Joani 7:9,10

«Si u tha atyre këto fjalë, mbeti në Galile. Po kur u ngjitën vëllezërit e tij, atëherë u ngjit edhe ai në festë, jo haptas, po gati fshehurazi.»

[1.] Ato që Krishti i bëri si njeri, nuk i bëri vetëm për të vërtetuar Mishërimin, po edhe për të na mësuar virtytin. Sepse, po t'i kishte bërë të gjitha si Perëndi, si do ta kishim ditur ne, kur të ndeshemi me gjëra që s'i duam, se ç'duhet të bëjmë? Ja, për shembull: kur ishte pikërisht në këtë vend dhe hebrenjtë deshën ta vrisnin, ai hyri në mes të tyre dhe kështu qetësoi trazirën. Po ta kishte bërë këtë vazhdimisht, ne që s'mund ta bëjmë, po që biem në të njëjtën gjendje, si do ta kishim ditur se si duhet ta trajtojmë punën: a të vdesim menjëherë, apo edhe të gjejmë ndonjë mënyrë që fjala të ecte përpara? Prandaj, meqë ne që s'kemi fuqi nuk do ta kishim marrë vesh se ç'të bënim kur të gjendemi në mes të armiqve, për këtë arsye ai na e mëson pikërisht këtë. Sepse, thotë Ungjillori, Jisui «si u tha këto fjalë, mbeti në Galile; po kur u ngjitën vëllezërit e tij, atëherë u ngjit edhe ai në festë, jo haptas, po gati fshehurazi». Shprehja «kur u ngjitën vëllezërit e tij» tregon se ai nuk deshi të ngjitej bashkë me ta. Prandaj mbeti aty ku ishte dhe nuk u shfaq, ndonëse ata në një farë mënyre e nxisnin ta bënte. Po përse ai, që gjithnjë fliste haptas, veproi tani «gati fshehurazi»? Shkruesi nuk thotë «fshehurazi», po «gati fshehurazi». Sepse kështu, siç thashë, ai dukej se na mësonte si t'i drejtojmë punët. Dhe, veç kësaj, nuk ishte njësoj të vinte mes tyre kur ishin të nxehur e të papërmbajtur, si të vinte më pas, kur festa kishte mbaruar.

Vargu 11. «Atëherë hebrenjtë e kërkonin dhe thoshin: ‹Ku është ai?›»

Vërtet të shkëlqyera veprat e mira që bëjnë në festat e tyre! Janë të etur për të vrarë dhe duan ta kapin, madje gjatë festës. Të paktën, në një vend tjetër flasin kështu: «A mendoni se nuk do të vijë në festë?», e këtu thanë: «Ku është ai?» Nga urrejtja dhe armiqësia e tepërt s'pranonin as ta thërrisnin me emër. I madh nderimi i tyre për festën, i madh edhe kujdesi! Pikërisht me rastin e festës deshën ta zinin në grackë!

Vargu 12. «Edhe kishte murmurimë të madhe ndër turmën për të.»

Mendoj se i kishte acaruar vendi ku qe bërë çudia, dhe ishin tepër të tërbuar e të frikësuar, jo aq nga zemërimi për atë që kishte ndodhur më parë, sa nga frika se mos bënte përsëri diçka të ngjashme. Po gjithçka doli ndryshe nga ç'donin, dhe pa dashje e nxorën në pah.

«Edhe disa thoshin: ‹Është njeri i mirë›; të tjerë thoshin: ‹Jo, po e mashtron turmën.›»

Më duket se mendimi i parë ishte i shumicës, ndërsa tjetri i të parëve dhe i priftërinjve. Sepse ta shpifnin i shkonte për shtat keqdashjes e ligësisë së tyre. «E mashtron, thonë, turmën.» Si, më thoni? Mos duke u dukur se bënte çudira, pa i bërë me të vërtetë? Po përvoja dëshmon të kundërtën.

Vargu 13. «Megjithatë, askush nuk fliste haptas për të, nga frika e hebrenjve.»

A e sheh se kudo ata që sundojnë janë të prishur, kurse ata që sundohen janë vërtet të shëndoshë në gjykim, po s'e kanë atë guxim të duhur që i mungon sidomos një turme?

Vargu 14. «Edhe kur festa ishte në mes, Jisui u ngjit e mësonte.»

Me këtë vonesë i bëri më të vëmendshëm. Sepse ata që e kishin kërkuar në ditët e para dhe kishin thënë «Ku është ai?», kur e panë papritur të pranishëm, shih si iu afruan dhe gati sa nuk iu ngjeshën mbi të tek fliste, si ata që thoshin se ishte njeri i mirë, si ata që thoshin se nuk ishte i tillë: të parët për të përfituar prej tij dhe për ta admiruar, të dytët për ta kapur e për ta mbajtur. Njëra palë, pra, thoshte «e mashtron turmën», për shkak të mësimdhënies dhe të mësimeve, se s'e kuptonin ç'donte të thoshte; tjetra, për shkak të çudirave, thoshte «është njeri i mirë». Prandaj ai erdhi mes tyre pasi ua kishte zbutur zemërimin, që t'i dëgjonin fjalët me qetësi, kur furia nuk ua zinte më veshët. Ç'mësoi, Ungjillori nuk na e ka thënë; se mësoi mrekullisht, vetëm këtë e thotë, dhe se i fitoi e i tërhoqi nga ana e tij. E tillë ishte fuqia e fjalës së tij. Edhe ata që kishin thënë «e mashtron turmën» e ndryshuan mendimin, «edhe u çuditën». Prandaj edhe thanë:

Vargu 15. «Si i di ky shkronjat, kur s'ka mësuar kurrë?»

A e vë re si edhe këtu Ungjillori e tregon çuditjen e tyre plot ligësi? Sepse nuk thotë se admiruan mësimin, as se i pranuan fjalët, po thjesht se «u çuditën». Domethënë, ranë në habi dhe dyshuan, duke thënë «nga i ka ky këto gjëra?», kur pikërisht nga kjo vështirësi duhej ta kishin kuptuar se tek ai s'kishte asgjë thjesht njerëzore. Po, meqë s'deshën ta pohonin këtë, po u ndalën vetëm te habia, dëgjo ç'thotë.

Vargu 16. «Mësimi im nuk është imi.»

Përsëri u përgjigjet mendimeve të tyre të fshehta, duke i drejtuar te Ati, që kështu t'ua mbyllë gojën.

Vargu 17. «Në qoftë se dikush do të bëjë vullnetin e tij, do ta njohë mësimin, në është prej Perëndisë, apo në flas unë prej vetes.»

Ja ç'thotë: «Nxirrni nga vetja keqdashjen, zemërimin, smirën e urrejtjen që keni ushqyer pa shkak kundër meje, e atëherë asgjë s'ju pengon të kuptoni se fjalët e mia janë vërtet fjalë të Perëndisë. Sepse tani për tani këto gjëra hedhin errësirë mbi ju e ju shuajnë dritën e gjykimit të drejtë, ndërsa, po t'i hiqni, kjo s'do t'ju ndodhë më.» Megjithatë nuk foli kaq hapur (sepse kështu do t'i kishte hutuar së tepërmi), po e la të nënkuptohej të gjithën, duke thënë: «Ai që bën vullnetin e tij do ta njohë mësimin, në është prej Perëndisë, apo në flas unë prej vetes», domethënë «a flas gjë të ndryshme, të huaj e të kundërt me Perëndinë». Sepse «prej vetes» vihet gjithnjë me këtë kuptim: «Nuk them asgjë veç asaj që i pëlqen atij, po gjithçka që do Ati, e dua edhe unë.»

«Në qoftë se dikush bën vullnetin e tij, do ta njohë mësimin.»

Ç'do të thotë «në qoftë se dikush bën vullnetin e tij»? «Në qoftë se dikush e do jetën që jetohet sipas virtytit, do ta njohë fuqinë e fjalëve.» «Në qoftë se dikush u vë veshin profecive, për të parë a flas sipas tyre apo jo.»

[2.] Po si është mësimi i tij dhe njëkohësisht jo i tij? Sepse nuk tha «ky mësim nuk është imi», po, pasi tha më parë «është imi» dhe e quajti të vetin, shtoi pastaj «nuk është imi». Si, pra, mund të jetë i njëjti mësim njëherësh «i tij» dhe jo «i tij»? Është «i tij», sepse nuk e foli si dikush që e kishin mësuar; dhe «nuk është i tij», sepse ishte mësimi i Atit. Po si, atëherë, thotë «Gjithçka që është e Atit është imja, edhe imja e tij»? Sepse «në qoftë se, ngaqë mësimi është i Atit, nuk është yti, atëherë ai pohimi tjetër është i rremë, sepse sipas tij duhej të ishte yti». Po «nuk është imi» jep një provë të fortë se mësimi i tij dhe ai i Atit janë një: si të kishte thënë «Nuk ka asgjë të ndryshme, sikur të ishte i tjetërkujt. Sepse, ndonëse Personi im është tjetër, unë flas e veproj në atë mënyrë që të mos më mendojnë se flas a bëj gjë të kundërt me Atin, po, përkundrazi, pikërisht ato që thotë e bën Ati.» Pastaj shton një tjetër argument të pakundërshtueshëm: sjell diçka thjesht njerëzore dhe i mëson me gjëra që u ishin bërë të zakonshme. Dhe cili është ai?

Vargu 18. «Ai që flet prej vetes kërkon lavdinë e vet.»

Domethënë: «Ai që do të vendosë ndonjë mësim të vetin, do ta bëjë vetëm që të gëzojë vetë lavdinë. Po unë, në qoftë se nuk dua të gëzoj lavdi, përse do të doja të vendosja ndonjë mësim timin? Ai që flet prej vetes, domethënë që thotë diçka të veçantë a të ndryshme nga të tjerët, flet për këtë arsye: që të ngrejë lavdinë e vet; po unë, në qoftë se kërkoj lavdinë e atij që më dërgoi, përse do të zgjidhja të mësoja gjëra të tjera?» A e sheh se kishte një arsye përse edhe atje tha se «nuk bënte asgjë prej vetes»? Cila ishte? Që të besonin se ai nuk lakmonte nderimin e turmës. Prandaj, kur fjalët e tij janë të përulura, thotë «kërkoj lavdinë e Atit», duke dashur kudo t'i bindë se ai vetë nuk e do lavdinë. Ka shumë arsye përse përdor fjalë të përulura: që të mos e quajnë të palindur a kundërshtar të Perëndisë; se ishte i veshur me mish; për dobësinë e dëgjuesve të tij; që t'i mësojë njerëzit të jenë të përulur e të mos flasin gjë të madhe për veten. Kurse për të folur fjalë të larta gjendet vetëm një arsye: madhështia e Natyrës së tij. Dhe, në qoftë se u skandalizuan kur tha «Para se të ishte Abrahami, unë jam», ç'do të ishin bërë po të dëgjonin vazhdimisht shprehje të larta?

Vargu 19. «A nuk jua dha Moisiu ligjin? E megjithatë asnjë prej jush nuk e mban ligjin. Përse kërkoni të më vrisni?»

«E ç'lidhje ka kjo, thotë dikush, ose ç'punë ka me atë që u tha më parë?» Hebrenjtë ngritën kundër tij dy akuza: njërën, se shkelte të shtunën; tjetrën, se e quante Perëndinë Atin e tij, duke e bërë veten të barabartë me Perëndinë. Dhe se kjo nuk ishte trillim i tyre, po vetë gjykimi që ai shpalli, dhe se nuk foli si të shumtët, po me një kuptim të veçantë e të posaçëm, del i qartë nga kjo rrethanë. Shumë veta e kanë quajtur shpesh Perëndinë Atin e tyre, si për shembull: «A nuk kemi të gjithë një Atë? A nuk na krijoi një Perëndi i vetëm?»; po për këtë populli nuk ishte i barabartë me Perëndinë, prandaj dëgjuesit nuk u skandalizuan. Ashtu si atëherë, kur hebrenjtë thanë «ky njeri nuk është prej Perëndisë», ai shpesh i shëronte dhe mbrohej për shkeljen e së shtunës, kështu edhe tani: po të ishte kuptimi që ata i dhanë fjalëve të tij sipas trillimit të tyre e jo sipas synimit të tij, ai do t'i kishte ndrequr dhe do të thoshte «Përse më pandehni të barabartë me Perëndinë? Nuk jam i barabartë». Po nuk tha asgjë të tillë; përkundrazi, me atë që pasoi shpalli se është i barabartë. Sepse: «Ashtu si Ati i ngjall të vdekurit dhe u jep jetë, kështu edhe Biri»; dhe «Që të gjithë ta nderojnë Birin, sikundër nderojnë Atin»; dhe «Veprat që bën ai, po ato bën edhe Biri»: të gjitha këto vërtetojnë barazinë e tij. Përsëri, për ligjin thotë: «Mos mendoni se erdha të prish ligjin a profetët». Kështu ai di t'i heqë dyshimet e liga që u rrinë në mendje; po këtu jo vetëm nuk e heq, po edhe e forcon dyshimin e tyre për barazinë e tij. Prandaj edhe, kur thanë në një vend tjetër «Ti e bën veten Perëndi», ai nuk ua hoqi dyshimin, po edhe e forcoi, duke thënë: «Që ta dini se Biri i Njeriut ka pushtet mbi tokë të falë mëkatet», i thotë të paralizuarit: «Merr shtratin tënd edhe ec». Këtë, pra, synoi së pari: ta bënte veten të barabartë me Perëndinë, duke treguar se nuk ishte kundërshtar i Perëndisë, po se thoshte e mësonte të njëjtat gjëra me të. E pastaj kalon te shkelja e së shtunës, duke thënë: «A nuk jua dha Moisiu ligjin, e asnjë prej jush nuk e mban ligjin?» Sikur të thoshte: «Ligji thotë: mos vraj; po ju vritni, e megjithatë më akuzoni mua se e shkel ligjin.» Po përse thotë «asnjë prej jush»? Sepse të gjithë kërkonin ta vrisnin. «Dhe, në qoftë se, thotë, edhe e paça shkelur ligjin, e shkela duke shpëtuar një njeri; kurse ju e shkelni për të keq. Edhe sikur vepra ime të ishte shkelje, ishte për të shpëtuar; e nuk duhet të më gjykoni ju, që shkelni në gjërat më të mëdha. Sepse sjellja juaj është një përmbysje e krejt ligjit.» Pastaj e shtyn edhe më tej, ndonëse u kishte thënë shumë gjëra edhe më parë; po atëherë kishte folur në një mënyrë më të lartë, më të përshtatshme me dinjitetin e vet, kurse tani flet më me përulje. Përse? Sepse nuk donte t'i acaronte pareshtur. Tani zemërimi i tyre ishte ndezur fort, dhe shkonin drejt vrasjes. Prandaj vazhdon t'i frenojë në dy mënyra: nga njëra anë ua qorton guximin e lig, kur thotë «Përse kërkoni të më vrisni?»; nga ana tjetër e quan veten me përulje «një njeri që ju tha të vërtetën», dhe tregon se ata që janë vrasës në zemër nuk janë të denjë të gjykojnë të tjerët. Dhe vër re si përuljen e pyetjes së Krishtit, ashtu edhe paturpësinë e përgjigjes së tyre.

Vargu 20. «Ke demon; kush kërkon të të vrasë?»

[3.] Kjo shprehje është shenjë zemërimi e tërbimi, e një shpirti që u bë i paturp nga një qortim i papritur dhe që u hutua para kohe, siç mendonin ata. Sepse, ashtu si disa kusarë që këndojnë mbi kurthet e veta, e pastaj, kur duan ta zënë të pakujdes atë kundër të cilit po kurdisin, ia arrijnë qëllimit duke heshtur, kështu bëjnë edhe këta. Po ai, që të mos i bënte edhe më të paturp, nuk i qorton për këtë, po merr sërish në dorë mbrojtjen e vet për të shtunën, duke u nisur nga vetë ligji. Dhe vër re sa me urtësi. «Nuk është çudi, thotë, në qoftë se s'më bindeni mua, kur nuk i bindeni ligjit që pandehni se e mbani, e që e quani të dhënë prej Moisiut. Prandaj s'është gjë e re, në qoftë se nuk ua vini veshin fjalëve të mia.» Sepse, meqë thanë «Perëndia i foli Moisiut, po për këtë s'e dimë se nga është», ai tregon se po fyenin Moisiun bashkë me veten, sepse Moisiu ua dha ligjin, dhe ata nuk e mbanin.

Vargu 21. «Bëra një vepër, dhe të gjithë çuditeni.»

Vër re si arsyeton, atje ku duhet të mbrohet dhe ta kthejë mbrojtjen e vet në akuzë kundër tyre. Sepse, për atë që ishte bërë, nuk e sjell Personin e Atit, po të vetin: «Bëra një vepër». Do të tregojë se, po të mos e kishte bërë, kjo do të ishte shkelje e ligjit, dhe se ka shumë gjëra me më tepër pushtet se ligji, dhe se «Moisiu» duroi të merrte një urdhër që ishte kundër ligjit e me më tepër pushtet se ligji. Sepse «rrethprerja» ka më tepër pushtet se e shtuna, e megjithatë rrethprerja nuk është prej ligjit, po prej «etërve». «Po unë, thotë, bëra atë që ka më tepër pushtet e është më e mirë se rrethprerja.» Pastaj nuk e përmend urdhrin e ligjit, për shembull se priftërinjtë e përdhosin të shtunën, siç e kishte thënë tashmë, po flet më gjerë. Kuptimi i «çuditeni» është «hutoheni», «shqetësoheni». Sepse, po të ishte ligji i përhershëm, rrethprerja nuk do të kishte më tepër pushtet se ai. Dhe nuk tha «Bëra një gjë më të madhe se rrethprerja», po i hedh poshtë me tepri, duke thënë:

Vargu 23. «Në qoftë se një njeri merr rrethprerjen.»

«A e sheh se ligji vërtetohet më së shumti kur njeriu e shkel? A e sheh se shkelja e së shtunës është vetë mbajtja e ligjit, se, po të mos shkelej e shtuna, do të duhej patjetër të shkelej ligji? Kështu, edhe unë e vërtetova ligjin.» Nuk tha «Zemëroheni me mua sepse bëra një gjë më të madhe se rrethprerja», po, veç përmendi ç'ishte bërë, ua la atyre ta gjykonin nëse shëndeti i plotë nuk ishte gjë më e nevojshme se rrethprerja. «Ligji, thotë, shkelet, që një njeri të marrë një shenjë që s'i sjell asgjë shëndetit; a mërziteni e zemëroheni ju që u shkel, për të çliruar dikë nga një sëmundje kaq e rëndë?»

Vargu 24. «Mos gjykoni sipas pamjes.»

Ç'do të thotë «sipas pamjes»? «Meqë Moisiu gëzon nderin më të madh ndër ju, mos e jepni vendimin sipas anësisë për personat, po sipas natyrës së gjërave; sepse kjo do të thotë të gjykosh drejt. Përse asnjë prej jush nuk e qortoi Moisiun? Përse asnjë nuk e kundërshtoi atë, kur ai urdhëron që të shkelet e shtuna me anë të një urdhri të futur nga jashtë në ligj? Ai e lejon një urdhër të ketë më tepër pushtet se vetë ligji i tij: një urdhër që nuk vjen prej ligjit, po nga jashtë, gjë që është veçanërisht e habitshme; kurse ju, që nuk jeni ligjvënës, tregoheni pa masë të zellshëm për ligjin dhe e mbroni. E prapëseprapë Moisiu, që urdhëron të shkelet ligji me një urdhër që nuk është prej ligjit, është më i denjë për besim se ju.» Duke thënë, pra: «(E bëra) një njeri të tërë (të shëndoshë)», ai tregon se edhe rrethprerja ishte një shëndet i «pjesshëm». E cili ishte shëndeti që sillte rrethprerja? «Çdo shpirt, thotë Shkrimi, që s'është i rrethprerë, do të shfaroset krejt.» «Po unë ngrita një njeri jo pjesërisht të goditur, po të rrënuar tërësisht.» Prandaj, «mos gjykoni sipas pamjes».

Le të bindemi se kjo nuk u thuhet vetëm njerëzve të asaj kohe, po edhe neve: që të mos e shtrembërojmë në asgjë drejtësinë, po të bëjmë gjithçka për hir të saj; që, qoftë i varfër, qoftë i pasur njeriu, të mos i vëmë mendjen personit, po të hetojmë vetë gjërat. «Mos ki mëshirë, thotë, për të varfrin në gjyq.» Ç'do të thotë kjo? «Mos u thyej e mos u përkul, thotë, në qoftë se ai që bën padrejtësinë është i varfër.» E, po të mos lejohesh të mbash anën e të varfrit, aq më pak të pasurit. Dhe këtë nuk ua them vetëm juve që jeni gjykatës, po të gjithë njerëzve: askund të mos e shtrembërojnë drejtësinë, po kudo ta ruajnë të kulluar. «Zoti, thotë, e do drejtësinë»; dhe «ai që do paudhësinë urren shpirtin e vet». Le të mos e urrejmë, ju lutem, shpirtin tonë, as të mos e duam padrejtësinë. Sepse dobia e saj në këtë botë është e pakët ose fare, kurse për botën që vjen sjell dëm të madh. Ose, më mirë të them, se as këtu s'mund ta shijojmë; sepse, kur jetojmë në rehati, po me ndërgjegje të keqe, a nuk është kjo hakmarrje e ndëshkim? Le ta duam, pra, drejtësinë, dhe të mos ia heqim kurrë sytë atij ligji. Sepse ç'fryt do të kemi nga kjo jetë, në qoftë se ikim pa arritur në virtyt? Ç'do të na ndihmojë atje? Miqësia, a farefisi, a favori i këtij a atij njeriu? Ç'po them? Favori i këtij a atij njeriu? Edhe sikur të kemi për atë Noeun, Jobin a Danielin, kjo s'do të na vlejë asgjë, në qoftë se na tradhtojnë veprat tona. Një gjë të vetme na duhet: virtyti i shpirtit. Ky do të mund t'ju shpjerë shëndoshë matanë, edhe t'ju çlirojë nga zjarri i përjetshëm; ky do t'ju përcjellë gjer në Mbretërinë e Qiejve. Të cilën e arrofshim të gjithë, me anë të hirit dhe të dashurisë njerëzore të Zotit tonë Jisu Krisht, me anë të të cilit e bashkë me të cilin i qoftë lavdia Atit dhe Frymës së Shenjtë, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.