Joani 3:6

[1.] Mistere të mëdha janë ato, për të cilat i Vetëmlinduri Bir i Perëndisë na quajti të denjë; të mëdha, dhe të tilla që s'ishim të denjë t'i merrnim, po të tilla siç i ka hije t'i japë Ai. Sepse, po të llogaritej sa meritojmë, jo vetëm ishim të padenjë për dhuratën, po meritonim edhe ndëshkim e hakmarrje; kurse Ai, mbasi nuk i hodhi sytë nga kjo, jo vetëm na çliroi nga ndëshkimi, po na dhuroi falas një jetë shumë më të ndritur se e para, na shpuri në një botë tjetër, na bëri krijesë tjetër. «Në qoftë se ndonjë është në Krishtin», thotë Pavli, «është krijesë e re». Ç'lloj «krijese të re»? Dëgjoni si e shpall vetë Krishti: «Në mos u lindtë njeriu prej uji e prej Fryme, s'mund të hyjë në mbretërinë e Perëndisë». Parajsa na u besua, dhe u treguam të padenjë të banonim qoftë edhe atje, po Ai na lartësoi deri në qiell. Në gjërat e para dolëm të pabesë, e prapë Ai na besoi më të mëdha; s'mundëm të përmbaheshim as përpara një peme të vetme, e Ai na dhuroi kënaqësitë e sipërme; s'e ruajtëm vendin tonë në parajsë, e Ai na hapi dyert e qiellit. Bukur tha Pavli: «O thellësi e pasurisë edhe e urtësisë edhe e njohjes së Perëndisë!» Nuk ka më as nënë, as dhembje lindjeje, as gjumë, as bashkim e përqafime trupash; tashti e tutje gjithë ndërtesa e natyrës sonë formohet lart, prej Frymës së Shenjtë e prej ujit. Uji vihet në punë, duke u bërë vetë lindje për atë që lind; ç'është mitra për embrionin, është uji për besimtarin, sepse në ujë ai formësohet e merr trajtë. Në fillim u tha: «Le të nxjerrin ujërat gjallesa që zvarriten e kanë jetë»; po qëkur Zoti hyri në rrymat e Jordanit, uji nuk nxjerr më «gjallesë që zvarritet e ka jetë», po shpirtra të arsyeshëm e frymëmbajtës; edhe atë që është thënë për diellin, se është «si dhëndër që del nga dhoma e tij», tani mund ta themi më fort për besimtarët, sepse ata lëshojnë rreze shumë më të ndritshme se ai. Ajo që gatuhet në bark kërkon kohë, po jo ashtu ajo në ujë, ku gjithçka kryhet në një çast të vetëm. Këtu jeta jonë është e prishshme, edhe e merr fillimin nga kalbja e trupave të tjerë; ajo që do të lindë vjen ngadalë (sepse e tillë është natyra e trupave, e arrijnë përsosjen me kohë), po nuk është kështu me gjërat frymërore. E pse? Sepse gjërat që bëhen formohen të përsosura që në fillim.

Kur Nikodimi, duke i dëgjuar ende këto, u hutua, shihni si Krishti ia hap pjesërisht fshehtësinë e këtij misteri, edhe ia bën të qartë atë që një çast i mbetej i errët. «Ç'ka lindur», thotë, «prej mishit, është mish; edhe ç'ka lindur prej Frymës, është frymë». E largon nga të gjitha gjërat e shqisave, edhe nuk e lejon të gërmojë kot me sytë e mishit në misteret e zbuluara. «Nuk flasim», thotë, «për mish, po për Frymë, o Nikodim» (me këtë fjalë e drejton për një çast drejt qiellit), «mos kërko, pra, asgjë që lidhet me gjërat e shqisave; kurrë s'mund t'u shfaqet Fryma atyre syve, mos mendo se Fryma pjell mishin». «Si u lind, pra», mund të pyesë ndokush, «Mishi i Zotit?» Jo vetëm prej Frymës, po edhe prej mishi; siç e shpall Pavli, kur thotë: «u bë prej gruaje, u bë nën ligj»; sepse Fryma nuk e formoi nga hiçi (se ç'nevojë do të kishte atëherë për mitër?), po nga mishi i një Virgjëreshe. Se si, s'mund t'jua shpjegoj; po megjithatë ndodhi, që askush të mos mendojë se ajo që lindi është e huaj për natyrën tonë. Sepse, po të ketë disa që, edhe pasi ka ndodhur kjo, s'e besojnë një lindje të tillë, në ç'pabesi s'do të kishin rënë, po të mos kishte marrë pjesë nga mishi i Virgjëreshës!

«Ç'ka lindur prej Frymës, është frymë». A e sheh dinjitetin e Frymës? Ajo del duke kryer veprën e Perëndisë; sepse më sipër u tha për disa se «u lindën prej Perëndisë», kurse këtu Ai thotë se Fryma i lind.

«Ç'ka lindur prej Frymës, është frymë». Kuptimi i tij është ky: «Ai që ka lindur prej Frymës është frymëror». Sepse lindja për të cilën flet këtu nuk është ajo sipas thelbit, po sipas nderit e hirit. Tani, po të lindë kështu edhe Biri, në ç'gjë do të jetë më i lartë se njerëzit që lindin kështu? Edhe si është Ai i Vetëmlinduri? Sepse edhe unë kam lindur prej Perëndisë, ndonëse jo prej thelbit të tij; edhe po të mos jetë as Ai prej thelbit të tij, në ç'pikë ndryshon prej nesh? Madje, atëherë do të dalë më poshtë se Fryma; sepse një lindje e këtij lloji bëhet me anë të hirit të Frymës. I duhet, pra, ndihma e Frymës që të mbetet Bir? Edhe në ç'gjë ndryshojnë këto prej mësimeve hebraike?

Kështu, pasi tha «Ai që ka lindur prej Frymës është frymë» dhe e pa përsëri të hutuar, Krishti e çon fjalën te një shembull nga shqisat, duke thënë:

Vargjet 7, 8. «Mos u çudit që të thashë: Duhet të lindni përsëri. Era fryn ku të dojë».

Sepse, duke thënë «Mos u çudit», tregon hutimin e shpirtit të tij, edhe e çon te diçka më e lehtë se trupi. E kishte larguar tashmë nga gjërat e mishit, duke thënë: «Ç'ka lindur prej Frymës, është frymë»; po kur Nikodimi s'e mori vesh se ç'do të thoshte «ç'ka lindur prej Frymës, është frymë», e shpie pastaj te një figurë tjetër, pa e çuar te dendësia e trupave, po as pa i folur për gjëra krejt të patrupta (sepse, po t'i dëgjonte, s'do të mund t'i pranonte), po, si gjeti diçka ndërmjet asaj që është trup dhe asaj që s'është trup, pra lëvizjen e erës, e shpie te ajo më pas. Edhe thotë për të:

«E dëgjon zërin e saj, po s'di nga vjen e ku shkon».

Ndonëse thotë «fryn ku të dojë», nuk e thotë sikur era të ketë ndonjë fuqi zgjedhjeje, po duke shpallur se lëvizja e saj e natyrshme s'mund të pengohet dhe vjen me fuqi. Sepse Shkrimi di të flasë kështu për gjërat pa jetë, si kur thotë: «Krijesa iu nënshtrua kotësisë, jo me vullnetin e vet». Prandaj shprehja «fryn ku të dojë» është e atij që do të tregojë se ajo s'mund të frenohet, se përhapet kudo, se askush s'mund ta ndalojë të shkojë andej-këtej, po del me fuqi të madhe, edhe askush s'është në gjendje ta kthejë mënjanë vrullin e saj.

[2.] «Edhe e dëgjon zërin e saj» (domethënë fëshfërimën, zhurmën e saj), «po s'di nga vjen e ku shkon; kështu është kushdo që ka lindur prej Frymës».

Ja përfundimi i gjithë çështjes. «Po të mos dish», thotë, «të shpjegosh as lëvizjen as udhën e kësaj ere, që e ndien me anë të dëgjimit e të prekjes, pse shqetësohesh së tepërmi për veprimin e Frymës Hyjnore, kur nuk e kupton as atë të erës, ndonëse ia dëgjon zërin?» Shprehja «fryn ku të dojë» përdoret gjithashtu për të vërtetuar fuqinë e Ngushëlluesit; sepse, në qoftë se askush s'mund ta mbajë erën, po ajo lëviz ku të dojë, aq më pak do të jenë në gjendje ligjet e natyrës, a kufijtë e lindjes trupore, a ndonjë gjë e këtij lloji, të frenojnë veprimet e Frymës.

Se shprehja «e dëgjon zërin e saj» përdoret për erën, duket qartë nga kjo rrethanë: Ai s'do të kishte thënë «E dëgjon zërin e saj» duke biseduar me një jobesimtar, që s'e njihte veprimin e Frymës. Ashtu si era nuk shihet, ndonëse lëshon një zë, kështu as lindja e asaj që është frymërore nuk shihet me sytë tanë truporë; e prapë era është trup, ndonëse fort i hollë, sepse çdo gjë që kapet me shqisa është trup. Në qoftë se, pra, nuk ankohesh që s'mund ta shohësh këtë trup dhe për këtë arsye nuk e mohon, pse, kur dëgjon për «Frymën», ngurron dhe kërkon shpjegime kaq të përpikta, ndonëse s'vepron kështu me një trup? Ç'bën, pra, Nikodimi? Ai ngul ende këmbë në mendimin e tij të ulët hebraik, edhe kjo kur i qe përmendur një shembull kaq i qartë. Prandaj, kur prapë thotë me dyshim:

Vargjet 9, 10. «Si mund të bëhen këto?» Krishti tani e qorton më ashpër: «Ti je mësues në Israil, edhe nuk i di këto?»

Vini re si Ai askund nuk e akuzon njeriun për ligësi, po vetëm për dobësi e thjeshtësi. «Edhe çfarë», mund të pyesë ndokush, «ka të përbashkët kjo lindje me gjërat hebraike?» Më thuaj më mirë: çfarë ka ajo që s'e ka të përbashkët me to? Sepse njeriu i krijuar i pari, edhe gruaja e formuar prej brinjës së tij, edhe gratë shterpe, edhe gjërat e kryera me anë të ujit, dua të them ato që lidhen me burimin ku Eliseu bëri të notonte vegla e hekurt, me Detin e Kuq që e kaluan hebrenjtë, me pellgun që e trazoi engjëlli, me Naamanin sirian që u pastrua në Jordan, të gjitha këto e paralajmëruan që më parë, si me anë të një figure, lindjen dhe pastrimin që do të vinin. Edhe fjalët e Profetit flasin tërthorazi për mënyrën e kësaj lindjeje, si për shembull: «Do t'i shpallet Zotit një brez që vjen, edhe do t'i shpallin drejtësinë e tij një populli që do të lindë, të cilin e ka bërë Zoti»; edhe: «Rinia jote do të përtërihet si e shqiponjës»; edhe: «Ndriço, o Jerusalem; ja, Mbreti yt po vjen!»; edhe: «Lum ata të cilëve u janë falur paudhësitë». Edhe Isaku ishte parafigurë e kësaj lindjeje. Sepse më thuaj, o Nikodim, si u lind ai? A qe sipas ligjit të natyrës? Aspak; mënyra e lindjes së tij ishte në mes të kësaj për të cilën flasim dhe të natyrshmes: e natyrshme, sepse u ngjiz prej bashkimit martesor; tjetra, sepse u lind jo prej gjaku (po me vullnetin e Perëndisë). Do të tregoj se këto figura e shpallën që më parë jo vetëm këtë lindje, po edhe atë prej Virgjëreshës. Sepse, mbasi askush s'do ta besonte lehtë se një virgjëreshë mund të lindte fëmijë, e bënë këtë të parat gratë shterpe, pastaj ato që s'ishin vetëm shterpe, po edhe të shtyra në moshë. Që një grua të bëhej prej një brinje ishte vërtet shumë më e mrekullueshme sesa të mbetej shtatzënë një grua shterpë; po, mbasi ajo qe e kohëve të hershme e të vjetra, u dha një figurë tjetër, e re dhe e freskët, ajo e grave shterpe, për t'i hapur udhë besimit në lindjen e Virgjëreshës. Për t'ia kujtuar, pra, këto gjëra, Jisui tha: «Ti je mësues në Israil, edhe nuk i di këto?»

Vargu 11. «Flasim atë që dimë, edhe dëshmojmë atë që kemi parë, edhe askush nuk e pranon dëshminë tonë».

Këtë e shtoi, duke i bërë të besueshme fjalët e veta me një argument tjetër, edhe iu përshtat, në të folur, dobësisë së tjetrit.

[3.] Edhe ç'është kjo që thotë: «Flasim atë që dimë, edhe dëshmojmë atë që kemi parë»? Sepse te ne shikimi është shqisa më e besueshme, edhe, kur duam të fitojmë besimin e dikujt, themi kështu: se e pamë me sytë tanë, jo se e dimë nga të dëgjuarit; prandaj Krishti i flet më fort në mënyrën e njerëzve, duke fituar edhe kështu besueshmëri për fjalët e veta. Edhe se kjo është kështu, se s'do të vërtetojë asgjë tjetër, edhe se s'e ka fjalën për shikimin me sytë e trupit, duket qartë nga kjo: pasi tha «Ç'ka lindur prej mishit, është mish; edhe ç'ka lindur prej Frymës, është frymë», shton: «Flasim atë që dimë, edhe dëshmojmë atë që kemi parë». Tani, kjo (e Frymës) ende s'kishte lindur; si thotë, pra, «atë që kemi parë»? A s'është e qartë se flet për një njohje krejt të përpiktë?

«Edhe askush nuk e pranon dëshminë tonë». Shprehjen «dimë» e përdor ose për veten dhe Atin e tij, ose vetëm për veten; edhe «askush nuk e pranon» s'është shprehja e njeriut të pakënaqur, po e atij që thjesht shpall një të vërtetë; sepse nuk tha: «Ç'ka më të pamend se ju që nuk pranoni atë që shpallet kaq saktë prej nesh?», po, duke shfaqur çdo butësi, si me veprat, ashtu edhe me fjalët e veta, s'tha asgjë të tillë; me butësi e me mirësi paratha atë që do të ndodhte, duke na udhëhequr edhe ne drejt çdo butësie, e na mësoi që, kur bisedojmë me ndokënd e nuk i bindim, të mos mërzitemi as të egërsohemi; sepse është e pamundur që një njeri i zemëruar ta arrijë qëllimin e vet, madje patjetër e bën edhe më mosbesues atë me të cilin flet. Prandaj duhet të heqim dorë nga zemërimi, edhe t'i bëjmë fjalët tona të besueshme në çdo mënyrë, duke shmangur jo vetëm mllefin, po edhe të folurit me zë të lartë; sepse të folurit me zë të lartë është lëndë djegëse për zemërimin.

Le ta lidhim, pra, kalin, që të nënshtrojmë kalorësin; le t'ia presim krahët zemërimit tonë, që e keqja të mos ngrihet më lart. Zemërimi është një pasion i mprehtë, i mprehtë dhe i zoti të na vjedhë shpirtrat; prandaj duhet të ruhemi nga çdo anë që të mos na hyjë. Do të ishte gjë e çuditshme që të mund të zbusim bishat e egra, e prapë të lëmë pas dore mendjen tonë të egër. Zemërimi është zjarr i egër, gllabëron çdo gjë: dëmton trupin, shkatërron shpirtin, e bën njeriun të shpërfytyruar e të shëmtuar për t'u parë; edhe, po të ishte e mundur që njeriu i zemëruar ta shihte veten në çastin e zemërimit, s'do t'i duhej asnjë këshillë tjetër, sepse asgjë s'është më e papëlqyeshme se një fytyrë e zemëruar. Zemërimi është një lloj dehjeje, ose më mirë, është më i rëndë se dehja, edhe më i mjerë sesa të jesh i pushtuar prej demoni. Po, në qoftë se kujdesemi të mos flasim me zë të lartë, do ta gjejmë këtë si udhën më të mirë drejt maturisë në sjellje. Edhe prandaj Pavli do të heqë britmën bashkë me zemërimin, kur thotë: «Le të hiqet prej jush çdo zemërim e çdo britmë». Le t'i bindemi, pra, këtij mësuesi të çdo urtësie, edhe, kur zemërohemi me shërbëtorët tanë, le të kujtojmë fajet tona e le të turpërohemi para durimit të tyre. Sepse kur ti sillesh me paturpësi dhe shërbëtori yt i duron në heshtje fyerjet e tua, kur ti vepron në mënyrë të pahijshme, kurse ai sillet si njeri i urtë, merre këtë si mësim në vend të çdo qortimi tjetër. Ndonëse është shërbëtori yt, prapë është njeri, ka shpirt të pavdekshëm, edhe është nderuar me të njëjtat dhurata si ti prej Zotit tuaj të përbashkët. Edhe, në qoftë se ai që është i barabartë me ne në gjërat më të rëndësishme e më frymërore, për shkak të njëfarë epërsie njerëzore, të varfër e të parëndësishme, i duron kaq butë fyerjet tona, ç'falje mund të meritojmë, ç'shfajësim mund të sjellim ne, që s'mundemi, ose më mirë s'duam, të jemi aq të urtë prej frikës së Perëndisë, sa është ai prej frikës nga ne? Duke i marrë parasysh, pra, të gjitha këto e sjellë ndër mend shkeljet tona edhe natyrën e përbashkët të njeriut, le të kujdesemi që në çdo kohë të flasim me butësi, që, të përulur në zemër, të gjejmë prehje për shpirtrat tanë, si atë të tanishmen, edhe atë që do të vijë; të cilën e arrofshim të gjithë, me anë të hirit dhe të dashamirësisë së Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit, bashkë me Atin dhe Frymën e Shenjtë, i qoftë lavdia, në jetë të jetëve. Amin.