Joani 3:35, 36

«Ati e do Birin, edhe të gjitha i ka dhënë në dorë. Ai që beson në Birin ka jetë të përjetshme, edhe ai që nuk i beson Birit nuk do të shohë jetë; po zemërimi i Perëndisë mbetet mbi të.»

[1.] Në çdo gjë del sa e madhe është dobia e përulësisë. Kështu i kemi çuar mjeshtëritë në përsosmëri, jo duke i mësuar të gjitha përnjëherësh nga mësuesit tanë; kështu kemi ndërtuar qytete, duke i ngritur ngadalë, pak nga pak; kështu e mbajmë jetën tonë. Dhe mos u çudit që kjo gjë ka kaq fuqi në punët e kësaj jete, kur edhe në gjërat shpirtërore mund ta shohësh se e madhe është fuqia e kësaj urtësie. Sepse kështu mundën hebrenjtë të çliroheshin nga idhujtaria e tyre, ngaqë u prinë butësisht dhe pak nga pak, pa dëgjuar që në fillim asgjë të lartë, as për mësimin, as për jetën. Kështu, pas ardhjes së Krishtit, kur erdhi koha për mësime më të larta, apostujt i sollën në besim të gjithë njerëzit pa thënë në fillim asgjë të lartë. Dhe kështu duket se foli edhe Krishti me shumicën në fillim, dhe kështu bëri tani Joani: fliste për të si për një njeri të mrekullueshëm, duke e futur tërthorazi lëndën e lartë.

Për shembull, kur nisi, foli kështu: «Njeriu nuk mund të marrë asgjë prej vetes» (kap. iii. 27); pastaj, si shtoi një shprehje të lartë, duke thënë «Ai që vjen prej qiellit është përmbi të gjithë», e ul përsëri ligjëratën e tij drejt asaj që është e ulët, dhe, ndër shumë të tjera, thotë edhe këtë: se «Perëndia nuk e jep Frymën me masë». Pastaj vazhdon e thotë: «Ati e do Birin, edhe të gjitha i ka dhënë në dorë». Dhe më pas, duke ditur se e madhe është forca e ndëshkimit, dhe se shumica nuk udhëhiqet aq nga premtimi i të mirave sa nga kërcënimi me gjërat e tmerrshme, e mbyll ligjëratën me këto fjalë: «Ai që beson në Birin ka jetë të përjetshme; po ai që nuk i beson Birit nuk do të shohë jetë; po zemërimi i Perëndisë mbetet mbi të». Këtu, përsëri, fjalën për ndëshkimin ia ngarkon Atit, sepse nuk thotë «zemërimi i Birit» (megjithëse Ai është Gjykatësi), po u vë përsipër Atin, duke dashur që kështu t'i trembë edhe më.

«A mjafton, pra», thotë dikush, «të besosh në Birin, që të kesh jetë të përjetshme?» Aspak. Dëgjoje vetë Krishtin që e shpall këtë, kur thotë: «Jo kushdo që më thotë ‹Zot, Zot› do të hyjë në mbretërinë e qiejve» (Mt. vii. 21); edhe blasfemia kundër Frymës mjafton më vete për ta hedhur njeriun në ferr. Po pse flas unë vetëm për një pjesë të mësimit? Edhe sikur njeriu të besojë drejt në Atin, në Birin dhe në Frymën e Shenjtë, po të mos bëjë jetë të drejtë, besimi i tij nuk do t'i vlejë asgjë për shpëtimin. Prandaj, kur Ai thotë «Kjo është jeta e përjetshme, që të të njohin ty, të vetmin Perëndi të vërtetë» (kap. xvii. 3), le të mos mendojmë se njohja për të cilën flitet na mjafton për shpëtim; përveç saj na duhet një jetë dhe sjellje shumë e përpiktë. Sepse, ndonëse këtu tha «Ai që beson në Birin ka jetë të përjetshme», edhe në po atë vend diçka më të fortë (sepse ligjëratën e endi jo vetëm me të mirat, po edhe me të kundërtat e tyre, duke thënë: «Ai që nuk i beson Birit nuk do të shohë jetë, po zemërimi i Perëndisë mbetet mbi të»), prapëseprapë as nga kjo nuk pohojmë se besimi vetëm mjafton për shpëtim. Edhe udhëzimet për të jetuar, të dhëna në shumë vende të Ungjijve, e tregojnë këtë. Prandaj nuk tha «Kjo më vete është jeta e përjetshme», as «Ai që vetëm beson në Birin ka jetë të përjetshme», po me të dyja shprehjet e tregoi këtë: se gjëja e përmban jetën, por, në mos e ndjektë një sjellje e drejtë, do të vijë një ndëshkim i rëndë. Edhe nuk tha «e pret», po «mbetet mbi të», domethënë «kurrë nuk do të largohet prej tij». Sepse, që të mos mendosh se ky «nuk do të shohë jetë» është një vdekje e përkohshme, po të besosh se ndëshkimi është i pandërprerë, e vuri këtë shprehje për të treguar se ai qëndron mbi të vazhdimisht. Edhe këtë e bëri duke i shtyrë me këto fjalë drejt Krishtit. Prandaj nuk ua dha këshillën atyre veçmas, po e bëri të përgjithshme, mënyra që më së miri mund t'i sillte në besim. Sepse nuk tha «po të besoni» dhe «po të mos besoni», po e bëri fjalën të përgjithshme, që fjalët e tij të ishin të lira nga dyshimi. Edhe këtë e bëri më me forcë se Krishti. Sepse Krishti thotë: «Ai që nuk beson, është dënuar tashmë», kurse Joani thotë: «nuk do të shohë jetë, po zemërimi i Perëndisë mbetet mbi të». Me të drejtë; sepse ishte gjë tjetër të fliste dikush për veten, dhe gjë tjetër të fliste një tjetër për të. Do të kishin menduar se Krishti i thoshte shpesh këto gjëra nga vetëdashuria, dhe se ishte mburravec; po Joani ishte i pastër nga çdo dyshim. Edhe në qoftë se më vonë edhe Krishti përdori shprehje më të forta, kjo ndodhi kur ata kishin nisur të kishin një mendim të lartë për të.

Kap. IV. Vargu 1, 2, 3. «Kur, pra, e mori vesh Jisui se farisenjtë kishin dëgjuar që Jisui bënte dhe pagëzonte më shumë nxënës se Joani, (ndonëse Jisui vetë nuk pagëzonte, po nxënësit e tij,) e la Judenë dhe u nis përsëri për në Galile.»

Ai në të vërtetë nuk pagëzonte, po ata që e përcollën lajmin, ngaqë donin t'i ndieznin dëgjuesit në smirë, kështu e treguan. «Pse, pra, ‹u largua›?» Jo nga frika, po për t'ua hequr ligësinë dhe për t'ua zbutur smirën. Ai vërtet mund t'i frenonte kur i sulën, po këtë nuk donte ta bënte vazhdimisht, që të mos vihej në dyshim ikonomia e mishit. Sepse, po të ishte kapur dhe shpëtuar shpesh, kjo do të ngjallte dyshim te shumëkush; prandaj, në pjesën më të madhe, ai i rregullon punët më fort si njeri. Dhe, ashtu si donte të besohej se ishte Perëndi, po ashtu edhe se, duke qenë Perëndi, mbante mishin; prandaj edhe pas Ngjalljes i tha nxënësit: «Prekmëni dhe shihni, sepse fryma nuk ka mish e eshtra» (Llk. xxiv. 39); prandaj edhe e qortoi Pjetrin, kur ky tha: «Larg qoftë prej teje, kjo nuk do të të ndodhë» (Mt. xvi. 22). Kaq shumë e kishte për zemër këtë çështje.

[2.] Sepse kjo nuk është pjesë e vogël e mësimeve të Kishës; është pika kryesore e shpëtimit që u punua për ne; me anë të saj u krye gjithçka dhe pati mbarësi, sepse kështu u zgjidhën vargonjtë e vdekjes, u hoq mëkati, u shfuqizua mallkimi dhe u futën në jetën tonë dhjetë mijë bekime. Prandaj ai e donte veçanërisht që të besohej ikonomia, si rrënja dhe burimi i të mirave të panumërta për ne.

Megjithatë, ndonëse vepronte kështu për sa i përket njerëzisë së tij, nuk lejoi që hyjnia e tij të mbulohej. Dhe kështu, pas largimit të tij, përdori përsëri të njëjtën gjuhë si më parë. Sepse nuk shkoi në Galile kot më kot, po për të kryer disa çështje të rëndësishme, ato ndër samaritanët; as nuk i rregulloi këto punë thjesht, po me urtësinë që i takonte, ashtu që të mos u linte hebrenjve asnjë shkas, qoftë edhe për një shfajësim të paturpshëm për veten. Dhe këtë e tregon Ungjillori kur thotë:

Vargu 4. «Edhe duhej të kalonte nëpër Samari.»

Duke treguar se këtë e bëri si punë anësore të udhëtimit. Kështu bënë edhe apostujt; sepse, ashtu si ata, kur i përndoqën hebrenjtë, shkuan te johebrenjtë, po ashtu edhe Krishti, kur e dëbuan hebrenjtë, mori atëherë në dorë samaritanët, siç bëri edhe në rastin e gruas sirofenikase. Edhe kjo u bë që t'u pritej hebrenjve çdo mbrojtje, dhe që të mos mund të thoshin: «Na la ne dhe shkoi te të parrethprerët». Prandaj edhe nxënësit, duke u shfajësuar, thanë: «Ishte e nevojshme që Fjala e Perëndisë t'ju thuhej më parë juve; po, meqë e gjykoni veten të padenjë për jetën e përjetshme, ja, ne po kthehemi nga johebrenjtë» (Veprat xiii. 46). Edhe Ai vetë thotë përsëri: «Nuk kam ardhur veçse te delet e humbura të shtëpisë së Israilit» (Mt. xv. 24); dhe përsëri: «Nuk është mirë të marrësh bukën e fëmijëve dhe t'ua hedhësh qenve». Po, kur e dëbuan, ata i hapën një derë johebrenjve. Megjithatë, te johebrenjtë nuk erdhi haptazi, po kalimthi. Kalimthi, pra,

Vargu 5, 6. «Vjen në një qytet të Samarisë, që quhet Sihar, pranë asaj cope toke që Jakobi ia dha të birit, Josifit. Edhe aty ishte pusi i Jakobit.»

Pse është kaq i saktë Ungjillori për vendin? Që, kur ta dëgjosh gruan të thotë «Jakobi, ati ynë, na e dha këtë pus», të mos të duket e çuditshme. Sepse ky ishte vendi ku Levi dhe Simeoni, të zemëruar për shkak të Dinës, bënë atë kërdi të egër. Edhe ia vlen të tregojmë prej cilash burime u përbënë samaritanët, meqë gjithë ky vend quhet Samari. Nga e morën, pra, emrin? Mali quhej ‹Somor› nga i zoti i tij (1 Mbretërve xvi. 24); siç thotë edhe Isaia: «edhe kreu i Efraimit është Somoron» (Isaia vii. 9, sipas të Shtatëdhjetëve); po banorët nuk quheshin ‹samaritanë›, po ‹israilitë›. Po, me kalimin e kohës, e fyen Perëndinë, dhe në mbretërimin e Pekës u ngjit Tiglat-Pileseri, mori shumë qytete, u vërsul mbi Elën dhe, si e vrau, ia dha mbretërinë Oseas (2 Mbretërve xv. 29). Kundër tij erdhi Salmanasari, mori qytete të tjera dhe i nënshtroi e i bëri haraçpagues (2 Mbretërve xvii. 3). Në fillim iu nënshtrua, po pastaj ngriti krye kundër sundimit asirian dhe iu hodh aleancës me etiopianët. Asiriani e mori vesh këtë dhe, si u bëri luftë e ua shkatërroi qytetet, nuk e la më kombin të rrinte aty, sepse dyshonte se do të ngrinin krye (2 Mbretërve xvii. 4). Po i shpuri në Vavilon dhe te medët dhe, si solli andej kombe nga vende të ndryshme, i vendosi në Samari, që sundimi i tij të ishte i sigurt për të ardhmen, duke e zënë vendin populli i vet. Pas kësaj, Perëndia, duke dashur të tregonte se nuk i kishte braktisur hebrenjtë nga dobësia, po për shkak të mëkateve të atyre që u braktisën, dërgoi luanë kundër të huajve, të cilët e shkretuan gjithë kombin e tyre. Këto i treguan mbretit, dhe ai dërgoi një prift për t'u dhënë atyre ligjet e Perëndisë. Prapëseprapë as kështu nuk hoqën dorë krejt nga paperëndishmëria e tyre, po vetëm përgjysmë. Po, me kalimin e kohës, ata nga ana e tyre i braktisën idhujt dhe adhuruan Perëndinë. Edhe kur punët ishin në këtë gjendje, hebrenjtë, si u kthyen, që atëherë e tutje mbajtën një ndjenjë smire ndaj tyre, si të huaj e armiq, dhe i quajtën nga emri i malit ‹samaritanë›. Për këtë arsye kishte edhe jo pak përçarje midis tyre. Samaritanët nuk i përdornin gjithë Shkrimet, po pranonin vetëm shkrimet e Moisiut, dhe nuk i çmonin edhe aq ato të profetëve. Megjithatë, ata ishin të etur të fusnin veten në fisin fisnik të hebrenjve, mburreshin me Abrahamin dhe e quanin paraardhësin e tyre, si njeri prej Kaldeje; edhe Jakobin e quanin atin e tyre, si pasardhës të tij. Po hebrenjtë i urrenin ata, si edhe gjithë kombet e tjera. Prandaj ia hidhnin këtë Krishtit në fytyrë, duke thënë: «Ti je samaritan edhe ke djall» (kap. viii. 48). Edhe për këtë arsye, në shëmbëlltyrën e njeriut që zbriste nga Jerusalemi në Jeriko, Krishti bën që ai njeri që i tregoi mëshirë të jetë ‹samaritan› (Llk. x. 33), dikush që prej tyre çmohej si i ulët, i përbuzur dhe i neveritshëm. Edhe në rastin e dhjetë lebrozëve, njërin e quan ‹të huaj› për këtë arsye, (sepse ‹ishte samaritan›,) dhe ua dha nxënësve porosinë me këto fjalë: «Mos shkoni në udhë johebrenjsh, edhe mos hyni në ndonjë qytet samaritanësh» (Mt. x. 5).

[3.] Ungjillori nuk na e kujtoi Jakobin thjesht për të përshkruar vendin, po për të treguar se hedhja poshtë e hebrenjve kishte ndodhur qëmoti. Sepse, në kohën e etërve të tyre, këtë tokë e zotëronin këta hebrenj, jo samaritanët; dhe pikërisht ato prona që etërit e tyre i kishin fituar kur nuk ishin të tyret, ata i humbën kur ishin të tyret, nga plogështia dhe shkeljet e tyre. Kaq e vogël është dobia e paraardhësve të shkëlqyer, në mos u ngjajtë atyre pasardhësit. Për më tepër, të huajt, sapo provuan vetëm luanët, u kthyen menjëherë te adhurimi i drejtë i hebrenjve, kurse këta, edhe pas kaq vuajtjesh, as kështu nuk erdhën në vete.

Në këtë vend erdhi tani Krishti, duke hedhur poshtë përherë jetën e ngeshme dhe të butë, dhe duke shfaqur një jetë të mundimshme dhe punëtore. Nuk përdor asnjë kafshë për ta bartur, po ecën kaq gjatë pa pushim, sa edhe lodhet nga udhëtimi. Edhe këtë e mëson gjithnjë, që njeriu të punojë për veten, të rrojë pa gjëra të tepërta dhe të mos ketë shumë nevoja. Madje, aq shumë do që ne të shkëputemi nga gjërat e tepërta, sa e privon veten edhe nga shumë gjëra të nevojshme. Prandaj tha: «Dhelprat kanë strofulla, edhe zogjtë e qiellit kanë fole, po Biri i Njeriut nuk ka ku ta mbështesë kokën» (Mt. viii. 20). Prandaj e kalonte pjesën më të madhe të kohës nëpër male dhe nëpër shkretëtira, jo vetëm ditën, po edhe natën. Edhe këtë e shpalli Davidi kur tha: «Do të pijë nga përroi udhës» (Psalmi cx. 7), duke treguar me këtë jetesën e tij të kursyer. Edhe këtë e tregon Ungjillori në këtë vend.

Vargu 6, 7, 8. «Jisui, pra, i lodhur nga udhëtimi, u ul kështu pranë pusit; edhe ishte afërsisht ora e gjashtë. Vjen një grua samaritane të nxjerrë ujë. Jisui i thotë: Më jep të pi. Sepse nxënësit e tij kishin shkuar në qytet të blinin ushqim.»

Prej kësaj mësojmë gjallërinë e tij në udhëtim, shpërfilljen e tij ndaj ushqimit, dhe se si e trajtonte atë si një gjë me pak rëndësi. Kështu edhe nxënësit u mësuan të mbanin po atë qëndrim vetë; sepse nuk morën me vete asnjë ushqim për udhë. Edhe këtë e shpall një tjetër Ungjillor, kur thotë se, kur u foli për ‹majanë e farisenjve› (Mt. xvi. 6), ata menduan se ishte ngaqë nuk kishin marrë bukë; edhe kur i paraqet duke këputur kallinjtë e grurit e duke ngrënë (Mt. xii. 1), dhe kur thotë se Jisui shkoi te fiku nga uria (Mt. xxi. 18), kjo s'është për gjë tjetër, veçse për të na mësuar me të gjitha këto ta përbuzim barkun dhe të mos mendojmë se shërbimit të tij duhet t'i kushtohemi me ankth. Vështroji, për shembull, se këtu as morën gjë me vete, as u morën me këtë që në agim e në pjesën e hershme të ditës, ngaqë s'kishin marrë gjë, po blenë ushqim atëherë kur gjithë njerëzit e tjerë ishin duke ngrënë. Jo si ne, që, sapo çohemi nga shtrati, merremi me këtë para çdo gjëje, thërrasim kuzhinierë e shërbëtorë, japim urdhrat tanë me gjithë zell, dhe pastaj u përvishemi punëve të tjera, duke parapëlqyer gjërat e kësaj bote para atyre shpirtërore, duke i çmuar si të nevojshme ato gjëra që duhej t'i kishim quajtur me pak rëndësi. Prandaj gjithçka është në rrëmujë. Ne, përkundrazi, duhet që, si t'i çmojmë shumë gjërat shpirtërore dhe si t'i kryejmë ato, atëherë t'u përvishemi të tjerave.

Edhe në këtë vend nuk tregohet vetëm mundimi i tij, po edhe çlirimi i tij nga mendjemadhësia; jo thjesht ngaqë u lodh, as ngaqë u ul buzë udhës, po ngaqë mbeti fill i vetëm, kur nxënësit u ndanë prej tij. E prapë ishte në dorë të tij, po të donte, ose të mos i dërgonte të gjithë larg, ose, kur ata iknin, të kishte shërbëtorë të tjerë. Po nuk deshi; sepse kështu i mësonte nxënësit e tij ta shkelnin nën këmbë çdo mendjemadhësi.

«Ç'gjë e çuditshme», thotë dikush, «po të ishin ata të matur në dëshirat e tyre, kur ishin peshkatarë dhe bërës çadrash?» Po! Peshkatarë dhe bërës çadrash ishin; po brenda një çasti ishin ngjitur gjer në lartësinë e qiellit, dhe ishin bërë më të nderuar se gjithë mbretërit e tokës, të çmuar të denjë të bëheshin shokët e Zotit të botës dhe të ndiqnin Atë që të gjithë e shihnin me nderim të thellë. Edhe këtë e dini, se pikërisht ata njerëz që janë me prejardhje të përulur, sa herë që fitojnë emër, aq më lehtë ngrihen në marrëzi, sepse s'dinë fare si ta mbajnë nderin e papritur. Prandaj, duke i frenuar në përulësinë e tyre të tashme, i mësoi të ishin gjithnjë të matur dhe të mos kërkonin kurrë që ndokush t'u shërbente.

«Ai, pra», thotë Ungjillori, «i lodhur nga udhëtimi, u ul kështu pranë pusit.»

A e sheh se të ndenjurit e tij ishte nga lodhja? nga vapa? nga pritja e nxënësve? Ai vërtet e dinte se ç'do të ndodhte ndër samaritanët, po nuk erdhi kryesisht për këtë; megjithatë, ndonëse nuk erdhi për këtë, nuk i takonte të hidhte poshtë gruan që i erdhi, kur ajo shfaqi një dëshirë të tillë për të mësuar. Hebrenjtë, edhe kur Ai po vinte tek ata, e dëbuan; ata të johebrenjve, kur Ai po shkonte drejt një ane tjetër, e tërhoqën drejt vetes. Ata e kishin smirë, këta besuan në të. Ata zemëroheshin me të, këta e nderonin dhe e adhuronin. Ç'të bënte, pra? A të linte pas dore shpëtimin e kaq vetave, të përzinte një zell kaq fisnik? Kjo do të ishte e padenjë për njerëzdashjen e tij. Prandaj e rregulloi gjithë çështjen që kishte para me urtësinë që i shkonte. U ul, duke çlodhur trupin dhe duke e freskuar pranë burimit; sepse ishte pikërisht mesi i ditës, siç e ka shpallur Ungjillori, kur thotë:

«Ishte afërsisht ora e gjashtë.»

U ul «kështu». Ç'do të thotë «kështu»? Jo mbi një fron, jo mbi një jastëk, po thjesht, ashtu si ishte, përdhe.

Vargu 7. «Vjen një grua samaritane të nxjerrë ujë.»

[4.] Vër re se si tregon që gruaja doli për një qëllim tjetër, duke i mbyllur në çdo mënyrë gojën kundërshtimit të paturpshëm të hebrenjve, që askush të mos thoshte se Ai vepronte kundër urdhrit të vet, kur i porosiste nxënësit të mos hynin në asnjë qytet samaritanësh, e prapë bisedonte me samaritanë (Mt. x. 5). Prandaj Ungjillori ka vënë:

Vargu 8. «Sepse nxënësit e tij kishin shkuar në qytet të blinin ushqim.»

Duke sjellë shumë arsye për bisedën e tij me të. Ç'bën gruaja? Kur dëgjoi «Më jep të pi», me shumë mençuri e bën fjalën e Krishtit rast për një pyetje, dhe thotë:

Vargu 9. «Si ka që ti, që je hebre, kërkon të pish prej meje, që jam grua samaritane? Sepse hebrenjtë nuk kanë të bëjnë me samaritanët.»

Po nga e mori me mend se Ai ishte hebre? Ndoshta nga veshja e tij dhe nga e folmja. Vër re, të lutem, sa e kujdesshme ishte gruaja. Po të kishte nevojë për kujdes, kishte nevojë Jisui, jo ajo. Sepse nuk thotë «Samaritanët nuk kanë të bëjnë me hebrenjtë», po «Hebrenjtë nuk i pranojnë samaritanët». E megjithatë, ndonëse vetë e pafajshme, kur mendoi se një tjetër po binte në faj, as kështu nuk heshti, po ndreqi, siç mendonte ajo, atë që po bëhej në kundërshtim me ligjin. Ndoshta dikush mund të pyesë si ka që Jisui i kërkoi të pinte, kur ligji nuk e lejonte. Po të përgjigjet dikush se ishte ngaqë e dinte që më parë se ajo nuk do t'i jepte, atëherë, pikërisht për këtë, nuk duhej të kishte kërkuar. Ç'mund të themi, pra? Se hedhja poshtë e rregullave të tilla ishte tashmë gjë pa rëndësi për të; sepse Ai që i nxiti të tjerët t'i hiqnin ato, aq më shumë do t'i kalonte vetë. «Nuk e ndyn njeriun», thotë, «ajo që hyn, po ajo që del» (Mt. xv. 11). Edhe kjo bisedë me gruan do të ishte një akuzë jo e vogël kundër hebrenjve. Sepse shpesh i tërhoqi ata drejt vetes, me fjalë e me vepra, po ata nuk deshën t'ia vinin veshin; kurse vër re se si ajo mbahet nga një lutje e thjeshtë. Sepse Ai ende nuk kishte hyrë në kryerjen e kësaj pune, as në atë udhë, e prapë, po t'i vinte dikush, nuk e pengonte. Edhe nxënësve u tha kështu: «Mos hyni në asnjë qytet samaritanësh». Nuk tha: «Edhe, kur të vijnë tek ju, hidhini poshtë»; kjo do të kishte qenë fort e padenjë për njerëzdashjen e tij. Prandaj iu përgjigj gruas dhe i tha:

Vargu 10. «Po të njihje dhuratën e Perëndisë, edhe kush është ai që të thotë ‹Më jep të pi›, ti do t'i kishe kërkuar atij, edhe ai do të të kishte dhënë ujë të gjallë.»

Së pari tregon se ajo është e denjë të dëgjojë e të mos lihet pas dore, dhe pastaj e zbulon veten. Sepse ajo, sapo e mësoi kush ishte Ai, do t'i vinte veshin dhe do t'i kushtonte kujdes menjëherë; gjë që s'mund të thuhet për hebrenjtë, sepse ata, kur e mësuan, nuk i kërkuan gjë, as nuk deshën të mësonin ndonjë gjë të dobishme, po e fyen dhe e dëbuan. Po kur gruaja i dëgjoi këto fjalë, vër re me sa butësi përgjigjet:

Vargu 11. «Zot, ti nuk ke as me se të nxjerrësh ujë, edhe pusi është i thellë; nga e ke, pra, atë ujë të gjallë?»

Ai tashmë e ka ngritur atë nga mendimi i saj i ulët për të, dhe nga të menduarit se Ai është njeri i zakonshëm. Sepse jo pa arsye e quan këtu «Zot», po duke i dhënë nder të lartë. Se i tha këto fjalë për ta nderuar, duket qartë nga ç'thuhet më pas, sepse ajo as qeshi, as u tall, po dyshoi për një çast. Edhe mos u çudit që nuk i kuptoi të gjitha menjëherë, sepse as Nikodimi s'i kuptoi. Ç'thotë ai? «Si mund të bëhen këto?», dhe përsëri: «Si mund të lindë njeriu kur është plak?», dhe përsëri: «A mund të hyjë për së dyti në barkun e së ëmës e të lindë?» Po kjo grua më me nderim: «Zot, ti nuk ke as me se të nxjerrësh ujë, edhe pusi është i thellë; nga e ke, pra, atë ujë të gjallë?» Krishti tha një gjë, dhe ajo mendoi tjetër, pa dëgjuar asgjë përtej fjalëve, e paaftë ende të ngjizte ndonjë mendim të lartë. E prapë, po të kishte folur me nxitim, do të kishte mundur të thoshte: «Po ta kishe atë ujë të gjallë, nuk do të më kërkoje mua, po do të kishe siguruar më mirë për veten. Ti s'je veçse një mburravec». Po ajo s'tha asgjë të tillë; përgjigjet me shumë butësi, si në fillim, si më pas. Sepse në fillim thotë: «Si ka që ti, që je hebre, kërkon të pish prej meje?»; nuk thotë, si t'i fliste një të huaji dhe një armiku: «Larg qoftë të të jap ty, që je armik dhe i huaj për kombin tonë». Edhe pastaj përsëri, kur e dëgjoi të thoshte fjalë të mëdha, gjë që i mërzit më së shumti armiqtë, nuk u tall, as nuk e përqeshi; po ç'thotë?

Vargu 12. «Mos je ti më i madh se ati ynë Jakobi, që na e dha pusin, edhe piu prej tij vetë, edhe bijtë e tij, edhe bagëtitë e tij?»

Vër re si e fut veten në fisin fisnik të hebrenjve. Sepse ajo që thotë është diçka e këtij lloji: «Jakobi e përdori këtë ujë dhe s'kishte gjë më të mirë të na jepte». Edhe këtë e tha duke treguar se, që nga përgjigjja e parë e Krishtit, kishte ngjizur një mendim të madh e të lartë; sepse me fjalët «piu prej tij vetë, edhe bijtë e tij, edhe bagëtitë e tij» nuk nënkupton gjë tjetër, veçse se kishte njëfarë kuptimi për një Ujë më të mirë, po që kurrë nuk e gjeti, as nuk e njohu qartë. Që të shpjegohet më qartë ç'do të thotë, kuptimi i fjalëve të saj është ky: «Ti nuk mund të pohosh se Jakobi na e dha këtë pus, e vetë përdorte një tjetër; sepse ai dhe bijtë e tij pinë prej këtij, gjë që nuk do ta kishin bërë, po të kishin një tjetër më të mirë. Tani, ujin e këtij pusi nuk e ke në dorë të ma japësh, dhe nuk mund të kesh një tjetër më të mirë, veç po të rrëfesh se je më i madh se Jakobi. Nga e ke, pra, atë ujë që premton se do të na japësh?» Hebrenjtë nuk bisedonin me të kaq butë, e prapë Ai u foli për të njëjtën gjë, duke përmendur një ujë të tillë, po ata s'nxorën asnjë dobi; dhe kur përmendi Abrahamin, ata madje u përpoqën ta vrisnin me gurë. Jo kështu i afrohet kjo grua; po me shumë butësi, në mes të vapës, në mesditë, me shumë durim thotë dhe dëgjon çdo gjë, dhe as që i shkon në mend ajo që hebrenjtë me shumë gjasë do të kishin pohuar, se «Ky është i çmendur dhe s'është në vete: më ka lidhur pas këtij burimi e pusi, pa më dhënë asgjë, po vetëm duke përdorur fjalë të mëdha»; jo, ajo duron dhe këmbëngul derisa gjen atë që kërkon.

[5.] Në qoftë se tani një grua samaritane është kaq e zellshme të mësojë diçka të dobishme, në qoftë se qëndron pranë Krishtit, ndonëse ende s'e njeh, ç'falje do të fitojmë ne, që edhe e njohim, dhe nuk ndodhemi pranë një pusi, as në një vend të shkretë, as në mesditë, as nën rrezet përvëluese të diellit, po në mëngjes dhe nën një çati si kjo, duke gëzuar hije e rehati, e prapë s'durojmë dot të dëgjojmë asgjë nga ç'thuhet, po lodhemi prej saj? Jo e tillë ishte ajo grua; aq shumë ishte marrë me fjalët e Jisuit, sa thirri edhe të tjerë t'i dëgjonin. Hebrenjtë, përkundrazi, jo vetëm që nuk thirrën, po edhe i penguan e i ndaluan ata që donin të vinin tek Ai, duke thënë: «Shih, a besoi ndonjë nga të parët në të? Po ky popull, që nuk e njeh Ligjin, është i mallkuar». Le ta marrim, pra, shembull këtë grua samaritane; le të bashkëbisedojmë me Krishtin. Sepse edhe tani Ai qëndron në mesin tonë, duke na folur me anë të profetëve dhe të nxënësve; le të dëgjojmë e le të bindemi. Deri kur do të rrojmë kot e më kot? Sepse të mos bësh atë që i pëlqen Perëndisë do të thotë të rrosh kot, ose më mirë jo thjesht kot, po për dëmin tonë; sepse, kur ta kemi shpenzuar kohën që na është dhënë pa asnjë qëllim të mirë, do të ikim nga kjo jetë për të vuajtur ndëshkimin më të rëndë për shpërdorimin tonë të pavend. Sepse kurrë s'mund të ndodhë që një njeri që ka marrë para për të tregtuar, e pastaj i ka ngrënë, t'i kërkohet llogari nga ai që ia besoi; kurse ai që ka shpenzuar kot një jetë si kjo, të shpëtojë nga ndëshkimi. Nuk ishte për këtë që Perëndia na solli në këtë jetë të tashme dhe fryu në ne një shpirt, që ta përdorim vetëm kohën e tashme, po që të gjitha punët tona t'i bëjmë me sytë nga jeta që do të vijë. Gjërat e paarsyeshme janë të dobishme vetëm për jetën e tashme; po ne kemi një shpirt të pavdekshëm, që të përdorim çdo mjet për t'u përgatitur për atë jetë tjetër. Sepse, po të pyesë dikush ç'dobi kanë kuajt, gomarët, qetë e kafshë të tjera të tilla, do t'i themi se s'është gjë tjetër, veçse t'i shërbejnë jetës së tashme; po kjo s'mund të thuhet për ne: gjendja jonë më e mirë është ajo që vjen pas ikjes sonë prej këtej; dhe duhet të bëjmë gjithçka që të shndritim atje, që të bashkohemi me korin e engjëjve dhe të qëndrojmë përpara Mbretit vazhdimisht, në shekuj pa mbarim. Prandaj shpirti është i pavdekshëm, dhe trupi do të jetë i pavdekshëm gjithashtu, që të gëzojmë të mirat që s'kanë mbarim. Po, në qoftë se, kur të mirat qiellore të ofrohen, ti mbetesh i gozhduar pas tokës, mendo ç'fyerje i bëhet Bamirësit tënd, kur Ai të zgjat gjërat e larta, e ti, pa i çmuar fort, zgjedh tokën në vend të tyre. Prandaj, i përbuzur prej teje, të ka kërcënuar me ferrin, që të mësosh prej andej nga sa të mira e privon veten. Perëndia dhëntë që askush të mos e provojë atë ndëshkim, po që, si t'i kemi pëlqyer Krishtit, të fitojmë të mirat e përjetshme, me anë të hirit dhe njerëzdashjes së Zotit tonë Jisu Krisht; të cilit, bashkë me Atin dhe Frymën e Shenjtë, i qoftë lavdia, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.