Joani 3:17

[1.] Shumë nga njerëzit e llojit më të shkujdesur, duke e përdorur njeridashurinë e Perëndisë për të shtuar madhësinë e mëkateve të tyre e tepricën e shpërfilljes së tyre, flasin kështu: «Nuk ka ferr, nuk ka ndëshkim të ardhshëm, Perëndia na i fal të gjitha mëkatet.» Për t'ua mbyllur gojën këtyre, një njeri i urtë thotë: «Mos thuaj: ‹Mëshira e tij është e madhe, do të zbutet ndaj shumësisë së mëkateve të mia›; sepse mëshira dhe zemërimi vijnë prej tij, edhe hidhërimi i tij prehet mbi mëkatarët» (Siraku 5:6); edhe përsëri: «Sa e madhe është mëshira e tij, aq i madh është edhe qortimi i tij» (Siraku 16:12). «Ku është, pra», thotë dikush, «njeridashuria e tij, në qoftë se marrim për mëkatet tona sipas asaj që meritojmë?» Se do të marrim vërtet «sipas asaj që meritojmë», dëgjoje edhe profetin edhe Pavlin që e shpallin: njëri thotë: «Ti do t'i shpërblesh gjithsecilit sipas veprës së tij» (Psalmi 62:12, sipas Të Shtatëdhjetëve); tjetri: «I cili do t'i shpërblejë gjithsecilit sipas veprave të tij» (Romakëve 2:6). E megjithatë, mund të shohim se edhe kështu njeridashuria e Perëndisë është e madhe: duke e ndarë jetën tonë në dy periudha, jetën e tanishme dhe atë që do të vijë, edhe duke e bërë të parën një kohë prove, të dytën një vend kurorëzimi, madje edhe në këtë ai tregoi njeridashuri të madhe.

«Si dhe në ç'mënyrë?» Sepse, kur kishim bërë shumë mëkate të rënda, edhe nga rinia gjer në pleqërinë e thellë s'kishim pushuar t'i ndotnim shpirtrat tanë me dhjetë mijë vepra të liga, për asnjë nga këto mëkate ai nuk na kërkoi llogari, po na dhuroi faljen e tyre me anë të banjës së rilindjes, edhe na dha falas drejtësinë dhe shenjtërimin. «Po ç'të themi, pra», thotë dikush, «për një njeri që qysh në moshën më të hershme është çmuar i denjë për misteret, e që pas kësaj bën dhjetë mijë mëkate?» I tilli meriton një ndëshkim më të rëndë. Sepse nuk paguajmë të njëjtat dënime për të njëjtat mëkate, po të gabojmë pas hyrjes në misteret. Edhe këtë e shpall Pavli, duke thënë: «Ai që shkeli ligjin e Moisiut, vdiste pa mëshirë me dy a tre dëshmitarë; sa më të rëndë ndëshkim, ç'mendoni ju, do të meritojë ai që ka shkelur me këmbë Birin e Perëndisë, që e ka çmuar gjakun e Besëlidhjes si gjë të pashenjtë e që ka fyer Frymën e hirit?» (Hebrenjve 10:28-29). I tilli, pra, është i denjë për një ndëshkim më të rëndë. E megjithatë, edhe për të Perëndia ka hapur dyert e pendimit, edhe i ka dhënë shumë mjete për të larë shkeljet e tij, po të dojë. Mendoni, pra, ç'dëshmi njeridashurie janë këto: të falë mëkatet me anë të hirit, edhe të mos ndëshkojë atë që ka mëkatuar pas hirit e meriton ndëshkim, po t'i japë një kohë e një afat të caktuar për të shfajësuar veten. Për të gjitha këto arsye Krishti i tha Nikodimit: «Perëndia nuk e dërgoi Birin e tij që të gjykojë botën, po që të shpëtojë botën.»

Sepse dy janë Ardhjet e Krishtit, ajo që ka qenë e ajo që do të vijë; edhe të dyja s'janë për të njëjtin qëllim: e para ndodhi jo që të hetonte veprat tona, po që t'i falte; kurse qëllimi i së dytës s'do të jetë të falë, po të hetojë. Prandaj për të parën thotë: «Nuk erdha që të gjykoj botën, po që të shpëtoj botën» (kap. 3:17); kurse për të dytën: «Kur të vijë Biri në lavdinë e Atit të tij, do të vërë dhentë në të djathtën e tij, edhe cjeptë në të majtën» (Mateu 25:31, 46). Edhe këta do të shkojnë në jetë, e ata në ndëshkim të përjetshëm. E megjithatë, sipas ligjit të drejtësisë, Ardhja e tij e parë ishte për gjyq. Pse? Sepse para ardhjes së tij kishte një ligj natyre, edhe profetët, madje edhe një Ligj të shkruar, mësimin, dhjetë mijë premtime, shfaqje shenjash, ndëshkime e hakmarrje, edhe shumë gjëra të tjera që mund t'i kishin ndrequr njerëzit; edhe rridhte prej kësaj që për të gjitha këto ai do të kërkonte llogari; po, ngaqë është i mëshirshëm, për një farë kohe fal, në vend që të hetojë. Sepse, po ta kishte bërë këtë, të gjithë do të ishin rrëmbyer menjëherë drejt humbjes. Sepse «të gjithë», thotë, «mëkatuan edhe mbetën pa lavdinë e Perëndisë» (Romakëve 3:23). A e sheh sa e pamasë dhe e pashprehshme është njeridashuria e tij?

Vargu 18. «Ai që beson në Birin, nuk gjykohet; po ai që nuk beson, tashmë është gjykuar.»

E megjithatë, në qoftë se ai «nuk erdhi që të gjykojë botën», si mund të jetë «ai që nuk beson tashmë i gjykuar», kur koha e «gjyqit» ende s'ka ardhur? Ose do të thotë këtë: se vetë fakti i mosbesimit pa pendim është një ndëshkim (sepse të jesh pa dritë, përmban në vetvete një ndëshkim shumë të rëndë), ose paralajmëron që më parë atë që do të vijë. Sepse, ashtu si vrasësi, ndonëse ende s'është dënuar me vendimin e gjykatësit, prapë është i dënuar nga vetë natyra e gjësë, kështu është edhe me atë që nuk beson. Sepse edhe Adami vdiq ditën që hëngri nga pema; sepse kështu thoshte vendimi: «Ditën që të hani nga pema, do të vdisni» (Zanafilla 2:17, sipas Të Shtatëdhjetëve); e prapë ai jetoi. Si «vdiq», pra? Me anë të vendimit; nga vetë natyra e gjësë; sepse ai që e ka bërë veten të denjë për ndëshkim, ndodhet nën dënimin e tij, edhe në mos qoftë vërtet i tillë për një farë kohe, prapë është i tillë me anë të vendimit të dhënë.

Që të mos përfytyrojë ndokush, kur dëgjon «Nuk erdha që të gjykoj botën», se mund të mëkatojë pa u ndëshkuar, edhe kështu të bëhet më i shkujdesur, Krishti e ndal këtë shpërfillje duke thënë: «tashmë është gjykuar»; edhe ngaqë «gjyqi» ishte i ardhshëm e ende jo afër, ai e afron tmerrin e hakmarrjes, edhe e përshkruan dënimin sikur të kishte ardhur tashmë. Edhe kjo në vetvete është shenjë e një njeridashurie të madhe: që ai jo vetëm jep Birin e tij, po edhe e shtyn kohën e gjyqit, që ata që kanë mëkatuar edhe ata që nuk besojnë të kenë mundësi të lajnë shkeljet e tyre.

«Ai që beson në Birin, nuk gjykohet.» Ai që «beson», jo ai që rri e heton gjithçka; ai që «beson», jo ai që fut hundët në punët e të tjerëve. Po ç'të themi, në qoftë se jeta e tij është e ndyrë e veprat e tij të liga? Pikërisht për të tillët Pavli shpall se nuk janë aspak besimtarë të vërtetë: «Rrëfejnë se njohin Perëndinë, po me vepra e mohojnë» (Titit 1:16). Po këtu Krishti thotë se i tilli nuk «gjykohet» vetëm për këtë një gjë: sepse për veprat e tij, vërtet, do të pësojë një ndëshkim më të rëndë, po, mbasi ka besuar njëherë, nuk qortohet për mosbesim.

[2.] A e sheh si, mbasi e nisi fjalimin e tij me gjëra të frikshme, e mbylli përsëri me po ato? Sepse në fillim thotë: «Në mos u lindtë njeriu prej uji e prej Fryme, s'mund të hyjë në mbretërinë e Perëndisë»; edhe këtu përsëri: «Ai që nuk beson në Birin, tashmë është gjykuar». «Mos mendoni», thotë, «se vonesa i sjell ndonjë dobi fajtorit, veç në u pendoftë; sepse ai që s'ka besuar, s'do të jetë në gjendje më të mirë se ata që janë tashmë të dënuar e nën ndëshkim.»

Vargu 19. «Edhe ky është dënimi: se Drita erdhi në botë, edhe njerëzit deshën errësirën më fort se Dritën.»

Ajo që thotë është e këtij lloji: «ndëshkohen, sepse s'deshën ta linin errësirën e të nxitonin drejt Dritës». Edhe që këtej vazhdon t'ua heqë çdo shfajësim për të ardhmen: «Po të kisha ardhur», thotë, «që të ndëshkoja e të kërkoja llogari për veprat e tyre, do të mund të thoshin: ‹ja pse u larguam prej teje›; po tani kam ardhur që t'i çliroj nga errësira e t'i sjell te Drita; kush, pra, mund të mëshirojë atë që s'do të vijë nga errësira te Drita? Kur s'kanë asnjë faj për të na vënë, po kanë marrë dhjetë mijë të mira, largohen prej nesh.» Edhe këtë qortim e ka bërë në një vend tjetër, ku thotë: «Më urryen pa shkak» (kap. 15:25); edhe përsëri: «Po të mos kisha ardhur e të mos u kisha folur, nuk do të kishin mëkat» (kap. 15:22). Sepse ai që, kur s'ka dritë, rri në errësirë, ndoshta merr falje; po ai që, mbasi erdhi Drita, mbetet në errësirë, sjell kundër vetes një provë të qartë të një shpirti kryeneç e grindavec. Pastaj, ngaqë pohimi i tij do të dukej i pabesueshëm për të shumtët (sepse askush s'do të parapëlqente «errësirën në vend të Dritës»), ai shton shkakun e një ndjenje të tillë tek ata. Cili është ky shkak?

Vargjet 19-20. «Sepse», thotë, «veprat e tyre ishin të liga. Sepse kushdo që bën të liga, e urren Dritën, edhe nuk vjen te Drita, që të mos qortohen veprat e tij.»

E megjithatë, ai nuk erdhi që të gjykojë a të kërkojë llogari, po që të falë e të shlyejë shkeljet, edhe që të japë shpëtim me anë të besimit. Si iknin, pra? Po të kishte ardhur e të ishte ulur në fronin e gjyqit, ajo që tha do të dukej e arsyeshme; sepse ai që e ndien veten fajtor për vepra të liga, ka zakon t'i ikë gjykatësit të vet. Po, përkundrazi, ata që kanë shkelur, madje vrapojnë drejt atij që fal. Në qoftë se, pra, ai erdhi që të falë, do të nxitonin drejt tij më fort ata që e ndienin veten fajtorë për shumë shkelje; edhe vërtet kështu ndodhi me shumë veta, sepse madje tagrambledhës e mëkatarë rrinin në tryezë me Jisuin. Ç'është, pra, kjo që thotë? E thotë këtë për ata që zgjedhin të mbeten përgjithmonë në ligësi. Ai vërtet erdhi që të falte mëkatet e mëparshme të njerëzve, edhe t'i ruante prej atyre që do të vinin; po, ngaqë ka disa aq të plogësht, aq të paaftë për mundimet e virtytit, sa duan të qëndrojnë në ligësi gjer në frymën e fundit e s'pushojnë kurrë prej saj, ai flet në këtë vend duke i qortuar këta. «Sepse», thotë, «meqë feja e krishterë kërkon, përveç mësimit të drejtë, edhe një jetesë të shëndoshë, ata kanë frikë të vijnë tek ne, sepse s'duan të tregojnë një jetë të drejtë. Atë që jeton në paganizëm askush s'do ta qortonte, sepse, me perëndi të tilla si ato që ka, e me rite po aq të ndyra e qesharake sa perënditë e tij, tregon vepra që u përshtaten mësimeve të tij; kurse ata që i përkasin Perëndisë së vërtetë, po të jetojnë një jetë të shkujdesur, i kanë të gjithë njerëzit që u kërkojnë llogari e i akuzojnë. Aq shumë e çmojnë të vërtetën edhe armiqtë e saj.» Vër re, pra, sa saktë e parashtron atë që thotë. Shprehja e tij nuk është «Ai që ka bërë të keqen s'vjen te Drita», po «ai që e bën atë përherë, ai që dëshiron gjithnjë të përlahet në baltën e mëkatit, ai s'do t'u nënshtrohet ligjeve të mia, po zgjedh të rrijë jashtë, e të kurvërojë pa frikë, e të bëjë gjithë gjërat e tjera të ndaluara. Sepse, po të vijë tek unë, del sheshit si vjedhës në dritë, edhe prandaj i shmanget sundimit tim.» Për shembull, edhe tani mund të dëgjosh shumë paganë të thonë «se s'mund të vijnë në besimin tonë, sepse s'mund të heqin dorë nga dehja, kurvëria e çrregullime të tjera të tilla».

«Mirë», thotë dikush, «po a s'ka të krishterë që bëjnë keq, edhe paganë që jetojnë me përkorë?» Se ka të krishterë që bëjnë keq, e di; po a ka paganë që jetojnë një jetë të drejtë, këtë ende s'e di me siguri. Sepse mos më fol për ata që nga natyra janë të mirë e të rregullt (kjo nuk është virtyt), po më trego njeriun që mund të durojë dhunën e tepërt të pasioneve të tij e prapë të jetë i përkorë. Nuk mundesh. Sepse, në qoftë se premtimi i mbretërisë, kërcënimi i ferrit e aq shumë mjete të tjera mezi arrijnë t'i mbajnë njerëzit në virtyt, vështirë se do të shkojnë pas virtytit ata që s'besojnë asnjë nga këto gjëra. Ose, po të bëjë ndokush sikur, e bën për t'u dukur; edhe ai që e bën për t'u dukur, kur të mund t'i shpëtojë syrit, s'do të përmbahet nga plotësimi i dëshirave të tij të liga. Sidoqoftë, që të mos i dukemi ndokujt grindavecë, le të pranojmë se ka njerëz që jetojnë drejt edhe midis paganëve; sepse as kjo nuk e prish arsyetimin tim, meqë fola për atë që ndodh përgjithësisht, jo për atë që ndodh rrallë.

Edhe vër re si, në një mënyrë tjetër, ua heq çdo shfajësim, kur thotë se «Drita erdhi në botë». «A e kërkuan vetë», thotë, «a u munduan, a u përpoqën ta gjenin? Vetë Drita erdhi tek ata, e as edhe kështu s'deshën të nxitonin drejt saj.» Edhe në qoftë se ka disa të krishterë që jetojnë keq, do të thosha se ai nuk e thotë këtë për ata që kanë qenë të krishterë qysh në fillim e që kanë trashëguar fenë e vërtetë nga të parët e tyre (megjithëse edhe këta, në pjesën më të madhe, janë lëkundur nga mësimi i drejtë prej jetës së tyre të ligë). Prapë, mendoj se ai tani nuk flet për këta, po për paganët e për hebrenjtë që duhej të kishin ardhur në besimin e drejtë. Sepse ai tregon se asnjë njeri që jeton në gabim s'do të zgjidhte të vinte te e vërteta, po të mos kishte menduar më parë për vete një jetë të drejtë; edhe se asnjë s'do të mbetej në mosbesim, po të mos kishte zgjedhur më parë të ishte gjithnjë i lig.

Mos më thuaj se filani është i përkorë e nuk vjedh; këto, vetëm më vete, s'janë virtyt. Sepse ç'dobi ka, në qoftë se dikush i ka këto gjëra, e prapë është skllav i mendjemadhësisë, e mbetet në gabimin e tij nga frika e shoqërisë së miqve? Kjo nuk është jetesë e drejtë. Skllavi i lavdisë njerëzore s'është më pak mëkatar se kurvari; madje, bën vepra më të shumta e më të rënda se ai. Po më trego ndonjë që është i lirë nga çdo pasion e nga çdo paudhësi e që rri midis paganëve. Nuk mundesh; sepse edhe ata prej tyre që janë mburrur për gjëra të mëdha, e që, siç thonë, e kanë mundur lakminë a grykësinë, kanë qenë, më shumë se gjithë njerëzit, skllevër të lavdisë njerëzore, edhe kjo është shkaku i çdo të keqeje. Kështu edhe hebrenjtë kanë mbetur hebrenj; për këtë arsye Krishti i qortoi e u tha: «Si mund të besoni ju, që merrni lavdi nga njerëzit?» (kap. 5:44).

«Po pse, vallë, nuk foli për këto gjëra me Natanaelin, të cilit i dëshmoi për të vërtetën, as nuk ia zgjati fjalën?» Sepse edhe ai nuk erdhi me aq zell sa Nikodimi. Sepse Nikodimi e bëri këtë punën e vet, edhe kohën që të tjerët e përdornin për prehje, ai e bëri kohë për të dëgjuar; kurse Natanaeli erdhi me nxitjen e një tjetri. E megjithatë, as atë nuk e la Jisui krejt pa fjalë, sepse atij i thotë: «Që tani e tutje do të shihni qiellin e hapur, edhe engjëjt e Perëndisë duke u ngjitur e duke zbritur mbi Birin e njeriut» (kap. 1:51). Po Nikodimit nuk i foli kështu, po bisedoi me të për ikonominë e për jetën e përjetshme, duke iu drejtuar secilit ndryshe e në përshtatje me gjendjen e vullnetit të tij. Natanaelit i mjaftoi të dëgjonte veç kaq, sepse i njihte shkrimet e profetëve edhe nuk ishte aq i druajtur; po, ngaqë Nikodimin e zotëronte ende frika, Krishti nuk ia zbuloi qartë të tërën, po ia tronditi mendjen, që ta dëbonte frikën me frikë, duke shpallur se ai që nuk besonte po gjykohej, edhe se mosbesimi buronte nga një ndërgjegje e ligë. Sepse, ngaqë i jepte fort rëndësi lavdisë nga njerëzit, më shumë se ndëshkimit (Ungjillori thotë: «Shumë nga të parët besuan në të, po për shkak të hebrenjve nuk e rrëfyen», kap. 12:42), pikërisht në këtë pikë e prek Krishti, duke thënë: «S'mund të jetë që ai që nuk beson në mua, të mos besojë për ndonjë shkak tjetër, veç se jeton një jetë të ndyrë». Më tej thotë: «Unë jam Drita» (kap. 8:12), po këtu: «Drita erdhi në botë»; sepse në fillim foli disi errët, po pastaj më qartë. E megjithatë, edhe kështu njeriun e mbajti prapa përfillja për mendimin e të shumtëve, prandaj s'mundi të fliste me guxim ashtu si duhej.

Le t'i ikim, pra, mendjemadhësisë, sepse ky është një pasion më tiranik se çdo tjetër. Prej saj burojnë lakmia dhe dashuria për pasurinë, prej saj urrejtja e luftërat e grindjet; sepse ai që dëshiron më shumë se ç'ka, s'do të mundë kurrë të ndalet, edhe dëshiron jo për ndonjë shkak tjetër, po vetëm nga dashuria e tij për mendjemadhësinë. Sepse, më thuaj, pse kaq shumë veta rrethohen me shumësi eunukësh, me tufa skllevërsh e me shumë madhështi? Jo se u duhet, po që ata që i takojnë t'i bëjnë dëshmitarë të kësaj shfaqjeje të pavend. Po ta presim, pra, këtë, do të vrasim bashkë me kryet edhe gjymtyrët e tjera të ligësisë, edhe s'do të ketë asgjë që të na pengojë të banojmë mbi dhe si të ishte qiell. As nuk i shtyn thjesht ky ves robërit e tij në ligësi, po rri bashkë edhe me virtytet e tyre; edhe kur s'arrin të na nxjerrë krejt jashtë tyre, prapë na shkakton dëm të madh pikërisht kur i ushtrojmë, duke na detyruar të heqim mundin e duke na privuar nga fryti. Sepse ai që, me këtë ndër mend, agjëron, lutet e bën mëshirë, e ka marrë shpërblimin e vet. Ç'mund të jetë më për të ardhur keq se një humbje e tillë: t'i bjerë njeriut të vajtojë veten kot e më kot, e të bëhet gazi i botës, e të humbasë lavdinë nga lart? Sepse ai që i synon të dyja, s'mund t'i fitojë të dyja. Vërtet është e mundur t'i fitosh të dyja, kur nuk i dëshiron të dyja, po vetëm njërën, atë nga qielli; po s'mund t'i fitojë të dyja ai që i lakmon të dyja. Prandaj, po të duam të arrijmë lavdinë, le t'i ikim lavdisë njerëzore, edhe le të dëshirojmë vetëm atë që vjen nga Perëndia; kështu do t'i fitojmë të dyja, edhe njërën edhe tjetrën; të cilat i gëzofshim të gjithë, me anë të hirit dhe të njeridashurisë së Zotit tonë Jisu Krisht, nëpërmjet të cilit e bashkë me të cilin i qoftë lavdia Atit dhe Frymës së Shenjtë, në jetë të jetëve. Amin.