë ka ndër ju smirë, grindje e përçarje, a nuk jeni mishorë?» (1 Kor. III, 2.) Edhe në Letrën drejtuar Hebrenjve, si edhe në shumë vende të tjera, mund ta shohësh Pavlin duke pohuar se ky është shkaku i mësimeve të liga; sepse shpirti i pushtuar nga pasionet nuk mund të sodisë asgjë të madhe a fisnike, po, sikur t'i kishte errësuar sytë një lloj cipe, vuan një mjegullim shumë të rëndë të shikimit.

Le të pastrohemi, pra, le të ndezim dritën e njohjes, le të mos mbjellim ndër ferra. Ç'janë ferrat, ju e dini, edhe pa jua thënë ne, sepse shpesh e keni dëgjuar Krishtin t'i quajë me këtë emër shqetësimet e kësaj jete dhe mashtrimin e pasurisë. (Mt. XIII, 22.) Edhe me të drejtë. Sepse, ashtu si ferrat janë të pafryta, kështu janë edhe këto gjëra; ashtu si ferrat i çjerrin ata që i prekin, kështu bëjnë edhe këto pasione; ashtu si ferrat marrin flakë shpejt dhe janë të urryera për bujkun, kështu janë edhe gjërat e botës; ashtu si ndër ferra fshihen bishat e egra, gjarpërinjtë e akrepat, kështu fshihen edhe ata në mashtrimin e pasurisë. Po le të ndezim zjarrin e Frymës, që të djegim ferrat, të dëbojmë bishat dhe t'ia pastrojmë arën bujkut; edhe, pasi ta kemi pastruar, le ta ujitim me rrëketë e Frymës, le të mbjellim ullirin e frytshëm, atë pemë kaq bujare, gjithnjë të gjelbër, dritëdhënëse, ushqyese e shëndetsjellëse. Të gjitha këto veti i ka lëmosha, që është si një vulë mbi ata që e kanë. Këtë bimë as vdekja, kur vjen, nuk e vyshk, po ajo qëndron gjithnjë e gjallë: ndriçon mendjen, ushqen nervat e shpirtit dhe ia shton fuqinë. Edhe, po ta kemi vazhdimisht, do të mundemi ta sodisim me guxim Dhëndrin dhe të hyjmë në dhomën e dasmës; të cilën e arrofshim të gjithë, me anë të hirit dhe të dashurisë njerëzore të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit, bashkë me Atin dhe Frymën e Shenjtë, i qoftë lavdia, në jetë të jetëve. Amin.