Joani 8:48, 49

«Atëherë hebrenjtë u përgjigjën edhe i thanë: ‹A nuk themi mirë që ti je samaritan edhe ke djall?› Jisui u përgjigj: ‹S'kam djall, po nderoj Atin tim.›»

[1.] Ligësia është gjë e paturpshme dhe e pacipë; e pikërisht kur duhet të fshihet, atëherë bëhet edhe më e egër. Kështu ndodhi me hebrenjtë. Sepse, kur duhej të ishin therur nga ato që u thanë dhe të admironin guximin e forcën bindëse të fjalëve, ata madje e fyejnë: e quajnë samaritan, thonë se ka djall e pyesin: «A nuk thamë mirë që ti je samaritan edhe ke djall?» Sepse, kur ai thotë diçka të lartë, kjo, ndër fare të marrët, quhet marrëzi. Megjithatë, askund më parë Ungjillori nuk pati thënë se e quanin «samaritan»; po nga kjo shprehje ka të ngjarë se këtë e kishin pohuar shpesh.

«Ke djall», thotë dikush. Kush është ai që ka djall? Ai që nderon Perëndinë, apo ai që fyen atë që e nderon? Ç'thotë atëherë Krishti, që është vetë butësia dhe zemërbutësia? «S'kam djall, po nderoj atë që më dërgoi.» Atje ku duhej t'i mësonte, të ulte paturpësinë e tyre të tepruar, t'i mësonte të mos krenoheshin për shkak të Abrahamit, ishte i ashpër; po kur duhej që ai, i fyer, ta duronte, tregoi shumë butësi. Kur thanë: «Kemi për Atë Perëndinë dhe Abrahamin», i theri thellë; po kur e quajtën të djallosur, foli me përulje, duke na mësuar kështu të hakmerremi për fyerjet që i bëhen Perëndisë, po t'i shpërfillim ato që na bëhen neve.

Vargu 50. «Nuk kërkoj lavdinë time.»

«Këto gjëra, thotë ai, i thashë për të treguar se nuk ju ka hije juve, që jeni vrasës, ta quani Perëndinë Atin tuaj; prandaj i thashë për nder të tij, dhe për hir të tij i dëgjoj këto qortime, dhe për hir të tij më çnderoni ju mua. Megjithatë, unë s'e vras mendjen për këtë paturpësi; atij ju do t'i jepni llogari për fjalët tuaja, sepse pikërisht për hir të tij po i dëgjoj tani këto gjëra. Sepse ‹Nuk kërkoj lavdinë time›. Prandaj nuk po ju ndëshkoj, po i kthehem nxitjes dhe ju këshilloj të veproni ashtu që jo vetëm t'i shpëtoni ndëshkimit, po edhe të arrini jetën e përjetshme.»

Vargu 51. «Me të vërtetë, me të vërtetë po ju them: Në qoftë se dikush ruan fjalën time, nuk do të shohë kurrë vdekje.»

Këtu ai nuk flet vetëm për besimin, po edhe për një jetë të pastër. Më lart tha «do të ketë jetë të përjetshme», kurse këtu «nuk do të shohë vdekje» (kap. 6:40). Njëkohësisht u lë të kuptojnë se s'mund të bënin asgjë kundër tij: sepse, në qoftë se njeriu që ruan fjalën e tij s'do të vdiste, aq më pak do të vdiste ai vetë. Të paktën ashtu e kuptuan, dhe i thanë:

Vargu 52. «Tani e dimë se ke djall; Abrahami vdiq, edhe profetët vdiqën.»

Domethënë: «ata që dëgjuan fjalën e Perëndisë vdiqën, e ata që dëgjuan tënden nuk do të vdesin?»

Vargu 53. «Mos je ti më i madh se ati ynë Abrahami?»

Ah, sa mendjemadhësi! Përsëri i kthehen lidhjes farefisnore me të. Megjithatë, do të kishte hije të thoshin: «Mos je më i madh se Perëndia? Apo ata që të dëgjuan ty, se Abrahami?» Po këtë s'e thonë, sepse mendonin se ai ishte edhe më i vogël se Abrahami. Prandaj në fillim u tregoi se ishin vrasës, dhe kështu i largoi nga lidhja farefisnore; po kur ata ngulën këmbë, e arriti këtë në një mënyrë tjetër, duke treguar se lodheshin më kot. Edhe për «vdekjen» nuk u tha asgjë, as ua zbuloi as ua tha se ç'lloj vdekjeje kishte ndër mend; po ndërkohë donte t'i bënte të besonin se është më i madh se Abrahami, që edhe me anë të kësaj t'i turpëronte. «Sigurisht, thotë ai, po të isha njeri i thjeshtë, s'do të duhej të vdisja, sepse s'kam bërë asnjë të keqe; po kur them të vërtetën dhe s'kam mëkat, jam i dërguar prej Perëndisë dhe jam më i madh se Abrahami, a nuk jeni të marrë, a nuk lodheni më kot kur përpiqeni të më vrisni?» Ç'përgjigje japin? «Tani e dimë se ke djall.» Jo kështu foli gruaja samaritane. Ajo nuk i tha «Ke djall», po vetëm «Mos je ti më i madh se ati ynë Jakobi?» (kap. 4:12). Sepse këta njerëz ishin të paturpshëm dhe të mallkuar, kurse ajo dëshironte të mësonte; prandaj ajo dyshoi dhe u përgjigj me masën e duhur, dhe e quajti «Zot». Sepse dikush që premtonte gjëra shumë më të mëdha dhe që meritonte besim, nuk duhej të fyhej, po madje të admirohej; e megjithatë këta njerëz thanë se kishte djall. Ato fjalë të gruas samaritane ishin fjalët e dikujt që dyshon; këto ishin fjalët e njerëzve që s'besojnë dhe janë të prishur. «Mos je ti më i madh se ati ynë Abrahami?» Kështu që kjo, që kishte thënë, e bën atë më të madh se Abrahami. «Kur ta shihni pra të ngritur lart, do të pohoni se është më i madh.» Prandaj tha: «Kur të më ngrini lart, do të njihni se unë jam» (vargu 28). Dhe vër re urtësinë e tij. Pasi i shkëputi më parë nga farefisnia me Abrahamin, tregon se është më i madh se Abrahami, që kështu të duket se është shumë e shumë më i madh edhe se profetët. Në të vërtetë, pikërisht ngaqë e quanin vazhdimisht profet, ai tha: «Fjala ime nuk gjen vend te ju» (vargu 37). Në atë vend tjetër shpalli se ai i ngjall të vdekurit, po këtu thotë: «Ai që beson nuk do të shohë kurrë vdekje», gjë që ishte shumë më e madhe sesa të mos i linte besimtarët nën pushtetin e vdekjes. Prandaj hebrenjtë u zemëruan edhe më shumë. Ç'thonë atëherë?

«Për kë e ke veten?»

Edhe këtë në mënyrë fyese. «Diçka po i vesh vetes», thotë njëri prej tyre. Kësaj pra Krishti i përgjigjet:

Vargu 54. «Në qoftë se e nderoj veten, nderimi im s'është asgjë.»

[2.] Ç'thonë heretikët këtu? Se ai e dëgjoi pyetjen «Mos je ti më i madh se ati ynë Abrahami?» dhe nuk guxoi t'u thoshte «Po, jam më i madh», po e bëri këtë në mënyrë të mbuluar. Po ç'del? A është nderimi i tij «asgjë»? Për sa u përket atyre, është asgjë. Dhe siç tha «Dëshmia ime nuk është e vërtetë» (kap. 5:31), duke pasur parasysh mendimin që do të bënin për të, kështu flet edhe këtu.

«Është një që më nderon.»

Edhe përse nuk tha «Ati që më dërgoi», siç bëri më parë, po:

«Për të cilin ju thoni se është Perëndia juaj.»

Vargu 55. «Po ju nuk e keni njohur atë.» Sepse deshi të tregonte se ata jo vetëm nuk e njihnin Atin e tij, po nuk e njihnin as Perëndinë.

«Po unë e njoh.»

«Kështu, të thuash ‹E njoh atë› s'është mburrje, kurse të thuash ‹Nuk e njoh› do të ishte gënjeshtër; po ju, kur thoni se e njihni, gënjeni; pra, ashtu si ju gënjeni kur thoni se e njihni, kështu edhe unë do të gënjeja po të thosha se s'e njoh.»

«Në qoftë se e nderoj veten.» Meqë thanë «Për kë e ke veten?», ai përgjigjet: «Në qoftë se e kam veten për diçka, nderimi im s'është asgjë. Ashtu si unë e njoh atë me përpikëri, kështu ju nuk e njihni.» Dhe, ashtu si në rastin e Abrahamit nuk ua hodhi poshtë tërë pohimin, po tha «E di se jeni fara e Abrahamit», që ta bënte më të rëndë akuzën kundër tyre, kështu edhe këtu nuk e heq të tërën, po çfarë? «Për të cilin ju thoni.» Duke ua pranuar mburrjen me fjalë, e shton forcën e akuzës kundër tyre. Si atëherë «nuk e njihni»? «Sepse fyeni atë që thotë e bën gjithçka që Ai të lavdërohet, madje edhe kur ky është i dërguar prej tij.» Ky pohim s'mbështetet nga dëshmi, po ajo që vjen më pas shërben për ta vërtetuar.

«Edhe unë ruaj fjalën e tij.»

Këtu, sikur të kishin qoftë edhe diçka për të thënë, do të mund ta kundërshtonin, sepse kjo ishte prova më e fortë se ai ishte dërguar prej Perëndisë.

Vargu 56. «Ati juaj Abrahami u gëzua të shihte ditën time, edhe e pa, edhe u gëzua.»

Përsëri tregon se ishin të huaj për fisin e Abrahamit, po të hidhëroheshin për atë që e gëzonte. «Dita ime» më duket se do të thotë dita e kryqëzimit, të cilën Abrahami e parafiguroi me flijimin e dashit dhe të Isakut. Ç'përgjigje japin?

Vargu 57. «Ti nuk je ende dyzet vjeç, edhe ke parë Abrahamin?»

Kështu që arrijmë në përfundimin se Krishti ishte afër të dyzetave.

Vargu 58, 59. «Jisui u thotë atyre: Para se të ishte Abrahami, unë jam. Atëherë morën gurë për t'i hedhur mbi të.»

A e sheh si provoi se ishte më i madh se Abrahami? Sepse njeriu që u gëzua të shihte ditën e tij dhe e dëshiroi atë me gjithë shpirt, kuptohet se e bëri sepse ishte një ditë që do të sillte dobi dhe që i përkiste dikujt më të madh se ai. Ngaqë kishin thënë «I biri i marangozit» (Mt. 13:55) dhe s'kishin menduar asgjë më tepër për të, ai i çon hap pas hapi drejt një mendimi të lartë për të. Prandaj, kur dëgjuan fjalët «Nuk e njihni Perëndinë», nuk u hidhëruan; po kur dëgjuan «Para se të ishte Abrahami, unë jam», sikur t'u përulej fisnikëria e prejardhjes, u tërbuan dhe deshën ta vrisnin me gurë.

«E pa ditën time, edhe u gëzua.» Tregon se jo pa dashje erdhi në Pësimin e tij, sepse lëvdon atë që u gëzua për Kryqin. Sepse kjo ishte shpëtimi i botës. Po ata hidhnin gurë mbi të: kaq gati ishin për vrasje, dhe e bënë këtë me nismën e tyre, pa pyetur fare.

Po përse nuk tha «Para se të ishte Abrahami, isha», në vend të «unë jam»? Ashtu si Ati e përdor këtë shprehje, «unë jam», kështu e përdor edhe Krishti; sepse ajo shpreh një Qenie të pandërprerë, të pavarur nga çdo kohë. Prandaj shprehja u dukej blasfemi. Tani, në qoftë se s'e duronin dot krahasimin me Abrahamin, edhe pse ky ishte fare i vogël, sikur ai të ishte barazuar vazhdimisht me Atin, a do të kishin pushuar ndonjëherë së gjuajturi me gurë?

Pas kësaj, përsëri ikën si njeri dhe fshihet, pasi u kishte parashtruar mësim të mjaftueshëm; dhe, pasi e kreu veprën e tij, doli nga tempulli dhe u nis të shëronte të verbrin, duke provuar me veprat e tij se është përpara Abrahamit. Po ndoshta dikush do të thotë: «Përse nuk ua paralizoi fuqinë? Kështu do të kishin besuar.» Shëroi të paralizuarin, e prapë nuk besuan; madje bëri dhjetë mijë çudira; në vetë Pësimin i rrëzoi për tokë dhe ua errësoi sytë, e prapë nuk besuan; e si do të kishin besuar sikur t'ua paralizonte fuqinë? S'ka gjë më të keqe se një shpirt i ngurtësuar në dëshpërim: edhe pse sheh shenja e çudira, prapë ngul këmbë duke ruajtur po atë paturpësi. Kështu Faraoni, që mori dhjetë mijë goditje, erdhi në vete vetëm sa kohë ndëshkohej, dhe mbeti i tillë deri në ditën e fundit të jetës, duke ndjekur ata që i kishte lëshuar. Prandaj Pavli thotë vazhdimisht: «Që të mos ngurtësohet ndonjë prej jush nga mashtrimi i mëkatit» (Heb. 3:13). Sepse, ashtu si lëkura e trashur e trupit, kur formohet, mpihet dhe s'ka asnjë ndjesi, kështu shpirti, kur pushtohet nga shumë pasione, vdes për virtytin; dhe, çfarëdo që t'i vësh përpara, s'e ndien fare punën, po, qoftë kur e kërcënon me ndëshkim, qoftë me çdo gjë tjetër, mbetet i pandjeshëm.

[3.] Prandaj ju lutem, sa kemi ende shpresë shpëtimi, sa mundemi ende të kthehemi, le të përdorim çdo mjet për ta bërë këtë. Sepse njerëzit që janë bërë të pandjeshëm, gjenden pastaj në gjendjen e verbër të timonierëve të dëshpëruar, që ia lëshojnë anijen erës dhe vetë s'japin asnjë ndihmë. Kështu ai që ka smirë shikon vetëm një gjë, të ngopë dëshirën e tij, dhe ndonëse rrezikon të ndëshkohet a madje të vritet, prapë e zotëron vetëm ai pasion; po kështu edhe i papërmbajturi dhe lakmitari. Po në qoftë se sundimi i pasioneve është kaq i madh, shumë më i madh është ai i virtytit; po të përçmojmë vdekjen për to, aq më tepër duhet ta përçmojmë për këtë; po të mos e çmojnë mëkatarët jetën e tyre, aq më pak duhet ta bëjmë ne kur bëhet fjalë për shpëtimin tonë. Sepse ç'do të kemi për të thënë, në qoftë se, kur ata që humbin janë kaq të zellshëm për humbjen e vet, ne për shpëtimin tonë s'tregojmë as edhe po aq zell, po digjemi përherë nga smira? S'ka gjë më të keqe se smira: për të shkatërruar tjetrin, shkatërron edhe veten. Syri i atij që ka smirë tretet nga brenga, ai jeton në një vdekje të pandërprerë, i quan armiq të gjithë njerëzit, madje edhe ata që s'i kanë bërë kurrë keq. Hidhërohet që Perëndia nderohet, gëzohet me atë që gëzohet djalli. A nderohet dikush ndër njerëz? Ky nuk është nderim, mos ki smirë për të. Po a nderohet prej Perëndisë? Përpiqu dhe bëhu si ai. Nuk do? Atëherë përse shkatërron edhe veten? Përse hedh tej atë që ke? Nuk mund të bëhesh si ai, as të fitosh ndonjë të mirë? Përse pra, veç kësaj, merr për vete edhe të keqen, kur duhet të gëzoheshe bashkë me të, që kështu, edhe në mos qofsh në gjendje të ndash mundimet e tij, të nxjerrësh dobi duke u gëzuar bashkë me të? Sepse shpesh edhe vetëm vullneti mund të sjellë të mira të mëdha. Të paktën Ezekieli thotë se moabitët u ndëshkuan sepse u gëzuan mbi izraelitët, dhe se disa të tjerë u shpëtuan sepse vajtuan për fatkeqësitë e të afërmve të tyre (Ezek. 25:8). Tani, në qoftë se ka ngushëllim për ata që vajtojnë për mjerimet e të tjerëve, aq më tepër ka për ata që gëzohen për nderet e të tjerëve. Ai i qortoi moabitët se u ngazëlluan mbi izraelitët, edhe pse ishte Perëndia ai që i ndëshkoi; po Perëndia, edhe kur ndëshkon, nuk do që ne të gëzohemi mbi ata që ndëshkohen. Sepse s'është dëshira e tij t'i ndëshkojë. Tani, në qoftë se duhet të dhembshurohemi për ata që ndëshkohen, aq më tepër duhet të shmangim smirën ndaj atyre që nderohen. Kështu, për shembull, Koreu dhe Dathani u zhdukën bashkë me tufën e tyre: i bënë më të ndritur ata që i kishin smirë e ia dorëzuan veten ndëshkimit. Sepse smira është një bishë helmuese, një bishë e ndyrë, një ves i qëllimshëm që s'pranon falje, një ligësi e zhveshur nga çdo shfajësim, shkaku dhe nëna e të gjitha të këqijave. Prandaj le ta shkulim që nga rrënjët, që të çlirohemi këtu nga e keqja dhe të fitojmë të mirat në jetën e ardhme, me anë të hirit dhe të dashamirësisë së Zotit tonë Jisu Krisht, nëpërmjet tij dhe bashkë me të i qoftë lavdia Atit dhe Frymës së Shenjtë, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.