Joani 5:23, 24

[1.] Të dashur, na duhet kujdes i madh në gjithçka, sepse do të japim llogari e do të hetohemi rreptë edhe për fjalët edhe për veprat. Punët tona nuk mbarojnë me atë që është tani, po pas kësaj jete na pret një gjendje tjetër, dhe do të na nxjerrin përpara një gjyqi të tmerrshëm. «Sepse të gjithë duhet të dalim përpara fronit të gjyqit të Krishtit, që secili të marrë sipas asaj që ka bërë me anë të trupit, qoftë e mirë a e keqe» (2 Kor. 5:10). Le ta mbajmë përherë ndër mend këtë gjyq, që kështu të mund të qëndrojmë gjithnjë në virtyt. Sepse ai që e ka dëbuar nga shpirti atë ditë, sulet drejt greminave si kali që ka këputur frerët (se «udhët e tij përdhosen përherë», Ps. 10:5), dhe pastaj, duke dhënë shkakun, Psalmisti shton: «I largon gjyqet e tua nga sytë e tij»; kurse ai që e ruan përherë këtë frikë, do të sillet me maturi. «Kujto», thotë dikush, «gjërat e tua të fundit, dhe kurrë s'do të mëkatosh» (Sirak 7:40). Sepse Ai që tani na i ka falur mëkatet, atëherë do të ulet të gjykojë; Ai që vdiq për ne, atëherë do të shfaqet përsëri për të gjykuar mbarë njerëzimin. «Atyre që e presin», thotë Apostulli, «do t'u shfaqet për të dytën herë, pa mëkat, për shpëtim» (Hebr. 9:28). Prandaj edhe këtu Ai thotë: «Ati nuk gjykon askënd, po gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit; që të gjithë ta nderojnë Birin, sikundër nderojnë Atin».

«Atëherë», thotë dikush, «a do ta quajmë edhe Atë?» Larg qoftë ky mendim! Ai e përdor fjalën «Bir», që ta nderojmë ndërsa mbetet Bir, ashtu si nderojmë Atin; kurse ai që e quan «Atë», nuk e nderon Birin si Atin, po ka ngatërruar gjithçka. Për më tepër, meqë njerëzit nuk fitohen aq shumë kur u bëhet mirë sa kur ndëshkohen, prandaj Ai foli kaq ashpër, që qoftë edhe frika t'i tërheqë ta nderojnë. Dhe kur thotë «gjithë», do të thotë kështu: se ka pushtet të ndëshkojë e të nderojë, dhe bën cilëndo që të dojë. Shprehja «i ka dhënë» përdoret që të mos mendosh se Ai nuk qe i Lindur, e kështu të pandehësh se ka dy Etër. Sepse gjithçka që është Ati, është edhe Biri: i Lindur e që mbetet Bir. Dhe që të mësosh se «i ka dhënë» është njësoj me «e ka lindur», dëgjoje po këtë gjë të thënë në një vend tjetër. «Sikundër», thotë Krishti, «Ati ka jetë në vetvete, kështu i ka dhënë Birit të ketë jetë në vetvete» (vargu 26). «Ç'është atëherë? A e lindi më parë e pastaj i dha jetë? Sepse ai që jep, i jep diçkaje që ekziston. A u lind, pra, pa jetë?» As demonët s'do të mund ta mendonin këtë, sepse është gjë tepër e marrë dhe e paudhë. Ashtu si «i ka dhënë jetë» do të thotë «ka lindur Atë që është Jeta», kështu «i ka dhënë gjyqin» do të thotë «ka lindur Atë që do të jetë Gjykatësi».

Që të mos përfytyrosh ndonjë ndryshim thelbi a ulje nderi, kur dëgjon se Ai e ka Atin si Shkakun e tij, Ai vjen të të gjykojë, e me këtë e dëshmon Barazinë e tij. Sepse Ai që ka pushtet të ndëshkojë e të nderojë cilindo që të dojë, ka po atë Fuqi me Atin. Sepse po të mos ishte kështu, po të kishte marrë nderin më vonë, pasi u lind, si u nderua vallë më pas? Me ç'rrugë ngjitjeje arriti deri aty sa ta marrë e të caktohet në këtë dinjitet? A nuk keni turp që me kaq paturpësi ia veshni këto përfytyrime mishtore e të ulëta asaj Natyre të Pastër, që s'pranon asnjë shtesë?

«Përse atëherë», thotë dikush, «flet kështu Krishti?» Që fjalët e tij të priten lehtë, dhe për t'u hapur udhë thënieve të larta; prandaj i përzien këto me ato, dhe ato me këto. Dhe vëreni si e bën, sepse është mirë ta shohim këtë që në fillim. Ai tha: «Ati im punon deri tani, edhe unë punoj» (kap. 5:17 etj.), duke shpallur me këtë Barazinë e tyre dhe nderin e njëjtë. Po ata «kërkonin ta vrisnin». Ç'bën atëherë? E ul vërtet mënyrën e të folurit dhe jep të njëjtin kuptim kur thotë: «Biri s'mund të bëjë asgjë prej vetes». Pastaj përsëri e ngre fjalimin te gjërat e larta, duke thënë: «Gjithçka që bën Ati, po ato bën edhe Biri njësoj». Pastaj kthehet te ç'është më e ulët: «Sepse Ati e do Birin, dhe i tregon gjithçka që bën vetë; dhe do t'i tregojë gjëra më të mëdha se këto». Pastaj ngjitet më lart: «Sepse sikundër Ati i ngjall të vdekurit e u jep jetë, kështu edhe Biri i jep jetë kujt të dojë». Pas kësaj përsëri i bashkon të lartat me të ulëtat: «Sepse as Ati nuk gjykon njeri, po gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit»; pastaj ngjitet sërish: «Që të gjithë ta nderojnë Birin, sikundër nderojnë Atin». A e sheh si e ndryshon fjalimin, duke e endur me fjalë e shprehje edhe të larta edhe të ulëta, që të ishte i pëlqyeshëm për njerëzit e asaj kohe, e që ata që do të vinin më pas të mos merrnin asnjë dëm, po nga pjesa më e lartë të nxirrnin mendim të drejtë për të tjerat? Sepse po të mos ishte kështu, po të mos ishin thënë këto fjalë prej dënjimit, përse u shtuan shprehjet e larta? Sepse ai që ka të drejtë të thotë fjalë të mëdha për veten, kur thotë ndonjë gjë të përunjur e të ulët, ka këtë arsyetim të drejtë: se e bën për ndonjë qëllim të urtë; por ai që duhet të flasë me përunjësi për veten, në qoftë se thotë ndonjë gjë të madhe, për ç'arsye do të shqiptonte fjalë që i kalojnë natyrën e tij? Kjo s'bëhet për asnjë qëllim, po është vepër paudhësie të skajshme.

[2.] Prandaj mund të japim një arsye për shprehjet e përunjura, një arsye të mjaftueshme dhe të denjë për Perëndinë: dënjimin e tij, mësimin që na jep të jemi të matur, dhe shpëtimin që kështu bëhet për ne. Që ta shpallë këtë, Ai vetë tha në një vend tjetër: «Këto i them që të shpëtoheni ju». Sepse kur e la dëshminë e vet dhe iu drejtua asaj të Joanit (gjë e padenjë për madhështinë e tij), Ai jep arsyen e një gjuhe kaq të përunjur dhe thotë: «Këto i them që të shpëtoheni ju». Dhe ju që pohoni se Ai s'ka të njëjtin pushtet e fuqi me Atë që e lindi, ç'mund të thoni kur e dëgjoni të shqiptojë fjalë me të cilat e shpall Pushtetin, Fuqinë dhe Lavdinë e tij të barabartë me të Atit? Përse, po të ishte, siç pohoni ju, shumë më i ulët, do të kërkonte të njëjtin nder? Dhe as këtu nuk ndalet, po vazhdon të thotë:

«Ai që nuk e nderon Birin, nuk e nderon Atin që e ka dërguar». A e sheh si nderi i Birit lidhet me atë të Atit? «E ç'ka me këtë?» thotë dikush. «Të njëjtën gjë e shohim edhe te apostujt: ‹Ai që ju pret ju›, thotë Krishti, ‹më pret mua›» (Mt. 10:40). Por atje flet kështu, sepse i bën të vetat punët e shërbëtorëve të tij; kurse këtu, sepse Thelbi dhe Lavdia janë Një me ato të Atit. Prandaj për apostujt nuk thuhet «që ta nderojnë», po me të drejtë Ai thotë: «Ai që nuk e nderon Birin, nuk e nderon Atin». Sepse ku janë dy mbretër, po të fyhet njëri, fyhet edhe tjetri, e sidomos kur ai që fyhet është bir. Ai fyhet edhe kur keqtrajtohet njëri nga ushtarët e tij, jo në të njëjtën mënyrë si këtu, por si të thuash në personin e një tjetri, kurse këtu është si të thuash në të tijin. Prandaj Ai e tha më parë: «Që të gjithë ta nderojnë Birin, sikundër nderojnë Atin», që kur të thoshte: «Ai që nuk e nderon Birin, nuk e nderon Atin», ti të kuptoje se nderi është i njëjtë. Sepse Ai nuk thotë thjesht «ai që nuk e nderon Birin», po «ai që nuk e nderon Birin ashtu siç thashë unë, nuk e nderon Atin».

«Po si», thotë dikush, «mund të jenë të një thelbi ai që dërgon dhe ai që dërgohet?» Përsëri e zbret arsyetimin te gjërat mishtore, dhe nuk e kupton se e gjithë kjo është thënë për asnjë arsye tjetër, veçse që ta njohim Atë si Shkakun, të mos biem në gabimin e Savelit, e që kështu të shërohej dobësia e hebrenjve, që Ai të mos quhej armik i Perëndisë; sepse ata thoshin: «Ky njeri nuk është prej Perëndisë» (kap. 9:16), «Ky njeri s'ka ardhur prej Perëndisë». Tani, për ta hequr këtë dyshim, thëniet e larta nuk ndihmuan aq sa të përunjurat, dhe prandaj vazhdimisht e kudo Ai thoshte se ishte «dërguar»; jo që ti të pandehje se ajo shprehje ishte ndonjë pakësim i madhështisë së tij, po për t'ua mbyllur gojën. Dhe për këtë arsye Ai vazhdimisht i drejtohet Atit, duke përmendur veç kësaj Lindjen e tij të lartë. Sepse po t'i kishte thënë të gjitha sipas dinjitetit të tij, hebrenjtë s'do t'i kishin pritur fjalët e tij, sepse edhe për pak të tilla shprehje ata e ndiqnin dhe shpesh e qëllonin me gurë; e po të kishte parë krejt nga ata dhe të kishte përdorur vetëm shprehje të ulëta, shumë veta në kohët e mëpasme do të ishin dëmtuar. Prandaj Ai e përzien dhe e gërsheton mësimin e vet: me këto thënie të përunjura ua mbyll, siç thashë, gojën hebrenjve, kurse me shprehje të denja për dinjitetin e tij ua largon njerëzve me mend çdo mendim të ulët për atë që tha, dhe provon se një mendim i tillë nuk i shkon aspak Atij.

Shprehja «u dërgua» tregon ndërrim vendi, po Perëndia është kudo i pranishëm. Përse atëherë thotë se u «dërgua»? Flet në mënyrë tokësore, duke shpallur njëmendjen e tij me Atin. Të paktën, fjalët që vijnë Ai i formon me dëshirën për ta arritur këtë.

Vargu 24. «Me të vërtetë, me të vërtetë po ju them: Ai që dëgjon fjalën time dhe beson tek Ai që më dërgoi, ka jetë të përjetshme».

A e sheh si vazhdimisht e vë të njëjtën gjë për të shëruar atë ndjenjë dyshimi, edhe këtu edhe në ato që vijnë, duke ua hequr smirën ndaj tij me frikë e me premtime bekimesh, e pastaj përsëri duke dënjuar shumë me fjalë? Sepse Ai nuk tha «ai që dëgjon fjalët e mia dhe beson tek unë», sepse ata pa dyshim do ta kishin quajtur këtë mendjemadhësi dhe një mburrje të tepërt fjalësh; sepse, në qoftë se pas fort shumë kohe dhe dhjetë mijë çudirash e dyshuan këtë kur foli në këtë mënyrë, aq më tepër do ta kishin bërë atëherë. Për këtë arsye, në atë kohë të mëvonshme, ata i thanë: «Abrahami vdiq, edhe profetët vdiqën; si thua ti: Në ruajtë njeriu fjalën time, s'do të shijojë kurrë vdekje?» (kap. 8:52). Prandaj, që të mos zemërohen edhe këtu, shih ç'thotë: «Ai që dëgjon fjalën time dhe beson tek Ai që më dërgoi, ka jetë të përjetshme». Kjo ndikoi jo pak që fjalimi i tij të pritej mirë, kur mësuan se ata që e dëgjojnë Atë, besojnë edhe tek Ati; sepse pasi ta pranonin këtë me gatishmëri, do ta pranonin më lehtë pjesën tjetër. Kështu që vetë të folurit në mënyrë të përunjur ndihmoi dhe i hapi udhën gjërave më të larta; sepse pasi tha «ka jetë të përjetshme», Ai shton:

«Dhe nuk vjen në gjyq, po ka kaluar nga vdekja në jetë».

Me këto dy gjëra e bën fjalimin e vet të pëlqyeshëm: së pari, sepse është Ati tek i cili besohet, dhe pastaj, sepse besimtari gëzon shumë bekime. Dhe «nuk vjen në gjyq» do të thotë «nuk ndëshkohet», sepse Ai nuk flet për vdekjen «këtu», po për vdekjen e përjetshme, sikurse edhe për atë «jetën» tjetër që s'ka vdekje.

Vargu 25. «Me të vërtetë, me të vërtetë po ju them: Vjen ora, dhe tani është, kur të vdekurit do të dëgjojnë zërin e Birit të Perëndisë; dhe ata që do të kenë dëgjuar, do të jetojnë».

Pasi i tha fjalët, Ai flet edhe për provën me anë të veprave. Sepse pasi kishte thënë: «Sikundër Ati i ngjall të vdekurit e u jep jetë, kështu edhe Biri i jep jetë kujt të dojë», që kjo gjë të mos dukej thjesht mburrje e mendjemadhësi, Ai jep provë me anë të veprave, duke thënë: «Vjen ora»; pastaj, që të mos mendosh se koha është e largët, Ai shton: «dhe tani është, kur të vdekurit do të dëgjojnë zërin e Birit të Perëndisë, dhe ata që do të kenë dëgjuar, do të jetojnë». A e sheh këtu pushtetin e tij të plotë e të patregueshëm? Sepse ashtu si do të jetë në Ngjallje, kështu, thotë Ai, do të jetë edhe «tani». Atëherë gjithashtu, kur dëgjojmë zërin e tij që na urdhëron, ne ngrihemi; sepse, thotë Apostulli, «me urdhrin e Perëndisë të vdekurit do të ngjallen». «E prej nga», ndoshta do të pyesë dikush, «duket qartë se fjalët s'janë thjesht mburrje?» Prej asaj që shtoi: «dhe tani është»; sepse, po t'i kishin pasur premtimet e tij vetëm ndonjë kohë të ardhme, ata do ta kishin vënë në dyshim fjalimin e tij, po tani ai u jep një provë: «Ndërsa unë», thotë Ai, «po qëndroj ndër ju, kjo gjë do të ndodhë»; dhe Ai nuk do të kishte premtuar për atë kohë po të mos e kishte pasur fuqinë, që të mos e përqeshnin edhe më shumë me anë të premtimit. Pastaj gjithashtu Ai shton një argument që i vërteton pohimet e tij, duke thënë:

Vargu 26. «Sepse sikundër Ati ka jetë në vetvete, kështu i ka dhënë Birit të ketë jetë në vetvete».

[3.] A e sheh se kjo shpall një ngjashmëri të përsosur, veç në një pikë: që Njëri është Atë, e Tjetri Bir? Sepse shprehja «i ka dhënë» vetëm e fut këtë dallim, po shpall se gjithë e tjera është e barabartë dhe krejt e njëjtë. Prej nga duket qartë se Biri i bën të gjitha me po aq pushtet e fuqi sa Ati, dhe se nuk fuqizohet nga ndonjë burim tjetër, sepse Ai «ka jetë» ashtu si e ka Ati. Dhe për këtë arsye, ajo që vjen pas shtohet menjëherë, që prej saj të kuptojmë edhe tjetrën. Ç'është kjo, pra? Është:

Vargu 27. «I ka dhënë pushtet të ushtrojë edhe gjyqin».

Dhe përse ndalet vazhdimisht te «ngjallja» dhe «gjyqi»? Sepse Ai thotë: «Sikundër Ati i ngjall të vdekurit e u jep jetë, kështu edhe Biri i jep jetë kujt të dojë»; dhe përsëri: «Ati nuk gjykon njeri, po gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit»; dhe përsëri: «Sikundër Ati ka jetë në vetvete, kështu i ka dhënë Birit të ketë jetë në vetvete»; dhe përsëri: «Ata që do të kenë dëgjuar zërin e Birit të Perëndisë, do të jetojnë»; dhe këtu përsëri: «I ka dhënë pushtet të ushtrojë gjyqin». Përse ndalet vazhdimisht te këto gjëra? Dua të them, te «gjyqi», te «jeta» dhe te «ngjallja»? Është sepse këto tema janë më të afta se çdo gjë tjetër për të tërhequr edhe dëgjuesin kokëfortë. Sepse njeriu që bindet se do të ngjallet dhe se do t'i japë llogari Krishtit për shkeljet e veta, edhe po të mos ketë parë asnjë shenjë tjetër, prapëseprapë, pasi ta ketë pranuar këtë, me siguri do të vrapojë tek Ai për të zbutur Gjykatësin e vet.

«Që Ai është Biri i Njeriut (v. 28), mos u çudit për këtë».

Pavli i Samosatës nuk e paraqet kështu; po si? «I ka dhënë pushtet të ushtrojë gjyqin, ‹sepse› është Biri i Njeriut». Tani, e lexuar kështu, fjalia s'ka lidhje, sepse Ai nuk e mori gjyqin «sepse» ishte njeri (se atëherë ç'do t'i pengonte të gjithë njerëzit të ishin gjykatës?), po sepse është Biri i atij Thelbi të Pashprehshëm, prandaj është Gjykatës. Prandaj duhet ta lexojmë kështu: «Që Ai është Biri i Njeriut, mos u çudit për këtë». Sepse, kur ajo që tha u dukej dëgjuesve e paqëndrueshme, dhe ata s'e quanin gjë më shumë se njeri të thjeshtë, kurse fjalët e tij ishin më të mëdha se ç'i shkonin njeriut, madje edhe engjëllit, e ishin të denja vetëm për Perëndinë, për ta zgjidhur këtë kundërshtim Ai shton:

Vargjet 28, 29. «Mos u çudit [që Ai është Biri i Njeriut], sepse vjen ora kur ata që janë në varre do të dëgjojnë zërin e tij dhe do të dalin: ata që bënë të mira, në ngjallje jete, e ata që bënë të këqija, në ngjallje dënimi».

Dhe përse nuk tha: «Mos u çudit që Ai është Biri i Njeriut, sepse është edhe Biri i Perëndisë», po përmendi më mirë «ngjalljen»? Vërtet e vuri këtë më lart, kur tha: «do të dëgjojnë zërin e Birit të Perëndisë». E po të heshtë këtu për këtë çështje, mos u çudit; sepse pasi përmend një vepër që i shkonte vetëm Perëndisë, ua lë pastaj dëgjuesve të nxjerrin prej saj se Ai ishte Perëndi dhe Biri i Perëndisë. Sepse po ta kishte pohuar vazhdimisht vetë, atëherë do t'i kishte fyer, po kur provohej me argumentin e çudirave, e bënte mësimin e tij më pak të rëndë. Kështu bëjnë edhe ata që ndërtojnë silogjizma. Pasi parashtrojnë premisat dhe e provojnë mirë çështjen në fjalë, shpesh nuk e nxjerrin vetë përfundimin, po, për t'i bërë dëgjuesit më të prirur nga ana e tyre dhe për ta bërë fitoren e vet më të dukshme, e vënë vetë kundërshtarin ta japë vendimin, që të pranishmit të pajtohen aq më lehtë me ta, kur kundërshtarët vendosin në favor të tyre. Prandaj, kur përmendi ngjalljen e Llazarit, nuk foli për Gjyqin (sepse jo për këtë u ngjall Llazari); po kur foli në përgjithësi, shtoi edhe se «ata që bënë të mira do të dalin në ngjallje jete, e ata që bënë të këqija, në ngjallje dënimi». Kështu edhe Joani i udhëhoqi dëgjuesit e vet duke folur për Gjyqin, dhe se «ai që nuk beson në Birin, nuk do të shohë jetë, po zemërimi i Perëndisë mbetet mbi të» (kap. 3:36): kështu edhe Ai vetë e udhëhoqi Nikodimin: «Ai që beson në Birin», i tha, «nuk gjykohet, po ai që nuk beson, tashmë është gjykuar» (kap. 3:18); dhe kështu këtu Ai përmend fronin e gjyqit dhe ndëshkimin që do të vijë pas veprave të këqija. Sepse, meqë kishte thënë më lart: «Ai që dëgjon fjalët e mia dhe beson tek Ai që më dërgoi, nuk gjykohet», që të mos përfytyrojë ndokush se kjo e vetme mjafton për shpëtim, Ai shton edhe frytin e jetës së njeriut, duke shpallur se «ata që bënë të mira do të dalin në ngjallje jete, e ata që bënë të këqija, në ngjallje dënimi». Meqë, pra, kishte thënë se gjithë bota do t'i japë llogari Atij, dhe se të gjithë, me zërin e tij, do të ngjallen përsëri, gjë e re dhe e çuditshme, e cila edhe tani nuk besohet nga shumë veta që duket se kanë besuar, e jo më nga hebrenjtë e asaj kohe, dëgjo si niset ta provojë, duke dënjuar përsëri ndaj dobësisë së dëgjuesve të tij.

Vargu 30. «Nuk mund të bëj asgjë prej vetes; sikundër dëgjoj, gjykoj, dhe gjyqi im është i drejtë, sepse nuk kërkoj vullnetin tim, po vullnetin e Atij që më dërgoi».

Ndonëse pak më parë kishte dhënë një provë jo të vogël të Ngjalljes, duke forcuar të paralizuarin; për këtë arsye edhe nuk kishte folur për Ngjalljen para se të bënte atë që ishte thuajse një ngjallje. Dhe Gjyqin e la të kuptohej pasi kishte forcuar trupin, kur tha: «Ja, u bëre i shëndoshë; mos mëkato më, që të mos të vijë gjë më e keqe»; por prapë e shpalli që më parë ngjalljen e Llazarit dhe të botës. Dhe pasi foli për këto dy, atë të Llazarit që do të ndodhte thuajse menjëherë, dhe atë të botës së banuar që do të vinte shumë më vonë, e vërteton të parën me anë të të paralizuarit dhe me afërsinë e kohës, duke thënë: «Vjen ora dhe tani është»; kurse tjetrën me anë të ngjalljes së Llazarit, duke sjellë para syve, me anë të asaj që kishte ndodhur tashmë, atë që ende s'kishte ndodhur. Dhe këtë mund ta vëmë re se e bën kudo: parashtron dy a tri parashikime, dhe përherë e vërteton të ardhmen me anë të së shkuarës.

[4.] Megjithatë, pasi tha e bëri kaq shumë, meqë ata ishin ende fort të dobët, Ai s'kënaqet, po me shprehje të tjera ua zbut prirjen për grindje, duke thënë: «Nuk mund të bëj asgjë prej vetes; sikundër dëgjoj, gjykoj, dhe gjyqi im është i drejtë, sepse nuk kërkoj vullnetin tim, po vullnetin e Atij që më dërgoi». Sepse dukej se bënte disa pohime të çuditshme e të ndryshme nga ato të Profetëve. Ata thoshin se është Perëndia që gjykon gjithë dheun, domethënë gjininë njerëzore; dhe këtë të vërtetë Davidi e shpalli me zë të lartë kudo: «Ai do të gjykojë popullin me drejtësi», dhe: «Perëndia është Gjykatës i drejtë, i fortë e i durueshëm» (Ps. 96:10 dhe Ps. 7:11, sipas Të Shtatëdhjetëve); po ashtu edhe gjithë Profetët dhe Moisiu. Kurse Krishti tha: «Ati nuk gjykon njeri, po gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit», shprehje kjo që mjaftonte për të hutuar një hebre që e dëgjonte, dhe për ta bërë atë, nga ana e vet, të dyshonte se Krishti ishte armik i Perëndisë. Prandaj Ai këtu dënjon shumë në të folurit e vet, aq sa e lypte dobësia e tyre, që ta shkulë me rrënjë këtë mendim të dëmshëm, dhe thotë: «Nuk mund të bëj asgjë prej vetes»; domethënë: «asgjë të çuditshme, të ndryshme, ose që Ati nuk e dëshiron, s'do të shihni të bërë a s'do të dëgjoni të thënë prej meje». Dhe meqë më parë kishte shpallur se ishte «Biri i Njeriut», dhe meqë ata e pandehnin njeri në atë kohë, kështu i vë edhe këtu shprehjet e veta. Ashtu si më lart, kur tha: «Flasim atë që kemi dëgjuar, dhe dëshmojmë atë që kemi parë»; dhe kur Joani tha: «Atë që ka parë, e dëshmon, dhe askush s'e pranon dëshminë e tij» (kap. 3:32); të dyja shprehjet përdoren për njohuri të saktë, jo thjesht për dëgjim e për të parë; kështu edhe në këtë vend, kur flet për «dëgjimin», nuk shpall gjë tjetër veçse se është e pamundur për Të të dëshirojë ndonjë gjë, përveç asaj që dëshiron Ati. Prapë, nuk e tha kaq hapur (sepse ende s'do ta kishin pranuar menjëherë po ta dëgjonin të pohuar kështu); po si? Në një mënyrë plot dënjim e të përshtatshme për një njeri të thjeshtë: «Sikundër dëgjoj, gjykoj». Përsëri i përdor këto fjalë në këtë vend, jo për «mësim» (sepse nuk tha «sikundër mësohem», po «sikundër dëgjoj»), as sikur t'i duhej të dëgjonte (sepse jo vetëm që s'kishte nevojë të mësohej, po s'kishte nevojë as të dëgjonte); po ishte për të shpallur njëmendjen dhe njësinë e vendimit të tij dhe të Atit, si të kishte thënë: «Kështu gjykoj, sikur të gjykonte vetë Ati». Pastaj shton: «Dhe e di se gjyqi im është i drejtë, sepse nuk kërkoj vullnetin tim, po vullnetin e Atij që më dërgoi». Ç'thua ti? A ke ti një vullnet të ndryshëm nga ai i Atit? Po në një vend tjetër Ai thotë: «Sikundër unë dhe ti jemi një» (duke folur për vullnetin e për njëmendjen), «jepu edhe këtyre të jenë një në ne» (kap. 17:21; jo cituar fjalë për fjalë); domethënë: «në besimin për ne». A e sheh se fjalët që duken më të përunjura janë ato që fshehin një kuptim të lartë? Sepse ajo që lë të kuptohet është e këtillë: jo se vullneti i Atit është një dhe i vetji tjetër, po se «ashtu si një vullnet i vetëm në një mendje të vetme, kështu janë vullneti im dhe i Atit tim».

Dhe mos u çudit që Ai ka pohuar një bashkim kaq të ngushtë; sepse edhe për Frymën Pavli e ka përdorur këtë shëmbëllim: «Cili njeri i di gjërat e njeriut, veç frymës së njeriut që është në të? Kështu edhe gjërat e Perëndisë s'i di askush, veç Frymës së Perëndisë». Kështu, kuptimi i Krishtit s'është tjetër veç ky: «Nuk kam një vullnet të ndryshëm e të ndarë nga ai i Atit, po, në dëshiroftë Ai ndonjë gjë, atëherë edhe unë; në dëshirofsha unë, atëherë edhe Ai. Prandaj, sikundër askush s'do të mund të kundërshtonte që gjykon Ati, kështu as ndaj meje s'mund të kundërshtojë kush, sepse vendimi i secilit jepet nga e njëjta Mendje». E po t'i shqiptojë këto fjalë më tepër si njeri, mos u çudit, sepse ata ende e quanin njeri të thjeshtë. Prandaj në vende të tilla është e nevojshme jo vetëm të hetohet kuptimi i fjalëve, po të merret parasysh edhe dyshimi i dëgjuesve, dhe të dëgjohet ajo që thuhet si e drejtuar ndaj atij dyshimi. Përndryshe do të pasojnë shumë vështirësi. Merre, për shembull: Ai thotë: «Nuk kërkoj vullnetin tim»; sipas kësaj, pra, vullneti i tij është i ndryshëm nga ai i Atit, është i papërsosur, madje jo thjesht i papërsosur, po edhe i padobishëm. «Sepse, po të jetë shpëtimtar, po të pajtohet me atë të Atit, përse nuk e kërkon ti?» Njerëzit e vdekshëm do të mund ta thoshin këtë me arsye, sepse kanë shumë vullnete të kundërta me atë që i pëlqen Atit; po ti, përse e thua këtë, ti që në gjithçka je i ngjashëm me Atin? Sepse askush s'do të thoshte se kjo është gjuha as e një «njeriu» të bërë të përsosur e të kryqëzuar. Sepse, në qoftë se Pavli u shkri kaq shumë me vullnetin e Perëndisë sa të thoshte: «Rroj, po jo më unë, po Krishti rron në mua» (Gal. 2:20), si thotë Zoti i të gjithave: «Nuk kërkoj vullnetin tim, po vullnetin e Atij që më dërgoi», sikur ai vullnet të ishte i ndryshëm? Ç'kuptim ka, pra? Ai e zbaton fjalimin e vet sikur bëhej fjalë për një njeri të thjeshtë, dhe ia përshtat gjuhën dyshimit të dëgjuesve të tij. Sepse, pasi kishte dhënë provën e thënieve të veta me anë të asaj që kishte thënë më parë, duke folur pjesërisht si Perëndi e pjesërisht si njeri i thjeshtë, Ai përsëri, si njeri, përpiqet ta vërtetojë të njëjtën gjë, dhe thotë: «Gjyqi im është i drejtë». E prej nga duket kjo? «Sepse nuk kërkoj vullnetin tim, po vullnetin e Atij që më dërgoi». «Sepse, ashtu si te njerëzit, ai që është i lirë nga interesi vetjak s'mund të akuzohet me të drejtë se ka dhënë një vendim të padrejtë, kështu as ju tani s'do të mund të më akuzoni. Ai që dëshiron të vërë në vend të veten, ndoshta dyshohet nga shumë veta se e prish drejtësinë me këtë qëllim; po ai që nuk shikon nga e veta, ç'arsye mund të ketë për të mos gjykuar drejt? Zbatoje tani këtë arsyetim te rasti im. Po të kisha thënë se s'jam dërguar nga Ati, po të mos ia kisha veshur Atij lavdinë e asaj që u bë, ndoshta disa nga ju do të kishit dyshuar se, duke dashur të fitoja nder për veten, thashë atë që s'është e vërtetë; po, në qoftë se atë që bëhet ia vesh dhe ia lë një tjetri, përse dhe prej nga mund të keni arsye të dyshoni fjalët e mia?» A e sheh si e vërtetoi fjalimin e vet, dhe si pohoi se «gjyqi i tij ishte i drejtë» me një argument që çdo njeri i zakonshëm do të mund ta kishte përdorur për t'u mbrojtur? A e sheh si duket qartë ajo që kam thënë shpesh? Ç'është ajo? Është se përunjësia e jashtëzakonshme e shprehjeve i bind më së shumti njerëzit me mend të mos i marrin fjalët me nxitim e pastaj të rrëzohen në mendime të ulëta, po më tepër të përpiqen të ngjiten deri në lartësinë e kuptimit të tyre; dhe kjo përunjësi pastaj, fort lehtë, i ngre lart ata që dikur zvarriteshin përtokë.

Tani, duke i mbajtur të gjitha këto ndër mend, ju përgjërohem, le të mos i kalojmë shkujdesur fjalët e Krishtit, po t'i hetojmë nga afër të gjitha, duke shqyrtuar kudo arsyen e asaj që është thënë; dhe le të mos mendojmë se padija dhe thjeshtësia do të mjaftojnë për të na shfajësuar, sepse Ai na ka porositur jo vetëm të jemi «të pafajshëm», po edhe «të mençur» (Mt. 10:16). Le të ushtrojmë, pra, urtësinë bashkë me thjeshtësinë, edhe në mësimet edhe në veprat e drejta të jetës sonë; le të gjykojmë veten këtu, që të mos dënohemi bashkë me botën atje; le të sillemi ndaj shokëve tanë shërbëtorë ashtu si dëshirojmë të sillet Zoti ynë ndaj nesh; sepse themi: «Falna fajet tona, sikurse edhe ne ua falim fajtorëve tanë» (Mt. 6:12). E di se shpirti i goditur nuk duron me butësi, por po të mendojmë se duke vepruar kështu i bëjmë mirë jo atij që na ka hidhëruar, po vetes sonë, shpejt do ta lëmë helmin e zemërimit tonë; sepse ai që s'ia fali njëqind dinarët atij që i kishte gabuar, i bëri padrejtësi jo shokut të vet shërbëtor, po vetes, duke u bërë përgjegjës për dhjetë mijë talantat që i ishin falur më parë (Mt. 18:30-34). Prandaj, kur nuk ua falim të tjerëve, nuk ia falim vetes. Kështu, le të mos i themi Perëndisë vetëm: «Mos i kujto fyerjet tona»; po le t'i thotë secili edhe vetes: «Të mos i kujtojmë fyerjet e shokëve tanë shërbëtorë kundër nesh». Sepse ti së pari jep gjyqin për mëkatet e tua, dhe Perëndia gjykon pas; ti parashtron ligjin për faljen dhe për ndëshkimin, ti shpall vendimin tënd për këto çështje, dhe prandaj varet nga ti nëse Perëndia do t'i kujtojë a jo. Për këtë arsye Pavli na porosit të «falim, në pastë ndonjë shkak ankese kundër ndokujt» (Kol. 3:13), dhe jo thjesht të falim, po ashtu që të mos mbetet asnjë mbeturinë pas. Sepse Krishti jo vetëm që nuk i botoi shkeljet tona, po as ne shkelësit nuk na i solli ndër mend, as nuk tha: «Në këto e ato gjëra ke gabuar», po i fali dhe e fshiu dorëshkrimin, pa i vënë në llogari fyerjet tona, sikundër e ka shpallur edhe Pavli (Kol. 2:14). Le ta bëjmë edhe ne këtë; le t'i fshijmë nga mendja jonë të gjitha shkeljet kundër nesh; dhe, në qoftë se na ka bërë ndonjë të mirë ai që na ka hidhëruar, le të llogarisim vetëm atë; po, në qoftë se ka bërë diçka të rëndë e të vështirë për t'u duruar, le ta flakim dhe le ta fshijmë, që të mos mbetet as gjurma më e vogël e saj. Dhe po të mos na ketë bërë asnjë të mirë, aq më i madh do të jetë shpërblimi ynë dhe aq më i lartë nderi, në e falshim. Të tjerë i fshijnë mëkatet e tyre me netë pa gjumë, duke fjetur përtokë, me dhjetë mijë mundime; po ti, me një udhë më të lehtë, dua të them duke mos i mbajtur mend padrejtësitë, mund t'i bësh të zhduken të gjitha shkeljet e tua. Përse, pra, e drejton shpatën kundër vetes, si njerëzit e çmendur e të tërbuar, dhe e dëbon veten nga jeta që do të vijë, kur duhet të përdorësh çdo mjet për ta arritur atë? Sepse, po të jetë kaq e dëshirueshme kjo jetë e tanishme, ç'mund të thuhet për atë tjetrën, prej së cilës kanë ikur dhimbja, hidhërimi dhe vajtimi? Atje s'ka nevojë të kesh frikë nga vdekja, as të përfytyrosh ndonjë fund për ato të mira. Të lumtur, tri herë të lumtur, madje shumëfish të lumtur, janë ata që gëzojnë atë prehje të lume; kurse të mjerë, tri herë të mjerë, madje dhjetë mijë herë të mjerë, janë ata që e kanë flakur veten nga ajo lumëri. «Dhe ç'është», thotë dikush, «ajo që na bën të gëzojmë atë jetë?» Dëgjoje vetë Gjykatësin duke biseduar me një djalosh për këtë çështje. Kur djaloshi tha: «Ç'të bëj që të trashëgoj jetën e përjetshme?» (Mt. 19:16), Krishti, pasi i përsëriti urdhërimet e tjera, e mbylli me dashurinë ndaj të afërmit. Ndoshta, si ai i pasur, disa nga dëgjuesit e mi do të thonë: «Edhe ne i kemi zbatuar këto, sepse as kemi vjedhur, as kemi vrarë, as kemi shkelur kurorën»; por me siguri s'do të mund ta thuash këtë, se e ke dashur të afërmin tënd ashtu si duhej ta doje. Sepse, po të ketë pasur zili ndokush a të ketë folur keq për tjetrin, po të mos e ketë ndihmuar kur ky u dëmtua, ose të mos i ketë dhënë nga pasuria e vet, atëherë as nuk e ka dashur atë. Tani Krishti ka urdhëruar jo vetëm këtë, po edhe diçka veç kësaj. Ç'është, pra, kjo? «Shit», thotë, «atë që ke, dhe jepua të varfërve; dhe eja pas meje» (Mt. 19:21), sepse imitimin e tij në veprat tona Ai e quan «ndjekje». Ç'mësojmë prej kësaj? Së pari, se ai që s'i ka të gjitha këto, s'mund të arrijë vendet e para në «atë» prehje. Sepse, pasi djaloshi tha: «Të gjitha këto i kam bërë», Krishti, sikur t'i mungonte ndonjë gjë e madhe për të qenë plotësisht i miratuar, u përgjigj: «Në daç të jesh i përsosur, shit atë që ke dhe jepua të varfërve; dhe eja pas meje». Së pari, pra, mund ta mësojmë këtë; së dyti, se Krishti e qortoi njeriun për mburrjen e tij të kotë; sepse ai që jetonte në një bollëk të tillë e nuk përfillte të tjerët që rronin në varfëri, si mund ta donte të afërmin? Kështu që as për këtë çështje ai s'foli me të vërtetë. Po ne le t'i bëjmë të dyja këto gjëra: le të jemi të zellshëm ta zbrazim pasurinë tonë dhe të blejmë qiellin. Sepse njerëzit shpesh kanë harxhuar gjithë pasurinë e tyre për një nder të kësaj bote, një nder që do të mbetej këtu poshtë, e as këtu s'do të rrinte gjatë me ne. Shumë veta, madje shumë kohë para vdekjes, u janë zhveshur nga pushteti i tyre; të tjerë shpesh kanë humbur jetën për shkak të tij; e prapë, ndonëse e dinë këtë, harxhojnë gjithçka për hir të tij. Në qoftë se, pra, bëjnë tani kaq shumë për këtë lloj nderi, ç'mund të jetë më i mjerë se ne, në qoftë se për hir të atij nderi që mbetet dhe që s'mund të na hiqet, s'duam të heqim dorë as nga pak, as t'u japim të tjerëve ato gjëra që, brenda pak kohe, sa jemi ende këtu, do t'i lëmë? Ç'marrëzi duhet të jetë kjo: kur e kemi në dorë t'ua japim vullnetarisht të tjerëve, dhe kështu të marrim me vete ato gjëra prej të cilave, edhe kundër dëshirës sonë, do të zhvishemi, të mos duam ta bëjmë! E prapë, po të çohej dikush drejt vdekjes, dhe t'i propozohej të hiqte dorë nga gjithë pasuria e vet e kështu të shpëtonte i lirë, do të mendonim se iu bë një mirësi; e ne, që po çohemi në udhën drejt greminës, ne, kur na lejohet të japim gjysmën e të jemi të lirë, do të parapëlqejmë të ndëshkohemi, dhe kot të mbajmë atë që s'është e jona, deri sa të humbasim edhe atë që është? Ç'shfajësim do të kemi, ç'të drejtë për falje, ne që, kur na është hapur një udhë kaq e lehtë drejt jetës, sulemi poshtë greminave e ecim nëpër një shteg të padobishëm, duke e privuar veten nga gjithçka, edhe këtu edhe atje, kur do të mund t'i gëzonim të dyja në siguri? Në qoftë se, pra, s'e bëmë kështu më parë, të paktën le të ndalemi tani; dhe, duke ardhur në vete, le t'i rregullojmë drejt gjërat e tanishme, që të marrim me lehtësi ato që do të vijnë, me anë të hirit dhe të dashurisë njerëzore të Zotit tonë Jisu Krisht, me të cilin, bashkë me Atin dhe Frymën e Shenjtë, qoftë lavdia, në jetë të jetëve. Amin.