Joani 6:53,54

«Jisui, pra, u tha atyre: Me të vërtetë, me të vërtetë po ju them, në mos ngrënçi mishin e Birit të Njeriut edhe në mos pifçi gjakun e tij, s'keni jetë të përjetshme në veten tuaj. Kush ha mishin tim edhe pi gjakun tim, ka jetë në veten e tij.»

[1.] Kur bisedojmë për gjëra frymërore, le të mos ketë asgjë të kësaj bote në shpirtrat tanë, asgjë tokësore; le të tërhiqen e të dëbohen të gjitha mendimet e tilla, edhe le t'i kushtohemi krejtësisht vetëm dëgjimit të fjalëve hyjnore. Sepse, në qoftë se, kur vjen një mbret, largohet çdo rrëmujë, aq më shumë, kur Fryma flet me ne, na duhet qetësi e madhe, druajtje e madhe. Edhe ajo që thuhet sot është për t'u druajtur. Si është kështu, dëgjoni. «Me të vërtetë po ju them, në mos ngrëntë ndonjë mishin tim edhe në mos piftë gjakun tim, s'ka jetë të përjetshme në veten e tij.» Meqë hebrenjtë kishin pohuar më parë se kjo ishte e pamundur, ai tregon jo vetëm se s'është e pamundur, po se është krejtësisht e domosdoshme. Prandaj shton: «Ai që ha mishin tim edhe pi gjakun tim, ka jetë të përjetshme.»

«Edhe unë do ta ngjall atë ditën e fundit.» Sepse, meqë kishte thënë «Ai që ha nga kjo bukë, nuk do të vdesë kurrë» (vg. 50, jo fjalë për fjalë), edhe ishte e mundshme që kjo t'u dilte përpara si pengesë (sikurse thanë më parë: «Abrahami vdiq, edhe profetët vdiqën; e si thua ti se nuk do të shijojë vdekjen?» kap. 8:52, jo fjalë për fjalë), ai e sjell ngjalljen për ta zgjidhur çështjen, edhe për të treguar se ai që ha nuk do të vdesë në fund. Vazhdimisht e trajton çështjen e mistereve, duke treguar domosdoshmërinë e këtij veprimi, edhe se duhet bërë patjetër.

Vg. 55. «Sepse mishi im është ushqim i vërtetë, edhe gjaku im është pije e vërtetë.»

Ç'do të thotë me këtë? Ose do të shpallë se ky është ushqimi i vërtetë që shpëton shpirtin, ose do t'i sigurojë për atë që qe thënë, që të mos e marrin fjalën thjesht si një gjëegjëzë a shëmbëlltyrë, po ta dinë se është krejtësisht e nevojshme të hahet Trupi. Pastaj thotë:

Vg. 56. «Ai që ha mishin tim, rri tek unë.»

Këtë e tha, duke treguar se i tilli përzihet e bëhet një me të. Tani ajo që vijon duket pa lidhje, po të mos thellohemi në kuptimin e saj; sepse, thotë dikush, pasi tha «Ai që ha mishin tim, rri tek unë», ç'lloj vazhdimi është të shtosh:

Vg. 57. «Sikundër më dërgoi Ati i gjallë, edhe unë jetoj për Atin»?

E megjithatë fjalët pajtohen plotësisht. Meqë fliste vazhdimisht për «jetën e përjetshme», për ta vërtetuar këtë sjell shprehjen «rri tek unë»; sepse, në qoftë se rri tek unë edhe unë jetoj, është e qartë se edhe ai do të jetojë. Pastaj thotë: «Sikundër më dërgoi Ati i gjallë.» Kjo është një shprehje krahasimi e ngjashmërie, edhe kuptimi i saj është ky: «Unë jetoj po ashtu siç jeton Ati.» Edhe që të mos e quash të palindur, shton menjëherë «për Atin», jo për të treguar me këtë se, për të jetuar, ka nevojë për ndonjë fuqi që të veprojë tek ai; sepse kishte thënë më parë, për ta hequr këtë dyshim: «Sikundër Ati ka jetë në veten e tij, kështu i ka dhënë edhe Birit të ketë jetë në veten e tij.» Tani, po të kishte nevojë për veprimin e një tjetri, do të dilte ose se Ati nuk ia ka dhënë ta ketë kështu, edhe atëherë pohimi është i rremë, ose, po t'ia ketë dhënë kështu, atëherë s'do t'i duhet askush tjetër ta mbajë. Ç'do të thotë, pra, «për Atin»? Këtu thjesht lë të kuptohet shkaku, edhe ajo që thotë është kjo: «Sikundër jeton Ati, kështu jetoj edhe unë, edhe ai që më ha mua do të jetojë për mua.» Edhe «jeta» për të cilën flet nuk është thjesht jetë, po jeta e shkëlqyer; sepse që s'foli thjesht për jetë, po për atë jetë të lavdishme e të pashprehshme, duket qartë nga kjo. Sepse të gjithë njerëzit «jetojnë», edhe jobesimtarët, edhe të papagëzuarit, që s'hanë nga ai mish. E sheh se fjalët s'kanë të bëjnë me këtë jetë, po me atë tjetrën? Edhe ajo që thotë është kjo: «Ai që ha mishin tim, kur të vdesë, nuk do të humbasë as do të pësojë ndëshkim»; s'foli për ngjalljen e përgjithshme, sepse të gjithë njësoj ngjallen, po për atë të veçantën, ngjalljen e lavdishme, atë që ka shpërblim.

Vg. 58. «Kjo është buka që zbriti prej qiellit; jo si etërit tuaj që hëngrën manën edhe vdiqën; ai që ha nga kjo bukë, do të jetojë përjetë.»

Vazhdimisht e rrah të njëjtën gjë, që t'ua ngulisë në mendje dëgjuesve, sepse mësimi për këto ishte njëfarë mësimi përfundimtar, edhe që të forconte mësimin për ngjalljen e për jetën e përjetshme. Prandaj e përmend ngjalljen, meqë premton jetën e përjetshme, duke treguar se ajo jetë nuk është tani, po pas ngjalljes. «Po nga janë të qarta këto?» thotë dikush. Nga Shkrimet; kudo i drejton hebrenjtë tek ato, duke i porositur t'i mësojnë këto prej tyre. Edhe kur thotë «që i jep jetë botës», i nxit në zili, që nga vetë mllefi se të tjerët do ta gëzojnë dhuratën, të mos mbeten jashtë. Edhe vazhdimisht ua kujton manën, duke treguar dallimin mes saj dhe bukës së tij, edhe duke i udhëhequr drejt besimit; sepse, në qoftë se qe në gjendje t'ua mbante jetën dyzet vjet pa të korra, pa drithë, pa gjërat e tjera të zakonshme, aq më shumë do të mundë ta bëjë tani, kur ka ardhur për qëllime më të mëdha. Për më tepër, në qoftë se ato gjëra qenë veç figura, e prapëseprapë njerëzit mblidhnin atë që zbriste pa djersë e pa mund, aq më shumë do të jetë kështu këtu, ku dallimi është i madh, si në të mosvdekurit kurrë, edhe në gëzimin e jetës së vërtetë. Edhe me të drejtë ka folur shpesh për «jetën», sepse këtë e dëshirojnë njerëzit, edhe asgjë s'u pëlqen aq shumë sa të mos vdesin. Sepse edhe nën Besëlidhjen e vjetër, ky ishte premtimi: jetë e gjatë e ditë të shumta; kurse tani nuk është thjesht jetë e gjatë, po jetë që s'ka fund. Njëkohësisht do të tregojë se tani e prish ndëshkimin që solli mëkati, duke shfuqizuar atë vendim që dënon me vdekje, edhe duke sjellë jo thjesht jetë, po jetë të përjetshme, të kundërt me gjërat e mëparshme.

Vg. 59. «Këto i tha në sinagogë, kur mësonte në Kapernaum.»

[2.] Vendi ku qenë bërë shumica e çudirave të tij, kështu që atje veçanërisht duhej ta kishin dëgjuar. Po përse mësonte në sinagogë e në tempull? Edhe sepse donte të tërhiqte sa më shumë prej tyre, edhe sepse donte të tregonte se nuk ishte kundër Atit.

Vg. 60. «Po shumë nga nxënësit, kur e dëgjuan këtë, thanë: Kjo është fjalë e rëndë.»

Ç'do të thotë «e rëndë»? E ashpër, e mundimshme, e bezdisshme. E megjithatë s'tha asgjë të tillë, sepse s'foli për një mënyrë jetese, po për mësime, duke rrahur vazhdimisht besimin që është tek ai. Ç'do të thotë, pra, «është fjalë e rëndë»? Mos ngaqë premton jetë e ngjallje? Mos ngaqë tha se zbriti prej qiellit? Apo se ishte e pamundur të shpëtonte ai që s'hante mishin e tij? Më thuaj, janë «të rënda» këto? Kush mund të pohojë se janë? Ç'do të thotë, pra, «e rëndë»? Do të thotë: e vështirë për t'u pranuar, që ia kalon dobësisë së tyre, që kall shumë tmerr. Sepse mendonin se thoshte fjalë tepër të larta për atë që ishte vërtet, fjalë mbi vetveten e tij. Prandaj thanë:

«Kush mund ta dëgjojë?»

Ndoshta duke gjetur shfajësim për veten, meqë ishin gati të largoheshin.

Vg. 61, 62. «Kur Jisui e mori vesh në veten e tij se nxënësit e tij murmuronin për këtë» (sepse është veti e hyjnisë së tij të nxjerrë në dritë gjërat e fshehta) «u tha atyre: Kjo ju skandalizon? Po sikur ta shihni Birin e Njeriut të ngjitet atje ku ishte më parë?»

Këtë e bën edhe me Natanaelin, kur thotë: «Sepse të thashë se të pashë nën fik, beson? Do të shohësh gjëra më të mëdha se këto.» (kap. 1:50.) Edhe Nikodimit: «Askush nuk u ngjit në qiell, veç Birit të Njeriut që është në qiell.» (kap. 3:13.) Ç'është kjo, mos u shton vështirësi vështirësive? Jo, larg qoftë kjo prej tij, po me madhështinë e mësimeve edhe me numrin e tyre do t'i tërheqë nga ana e tij. Sepse, po të kishte thënë thjesht «Kam zbritur prej qiellit» e të mos shtonte gjë tjetër, do t'i kishte skandalizuar më lehtë; po ai që tha «Trupi im është jeta e botës», ai që tha «Sikundër më dërgoi Ati i gjallë, kështu edhe unë jetoj për Atin», edhe që tha «Kam zbritur prej qiellit», e zgjidh vështirësinë. Sepse ai që thotë vetëm një gjë të madhe për veten, ndoshta dyshohet se shtiret, po ai që lidh kaq shumë të tilla njëra pas tjetrës, e heq çdo dyshim. Gjithçka bën e thotë ka për qëllim t'i largojë nga mendimi se Josifi ishte i ati. Edhe këtë e tha jo për ta forcuar, po më tepër për ta zhdukur atë pengesë. Sepse kushdo që e quante bir të Josifit, s'mund t'i pranonte thëniet e tij, kurse ai që ishte bindur se kishte zbritur prej qiellit edhe do të ngjitej atje, mund t'u vinte veshin më lehtë fjalëve të tij; njëkohësisht sjell edhe një shpjegim tjetër, duke thënë:

Vg. 63. «Fryma është ajo që jep jetë, mishi nuk vlen asgjë.»

Kuptimi i tij është ky: «Ato që kanë të bëjnë me mua, duhet t'i dëgjoni frymërisht, sepse ai që dëgjon sipas mishit s'ka dobi, as nxjerr ndonjë të mirë.» Ishte sipas mishit të pyesje si zbriti prej qiellit, ta quaje bir të Josifit, të pyesje: «Si mund të na japë mishin e vet për ta ngrënë?» E gjithë kjo ishte sipas mishit, kur duhej ta kishin kuptuar çështjen në kuptim mistik e frymëror. «Po si mund ta kuptonin», thotë dikush, «se ç'do të thoshte ‹të hash mish›?» Atëherë detyra e tyre ishte të prisnin çastin e duhur e të pyesnin, e jo ta braktisnin.

«Fjalët që ju flas janë frymë edhe janë jetë.»

Domethënë, janë hyjnore e frymërore, s'kanë asgjë mishtore, nuk u nënshtrohen ligjeve të pasojës natyrore, po janë të lira nga çdo domosdoshmëri e tillë, madje qëndrojnë përmbi ligjet e caktuara për këtë botë, edhe kanë një kuptim tjetër, të ndryshëm. Tani, ashtu si këtu tha «frymë» në vend të «frymërore», kështu, kur flet për «mish», s'kishte parasysh «gjërat mishtore», po «të dëgjuarit sipas mishit», duke bërë njëkohësisht aluzion për ata, sepse gjithnjë dëshironin gjëra mishtore, kur duhej të dëshironin frymërore. Sepse, po t'i marrë njeriu sipas mishit, s'ka fare dobi. «Ç'është, pra, mos nuk është mish mishi i tij?» Sigurisht që është. «Si thotë, pra, se mishi nuk vlen asgjë?» S'flet për mishin e vet, kurrsesi, po për ata që i morën fjalët e tij në mënyrë mishtore. Po ç'është «të kuptosh sipas mishit»? Është të shohësh vetëm atë që kemi para syve, pa përfytyruar asgjë përtej. Kjo është të kuptosh sipas mishit. Po ne s'duhet të gjykojmë kështu, me sy, po duhet t'i shohim të gjitha misteret me sytë e brendshëm. Kjo është të shohësh frymërisht. Ai që s'ha mishin e tij edhe s'pi gjakun e tij, s'ka jetë në veten e vet. Si, pra, «mishi nuk vlen asgjë», në qoftë se pa të s'mund të jetojmë? E sheh se fjalët «mishi nuk vlen asgjë» s'thuhen për mishin e vet, po për të dëgjuarit sipas mishit?

Vg. 64. «Po ka disa nga ju që nuk besojnë.»

Përsëri, sipas zakonit të tij, u shton peshë fjalëve, duke parathënë atë që do të ndodhte, edhe duke treguar se s'foli kështu nga dëshira për nder prej tyre, po ngaqë kujdesej për ta. Edhe kur tha «disa», i përjashtoi nxënësit. Sepse në fillim tha: «Më patë edhe nuk besoni» (vg. 36); kurse këtu: «Ka disa nga ju që nuk besojnë.»

Sepse «e dinte që në fillim cilët ishin ata që nuk besonin, edhe cili do ta tradhtonte».

Vg. 65. «Edhe tha: Prandaj ju thashë se askush nuk mund të vijë tek unë, veç në iu dhëntë prej së larti nga Ati im.»

[3.] Këtu Ungjillori na lë të kuptojmë se sa me dashje ishte ikonomia hyjnore, edhe se si e duroi të keqen. As shprehja «që në fillim» s'është vënë këtu pa shkak, po që ti ta kuptosh paranjohjen e tij që në krye, edhe se ai e dinte tradhtarin që më parë, para se të thuheshin fjalët, jo pasi njerëzit murmuruan apo u skandalizuan, gjë që ishte veti e hyjnisë. Pastaj shtoi: «Veç në iu dhëntë prej së larti nga Ati im»; duke i bindur kështu të quajnë Perëndinë Atin e tij, jo Josifin, edhe duke u treguar se s'është gjë e zakonshme të besosh tek ai. Sikur të kishte thënë: «Jobesimtarët s'më shqetësojnë, s'më trazojnë, s'më habitin. E di prej kohësh, para se të krijoheshin, e di se kujt ia ka dhënë Ati të besojë.» Edhe ti, kur dëgjon se «ka dhënë», mos përfytyro thjesht një ndarje të bërë sa për qejf, po se, në qoftë se dikush e bëri veten të denjë ta marrë dhuratën, atëherë e mori.

Vg. 66. «Që nga ajo kohë shumë nga nxënësit e tij u kthyen mbrapa, edhe nuk ecnin më bashkë me të.»

Me të drejtë Ungjillori s'tha se «u larguan», po se «u kthyen mbrapa»; duke treguar se ia prenë vetes çdo përparim në virtyt, edhe se, duke u ndarë, humbën besimin që kishin dikur. Po me të dymbëdhjetët s'ndodhi kështu; prandaj u thotë:

Vg. 67. «A doni edhe ju të ikni?»

Përsëri duke treguar se s'ka nevojë për shërbimin e tyre, edhe duke u vërtetuar se s'ishte për këtë që i mbante pas vetes. Sepse, si të kishte nevojë, kur përdorte shprehje të tilla edhe me ta? Po përse s'i lavdëroi? Përse s'i miratoi? Si sepse ruante dinjitetin që i ka hije një mësuesi, ashtu edhe për t'u treguar se më tepër duhej të tërhiqeshin nga kjo mënyrë sjelljeje. Sepse, po t'i kishte lavdëruar, ata, duke menduar se po i bënin një nder, mund të kishin ndonjë ndjenjë njerëzore; po duke u treguar se s'kishte nevojë për praninë e tyre, i mbajti më fort pranë vetes. Edhe vër re me ç'maturi foli. S'tha «Ikni», sepse kjo do të ishte t'i shtynte tej vetes, po u bëri një pyetje: «A doni edhe ju të ikni?», shprehja e atij që do të heqë çdo forcë a shtrëngim, edhe që s'donte të rrinin pranë tij nga ndonjë ndjenjë turpi, po nga një ndjenjë mirënjohjeje. Duke mos i qortuar haptas, po duke i prekur butë, tregon cila është rruga vërtet e urtë në rrethana të tilla. Po ne ndiejmë ndryshe, edhe me arsye, sepse çdo gjë e bëjmë duke u kapur pas nderit tonë, edhe prandaj mendojmë se gjendja jonë ulet kur largohen ata që na shërbejnë. Po ai as i lajkatoi, as i largoi, po u bëri një pyetje. Tani kjo s'ishte vepër e atij që i përçmon, po e atij që s'do të mbahen me forcë e me shtrëngim: sepse të rrish me kushte të tilla është njësoj si të ikësh. Ç'thotë, pra, Pjetri?

Vg. 68, 69. «Te kush të shkojmë? Ti ke fjalët e jetës së përjetshme. Edhe ne besojmë e jemi të sigurt se ti je Krishti, Biri i Perëndisë së gjallë.»

E sheh se s'ishin fjalët ato që shkaktuan skandalin, po shkujdesja, përtacia edhe mendja e shtrembër e dëgjuesve? Sepse, edhe po të mos kishte folur, do të ishin skandalizuar, edhe s'do të reshtnin së shqetësuari gjithnjë për ushqimin trupor, gjithnjë të gozhduar pas dheut. Për më tepër, nxënësit dëgjuan njëkohësisht me të tjerët, e prapëseprapë shprehën një mendim të kundërt me atë të tyre, duke thënë: «Te kush të shkojmë?» Shprehje që tregon shumë dashuri, sepse dëfton se Mësuesi i tyre u ishte më i çmuar se çdo gjë, se ati a se nëna, se çdo pasuri, edhe se, po të largoheshin prej tij, s'do të kishin ku të iknin. Pastaj, që të mos dukej sikur e tha «te kush të shkojmë?» ngaqë s'kishte njeri që t'i priste, shtoi menjëherë: «Ti ke fjalët e jetës së përjetshme.» Sepse hebrenjtë dëgjonin sipas mishit, me arsyetime njerëzore, kurse nxënësit frymërisht, duke ia lënë gjithçka besimit. Prandaj Krishti tha: «Fjalët që ju kam folur janë frymë»; domethënë: «Mos mendoni se mësimi i fjalëve të mia i nënshtrohet rregullit të pasojave materiale, as domosdoshmërisë së gjërave të krijuara. Gjërat frymërore s'janë të kësaj natyre, as durojnë t'u nënshtrohen ligjeve të dheut.» Këtë e shpall edhe Pavli, kur thotë: «Mos thuaj në zemrën tënde: Kush do të ngjitet në qiell? (domethënë, për të zbritur Krishtin poshtë), ose: Kush do të zbresë në humnerë? (domethënë, për të ngjitur përsëri Krishtin nga të vdekurit).» (Rom. 10:6-7.)

«Ti ke fjalët e jetës së përjetshme.» Këta njerëz e pranonin tashmë ngjalljen edhe gjithë shpërndarjen që do të bëhet atje. Edhe vër re njeriun vëllazëror e plot dashuri, si përgjigjet për gjithë grupin. Sepse s'tha «Unë e di», po «Ne e dimë». Ose më mirë, vër re si u kthehet po atyre fjalëve të Mësuesit të tij, e nuk flet si hebrenjtë. Ata thanë «Ky është biri i Josifit»; kurse ai tha «Ti je Krishti, Biri i Perëndisë së gjallë», edhe «Ti ke fjalët e jetës së përjetshme»; ngaqë ndoshta e kishte dëgjuar të thoshte: «Ai që beson tek unë ka jetë të përjetshme, edhe unë do ta ngjall atë ditën e fundit.» Sepse tregoi se i mbante mend të gjitha ato që qenë thënë, duke risjellë po ato fjalë. Ç'bëri, pra, Krishti? As e lavdëroi, as shprehu admirim për Pjetrin, ndonëse gjetiu e kishte bërë; po ç'thotë?

Vg. 70. «A nuk ju zgjodha unë të dymbëdhjetët, edhe një prej jush është djall?»

Sepse, meqë Pjetri tha «Ne besojmë», Jisui e përjashton Judën nga grupi. Në vendin tjetër Pjetri s'i zuri në gojë nxënësit; po kur Krishti tha «Ju cili thoni se jam?», ai u përgjigj: «Ti je Krishti, Biri i Perëndisë së gjallë» (Mt. 16:15); kurse këtu, meqë tha «Ne besojmë», Krishti me të drejtë s'e pranon Judën në atë grup. Edhe këtë e bëri që larg, shumë kohë përpara, për të frenuar ligësinë e tradhtarit, duke e ditur se s'do të arrinte gjë, e megjithatë duke bërë pjesën e vet.

[4.] Edhe vër re urtësinë e tij. Nuk e bëri të njohur tradhtarin, po as e la të fshihej; që, nga njëra anë, të mos e humbte fare turpin e të bëhej më kryeneç, edhe, nga ana tjetër, të mos e kryente pa frikë veprën e tij të ligë, duke menduar se s'e vinin re. Prandaj, hap pas hapi, sjell qortime gjithnjë e më të hapura kundër tij. Së pari, e numëroi edhe atë ndër të tjerët, kur tha «Ka disa nga ju që nuk besojnë» (sepse që ai e numëronte tradhtarin, e ka dëftuar Ungjillori, kur thotë: «Sepse e dinte që në fillim cilët ishin ata që nuk besonin, edhe cili do ta tradhtonte»); po kur ai prapë mbeti i tillë, solli kundër tij një qortim më të ashpër: «Një prej jush është djall», e megjithatë ua bëri frikën të përbashkët të gjithëve, duke dashur ta mbulonte. Edhe këtu ia vlen të pyesim: përse nxënësit tani s'thanë asgjë, po më vonë u frikësuan e dyshuan, duke shikuar njëri-tjetrin dhe duke pyetur «Zot, mos jam unë?» (Mt. 26:22), kur Pjetri i bëri shenjë Joanit të merrte vesh cili ishte tradhtari, që ta pyeste Mësuesin e tyre. Cila është arsyeja? Pjetri s'e kishte dëgjuar ende «Prapa meje, Satana», prandaj s'kishte fare frikë; po pasi qe qortuar, edhe ndonëse foli nga një dashuri e fortë, në vend që të miratohej, qe quajtur madje «Satana», ai më pas me arsye u frikësua kur dëgjoi «Një prej jush do të më tradhtojë». Për më tepër, as tani s'thotë «Një prej jush do të më tradhtojë», po «Një prej jush është djall»; prandaj s'e kuptuan atë që u tha, po menduan se ai vetëm po qortonte ligësinë e tyre.

Po përse tha «Ju zgjodha të dymbëdhjetët, edhe një prej jush është djall»? Ishte për të treguar se mësimi i tij ishte krejt i çliruar nga lajka. Sepse, që të mos mendonin se do t'i lajkatonte, ngaqë, kur të gjithë e lanë, vetëm ata mbetën e rrëfyen me anë të Pjetrit se ai ishte Krishti, ai i largon nga një dyshim i tillë. Edhe ajo që thotë është kjo: «Asgjë s'më pengon të qortoj të këqijtë; mos mendoni se, ngaqë mbetët, do të zgjedh t'ju lajkatoj, ose se, ngaqë më ndoqët, s'do t'i qortoj të ligjtë. Sepse s'më pengon as një rrethanë tjetër, që është shumë më e fuqishme se kjo për të penguar një mësues. Sepse ai që mbetet jep një provë të dashurisë së tij, kurse ai që qe zgjedhur nga një mësues, po të hidhet poshtë, e nxjerr mësuesin të marrë në sytë e njerëzve pa mend. E megjithatë as kjo s'më bën të heq dorë nga qortimet e mia.» Këtë, të paktën, edhe tani paganët e ngrenë kundër Krishtit, ftohtë e pa mend. Sepse Perëndia s'e ka zakon t'i bëjë njerëzit të mirë me detyrim e me forcë, as thirrja e zgjedhja e tij s'është shtrënguese për ata që thirren, po bindëse. Edhe që të mësosh se thirrja s'të shtrëngon, mendo se sa nga ata që janë thirrur kanë përfunduar në humbje, kështu që është e qartë se edhe në vullnetin tonë qëndron të shpëtojmë ose të humbasim.

[5.] Kur i dëgjojmë, pra, këto gjëra, le të mësojmë të jemi gjithnjë të matur e syçelë. Sepse shiko: ai që ishte llogaritur ndër atë grup të shenjtë, që kishte gëzuar një dhuratë kaq të madhe, që kishte bërë çudira (sepse edhe ai ishte me të tjerët që u dërguan të ngjallnin të vdekurit e të shëronin lebrozët), kur e kapi sëmundja e tmerrshme e lakmisë, e tradhtoi Zotin e tij. As mirësitë, as dhuratat, as të qenët pranë Krishtit, as shërbimi ndaj tij, as larja e këmbëve, as ndarja e tryezës me të, as mbajtja e qeses s'i vlejtën gjë; përkundrazi, këto gjëra vetëm sa ndihmuan të rëndohej ndëshkimi i tij. Le të kemi frikë, pra, edhe ne, se mos ndonjëherë, prej lakmisë, bëhemi si Juda. Ti s'e tradhton Krishtin. Po kur e lë pas dore të varfërin që tretet nga uria ose vdes nga të ftohtit, ai njeri tërheq mbi ty po atë dënim. Kur i marrim misteret padenjësisht, humbim njësoj si vrasësit e Krishtit. Kur plaçkitim, kur shtypim ata që janë më të dobët se ne, do të tërheqim mbi vete ndëshkimin më të rëndë. Edhe me arsye; sepse deri kur do të na pushtojë kështu dashuria për gjërat e tanishme, që janë të tepërta e pa dobi? Sepse pasuria qëndron në gjëra të tepërta, ku s'ka asnjë dobi. Deri kur do të rrimë të gozhduar pas kotësirave? Deri kur s'do të hedhim shikimin tej, drejt qiellit, s'do të jemi të matur, s'do të ngopemi me këto gjëra kalimtare të dheut, s'do të mësojmë nga përvoja sa pa vlerë janë? Le të mendojmë për ata që para nesh qenë të pasur: a s'janë ëndërr të gjitha ato? A s'janë hije, a s'janë lule? A s'janë përrua që rrjedh e ikën? Përrallë e tregim? Filani qe i pasur: e ku është tani pasuria e tij? Iku, u zhduk; po mëkatet e bëra për shkak të saj i rrinë pranë, edhe ndëshkimi që vjen prej mëkateve. Po, me siguri, edhe sikur të mos kishte ndëshkim, edhe sikur të mos na ishte vënë përpara asnjë mbretëri, do të ishte detyrë të tregonim përfillje për ata të së njëjtës prejardhje e familje, të nderonim ata që kanë të njëjtat ndjenja si ne. Po tani ushqejmë qen, edhe shumë prej nesh gomarë të egër, arinj e bisha të ndryshme, kurse s'kujdesemi për një njeri që po vdes nga uria; edhe një gjë e huaj për ne vlerësohet më shumë se ajo që është e gjakut tonë, edhe familja jonë nderohet më pak se krijesa që s'janë të tilla, as të afërta me ne.

A është gjë e bukur t'i ndërtosh vetes shtëpi të shkëlqyera, të kesh shumë shërbëtorë, të rrish shtrirë e të sodisësh një tavan të praruar? Kurrsesi; sepse, pa dyshim, është gjë e tepërt e pa dobi. Sepse ka ndërtesa të tjera, shumë më të ndritshme e më madhështore se këto; me to duhet t'i gëzojmë sytë, sepse s'ka kush të na pengojë. Do të shohësh çatinë më të bukur? Në muzg sodit qiellin plot yje. «Po kjo çati», thotë dikush, «s'është imja.» E prapëseprapë, në të vërtetë, kjo është më e jotja se ajo tjetra. Për ty u bë, edhe është e përbashkët për ty e për vëllezërit e tu; tjetra s'është jotja, po e atyre që pas vdekjes sate e trashëgojnë. Njëra mund të të bëjë shërbimin më të madh, duke të udhëhequr me bukurinë e vet drejt Krijuesit të vet; tjetra dëmin më të madh, duke u bërë paditësi yt më i madh në Ditën e Gjyqit, sepse është mbuluar me ar, kurse Krishti s'ka as rrobat e nevojshme. Le të mos i nënshtrohemi, ju lutem, një marrëzie të tillë; le të mos ndjekim gjërat që ikin, e le të mos u ikim atyre që mbeten; le të mos e tradhtojmë shpëtimin tonë, po le të mbahemi fort pas shpresës për atë që do të vijë; të moshuarit, si ata që e dinë me siguri se u ka mbetur fare pak jetë; të rinjtë, si ata që janë bindur mirë se ç'ka mbetur s'është shumë. Sepse ajo ditë vjen si vjedhës natën. Duke e ditur këtë, le t'i nxitin gratë burrat e tyre, edhe burrat le t'i këshillojnë gratë; le t'i mësojmë djemtë e vajzat, edhe të gjithë le ta mësojmë njëri-tjetrin të mos kujdesemi për gjërat e tanishme, po të dëshirojmë ato që do të vijnë, që të mund edhe t'i fitojmë; me anë të hirit dhe të njerëzdashjes së Zotit tonë Jisu Krisht, nëpërmjet të cilit dhe bashkë me të cilin i qoftë lavdia Atit dhe Frymës së Shenjtë, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.