Joani 4:13, 14

«Jisui u përgjigj dhe i tha: ‹Kushdo që pi nga ky ujë do të ketë etje përsëri; po kush të pijë nga uji që do t'i jap unë, nuk do të ketë etje kurrë; po uji që do t'i jap unë do të bëhet tek ai burim uji që gufon në jetë të përjetshme.›»

[1.] Shkrimi e quan hirin e Frymës herë «zjarr», herë «ujë», duke treguar se këta emra nuk përshkruajnë thelbin e saj, po veprimin e saj; sepse Fryma, duke qenë e padukshme dhe e thjeshtë, nuk mund të përbëhet prej substancash të ndryshme. Njërin prej tyre e shpall Joani, kur thotë kështu: «Ai do t'ju pagëzojë me Frymën e Shenjtë dhe me zjarr» (Mt. 3:11); tjetrin e shpall Krishti: «Nga barku i tij do të rrjedhin lumenj uji të gjallë» (Jn. 7:38). «Po këtë», thotë Joani, «e tha për Frymën, që do ta merrnin ata.» Kështu edhe kur bisedon me gruan, Frymën e quan ujë; sepse thotë: «Kush të pijë nga uji që do t'i jap unë, nuk do të ketë etje kurrë.» E quan pra me emrin «zjarr», për të lënë të kuptohet vetia nxitëse e ngrohëse e hirit dhe fuqia që ka për të shkatërruar shkeljet; kurse me emrin «ujë», për të treguar pastrimin që sjell ai dhe freskinë e madhe që u jep mendjeve që e pranojnë. Dhe me të drejtë; sepse e bën shpirtin e gatshëm si një kopsht të dendur me gjithfarë pemësh të frytshme e gjithnjë të lulëzuara, pa e lënë të bjerë as në ligështi, as në kurthet e Satanait, edhe shuan gjithë shigjetat e zjarrta të të ligut.

Vini re, ju lutem, urtësinë e Krishtit, sa butë e udhëheq gruan; sepse nuk i tha që në fillim: «Po ta dije se kush është ai që të thotë: Më jep të pi», po e la më parë të kishte rastin ta quante «hebre», edhe, pasi e solli nën fajin se e kishte quajtur kështu, atëherë, duke e hedhur poshtë akuzën, i thotë: «Po ta dije se kush është ai që të thotë: Më jep të pi, do t'i kishe kërkuar ti atij.» Edhe pasi e detyroi me premtimet e tij të mëdha të përmendte patriarkun, e lejon kështu gruan të shohë qartë, dhe pastaj, kur ajo kundërshton: «A je ti më i madh se ati ynë Jakobi?», nuk thotë: «Po, jam më i madh» (sepse do të dukej sikur mburrej, meqë prova ende nuk kishte dalë), po e arrin këtë pikërisht me atë që thotë. Sepse nuk tha thjesht: «Do të të jap ujë», po, pasi kishte lënë më parë mënjanë ujin që dha Jakobi, e lartëson ujin që jep ai vetë, duke dashur të tregojë, nga vetë natyra e dhuratave, sa i madh është dallimi e largesa midis atyre që i japin, dhe sa më i lartë qëndron ai se patriarku. «Në qoftë se», thotë ai, «e çmon Jakobin sepse të dha këtë ujë, ç'do të thuash po të të jap unë një ujë shumë më të mirë se ky? Ti vetë ke qenë e para që pohove se jam më i madh se Jakobi, kur më kundërshtove dhe pyete: ‹A je ti më i madh se Jakobi, që premton të më japësh ujë më të mirë?› Po ta marrësh atë ujë, me siguri do të pohosh se jam më i madh.» A e sheh gjykimin e drejtë të gruas, që nxjerr vendimin nga faktet, edhe për patriarkun, edhe për Krishtin? Hebrenjtë nuk vepruan kështu; kur e panë madje të dëbonte demonët, jo vetëm që nuk e quajtën më të madh se patriarku, po thanë madje se kishte demon. Jo kështu gruaja: ajo e nxjerr mendimin andej nga do Krishti, nga dëshmia që sjellin veprat e tij. Sepse me anë të tyre ai e vërteton veten, kur thotë: «Në qoftë se nuk bëj veprat e Atit tim, mos më besoni; po në qoftë se i bëj, edhe sikur të mos më besoni mua, u besoni veprave.» (Kap. 10:37, 38.) Dhe kështu gruaja vjen te besimi.

Prandaj edhe ai, pasi dëgjoi: «A je ti më i madh se ati ynë Jakobi?», e lë Jakobin dhe flet për ujin, duke thënë: «Kushdo që pi nga ky ujë do të ketë etje përsëri»; edhe e bën krahasimin, jo për të përçmuar njërin, po për të treguar epërsinë e tjetrit; sepse nuk thotë se «ky ujë nuk vlen», as se «është i ulët e i përçmueshëm», po thotë atë që dëshmon edhe vetë natyra: «Kushdo që pi nga ky ujë do të ketë etje përsëri; po kush të pijë nga uji që do t'i jap unë, nuk do të ketë etje kurrë.» Gruaja e kishte dëgjuar më parë për «ujin e gjallë» (v. 10), po nuk e kishte marrë vesh kuptimin. Meqë quhet «i gjallë» ai ujë që rrjedh pa pushim dhe që gufon pandërprerë nga burime të pandalura, ajo mendoi se bëhej fjalë për këtë ujë. Prandaj ai e sqaron këtë më qartë me këto fjalë, duke vendosur me anë të një krahasimi epërsinë (e ujit që do të japë). Ç'thotë pra? «Kush të pijë nga uji që do t'i jap unë, nuk do të ketë etje kurrë.» Kjo, edhe ajo që u tha më pas, e tregoi veçanërisht epërsinë, sepse uji lëndor nuk ka asnjë nga këto veti. Edhe ç'vjen më pas? «Do të bëhet tek ai burim uji që gufon në jetë të përjetshme.» Sepse, ashtu si atë që ka një burim brenda vetes nuk mund ta zërë kurrë etja, kështu as atë që ka këtë ujë nuk mund ta zërë.

Gruaja besoi menjëherë, duke u treguar shumë më e urtë se Nikodimi, edhe jo vetëm më e urtë, po edhe më trime. Sepse ai, kur dëgjoi dhjetë mijë gjëra të tilla, as ftoi të tjerë ta dëgjonin, as foli vetë haptas; kurse ajo tregoi vepra apostulli: u predikoi Ungjillin të gjithëve, i thirri te Jisui dhe tërhoqi një qytet të tërë drejt tij. Nikodimi, kur dëgjoi, tha: «Si mund të bëhen këto gjëra?» Edhe kur Krishti i vuri përpara një shëmbëllim të qartë, atë të «erës», ai as atëherë nuk e pranoi fjalën. Po jo kështu gruaja: në fillim dyshoi, po pastaj, kur e mori fjalën jo me anë të ndonjë prove të rregullt, po thjesht si një pohim, nxitoi menjëherë ta përqafonte. Sepse, kur Krishti tha: «Do të bëhet tek ai burim uji që gufon në jetë të përjetshme», gruaja menjëherë thotë:

Vargu 15. «Më jep këtë ujë, që të mos kem etje, as të vij këtu për të nxjerrë ujë.»

A e sheh se si ngjitet pak nga pak deri te mësimet më të larta? Në fillim e mori për ndonjë hebre që shkelte Ligjin; pastaj, kur ai e hodhi poshtë atë akuzë (sepse duhej që ai që do t'i mësonte gjëra të tilla të mos ishte nën dyshim), pasi dëgjoi për «ujin e gjallë», mendoi se bëhej fjalë për ujë lëndor; mandej, pasi mësoi se fjalët ishin shpirtërore, besoi se ai ujë mund të hiqte nevojën që shkakton etja, po nuk e dinte ende se ç'mund të ishte kjo; ende dyshonte, duke e quajtur vërtet diçka më lart se sendet lëndore, po pa e ditur saktë se ç'ishte. Po tani, pasi arriti një kuptim më të qartë, ndonëse ende nuk e rrokte të tërën (sepse thotë: «Më jep këtë ujë, që të mos kem etje, as të vij këtu për të nxjerrë ujë»), për çastin e vë atë përpara Jakobit. «Sepse», thotë ajo, «nuk kam nevojë për këtë pus, po të marr prej teje atë ujë.» A e sheh se si e vë atë përpara patriarkut? Kjo është vepër e një shpirti me gjykim të drejtë. Ajo kishte treguar sa mendim të lartë kishte për Jakobin; po kur pa Një më të mirë se ai, nuk u mbajt pas mendimit që kishte pasur më parë. Kështu, kjo grua nuk ishte as prej natyre e prirur të pranonte kollaj (nuk e priti pa kujdes atë që i thuhej, si mund ta kishte bërë këtë, kur pyeti me aq saktësi?), po as e pabindur, as grindavece, dhe këtë e tregoi me kërkesën e saj. Megjithatë, hebrenjve dikur u tha: «Kush të hajë nga mishi im nuk do të ketë kurrë uri, edhe ai që beson tek unë nuk do të ketë etje kurrë» (kap. 6:35); po ata jo vetëm që nuk besuan, po u ofenduan me të. Gruaja nuk pati asnjë ndjenjë të tillë: qëndron aty e kërkon. Hebrenjve u tha: «Ai që beson tek unë nuk do të ketë etje kurrë»; po jo kështu gruas, po me fjalë më lëndore: «Ai që pi nga ky ujë nuk do të ketë etje kurrë.» Sepse premtimi fliste për gjëra shpirtërore e të padukshme. Prandaj, pasi ia ngriti mendjen me premtimet e veta, ai qëndron ende te shprehjet shqisore, sepse ajo nuk mund ta kuptonte ende shprehjen e saktë të gjërave shpirtërore. Sepse, po të kishte thënë: «Po të besosh tek unë, nuk do të kesh etje», ajo nuk do ta kishte kuptuar fjalën e tij, meqë nuk e dinte se kush mund të ishte ai që i fliste, as për ç'lloj etjeje po fliste. Përse pra nuk veproi kështu me hebrenjtë? Sepse ata kishin parë shumë shenja, kurse ajo nuk kishte parë asnjë shenjë, po i dëgjoi së pari këto fjalë. Për këtë arsye ai më pas e zbulon fuqinë e tij me anë të një profecie, dhe nuk e sjell drejtpërdrejt qortimin, po ç'thotë?

Vargjet 16-19. «Shko, thirr burrin tënd dhe eja këtu. Gruaja u përgjigj dhe tha: Nuk kam burrë. Jisui i thotë: Mirë the, ‹Nuk kam burrë›; sepse ke pasur pesë burra, edhe ai që ke tani nuk është burri yt: në këtë the të vërtetën. Gruaja i thotë: Zotëri, shoh se ti je profet.»

[2.] O sa e madhe urtësia e gruas! Sa butë e pranon qortimin! «Po pse të mos e pranonte?», thotë ndokush. Më thuaj, po pse duhej ta pranonte kështu? A nuk i qortoi shpesh edhe hebrenjtë, madje me qortime më të rënda se këto? (sepse nuk është njësoj të nxjerrësh në shesh mendimet e fshehta të zemrës dhe të zbulosh një gjë që u bë fshehurazi; të parat i di vetëm Perëndia, dhe askush tjetër nuk i di veç atij që i mban në zemër; të dytën e dinë të gjithë ata që morën pjesë në të;) po prapëseprapë, kur qortoheshin, nuk e duronin qetësisht. Kur tha: «Përse kërkoni të më vrisni?» (kap. 7:19), ata jo vetëm që nuk u mahnitën si gruaja, po madje e përqeshën dhe e fyen; ndonëse ata kishin një provë nga çudira të tjera, kurse ajo kishte dëgjuar vetëm këtë fjalë. Prapë, jo vetëm që nuk u mahnitën, po madje e fyen, duke thënë: «Ke demon; kush kërkon të të vrasë?» Kurse ajo jo vetëm që nuk e fyen, po mahnitet e çuditet me të, dhe mendon se është profet. E prapë, me të vërtetë ky qortim e preku gruan më shumë se sa i preku ata tjetri; sepse faji i saj ishte vetëm i sajti, kurse i tyre ishte i përgjithshëm; dhe ne nuk na thumbon aq e përgjithshmja sa e veçanta. Veç kësaj, ata mendonin se do të fitonin diçka të madhe po të vritnin Krishtin, kurse atë që kishte bërë gruaja të gjithë e quanin të keqe; e megjithatë ajo nuk u zemërua, po u çudit e u mahnit. Edhe Krishti bëri pikërisht të njëjtën gjë me Natanaelin. Nuk e nisi që në fillim me profecinë, as nuk tha: «Të pashë nën fik», po kur Natanaeli tha: «Nga më njeh?», atëherë e solli këtë. Sepse donte t'i merrte fillimet e shenjave dhe të profecive të tij pikërisht nga ata që i afroheshin, që të lidheshin më fort me atë që bëhej, dhe ai t'i shmangej dyshimit të mendjemadhësisë. Këtë e bën edhe këtu; sepse po ta kishte qortuar që në fillim: «Nuk ke burrë», do të dukej gjë e rëndë dhe e tepërt, kurse të merrte prej saj vetë shkakun (për të folur), dhe pastaj t'i ndreqte të gjitha këto, ishte fare e natyrshme dhe zbuti zemrën e dëgjueses.

«E ç'lidhje ka», thotë ndokush, «fjala: ‹Shko, thirr burrin tënd›?» Biseda ishte për një dhuratë dhe një hir që kapërcen natyrën e vdekshme; gruaja ngulte këmbë ta merrte. Krishti thotë: «Thirr burrin tënd», për të treguar se edhe ai duhet të marrë pjesë në këto; po ajo, e etur ta merrte dhuratën, fshihte turpin e rrethanave dhe, duke pandehur se po fliste me një njeri, tha: «Nuk kam burrë.» Krishti, si e dëgjoi këtë, tani me kohë e sjell qortimin, duke përmendur me saktësi të dyja pikat; sepse i numëroi të gjithë burrat e mëparshëm dhe e qortoi për atë që tani donte ta fshihte. Ç'bëri atëherë gruaja? Nuk u mërzit, as nuk e la e s'iku, as nuk e quajti gjënë fyerje, po përkundrazi u mahnit me të dhe ngulmoi edhe më. «Shoh», thotë ajo, «se ti je profet.» Vër re maturinë e saj: nuk vrapoi menjëherë tek ai, po ende e vështron dhe mahnitet me të. Sepse «shoh» do të thotë: «Më dukesh se je profet.» Pastaj, kur e dyshoi këtë, nuk e pyet asgjë për këtë jetë, as për shëndetin e trupit, as për pasuri a për zotërime, po menjëherë për mësimet. Sepse ç'thotë?

Vargu 20. «Etërit tanë adhuruan në këtë mal» (domethënë Abrahami dhe shtëpia e tij, sepse atje, siç thonë, e ngjiti të birin), «edhe si thoni ju se në Jerusalem është vendi ku duhet të adhurojnë njerëzit?»

[3.] A e sheh sa më e lartë në mendje është bërë? Ajo që shqetësohej se mos e mundonte etja, tani pyet për mësimet. Ç'bën atëherë Krishti? Nuk e zgjidh pyetjen (sepse nuk e kishte për detyrë t'u përgjigjej thjesht fjalëve të njerëzve, se ishte e panevojshme), po e ngre gruan drejt një lartësie më të madhe, dhe nuk bisedon me të për këto çështje, derisa të pohojë se ai është profet, që më pas ta dëgjojë fjalën e tij me besim të plotë; sepse, e bindur për këtë, nuk mund të dyshonte më për ato që do t'i thuheshin.

Le të na vijë turp, pra, pas gjithë kësaj, dhe le të skuqemi. Një grua që kishte pasur pesë burra, dhe që ishte nga Samaria, ishte kaq e etur për mësimet, saqë as ora e ditës, as ardhja e saj për një qëllim tjetër, as ndonjë gjë tjetër nuk e shmangu nga kërkimi për çështje të tilla; kurse ne jo vetëm që nuk pyesim për mësimet, po ndaj tyre jemi krejt të shkujdesur e të ftohtë. Prandaj gjithçka lihet pas dore. Sepse cili prej jush, kur është në shtëpi, merr në dorë ndonjë libër të krishterë, e shqyrton përmbajtjen e tij dhe heton Shkrimet? Askush s'mund të thotë se e bën këtë; te shumica do të gjejmë damë e zare, kurse libra nuk gjejmë askund, veç te pak veta. Edhe këta pak veta kanë të njëjtën prirje si të shumtët; sepse i lidhin librat e tyre dhe i mbajnë përherë të mënjanuar në këllëfë, dhe tërë kujdesi i tyre është për hollësinë e pergamenave dhe për bukurinë e shkronjave, jo për t'i lexuar. Sepse nuk i kanë blerë për të nxjerrë prej tyre dobi e përfitim, po lodhen për gjëra të tilla që të nxjerrin në pah pasurinë e mendjemadhësinë e tyre. Kaq e madhe është teprica e mendjemadhësisë. Nuk dëgjoj asnjë të mburret se e njeh përmbajtjen, po se ka një libër të shkruar me shkronja ari. Edhe ç'dobi ka kjo, më thuaj? Shkrimet nuk na u dhanë vetëm për këtë, që t'i kemi nëpër libra, po që t'i gdhendim në zemrat tona. Sepse ky lloj zotërimi, të mbash urdhërimet vetëm sipas shkronjës, i takon sedrës hebreje; po neve Ligji nuk na u dha aspak kështu, po në pllakat prej mishi të zemrës sonë. Edhe këtë e them, jo për t'ju penguar të siguroni Bibla, përkundrazi, ju nxit dhe lutem me ngulm ta bëni këtë; po dua që nga ata libra t'i sillni shkronjat dhe kuptimin në mendjen tuaj, që kështu ajo të pastrohet, kur të marrë kuptimin e shkrimit. Sepse, në qoftë se djalli nuk guxon t'i afrohet një shtëpie ku ndodhet një Ungjill, aq më pak do të guxojë ndonjë frymë e ligë, ose ndonjë natyrë mëkatare, të prekë ndonjëherë një shpirt që mbart me vete mendime të tilla si ato që përmban ai, a të hyjë në të. Shenjtëro, pra, shpirtin tënd, shenjtëro trupin tënd, duke i mbajtur këto përherë në zemër dhe në gjuhë. Sepse, në qoftë se fjala e ndyrë ndot dhe fton demonët, është e qartë se leximi shpirtëror shenjtëron dhe tërheq hirin e Frymës. Shkrimet janë yshtje hyjnore; le t'i zbatojmë, pra, mbi veten tonë dhe mbi pasionet e shpirtit tonë barnat që nxjerrim prej tyre. Sepse, po ta kuptojmë atë që lexohet, do ta dëgjojmë me shumë gatishmëri. Këtë e them gjithnjë dhe s'do të pushoj së thëni. A nuk është e çuditshme që ata që rrinë nëpër treg dinë të thonë emrat, familjet dhe qytetet e karrocierëve e të kërcimtarëve, edhe fuqinë që ka secili, dhe japin llogari të saktë për vetitë e mira a të këqija të vetë kuajve, kurse ata që vijnë këtu s'dinë asgjë nga ç'bëhet këtu, po nuk e dinë as numrin e Librave të shenjtë? Në qoftë se i ndjek ato gjëra të kësaj bote për kënaqësi, do të të tregoj se këtu ka kënaqësi më të madhe. Cila është më e ëmbël, më thuaj, cila më e mrekullueshme: të shohësh një njeri që përleshet me një njeri, apo një njeri që përleshet me djallin, një trup që kapet fyt me një fuqi pa trup, dhe atë që është nga fisi yt të dalë fitimtar? Këto ndeshje le t'i vështrojmë, këto, që janë të hijshme e të dobishme për t'i ndjekur, dhe, duke i ndjekur, mund të kurorëzohemi; po jo ato, ku gara për t'u ngjarë i sjell turp atij që i ndjek. Në qoftë se sheh njërin lloj ndeshjeje, e sheh bashkë me demonët; po tjetrin, bashkë me engjëjt e kryeengjëjt, dhe me Zotin e kryeengjëjve. Thuaj tani: po të të lejohej të rrije bashkë me qeveritarët e me mbretërit, dhe të shihje e të shijoje shfaqjen, a nuk do ta quaje nder shumë të madh? Edhe këtu, kur je shikues në shoqëri të Mbretit të engjëjve, kur sheh djallin të kapur në mes të kurrizit, që lufton fort t'ia dalë, po pa fuqi, a nuk vrapon e nuk ndjek një pamje të tillë? «Po si mund të bëhet kjo?», thotë ndokush. Po të mbash Biblën në duart e tua; sepse në të do të shohësh fushat e mundjes, vrapimet e gjata, kapjet e tij, dhe mjeshtërinë e të drejtit. Sepse, duke i vështruar këto, do të mësosh edhe si të përleshesh vetë kështu, dhe do t'u ikësh demonëve pa u prekur; shfaqjet e paganëve janë mbledhje demonësh, jo teatro njerëzish. Prandaj ju nxit të rrini larg këtyre mbledhjeve satanike; sepse, në qoftë se nuk lejohet të hysh në shtëpinë e një idhulli, aq më pak në festën e Satanait. Nuk do të pushoj së thëni këto gjëra, edhe pse ju lodh, derisa të shoh ndonjë ndryshim; sepse t'i them këto gjëra, siç thotë Pavli, «për mua vërtet nuk është e rëndë, po për ju është siguri» (Filip. 3:1). Mos u ofendoni, pra, me nxitjen time. Në qoftë se ndonjë duhet të ofendohet, jam unë, që flas shpesh e nuk dëgjohem, jo ju, që gjithnjë dëgjoni e gjithnjë s'bindeni. Perëndia dhëntë që të mos jeni përherë nën këtë faj, po që, të çliruar nga ky turp, të bëheni të denjë të gëzoni shfaqjen shpirtërore dhe lavdinë që do të vijë, me anë të hirit dhe të njerëzdashurisë së Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit, bashkë me Atin dhe me Frymën e Shenjtë, i qoftë lavdia në jetë të jetëve. Amin.