Joani 4:21, 22

«Jisui i thotë: ‹Grua, më beso, po vjen ora kur nuk do ta adhuroni Atin as në këtë mal, as në Jerusalem. Ju adhuroni atë që nuk e dini; ne dimë atë që adhurojmë, sepse shpëtimi është prej hebrenjve.›»

[1.] Kudo, të dashur, na duhet besimi: besimi, nëna e bekimeve, ilaçi i shpëtimit; pa të është e pamundur të zotërosh qoftë edhe një nga mësimet e mëdha. Pa të, njerëzit u ngjajnë atyre që përpiqen të kalojnë detin e hapur pa anije: për pak mbahen duke notuar, me duar e me këmbë, po kur shkojnë më tej, i mbytin shpejt valët. Po kështu, ata që mbështeten në arsyetimet e veta, para se të mësojnë gjë, pësojnë mbytje; siç thotë edhe Pavli për disa: «që sa i përket besimit, kanë pësuar mbytje». (1 Tim. 1:19.) Që të mos na gjejë kjo, le të kapemi fort pas spirancës së shenjtë, me të cilën Krishti po e sjell tani në breg gruan samaritane. Sepse, kur ajo tha: «Si thoni ju se në Jerusalem është vendi ku duhet të adhurojnë njerëzit?», Krishti u përgjigj: «Më beso, grua, se po vjen ora kur nuk do ta adhuroni Atin as në Jerusalem, as në këtë mal.» Një mësim fort të madh i zbuloi asaj, një mësim që nuk ua përmendi as Nikodimit, as Natanaelit. Ajo donte fort të provonte se privilegjet e veta ishin më të nderuara se ato të hebrenjve, dhe këtë e argumentonte me mprehtësi duke u nisur nga etërit; po Krishti nuk u mor me këtë pyetje. Sepse, për atë çast, do të ishte e tepërt të flitej për këtë punë e të tregohej pse etërit adhuronin në mal e pse hebrenjtë në Jerusalem. Prandaj për këtë pikë heshti; dhe, pasi ua hoqi të dyja vendeve përparësinë në nder, ia zgjon shpirtin gruas, duke i treguar se as hebrenjtë, as samaritanët s'kishin gjë të madhe përballë asaj që do të jepej; e pastaj sjell dallimin. Megjithatë, edhe kështu tregoi se hebrenjtë ishin më të nderuar, jo se parapëlqente një vend ndaj tjetrit, po se u jepte përparësi për shkak të qëllimit të tyre. Sikur të kishte thënë: «Për ‹vendin› e adhurimit s'keni më nevojë të grindeni, po për ‹mënyrën› hebrenjtë kanë epërsi ndaj jush samaritanëve; sepse ‹ju›, thotë ai, ‹adhuroni atë që nuk e dini; ne dimë atë që adhurojmë›.»

Po si, atëherë, samaritanët «nuk e dinin» atë që adhuronin? Sepse mendonin se Perëndia ishte vendës dhe i anshëm; kështu i shërbenin, të paktën, dhe kështu dërguan te persët e njoftuan se «Perëndia i këtij vendi është zemëruar me ne» (2 Mbret. 26); dhe në këtë drejtim s'kishin për të mendim më të lartë se për idhujt e tyre. Prandaj vazhduan t'i shërbenin edhe atij, edhe demonëve, duke bashkuar gjëra që s'duhen bashkuar. Hebrenjtë, përkundrazi, ishin të lirë nga ky supozim, të paktën pjesa më e madhe e tyre, dhe e dinin se ai ishte Perëndia i botës. Prandaj thotë: «Ju adhuroni atë që nuk e dini; ne dimë atë që adhurojmë.» Mos u çudit që e numëron veten ndër hebrenjtë, sepse i flet sipas mendimit që kishte gruaja për të, sikur të ishte një profet hebre, dhe prandaj thotë: «adhurojmë». Sepse që ai është ndër ata që adhurohen, kjo është e qartë për këdo, ngaqë të adhurosh i takon krijesës, kurse të adhurohesh i takon Zotit të krijesës. Po për një kohë flet si hebre; dhe fjala «ne» këtu do të thotë «ne hebrenjtë». Pasi lartësoi, pra, atë që ishte hebraike, ai më pas e bën veten të besueshëm dhe e bind gruan t'u vërë më shumë veshin fjalëve të tij: e ngre fjalën e vet mbi çdo dyshim dhe tregon se nuk e lartëson atë që u përket atyre për shkak të afrisë me njerëzit e fisit të vet. Sepse është e qartë. Ai që kishte folur kështu për vendin me të cilin hebrenjtë krenoheshin më së shumti (duke pandehur se ishin më lart se të gjithë) dhe që ua kishte hequr pretendimet e larta, s'do të fliste më pas për t'u pëlqyer ndokujt, po me të vërtetën e me fuqi profetike. Prandaj, pasi e largoi për pak nga arsyetime të tilla, duke i thënë «Grua, më beso» e ç'vjen më pas, atëherë shton: «sepse shpëtimi është prej hebrenjve». Fjala e tij ka këtë kuptim: ose se të mirat për botën erdhën prej tyre (sepse njohja e Perëndisë dhe dënimi i idhujve andej e morën zanafillën, dhe te ju vetë vepra e adhurimit, ndonëse s'e kryeni si duhet, prapë prej tyre e mori zanafillën), ose se flet për Ardhjen e vet. Ose më mirë, s'do të gabonte njeri po t'i quante «shpëtim» të dyja këto gjëra, që ai i quajti «prej hebrenjve»; gjë që e nënkuptoi edhe Pavli, kur tha: «prej të cilëve rrjedh Krishti sipas mishit, ai që është Perëndi përmbi të gjitha». (Rom. 9:5.) A e sheh se si e lëvdon Besëlidhjen e vjetër, tregon se ajo është rrënja e bekimeve, dhe se ai nuk është aspak kundër Ligjit, meqë bën që themeli i çdo të mire të vijë prej hebrenjve?

Vargu 23. «Po vjen ora, e tani është, kur adhuruesit e vërtetë do ta adhurojnë Atin.»

«Ne, o grua,» thotë, «ju kalojmë në mënyrën e adhurimit tonë, po edhe kjo tani e tutje do të marrë fund. Jo vetëm vendet, po edhe mënyra e shërbimit ndaj Perëndisë do të ndryshojë. Dhe ky ndryshim është te vetë dera juaj. ‹Sepse po vjen ora, e tani është.›»

[2.] Sepse, meqë profetët atë që thanë e thanë shumë kohë para ngjarjes, ai, për të treguar se këtu s'është ashtu, thotë: «E tani është.» Mos mendoni, thotë, se kjo është një profeci e atij lloji që do të përmbushet pas një kohe të gjatë; përmbushja është që tani afër, te vetë dera juaj: «kur adhuruesit e vërtetë do ta adhurojnë Atin në frymë e në të vërtetë». Duke thënë «të vërtetë», ai përjashton edhe hebrenjtë, edhe samaritanët; sepse, ndonëse hebrenjtë janë më të mirë se samaritanët, prapë janë shumë më poshtë se ata që do të vijnë, aq më poshtë sa ç'është figura përballë realitetit. Po ai flet për Kishën: se ajo është adhurimi «i vërtetë», i tillë që i ka hije Perëndisë.

«Sepse Ati kërkon të tillë që ta adhurojnë.»

Në qoftë se, pra, edhe në kohët e shkuara ai kërkonte të tillë si këta, atyre të tjerëve ua lejoi mënyrën e tyre të adhurimit jo se e donte, po duke u ulur deri te ta, dhe pikërisht për këtë: që t'i afronte edhe ata. Cilët janë, pra, «adhuruesit e vërtetë»? Ata që nuk e kufizojnë shërbimin e tyre me vend dhe që i shërbejnë Perëndisë në frymë; siç thotë Pavli: «të cilit i shërbej me frymën time në Ungjillin e Birit të tij»; dhe përsëri: «Ju lutem të paraqitni trupat tuaj si fli të gjallë, të pëlqyeshme te Perëndia, shërbesa juaj e arsyeshme». (Rom. 1:9 dhe 12:1.) Po kur ai thotë:

Vargu 24. «Perëndia është Frymë» [Perëndia është frymë]. Me këtë s'shpall gjë tjetër veç Natyrës së tij të patrupshme. Tani, shërbimi ndaj asaj që është e patrupshme duhet doemos të jetë i po asaj natyre, dhe duhet të kushtohet nga ajo që kemi të patrupshme, domethënë nga shpirti dhe nga dëlirësia e mendjes. Prandaj thotë: «ata që e adhurojnë duhet ta adhurojnë në frymë e në të vërtetë». Sepse edhe samaritanët, edhe hebrenjtë nuk kujdeseshin për shpirtin, kurse për trupin mundoheshin shumë, duke e pastruar në lloj-lloj mënyrash; prandaj, thotë ai, Atij të Patrupshmit i shërbehet jo me pastërtinë e trupit, po me atë që kemi të patrupshme te ne, domethënë me mendjen. Mos flijo, pra, dele e viça, po kushtoja veten Zotit; bëje veten fli të tërëdjegur, kjo do të thotë të kushtosh një fli të gjallë. Duhet të adhuroni «në të vërtetë»; meqë gjërat e dikurshme ishin figura, si rrethprerja, flitë e tërëdjegura, therorët dhe temjani, tani ato s'ekzistojnë më, po gjithçka është «e vërteta». Sepse tani njeriu duhet të rrethpresë jo mishin e tij, po mendimet e liga, të kryqëzojë veten, dhe të heqë e të vrasë dëshirat e tij të paarsyeshme. Gruaja u trullos nga fjalët e tij dhe iu err mendja para lartësisë së asaj që tha; dhe, në hutinë e saj, dëgjoni ç'thotë:

Vargjet 25, 26. «E di se vjen Mesia, që quhet Krishti; kur të vijë ai, do të na tregojë gjithçka. Jisui i thotë: Unë jam, ai që po të flas.»

Po prej nga e prisnin samaritanët ardhjen e Krishtit, kur pranonin vetëm Moisiun? Nga vetë shkrimet e Moisiut. Sepse që në fillim e zbuloi Birin. «Le të bëjmë njeriun sipas shëmbëlltyrës sonë, sipas ngjashmërisë sonë» (Zan. 1:26) iu tha Birit. Ai qe që foli me Abrahamin te çadra. (Zan. 18.) Edhe Jakobi, duke profetizuar për të, tha: «Nuk do të mungojë sundimtar prej Judës, as prijës prej ijëve të tij, derisa të vijë ai për të cilin është ruajtur; dhe ai është pritja e kombeve». (Zan. 18.) Edhe vetë Moisiu thotë: «Zoti, Perëndia yt, do të ngrejë për ju një profet prej vëllezërve tuaj, si unë; atë do ta dëgjoni». (Ligji i Përtërirë 18:15.) Edhe rrethanat rreth gjarprit, shkopit të Moisiut, Isakut e deles, si dhe shumë gjëra të tjera, kush donte mund t'i zgjidhte si gjëra që shpallnin ardhjen e tij.

«Po pse, vallë,» thotë ndokush, «nuk e udhëhoqi Krishti gruan me anë të këtyre gjërave? Pse Nikodimit i solli si shembull gjarprin, Natanaelit i përmendi profecinë, kurse asaj s'i tha gjë të tillë? Për ç'arsye e përse?» Sepse ata ishin burra, të zotë në këto gjëra, kurse ajo ishte një grua e varfër dhe e paditur, që s'i njihte fare Shkrimet. Prandaj nuk i flet asaj me anë të tyre, po e tërheq me anë të «ujit» e me anë të profecisë, dhe e sjell të përmendë Krishtin, e pastaj i zbulon veten; sepse, po t'ia kishte thënë gruas që në fillim, kur ende s'e kishte pyetur, do t'i ishte dukur sikur fliste kot e më kot; kurse kështu, duke e sjellë pak nga pak ta përmendte vetë, në çastin e duhur i zbuloi veten. Hebrenjve, që thoshin vazhdimisht «Deri kur do të na mbash në mëdyshje? Na thuaj a je ti Krishti» (kap. 10:24), atyre s'u dha përgjigje të qartë; kurse kësaj gruaje i tha troç se ai është. Sepse gruaja ishte më e paanshme se hebrenjtë; ata nuk pyesnin për të mësuar, po gjithnjë për ta përqeshur, sepse, po të kishin dashur të mësonin, do t'u kishte mjaftuar mësimi që u jepej me fjalët e tij, me Shkrimet e me çudirat e tij. Gruaja, përkundrazi, e tha atë që tha nga një gjykim i paanshëm dhe nga një mendje e thjeshtë, siç duket qartë nga ç'bëri më pas; sepse ajo edhe dëgjoi, edhe besoi, edhe të tjerë i zuri në rrjetë, dhe në çdo rrethanë mund të vëmë re kujdesin dhe besimin e gruas.

Vargu 27. «Dhe në këtë çast erdhën nxënësit e tij» (fort me kohë erdhën, kur mësimi kishte marrë fund) «dhe u çuditën që fliste me gruan; megjithatë askush nuk tha: ‹Ç'kërkon?› ose: ‹Pse flet me të?›»

[3.] Për ç'gjë u çuditën? Për mungesën e krenarisë dhe për përulësinë e tij të madhe: ndonëse ishte ai që ishte, duroi me aq përulësi zemre të fliste me një grua të varfër, madje samaritane. Prapë, në habinë e tyre, nuk i kërkuan arsyen, aq mirë ishin mësuar ta ruanin vendin e nxënësit, aq shumë e kishin frikë dhe e nderonin. Sepse, ndonëse ende s'kishin mendimin e drejtë për të, prapë i vinin veshin si ndonjë njeriu të mrekullueshëm dhe i tregonin shumë nderim. Megjithatë shpesh i shohim të veprojnë me guxim: si kur Joani u mbështet mbi gjirin e tij; kur i erdhën e i thanë «Kush është më i madhi në mbretërinë e qiejve?» (Mt. 18:1); kur bijtë e Zebedeut iu lutën të vinte njërin prej tyre në të djathtë e tjetrin në të majtë të tij. Pse, atëherë, këtu nuk e pyetën? Sepse, meqë të gjitha ato raste kishin të bënin me veten e tyre, u duhej të pyesnin për to, kurse ajo që ndodhi këtu s'kishte për ta ndonjë rëndësi kaq të madhe. Dhe vërtet, Joani e bëri atë shumë kohë më pas, nga fundi fare, kur gëzonte guxim më të madh dhe ishte i patrembur në dashurinë e Krishtit; sepse ai qe, thotë, «ai që Jisui e donte». Ç'mund t'i barazohej një lumturie të tillë?

Po, të dashur, të mos mbetemi vetëm te kaq, që ta quajmë Apostullin të lumtur; le të bëjmë gjithçka që edhe ne të jemi nga të lumtë, le t'i ngjajmë Ungjillorit dhe të shohim se ç'ishte ajo që shkaktoi një dashuri kaq të madhe. Ç'ishte, pra? La të atin, barkën dhe rrjetën e vet, dhe shkoi pas Jisuit. Po këtë e bëri bashkë me të vëllanë, me Pjetrin, me Andrean e me apostujt e tjerë. Ç'ishte, pra, gjëja e veçantë që shkaktoi këtë dashuri të madhe? A do ta zbulojmë? Ai nuk thotë asgjë të tillë për veten, po vetëm se ishte i dashur; kurse për veprat e drejta për të cilat e deshën, ka heshtur me përulësi. Që Jisui e donte me një dashuri të veçantë, kjo ishte e qartë për këdo; megjithatë Joani nuk shfaqet të bisedojë ose të pyesë Jisuin veçmas, siç bënte shpesh Pjetri, Filipi, Juda e Thomai, veç atëherë kur donte t'i tregonte dashamirësi e gatishmëri bashkëapostullit; sepse, kur i pari i Apostujve e nxiti me shenjë, atëherë ai pyeti. Sepse këta të dy e donin shumë njëri-tjetrin. Kështu, për shembull, i shohim të ngjiten bashkë në tempull dhe t'i flasin bashkërisht popullit. Megjithatë Pjetri, në shumë raste, nxitet e flet me më zjarr se Joani. Dhe në fund dëgjon Krishtin t'i thotë: «Pjetër, a më do më shumë se këta?» (kap. 21:15.) Tani është e qartë se ai që donte «më shumë se këta» ishte edhe vetë i dashur. Po te ky u duk nga dashuria për Jisuin, kurse te tjetri nga të qenit i dashur prej Jisuit.

Ç'ishte, pra, ajo që shkaktoi këtë dashuri të veçantë? Për mendimin tim, qe se ky njeri tregoi butësi e përulësi të madhe, dhe pikërisht për këtë nuk e shohim në shumë raste të flasë hapur. Edhe sa gjë e madhe është kjo, duket qartë edhe nga rasti i Moisiut. Ishte kjo që e bëri të tillë dhe kaq të madh sa ishte. S'ka gjë të barabartë me përulësinë e mendjes. Prandaj Jisui me këtë i nisi Lumturimet, dhe, kur po bëhej gati të hidhte, si të thuash, themelin dhe bazën e një ndërtese të fuqishme, vuri të parën përulësinë e mendjes. Pa këtë, njeriu s'mund të shpëtojë kurrsesi; sado që të agjërojë, sado që të lutet, sado që të japë lëmoshë, po t'i bëjë me shpirt krenar, këto gjëra janë të neveritshme, kur s'ka përulësi; kurse, po të jetë ajo, të gjitha këto bëhen të dashura e të hijshme, dhe kryhen me siguri. Le të jemi, pra, të matur, o të dashur, le të jemi të matur; ia dalim lehtë, po të jemi të kthjellët në mendje. Sepse, në fund të fundit, o njeri, ç'është ajo që të nxit drejt krenarisë? A nuk e sheh varfërinë e natyrës sate? paqëndrueshmërinë e vullnetit tënd? Mendo fundin tënd, mendo morinë e mëkateve të tua. Po ndoshta krenohesh, ngaqë bën shumë vepra të drejta. Me atë vetë krenari do t'i zhbësh të gjitha. Prandaj përpjekja për të qenë i përulur i takon jo aq atij që ka mëkatuar, sa atij që bën drejtësi. Pse kështu? Sepse mëkatarin e mban ndërgjegjja, kurse tjetrin, po të mos jetë fort i matur, shpejt e rrëmben si një shakullimë ere, e ngre lart dhe e bën të zhduket si fariseu. A u jep të varfërve? Ajo që jep nuk është jotja, po e Zotit tënd, e përbashkët për ty dhe për bashkëshërbëtorët e tu. Prandaj duhet të përulesh sidomos: në fatkeqësitë e të afërmve të tu parashikon fatkeqësitë e tua dhe në gjendjen e tyre njeh natyrën tënde. Ndoshta edhe ne vetë rrjedhim nga të parë të tillë; dhe nëse pasuria kaloi te ju, ka gjasa që t'ju lërë sërish. E, në fund të fundit, ç'është pasuria? Një hije e kotë, një tym që tretet, një lule bari, ose më mirë diçka më e pavlerë se një lule. Pse, atëherë, krenohesh për një fije bari? A nuk u bie pasuria vjedhësve, të shthururve, të përdalave dhe grabitësve të varreve? A të fryhet mendja për këtë, që në pasurinë tënde kanë pjesë të tillë si këta? Apo dëshiron nder? Për të fituar nderin, asgjë s'është më e dobishme se lëmosha. Sepse nderet që vijnë prej pasurisë e prej pushtetit janë të detyruara dhe shoqërohen me urrejtje, kurse këto të tjerat burojnë nga vullneti i lirë dhe nga ndjenja e vërtetë e atyre që nderojnë; prandaj njeri s'mund të shtrëngohet kurrë t'i japë. Tani, nëse njerëzit tregojnë kaq nderim për të mëshirshmit dhe u urojnë çdo bekim, mendo ç'shpërblim, ç'shpagim do të marrin prej Perëndisë së mëshirshëm. Le ta kërkojmë, pra, atë pasuri që qëndron përjetë e që kurrë s'na braktis, që, duke u bërë të mëdhenj këtu dhe të lavdishëm atje, të fitojmë bekimet e përjetshme, me anë të hirit dhe të dashurisë njerëzore të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit, bashkë me Atin dhe me Frymën e Shenjtë, i qoftë lavdia, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.