← Shën Joan Gojarti

Shën Joan Gojarti

Joani 8:31, 32

Atëherë Jisui u tha atyre hebrenjve që i besuan: «Në qëndrofshi në fjalën time, jeni vërtet nxënësit e mi. Edhe do të njihni të vërtetën, edhe e vërteta do t'ju lirojë.»

[1.] Të dashur, gjendja jonë ka nevojë për shumë durim; edhe durimi lind kur mësimet rrënjosen thellë. Sepse, ashtu si asnjë erë s'mund ta shkulë lisin me sulmet e saj, që e lëshon rrënjën në thellësitë e dheut dhe mbërthehet fort atje, kështu edhe shpirtin që është gozhduar nga frika e Perëndisë askush s'do të mund ta përmbysë. Sepse të jesh i gozhduar është më shumë se të jesh i rrënjosur. Kështu Profeti lutet, duke thënë: «Gozhdo mishin tim me frikën tënde» (Ps. 119:120, LXX); «më ngul e më lidh kështu, si me një gozhdë të futur në mua». Sepse, ashtu si njerëzit e tillë janë të vështirë për t'u kapur, kështu ata të llojit të kundërt janë gjah i gatshëm dhe rrëzohen lehtë. Ashtu si ndodhi me hebrenjtë atëherë; sepse, pasi dëgjuan e besuan, përsëri dolën nga udha. Krishti, pra, duke dashur ta thellonte besimin e tyre, që të mos ishte thjesht sipërfaqësor, gërmon në shpirtrat e tyre me fjalë më goditëse. Sepse besimtarëve u takonte të duronin edhe qortimet, po ata menjëherë u zemëruan. Po si e bën këtë? Së pari u thotë: «Në qëndrofshi në fjalën time, jeni vërtet nxënësit e mi; edhe e vërteta do t'ju lirojë.» Sikur të thoshte: «Do të bëj një prerje të thellë, po ju mos u tundni»; ose më mirë, me këto fjalë ai uli mendjemadhësinë e tyre. «Do t'ju lirojë»: nga çfarë, thuamë? Nga mëkatet tuaja. Ç'thonë atëherë ata mburracakët?

Vargu 33. «Ne jemi fara e Abrahamit dhe kurrë s'i kemi qenë skllevër askujt.»

Menjëherë u ul mendjemadhësia e tyre, edhe kjo ndodhi ngaqë e kishin mendjen fluturim pas gjërave të kësaj bote. «Në qëndrofshi në fjalën time» ishte fjala e Atij që tregonte ç'kishin në zemër, edhe dinte se ata vërtet kishin besuar, po s'kishin qëndruar. Edhe premton një gjë të madhe: se do të bëheshin nxënësit e tij. Sepse, meqë disa ishin larguar prej tij më parë, duke bërë fjalë për ata thotë «Në qëndrofshi», sepse edhe ata kishin dëgjuar e besuar, po u larguan ngaqë s'mundën të qëndronin. «Sepse shumë nga nxënësit e tij u kthyen prapa, edhe s'ecnin më haptas bashkë me të.» (kap. 6:66.)

«Do të njihni të vërtetën», domethënë: «do të më njihni mua, sepse unë jam e vërteta. Të gjitha gjërat e hebrenjve ishin parashëmbëlltyra, po ju do të njihni të vërtetën prej meje, edhe ajo do t'ju lirojë nga mëkatet tuaja.» Ashtu si atyre të tjerëve u tha: «Do të vdisni në mëkatet tuaja», kështu këtyre u thotë: «do t'ju lirojë». Nuk tha: «Do t'ju liroj nga skllavëria», këtë ua la ta merrnin me mend. Ç'thanë atëherë?

«Ne jemi fara e Abrahamit dhe kurrë s'i kemi qenë skllevër askujt.» E megjithatë, po të duhej patjetër të zemëroheshin, do të pritej të zemëroheshin te pjesa e parë e fjalës së tij, kur tha «Do të njihni të vërtetën», edhe të përgjigjeshin: «Si?! A nuk e njohim tani të vërtetën? Mos është pra gënjeshtër Ligji dhe dija jonë?» Po ata s'e çanin kokën për asnjë nga këto gjëra; ata hidhërohen për gjërat e kësaj bote, edhe kështu e kuptonin skllavërinë. Edhe sigurisht, madje edhe tani, ka shumë veta që turpërohen për gjëra pa rëndësi dhe për këtë lloj skllavërie, po nuk turpërohen aspak për skllavërinë e mëkatit, edhe do të parapëlqenin të quheshin dhjetë mijë herë skllevër të këtij lloji të fundit, sesa një herë të llojit të parë. Të tillë ishin këta njerëz, edhe as që dinin për ndonjë skllavëri tjetër, edhe thonë: «Skllevër i quan ata që janë nga fara e Abrahamit, fisnikë nga lindja, që prandaj s'duhet të quhen skllevër? Sepse, thotë ndonjëri, ne kurrë s'i kemi qenë skllevër askujt.» Të tilla janë mburrjet e hebrenjve. «Ne jemi fara e Abrahamit», «ne jemi izraelitë». Kurrë s'përmendin veprat e tyre të drejta. Prandaj Joani u thirri atyre, duke thënë: «Mos ju shkojë ndër mend të thoni se kemi Abrahamin atë.» (Mt. 3:9.) Po përse Krishti nuk i përgënjeshtroi, kur ata shpesh kishin qenë në skllavëri te egjiptianët, vavilonasit dhe shumë të tjerë? Sepse fjalët e tij nuk ishin për të fituar nder për veten, po për shpëtimin e tyre, për dobinë e tyre, edhe drejt kësaj synonte. Sepse mund të kishte folur për katërqind vjetët, mund të kishte folur për të shtatëdhjetët, mund të kishte folur për vitet e skllavërisë në kohën e Gjyqtarëve, njëherë njëzet, njëherë dy, njëherë shtatë; mund të kishte thënë se s'kishin pushuar kurrë së qeni në skllavëri. Po ai s'donte të tregonte se ishin skllevër njerëzish, po se ishin skllevër të mëkatit, që është skllavëria më e rëndë, nga e cila vetëm Perëndia mund të lirojë; sepse të falësh mëkatet s'i takon askujt tjetër. Edhe këtë ata e pranonin. Meqë, pra, rrëfyen se kjo ishte vepër e Perëndisë, ai i sjell te kjo pikë dhe thotë:

Vargu 34. «Kushdo që bën mëkat është skllav i mëkatit.»

Duke treguar se kjo është liria për të cilën flet: liria nga kjo skllavëri.

Vargu 35. «Skllavi nuk qëndron në shtëpi, po Biri qëndron përgjithmonë.»

Butësisht, edhe me këtë ai rrëzon gjërat e Ligjit, duke bërë fjalë për kohët e shkuara. Sepse, që të mos vraponin prapa tek ato e të thoshin: «Kemi flijimet që urdhëroi Moisiu, ato mund të na lirojnë», ai shton këto fjalë; sepse përndryshe, ç'lidhje do të kishte thënia? Sepse «të gjithë mëkatuan e mbetën pa lavdinë e Perëndisë, duke u shfajësuar falas me anë të hirit të tij» (Rom. 3:23, 24), madje edhe vetë priftërinjtë. Prandaj edhe Pavli thotë për priftin se «ai duhet, sikurse për popullin, ashtu edhe për veten të blatojë për mëkatet, sepse edhe ai është i rrethuar nga dobësia» (Heb. 5:3, 2). Edhe këtë e nënkupton kur thotë: «Skllavi nuk qëndron në shtëpi.» Edhe këtu tregon nderin e tij të barabartë me Atin, edhe ndryshimin midis skllavit dhe të lirit. Sepse shëmbëlltyra ka këtë kuptim, domethënë: «skllavi s'ka pushtet», ky është kuptimi i «nuk qëndron».

[2.] Po përse, kur flet për mëkatet, përmend një «shtëpi»? Që të tregojë se, ashtu si i zoti i shtëpisë ka pushtet mbi shtëpinë e tij, kështu ai mbi të gjithë. Edhe «nuk qëndron» do të thotë kjo: «s'ka pushtet të dhurojë të mira, meqë s'është i zoti i shtëpisë»; po Biri është i zoti i shtëpisë. Sepse ky është kuptimi i «qëndron përgjithmonë», me anë të një metafore të marrë nga gjërat njerëzore. Që të mos thonë «Kush je ti?», ai thotë: «Gjithçka është imja, sepse unë jam Biri dhe banoj në shtëpinë e Atit tim», duke e quajtur «shtëpi» pushtetin e tij. Ashtu si në një vend tjetër e quan Mbretërinë shtëpi të Atit të tij: «Në shtëpinë e Atit tim ka shumë banesa.» (kap. 14:2.) Sepse, meqë fjala ishte për lirinë dhe skllavërinë, ai me të drejtë përdori këtë metaforë, duke u thënë se ata s'kishin pushtet të lironin.

Vargu 36. «Në ju liroftë pra Biri.»

A e sheh njëqenësinë e Birit me Atin, edhe si dëfton se ka të njëjtin pushtet me Atin? «Në ju liroftë Biri, askush s'e kundërshton më pas, po keni liri të patundur.» Sepse «Perëndia është ai që shfajëson; cili është ai që dënon?» (Rom. 8:33, 34.) Këtu tregon se ai vetë është i pastër nga mëkati, edhe bën fjalë për atë liri që arrinte veç deri te një emër; këtë e japin edhe njerëzit, po atë vetëm Perëndia. Edhe kështu i bindi të mos turpëroheshin për këtë skllavëri, po për atë të mëkatit. Edhe, duke dashur të tregojë se ata s'janë skllevër veçse duke hedhur poshtë atë liri, ai i tregon edhe më fort si skllevër, duke thënë:

«Do të jeni vërtet të lirë.»

Kjo është fjala e atij që dëfton se ajo liri s'ishte e vërtetë. Pastaj, që të mos thoshin «S'kemi mëkat» (sepse ka të ngjarë ta thoshin këtë), vër re si i sjell nën këtë akuzë. Sepse, pa u ndalur t'ua qortojë tërë jetën, sjell në dritë atë që kishin ndër duar, atë që ende donin ta bënin, dhe thotë:

Vargu 37. «E di se jeni fara e Abrahamit, po kërkoni të më vrisni.»

Butësisht dhe pak nga pak i nxjerr nga ajo farefisni, duke i mësuar të mos mbahen më të mëdhenj për shkak të saj. Sepse, ashtu si liria dhe skllavëria varen nga veprat e njerëzve, kështu edhe farefisnia. Nuk tha drejtpërdrejt: «Ju s'jeni fara e Abrahamit, ju vrasësit e të drejtit»; po për një çast madje shkon bashkë me ta dhe thotë: «E di se jeni fara e Abrahamit.» E megjithatë kjo s'është çështja për të cilën bëhet fjalë, edhe në pjesën e mbetur të kësaj fjale përdor ashpërsi më të madhe. Sepse, në përgjithësi, mund të vëmë re se, kur do të bëjë ndonjë gjë të madhe, pasi e ka bërë, përdor guxim më të madh në të folur, sikur dëshmia e veprave të tij t'ua mbyllte gojën njerëzve. «Po ju kërkoni të më vrisni.» «Ç'e keqe ka kjo, thotë ndonjëri, po ta kërkonin me të drejtë?» Po as kjo s'ishte kështu; prandaj edhe jep arsyen:

«Sepse fjala ime nuk ka vend te ju.»

«Si u bë, pra, thotë ndonjëri, që besuan në të?» Siç thashë më parë, ata ndryshuan përsëri. Prandaj i preku ashpër. «Në u mburrshi për farefisninë me Abrahamin, duhet edhe të tregoni jetën e tij.» Edhe nuk tha: «Ju nuk i përmbani fjalët e mia», po: «Fjala ime nuk ka vend te ju», duke dëftuar kështu lartësinë e mësimeve të tij. E megjithatë, jo për këtë duhej ta vrisnin, po më fort ta nderonin e t'i rrinin pranë, që të mësonin. «Po ç'të themi, thotë ndonjëri, nëse i thua këto gjëra prej vetes sate?» Prandaj shtoi:

Vargu 38. «Unë flas atë që kam parë pranë Atit tim, edhe ju bëni atë që dëgjuat nga ati juaj.»

«Ashtu si unë, thotë, e shpall Atin edhe me fjalët e mia edhe me të vërtetën, kështu edhe ju e shpallni atin tuaj me veprat tuaja. Sepse unë kam jo vetëm të njëjtën Qenie, po edhe të njëjtën të Vërtetë me Atin.»

Vargu 39, 40. «I thanë: ‹Ati ynë është Abrahami.› Jisui u tha: ‹Po të ishit bij të Abrahamit, do të bënit veprat e Abrahamit. Po tani kërkoni të më vrisni.›»

Këtu ai merret vazhdimisht me qëllimin e tyre vrasës, edhe përmend Abrahamin. Edhe këtë e bën duke dashur t'ua largojë vëmendjen nga kjo farefisni, e t'ua heqë mburrjen e tepërt, edhe t'i bindë të mos i mbështesin më shpresat e shpëtimit te Abrahami, as te farefisnia që është sipas natyrës, po te ajo që është sipas vullnetit. Sepse ajo që i pengonte të vinin te Krishti ishte kjo: mendonin se ajo farefisni u mjaftonte për shpëtim. Po cila është «e vërteta» për të cilën flet? Se ai është i barabartë me Atin. Sepse pikërisht për këtë hebrenjtë kërkonin ta vrisnin; edhe ai thotë:

«Kërkoni të më vrisni, sepse ju thashë të vërtetën, që e dëgjova nga Ati im.»

Për të treguar se këto s'janë kundër Atit, ai përsëri i drejtohet atij. I thonë:

Vargu 41. «Ne s'kemi lindur nga kurvëria; kemi një Atë, vetë Perëndinë.»

[3.] Ç'thua? Ju e keni Perëndinë Atë, dhe e qortoni Krishtin që e pohon këtë? A sheh se ai tha se Perëndia ishte Ati i tij në një mënyrë të veçantë? Kur, pra, i nxori nga farefisnia me Abrahamin, meqë s'kishin ç'të përgjigjeshin, guxojnë një gjë më të madhe dhe i drejtohen Perëndisë. Po edhe nga ky nder ai i përzë, duke thënë:

Vargu 42-44. «Po të ishte Perëndia Ati juaj, do të më donit; sepse unë dola dhe erdha prej Perëndisë; as nuk erdha prej vetes sime, po ai më dërgoi. Përse nuk e kuptoni fjalimin tim? Ngaqë nuk mund të dëgjoni fjalën time. Ju jeni prej atit tuaj, djallit, edhe doni të bëni dëshirat e atit tuaj: ai qe vrasës që në fillim edhe nuk qëndroi në të vërtetën; kur flet gënjeshtër, flet nga vetja e tij.»

I kishte nxjerrë nga farefisnia me Abrahamin, dhe kur ata guxuan gjëra më të mëdha, u jep atëherë një goditje, duke u thënë se ata jo vetëm nuk janë bij të Abrahamit, po janë madje bij të djallit, dhe u shkakton një plagë sa t'ua baraspeshonte paturpësinë; edhe nuk e lë pa mbështetje, po e vërteton me prova. «Sepse, thotë, vrasja i takon ligësisë së djallit.» Edhe nuk tha thjesht «bëni veprat e tij», po «bëni dëshirat e tij», duke treguar se edhe ai edhe ata i përmbahen vrasjes, edhe se shkaku ishte smira. Sepse djalli e shkatërroi Adamin jo se kishte ndonjë faj kundër tij, po vetëm nga smira. Edhe këtu e lë të kuptohet këtë.

«Edhe nuk qëndroi në të vërtetën.» Domethënë, në jetën e drejtë. Sepse, meqë ata vazhdimisht e akuzonin se s'ishte prej Perëndisë, u thotë se edhe kjo vjen andej. Sepse djalli qe i pari ati i gënjeshtrës, kur tha: «Ditën që të hani prej saj, do t'ju hapen sytë» (Zan. 3:5), edhe ai i pari e përdori. Sepse njerëzit e përdorin gënjeshtrën jo si diçka të vetën, po si të huaj për natyrën e tyre, kurse ai si të vetën.

Vargu 45. «Edhe sepse ju them të vërtetën, nuk më besoni.»

Ç'lloj përfundimi është ky? «S'keni asnjë faj kundër meje, e prapëseprapë doni të më vrisni. Meqë jeni armiq të së vërtetës, më përndiqni. Sepse, po të mos ishte kjo arsyeja, do të kishit thënë fajin tuaj.» Prandaj shtoi:

Vargu 46. «Cili nga ju më qorton për mëkat?»

Atëherë thanë: «Ne s'kemi lindur nga kurvëria.» E megjithatë, në të vërtetë shumë prej tyre kishin lindur nga kurvëria, sepse bënin bashkime të pahijshme. Prapë ai nuk i qorton për këtë, po i vihet çështjes tjetër. Sepse, pasi i provoi se s'janë prej Perëndisë, po prej djallit, me anë të gjithë këtyre shenjave (sepse vrasja është prej djallit, edhe gënjeshtra është prej djallit, edhe të dyja këto ju i bëni), atëherë tregon se të duash është shenja se je prej Perëndisë. «Përse nuk e kuptoni fjalimin tim?» Meqë ata gjithnjë dyshonin e thoshin: «Ç'është kjo që thotë: ‹Atje ku shkoj unë, ju nuk mund të vini›?», prandaj u thotë: «Nuk e kuptoni fjalimin tim, sepse s'keni fjalën e Perëndisë. Edhe kjo ju ndodh, sepse mendja juaj rri përtokë, edhe sepse ato që janë të miat janë tepër të mëdha për ju.» Po ç'të themi nëse s'mund ta kuptonin? «Të mos mundësh» këtu do të thotë «të mos duash»; sepse «ju e mësuat veten të jeni të vegjël, të mos mendoni asgjë të madhe». Meqë ata thoshin se e përndiqnin ngaqë ishin vetë të zellshëm për Perëndinë, prandaj kudo përpiqet të tregojë se ta përndjekësh atë është vepër e atyre që urrejnë Perëndinë, kurse, përkundrazi, ta duash atë është vepër e atyre që e njohin Perëndinë.

«Kemi një Atë, vetë Perëndinë.» Me këtë mburren, me nderin e tyre, jo me veprat e drejta. «Prandaj mosbesimi juaj s'është provë se unë jam armik i Perëndisë, po mosbesimi juaj është shenjë se ju s'e njihni Perëndinë. Edhe arsyeja është se ju doni të gënjeni e të bëni veprat e djallit. Po kjo vjen nga vogëlsia e shpirtit (siç thotë Apostulli: ‹Sepse ka ndër ju smirë e grindje, a nuk jeni të mishit?›) (1 Kor. 3:3). Edhe përse s'mundeni? Sepse doni të bëni dëshirat e atit tuaj, jeni të etur, jeni të zellshëm t'i bëni.» A e sheh se «s'mundeni» shpreh mungesë vullneti? Sepse «këtë nuk e bëri Abrahami». «Cilat janë veprat e tij? Butësia, përulësia, bindja. Kurse ju viheni në anën e kundërt, duke qenë të ashpër e mizorë.»

Po si u shkoi ndër mend t'i drejtoheshin Perëndisë? I kishte treguar të padenjë për Abrahamin; prandaj, duke dashur t'i shpëtonin këtij faji, u ngjitën më lart. Sepse, kur i qortoi për vrasje, ata thanë këtë, duke e bërë si njëfarë shfajësimi për veten, sikur po merrnin hak për Perëndinë. Prandaj ai tregon se pikërisht kjo është vepër e njerëzve që i kundërvihen Perëndisë. Edhe «dola» tregon se ai ishte prej andej. Thotë «dola», duke bërë fjalë për ardhjen e tij ndër ne. Po, meqë ata ndoshta do t'i thoshin: «Ti flet disa gjëra të çuditshme e të reja», ai u thotë se kishte ardhur prej Perëndisë. «Edhe prandaj me të drejtë nuk i dëgjoni, sepse jeni prej djallit. Sepse për ç'arsye do të më vrisnit? Ç'faj keni për të më ngarkuar? Në mos pastë asnjë, përse nuk më besoni?» Kështu, pra, pasi i provoi se ishin prej djallit me anë të gënjeshtrës e të vrasjes së tyre, tregon se ishin edhe të huaj për Abrahamin e për Perëndinë, edhe sepse urryen atë që s'kishte bërë asnjë të keqe, edhe sepse s'donin të dëgjonin fjalën e tij; edhe në çdo mënyrë provon se ai s'ishte kundër Perëndisë, edhe se jo për këtë arsye s'pranuan të besonin, po sepse ishin të huaj për Perëndinë. Sepse Ai s'kishte bërë asnjë mëkat; tha se erdhi prej Perëndisë e u dërgua prej Perëndisë; foli të vërtetën, edhe e foli ashtu sa t'i ftonte të gjithë ta provonin. Kur, pas gjithë kësaj, nuk u besua, është e qartë se nuk u besua ngaqë ishin të mishit. Sepse mëkatet e kanë zakon, madje e kanë zakon të poshtërojnë një shpirt. Prandaj thuhet: «Meqë u bëtë të ngathët për të dëgjuar.» (Heb. 5:11.) Sepse, kur njeriu s'mund t'i përbuzë gjërat tokësore, si do të bëhet vallë i urtë për gjërat qiellore?

[4.] Prandaj ju nxit: le të përdorim çdo mjet që jeta jonë të jetë e drejtë, që mendjet tona të pastrohen, kështu që asnjë ndyrësi të mos na bëhet pengesë; ndizni për veten dritën e diturisë, edhe mos mbillni ndër ferra. Sepse ai që s'e di se lakmia është e keqe, si do ta njohë ndonjëherë të mirën më të madhe? Si do të kapet pas gjërave qiellore ai që s'përmbahet nga këto gjëra tokësore? Është mirë të rrëmbesh me forcë jo gjërat që prishen, po Mbretërinë e qiejve. «Të dhunshmit, thotë, e rrëmbejnë me forcë.» (Mt. 11:12.) Nuk mund të arrihet, pra, me përtaci, po me zell. Po ç'do të thotë «të dhunshmit»? Duhet shumë dhunë (sepse i ngushtë është udha), duhet një shpirt i ri dhe fisnik. Grabitësit duan të lënë pas të gjithë të tjerët, s'shohin gjë, as qortim, as akuzë, as ndëshkim, po i jepen vetëm një gjëje: të kapin atë që duan të rrëmbejnë, edhe ua kalojnë të gjithëve që u dalin përpara në udhë. Le ta rrëmbejmë, pra, Mbretërinë e qiejve, sepse këtu të rrëmbesh s'është faj, po më fort lëvdatë, edhe faji është të mos rrëmbesh. Këtu pasuria jonë nuk vjen nga humbja e tjetrit. Le të nxitojmë, pra, ta rrëmbejmë. Në na trazoftë pasioni, në na trazoftë epshi, le t'i bëjmë dhunë natyrës sonë, le të bëhemi më të butë, le të mundohemi pak, që të prehemi përgjithmonë. Mos rrëmbe ar, po rrëmbe atë pasuri që e tregon arin thjesht baltë. Sepse thuamë: po të të vinin përpara plumb dhe ar, cilin do të merrje? A s'është e qartë se do të merrje arin? A mund të jetë, pra, që atje ku ai që rrëmben ndëshkohet, ti të parapëlqesh atë që është më e çmuar, kurse atje ku ai që rrëmben nderohet, ti të heqësh dorë nga ajo që është më e çmuar? Po të kishte ndëshkim në të dyja rastet, a s'do ta kishe synim më fort këtë të fundit? Po në këtë rast s'ka asgjë si ndëshkim, po madje lumturi. Edhe «si, thotë ndonjëri, mund ta rrëmbejë njeriu?» Hidh tej ato që ke tashmë në dorë; sepse, sa kohë që i mban shtrënguar, s'do të mund ta rrëmbesh tjetrën. Sepse mendoni, ju lutem: një njeri me duart plot argjend, a do të mundet, sa kohë që e mban, të rrëmbejë ar, në mos e hedhtë më parë argjendin e të mbetet i lirë? Sepse ai që rrëmben diçka duhet të jetë ngjeshur mirë, që të mos e pengojnë. Edhe tani ka fuqi armike që vërsulen kundër nesh për të na grabitur; po t'u ikim, t'u ikim, pa tërhequr pas nesh asgjë që u jep atyre ku të kapen; le t'i presim litarët, le të zhveshim veten nga gjërat e dheut. Ç'nevojë kemi për rroba mëndafshi? Deri kur do ta shpalosim këtë tallje? Deri kur do të varrosim ar? Doja të pushoja së thëni gjithnjë këto gjëra, po ju s'më lini, duke më dhënë vazhdimisht raste e shkaqe. Po tani së paku le të ndalemi, që, pasi t'i kemi mësuar të tjerët me jetën tonë, të fitojmë të mirat e premtuara, me anë të hirit dhe të dashamirësisë së Zotit tonë Jisu Krisht, nëpërmjet tij dhe bashkë me të i qoftë lavdia Atit dhe Frymës së Shenjtë, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.

Shqip: përkthim nga anglishtja i tekstit të vitit 1889 (zotërim publik) · regjistri kishtar sipas KOASh-it