Joani 10:14, 15

«Unë jam bariu i mirë, edhe i njoh delet e mia, edhe njihem prej të miave. Sikundër më njeh Ati, kështu edhe unë e njoh Atin; edhe jap jetën time për delet.»

[1.] Punë e madhe, të dashur, punë e madhe është të drejtosh një Kishë: një punë që kërkon aq urtësi e trimëri sa ajo për të cilën flet Krishti, që njeriu të japë jetën për delet dhe të mos i lërë kurrë as të braktisura, as të zhveshura; që të qëndrojë me fisnikëri përballë ujkut. Sepse pikërisht në këtë ndryshon bariu nga rrogëtari: rrogëtari kujdeset përherë për sigurinë e vet dhe s'e vret mendjen për delet, kurse bariu kërkon përherë sigurinë e deleve dhe lë pas dore të vetën. Pasi përmendi, pra, shenjat e bariut, Krishti tregoi dy lloje kusarësh: njërin, hajdutin që vret e vjedh; tjetrin, atë që s'i bën këto, po që, kur bëhen, as u vë veshin, as i pengon. Me të parin tregon Theudën dhe ata si ai; me të dytin zbulon mësuesit e hebrenjve, që as kujdeseshin, as mendonin për delet që u ishin besuar. Prandaj Ezekieli, që në kohët e vjetra, i qortoi, duke thënë: «Mjerë ju, barinj të Israilit! A mos i ushqejnë barinjtë veten e tyre? A nuk i ushqejnë barinjtë delet?» Po ata bënin të kundërtën, që është lloji më i keq i ligësisë dhe shkaku i gjithë të tjerave. Prandaj thotë: «Nuk e kthyen mbrapsht atë që u end, as kërkuan të humburin, as lidhën të thyerin, as shëruan të sëmurin, sepse ushqyen veten e tyre e jo delet.» Siç e ka thënë edhe Pavli në një vend tjetër: «Sepse të gjithë kërkojnë të tyren, jo atë që është e Jisu Krishtit»; dhe përsëri: «Askush të mos kërkojë të vetën, po secili të mirën e të afërmit.» Nga të dyja llojet Krishti e dallon veten: nga ata që erdhën për të plaçkitur, kur thotë: «Unë erdha që të kenë jetë, dhe ta kenë me tepri»; kurse nga ata që s'kujdeseshin kur delet i merrte ujku, duke mos i braktisur kurrë, po duke dhënë madje jetën për to, që delet të mos humbnin. Sepse, kur deshën ta vrisnin, ai as ndryshoi mësimin e tij, as tradhtoi ata që besuan tek ai, po qëndroi i patundur dhe zgjodhi të vdesë. Prandaj thoshte vazhdimisht: «Unë jam bariu i mirë.» Pastaj, meqë fjalët e tij dukeshin pa mbështetje dëshmie (sepse, ndonëse ajo «jap jetën time» u vërtetua jo shumë kohë më pas, prapëseprapë ajo «që të kenë jetë, dhe ta kenë me tepri» do të ndodhte pas ikjes së tyre prej kësaj bote, në jetën që vjen), çfarë bën ai? E vërteton njërën me tjetrën: duke dhënë jetën e vet të vdekshme, vërteton se jep jetë të pavdekshme. Siç thotë edhe Pavli: «Sepse, në qoftë se, kur ishim armiq, u pajtuam me Perëndinë me anë të vdekjes së Birit të tij, aq më tepër, të pajtuar tashmë, do të shpëtohemi.» Dhe përsëri në një vend tjetër: «Ai që nuk e kurseu Birin e vet, po e dha për të gjithë ne, si nuk do të na i falë bashkë me të edhe të gjitha?»

Po përse tani nuk ia ngrenë atë akuzë që i ngritën më parë, kur thanë: «Ti dëshmon për veten tënde; dëshmia jote nuk është e vërtetë»? Sepse ai shpeshherë ua kishte mbyllur gojën, dhe sepse çudirat e tij ia kishin shtuar guximin ndaj tyre. Pastaj, meqë më sipër tha «Edhe delet ia dëgjojnë zërin dhe i shkojnë pas», që të mos thoshte ndokush: «Po ç'lidhje ka kjo me ata që nuk besojnë?», dëgjoni se ç'shton ai: «Edhe unë i njoh delet e mia, edhe njihem prej të miave.» Siç e shpalli Pavli, kur tha: «Perëndia nuk e hodhi poshtë popullin e tij, që e njohu që më parë»; dhe Moisiu: «Zoti i njohu ata që ishin të tijtë»; «ata», thotë, «dua të them, që i njohu që më parë». Pastaj, që të mos mendosh se masa e njohjes është e barabartë, dëgjo se si e ndreq çështjen, duke shtuar: «I njoh delet e mia, edhe njihem prej të miave.» Po njohja nuk është e barabartë. «Ku është e barabartë?» Në rastin e Atit dhe timin, sepse atje: «Sikundër më njeh Ati, kështu edhe unë e njoh Atin.» Po të mos kishte dashur ta provonte këtë, përse do ta kishte shtuar atë shprehje? Meqë ai shpesh e vinte veten në radhën e të shumtëve, prandaj, që të mos mendonte ndokush se ai njeh ashtu si njeh njeriu, shtoi: «Sikundër më njeh Ati, kështu edhe unë e njoh Atin.» «Unë e njoh atë po aq saktë sa më njeh ai mua.» Prandaj tha: «Askush nuk e njeh Birin, veç Atit, as Atin, veç Birit», duke folur për një lloj njohjeje të veçantë, të tillë që askush tjetër nuk mund ta ketë.

[2.] «Jap jetën time.» Këtë e thotë vazhdimisht, që të tregojë se nuk është mashtrues. Kështu edhe Apostulli, kur deshi të tregonte se ishte mësues i vërtetë dhe kundërshtonte apostujt e rremë, e vërtetoi autoritetin e vet me rreziqet dhe me vdekjet që hoqi, duke thënë: «Në rrahje pa masë, në vdekje shpesh.» Sepse të thoshte «Unë jam drita» dhe «Unë jam jeta» u dukej të marrëve punë krenarie; po të thoshte «Jam gati të vdes» nuk linte vend për ndonjë ligësi a smirë. Prandaj nuk i thonë: «Ti dëshmon për veten tënde; dëshmia jote nuk është e vërtetë», sepse kjo fjalë tregonte një kujdes shumë të butë për ta, në qoftë se ai vërtet ishte gati të jepte veten për ata që do ta kishin vrarë me gurë. Për këtë arsye edhe përmend me vend johebrenjtë;

Vargu 16. «Kam edhe dele të tjera», thotë, «që nuk janë prej kësaj vathe; edhe ato duhet t'i sjell.»

Vër re përsëri: fjala «duhet», e përdorur këtu, nuk shpreh domosdoshmëri, po njofton diçka që me siguri do të ndodhë. Sikur të kishte thënë: «Përse çuditeni nëse këta më vijnë pas dhe nëse delet e mia ma dëgjojnë zërin? Kur të shihni edhe të tjerë që më vijnë pas dhe ma dëgjojnë zërin, atëherë do të çuditeni edhe më shumë.» Dhe mos u hutoni kur ta dëgjoni të thotë «që nuk janë prej kësaj vathe», sepse dallimi ka të bëjë vetëm me Ligjin, siç thotë edhe Pavli: «As rrethprerja vlen gjë, as parrethprerja.»

«Edhe ato duhet t'i sjell.» Ai tregon se edhe këta, edhe ata ishin të shpërndarë e të përzier, pa barinj, sepse bariu i mirë ende nuk kishte ardhur. Pastaj shpall që më parë bashkimin e tyre të ardhshëm, se:

«Do të bëhen një vathë e vetme.»

Të njëjtën gjë e shpalli edhe Pavli, duke thënë: «Që t'i bëjë të dy në veten e tij një njeri të ri.»

Vargu 17. «Prandaj Ati im më do, sepse jap jetën time, që ta marr përsëri.»

Çfarë mund të jetë më njerëzore se kjo fjalë, në qoftë se pikërisht për ne Zoti ynë do të dashurohet, sepse vdes për ne? Po si, pra? Më thuaj, a nuk ishte i dashur në kohën përpara kësaj? A nisi tani Ati ta donte, dhe a qemë ne shkaqet e dashurisë së tij? E sheh se ç'përulje tregoi? Po ç'dëshiron të provojë këtu? Meqë ata thoshin se ai ishte i huaj për Atin, mashtrues, dhe se kishte ardhur për të shkatërruar e për të prishur, ai u thotë: «Kjo, edhe sikur asgjë tjetër të mos më bindte t'ju doja, do të më bindte: që ju jeni aq të dashur për Atin, sa edhe unë dashurohem prej tij, sepse vdes për ju.» Veç kësaj, ai dëshiron të provojë edhe atë pikën tjetër: se nuk e ndërmori këtë vepër pa dëshirë (sepse, po ta bënte pa dëshirë, si do të mund të sillte dashuri ajo që u bë?), dhe se kjo i ishte e njohur veçanërisht Atit. Dhe në qoftë se flet si njeri, mos u çudit, sepse shkakun e kësaj e kemi përmendur shpesh, dhe të thuash përsëri të njëjtat gjëra është e tepërt dhe e pakëndshme.

«Jap jetën time, që ta marr përsëri.»

Vargu 18. «Askush nuk ma merr, po unë e jap nga vetja ime. Kam pushtet ta jap, edhe kam pushtet ta marr përsëri.»

Meqë ata shpesh bënin plane ta vrisnin, ai u thotë: «Po të mos dua unë, mundi juaj është i kotë.» Dhe me të parën vërteton të dytën, me Vdekjen, Ngjalljen. Sepse kjo është gjëja e çuditshme dhe e mrekullueshme, meqë të dyja ndodhën në një mënyrë të re, tej zakonit të përditshëm. Po le t'i vëmë veshin mirë asaj që thotë: «Kam pushtet ta jap jetën time.» Po kush nuk ka «pushtet ta japë jetën e vet»? Sepse është në dorë të kujtdo që do, të vrasë veten. Po ai nuk e thotë kështu, po si? «E kam pushtetin ta jap në atë mënyrë, që askush të mos e bëjë dot këtë kundër vullnetit tim.» Dhe ky është një pushtet që nuk u përket njerëzve, sepse ne nuk kemi pushtet ta japim atë ndryshe, veçse duke vrarë veten. Dhe, në rënçim në duart e njerëzve që na kurdisin të keqen dhe kanë pushtet të na vrasin, nuk jemi më të lirë ta japim a të mos e japim, po ata na e marrin edhe kundër vullnetit tonë. Ndërsa te Krishti nuk qe kështu, po edhe kur të tjerët i kurdisnin të keqen, ai kishte pushtet të mos e jepte. Pasi tha, pra, «Askush nuk ma merr», shton «Kam pushtet ta jap jetën time», domethënë «Vetëm unë mund të vendos për dhënien e saj», gjë që nuk varet prej nesh, sepse edhe shumë të tjerë janë në gjendje të na e marrin. Këtë nuk e tha në fillim (sepse pohimi nuk do të dukej i besueshëm), po kur mori dëshminë e fakteve dhe kur, ndonëse shpesh i kishin kurdisur të keqen, s'kishin mundur ta kapnin (sepse u shpëtoi nga duart e tyre dhjetë mijë herë), atëherë thotë: «Askush nuk ma merr.» Po në qoftë se kjo është e vërtetë, del edhe ajo pika tjetër: se ai erdhi te vdekja me vullnetin e vet. Dhe në qoftë se kjo është e vërtetë, edhe pika që vjen është e sigurt: se ai mund «ta marrë përsëri» kur të dojë. Sepse, në qoftë se të vdesësh ishte gjë më e madhe nga sa mund të bënte njeriu, mos ki më dyshim për tjetrën. Meqë fakti që vetëm ai qe në gjendje ta lëshonte jetën e vet, tregon se me të njëjtin pushtet qe në gjendje ta merrte përsëri. E sheh se si nga e para vërtetoi të dytën, dhe nga vdekja e tij tregoi se Ngjallja e tij ishte e pakundërshtueshme?

«Këtë urdhërim e mora prej Atit tim.»

Ç'urdhërim ishte ky? Të vdiste për botën. A priti, pra, në fillim të dëgjonte, e pastaj të zgjidhte, dhe a kishte nevojë ta mësonte? Cili njeri me mend do ta pohonte këtë? Po më parë, kur tha «Prandaj Ati im më do», tregoi se nisma e parë qe e vullnetshme dhe hoqi çdo dyshim se kundërshtonte Atin; kështu edhe këtu, kur thotë se mori një urdhërim prej Atit, s'shpalli asgjë veç kësaj: «kjo që bëj i pëlqen atij», që, kur ta vrisnin, të mos mendonin se e kishin vrarë si dikë të braktisur e të dorëzuar prej Atit, as ta qortonin me ato qortime që bënë: «Të tjerët i shpëtoi, veten s'mund ta shpëtojë»; dhe: «Në qofsh Biri i Perëndisë, zbrit nga kryqi»; ndonëse pikërisht arsyeja pse nuk zbriti ishte se ai ishte Biri i Perëndisë.

[3.] Pastaj, që, kur të dëgjosh «Mora një urdhërim prej Atit», të mos mendosh se vepra nuk i përket atij, ai e ka thënë që më parë: «bariu i mirë jep jetën e tij për delet», duke treguar me këtë se delet ishin të tijat, se gjithçka që ndodhi ishte vepër e tij, dhe se s'kishte nevojë për urdhërim. Sepse, po të kishte nevojë për urdhërim, si do të mund të thoshte «E jap nga vetja ime»? Sepse ai që e jep nga vetja e tij nuk ka nevojë për urdhërim. Ai tregon edhe shkakun për të cilin e bën këtë. Dhe cili është ai? Se është bariu, dhe bariu i mirë. Bariu i mirë s'ka nevojë që ta zgjojë ndokush për detyrën e tij; dhe në qoftë se kështu është me njeriun, aq më tepër është me Perëndinë. Prandaj Pavli tha se «e zbrazi veten». Kështu «urdhërimi» i vënë këtu s'do të thotë asgjë tjetër, veçse të tregojë se ai është një mendje me Atin; dhe në qoftë se flet në një mënyrë kaq të përulur e njerëzore, shkaku është dobësia e dëgjuesve të tij.

Vargu 19. «U bë, pra, përçarje midis hebrenjve. Disa thoshin: Ka djall (dhe është i çmendur). Të tjerë thoshin: Këto nuk janë fjalët e atij që ka djall; a mundet një djall t'ua hapë sytë të verbërve?»

Sepse, meqë fjalët e tij ishin më të mëdha nga sa i takonin njeriut dhe jo të zakonshme, thanë se kishte djall, duke e quajtur kështu tani për të katërtën herë. Sepse më parë kishin thënë: «Ke djall; kush kërkon të të vrasë?»; dhe përsëri: «A nuk thamë mirë se ti je samaritan dhe ke djall?»; dhe këtu: «Ka djall dhe është i çmendur; përse e dëgjoni?» Ose më mirë të themi se e dëgjoi këtë jo për të katërtën herë, po shpeshherë. Sepse të pyesësh «A nuk thamë mirë se ke djall?» është shenjë se e kishin thënë jo dy a tri herë, po shumë herë. «Të tjerë thoshin: Këto nuk janë fjalët e atij që ka djall; a mundet një djall t'ua hapë sytë të verbërve?» Sepse, meqë nuk mund t'ua mbyllnin gojën kundërshtarëve me fjalë, tani sollën provë nga veprat e tij. «Sigurisht, as fjalët nuk janë të atij që ka djall; po, nëse nuk bindeni prej fjalëve, turpërohuni prej veprave. Sepse, në qoftë se ato nuk janë veprat e atij që ka djall dhe janë më të mëdha nga sa i takojnë njeriut, është krejt e qartë se burojnë nga ndonjë fuqi hyjnore.» E sheh arsyetimin? Se ishin më të mëdha nga sa i takonin njeriut, është e qartë nga fjala e hebrenjve «Ka djall»; se nuk kishte djall, e tregoi me atë që bëri.

Ç'bëri atëherë Krishti? Nuk u përgjigj asgjë për këto gjëra. Më parë ishte përgjigjur: «Nuk kam djall»; po tani jo, sepse, meqë kishte dhënë provë me veprat e tij, pastaj heshti. Sepse as nuk e meritonin një përgjigje ata që thoshin se ishte i pushtuar nga djalli, për ato vepra për të cilat duhej të ishin mrekulluar dhe ta kishin quajtur Perëndi. Dhe ç'nevojë kishte t'i hidhte poshtë më tej ai vetë, kur ata kundërshtonin dhe hidhnin poshtë njëri-tjetrin? Prandaj heshti dhe i duroi të gjitha me butësi. Dhe jo vetëm për këtë arsye, po edhe që të na mësonte të gjithëve butësinë dhe durimin e madh.

[4.] Le ta imitojmë tani atë. Sepse jo vetëm heshti atëherë, po erdhi përsëri midis tyre dhe, kur e pyetën, u përgjigj dhe u tregoi gjërat që kishin të bënin me paranjohjen e tij; dhe, ndonëse e quanin «i pushtuar nga djalli» e «i çmendur» njerëz që kishin marrë prej tij dhjetë mijë të mira, e atë jo një a dy herë, po shumë herë, jo vetëm që u përmbajt nga hakmarrja, po nuk pushoi as së bëri të mira. Të bëjë të mira, thashë? Ai dha jetën e vet për ta, dhe, ndërsa po kryqëzohej, foli për ta te Ati i tij. Këtë, pra, le ta imitojmë edhe ne, sepse të jesh nxënës i Krishtit do të thotë të jesh i butë dhe zemërmirë. Po nga na vjen kjo butësi? Në qoftë se numërojmë vazhdimisht mëkatet tona, në qoftë se vajtojmë, në qoftë se qajmë; sepse një shpirt që rri në shoqërinë e kaq shumë dhembjeje, nuk duron të nxitet a të zemërohet. Sepse kudo që ka vajtim, është e pamundur të ketë zemërim; ku ka dhembje, çdo zemërim është larg; ku ka thyerje shpirti, s'ka nxitje. Sepse mendja, kur fshikullohet nga trishtimi, s'ka kohë të ndizet, po do të rënkojë me hidhërim dhe do të qajë edhe më me hidhërim. E di se shumë veta qeshin kur i dëgjojnë këto, po unë nuk do të pushoj së vajtuari për ata që qeshin. Sepse tani është koha e vajtimit, e ngashërimeve dhe e vajeve, meqë bëjmë shumë mëkate me fjalë e me vepër; dhe ferri i pret ata që kryejnë shkelje të tilla, edhe lumi që vlon me një rrëke gjëmuese zjarri, edhe dëbimi nga Mbretëria, që është gjëja më e rëndë nga të gjitha. Kur, pra, kërcënohen këto gjëra, më thuaj, ti qesh dhe mban veten me kryelartësi? Dhe kur Zoti yt është i zemëruar dhe kërcënon, ti rri i shkujdesur dhe nuk ke frikë se mos me këtë i ndez vetes furrën flakë? A nuk dëgjon se ç'thërret ai çdo ditë? «Më patë të uritur dhe nuk më dhatë të ha; të etur, dhe nuk më dhatë të pi; ikni prej meje në zjarrin e përgatitur për djallin dhe engjëjt e tij.» Dhe këto i kërcënonte çdo ditë. «Po», thotë ndokush, «unë i dhashë të hante.» Kur, dhe për sa ditë? Dhjetë a njëzet? Po ai nuk e do këtë vetëm për kaq kohë, po për aq sa rron mbi dhe. Sepse edhe virgjëreshat kishin vaj, po jo të mjaftueshëm për shpëtimin e tyre; edhe ato i ndezën llambat, po u mbyllën jashtë dhomës së dhëndrit. Dhe me të drejtë, meqë llambat u shuan përpara ardhjes së Dhëndrit. Për këtë arsye na duhet shumë vaj dhe dashamirësi e bollshme. Dëgjo të paktën se ç'thotë Profeti: «Mëshiromë, o Perëndi, sipas mëshirës sate të madhe.» Prandaj edhe ne duhet të kemi kështu dhembshuri për të afërmin tonë, sipas mëshirës së tij të madhe ndaj nesh. Sepse, ashtu si sillemi ne ndaj bashkëshërbëtorëve tanë, ashtu do ta gjejmë Zotin ndaj vetes sonë. Dhe ç'lloj «mëshire» është «e madhe»? Kur japim jo nga teprica jonë, po nga mangësia jonë. Po në qoftë se nuk japim as nga teprica jonë, ç'shpresë do të ketë për ne? Nga do ta gjejmë çlirimin prej atyre mjerimeve? Ku do të mund të ikim e të gjejmë shpëtim? Sepse, në qoftë se virgjëreshat, pas kaq shumë e kaq të mëdha mundime, nuk gjetën ngushëllim askund, kush do të dalë për ne, kur të dëgjojmë ato fjalë të tmerrshme të vetë Gjykatësit, që na drejtohet dhe na qorton: «Isha i uritur dhe nuk më dhatë të ha; sepse», thotë, «për sa nuk ia bëtë njërit prej këtyre më të vegjëlve, nuk ma bëtë mua»; duke e thënë këtë jo vetëm për nxënësit e tij, as për ata që kanë marrë përsipër jetën asketike, po për çdo njeri besimtar. Sepse i tilli, ndonëse mund të jetë skllav, a një nga ata që lypin në treg, prapëseprapë, po të besojë në Perëndinë, me të drejtë duhet të gëzojë gjithë dashamirësinë tonë. Dhe në qoftë se e lëmë pas dore një të tillë kur është i zhveshur a i uritur, do t'i dëgjojmë ato fjalë. Dhe me të drejtë. Sepse ç'gjë të vështirë a të rëndë kërkoi prej nesh? Ç'gjë që të mos jetë nga më të lehtat e më të thjeshtat? Nuk thotë: «Isha i sëmurë dhe nuk më shëruat», po: «dhe nuk erdhët të më shihni». Nuk thotë: «Isha në burg dhe nuk më liruat», po: «dhe nuk erdhët tek unë». Prandaj, sa më të lehta janë urdhërimet, aq më i madh është ndëshkimi për ata që s'binden. Sepse ç'ka më të lehtë, më thuaj, se të dalësh dhe të hysh në një burg? Dhe ç'ka më të këndshme? Sepse, kur të shohësh disa të lidhur, të tjerë të mbuluar me ndyrësi, të tjerë me flokë të parruar e veshur me rroba të grisura, të tjerë që po shuhen nga uria dhe të vërsulen te këmbët si qen, të tjerë me brinjë të çara thellë, të tjerë që po kthehen me pranga nga tregu, të cilët lypin gjithë ditën e nuk mbledhin as ushqimin e nevojshëm, e prapë, në mbrëmje, ata që janë vënë mbi ta u kërkojnë të plotësojnë atë shërbim të lig e të egër; ndonëse të jesh si guri, me siguri do të bëhesh më i butë; ndonëse të rrosh një jetë të butë e të shthurur, me siguri do të bëhesh më i urtë, kur të vësh re natyrën e punëve njerëzore në fatkeqësitë e njerëzve të tjerë; sepse me siguri do të krijosh një përfytyrim për atë ditë të tmerrshme dhe për ndëshkimet e saj të llojllojshme. Duke i rrotulluar dhe duke i peshuar këto gjëra në mendje, me siguri do të flakësh tej edhe zemërimin, edhe kënaqësinë, edhe dashurinë për gjërat e kësaj bote, dhe do ta bësh shpirtin tënd më të qetë se porti më i qetë; dhe do të arsyetosh për atë Fron Gjyqi, duke menduar se, në qoftë se midis njerëzve ka kaq shumë largpamësi, rregull, tmerr e kërcënime, aq më tepër do të ketë te Perëndia. «Sepse s'ka pushtet veçse prej Perëndisë.» Ai, pra, që u lejon sundimtarëve t'i rregullojnë kështu këto gjëra, aq më tepër do t'i bëjë vetë të njëjtat.

[5.] Dhe me siguri, po të mos ishte kjo frikë, gjithçka do të humbte, kur, ndonëse ndëshkime të tilla u rrinë pezull mbi kokë, ka shumë veta që kalojnë në anën e ligësisë. Në qoftë se i vëren me urtësi këto gjëra, do të jesh më i gatshëm për të bërë lëmoshë dhe do të korrësh shumë kënaqësi, shumë më të madhe se ata që zbresin nga teatri. Sepse ata, kur largohen prej andej, ndizen dhe digjen nga dëshira. Pasi kanë parë ato gra që sillen nëpër skenë dhe kanë marrë prej tyre dhjetë mijë plagë, s'do të jenë në gjendje më të mirë se një det i trazuar, kur pamja e fytyrave, gjestet, të folurat, ecja dhe gjithçka tjetër u dalin para syve dhe ua rrethojnë shpirtin. Kurse ata që dalin nga një burg, s'do të pësojnë asgjë të tillë, po do të gëzojnë qetësi e prehje të madhe. Sepse brenga që lind nga pamja e të burgosurve, e shuan gjithë atë zjarr. Dhe në qoftë se një grua e përdalë e e shthurur ndeshet me një njeri që del nga radhët e të burgosurve, s'do t'i bëjë asnjë dëm. Sepse, duke u bërë tani e tutje, si të thuash, i pandikueshëm, që nuk merr më gjurmë, kështu nuk do të zihet nga rrjetat e fytyrës së saj, sepse në vend të asaj fytyre epshore do t'i vihet para syve frika e Gjyqit. Për këtë arsye, ai që kishte provuar çdo lloj luksi, tha: «Më mirë të shkosh në shtëpinë e zisë sesa në shtëpinë e gazit.» Dhe kështu, «këtu» do të tregosh urtësi të madhe, dhe «atje» do të dëgjosh ato fjalë që vlejnë dhjetë mijë bekime. Le të mos e lëmë pas dore, pra, një zakon e një përkushtim të tillë. Sepse, ndonëse mund të mos jemi në gjendje t'u sjellim ushqim, as t'i ndihmojmë duke u dhënë para, prapëseprapë do të mund t'i ngushëllojmë me fjalët tona, të ngremë shpirtin e rrëgjuar dhe t'i ndihmojmë në shumë mënyra të tjera, duke folur me ata që i futën në burg dhe duke i bërë rojet e tyre më të buta; dhe me siguri do të bëjmë të mirë, të vogël a të madhe. Po në qoftë se thua se njerëzit atje as janë njerëz me pozitë, as të mirë, as të butë, po vrasës, thyerës varresh, prerës kuletash, kurorështhyerës, të papërmbajtur dhe plot me shumë ligësi, me këtë përsëri më tregon një arsye të fortë për të kaluar kohë atje. Sepse nuk jemi urdhëruar të kemi dhembshuri për të mirët e të ndëshkojmë të këqijtë, po ta shfaqim këtë dashamirësi ndaj gjithë njerëzve. «Jini», thotë, «si Ati im që është në qiej, sepse ai e bën diellin e tij të lindë mbi të këqijtë e mbi të mirët, dhe dërgon shi mbi të drejtët e mbi të padrejtët.» Mos i akuzo, pra, me hidhërim fajet e njerëzve të tjerë, as mos u bëj gjykatës i ashpër, po i butë dhe i mëshirshëm. Sepse edhe ne, ndonëse s'kemi qenë kurorështhyerës, a thyerës varresh, a prerës kuletash, prapëseprapë kemi shkelje të tjera që meritojnë ndëshkim të pafund. Ndoshta e kemi quajtur vëllanë tonë «i marrë», gjë që na përgatit gropën e ferrit; kemi shikuar gra me sy të papërmbajtur, gjë që përbën kurorështhyerje të mirëfilltë; dhe, ç'është më e rëndë nga të gjitha, marrim pjesë padenjësisht në Misteret, gjë që na bën fajtorë për Trupin dhe Gjakun e Krishtit. Le të mos bëhemi, pra, hetues të hidhur të sjelljes së të tjerëve, po të shohim gjendjen tonë; kështu do të heqim dorë nga kjo çnjerëzi dhe mizori. Veç kësaj, mund të thuhet se atje do të gjejmë shumë njerëz të mirë, dhe shpesh njerëz që vlejnë sa gjithë qyteti. Sepse edhe ai burg ku qe Josifi kishte brenda shumë njerëz të këqij, prapëseprapë ai njeri i drejtë kujdesej për të gjithë, dhe, bashkë me të tjerët, rrinte i fshehur për sa i përket karakterit të tij të vërtetë; sepse ai vlente sa gjithë vendi i Egjiptit, po prapë banonte në burg, dhe askush nga ata që ishin brenda s'e njihte. Kështu edhe tani ka gjasa që të ketë shumë njerëz të mirë e të virtytshëm, ndonëse mund të mos i shohin të gjithë; dhe përkujdesja që tregon për të tillët të shpërblen për mundin tënd në dobi të të gjithëve. Ose, po të mos ketë ndonjë të tillë, prapë edhe në këtë rast i madh është shpërblimi yt; sepse Zoti yt nuk bisedoi vetëm me të drejtët, duke shmangur të papastrit, po priti me mirësi si gruan kananease, si atë samaritanen, të neveritshmen e të ndyrën; edhe një tjetër që ishte e përdalë, për shkak të së cilës hebrenjtë e qortuan, ai e priti dhe e shëroi, dhe la që këmbët e tij t'i laheshin nga lotët e asaj të ndyrës, duke na mësuar të përulemi te ata që janë në mëkat, sepse kjo mbi të gjitha është mirësi. Ç'thua? Kusarë e thyerës varresh banojnë në burg? Dhe, më thuaj, a janë të gjithë njerëz të drejtë ata që banojnë në qytet? Përkundrazi, a nuk ka shumë veta edhe më të këqij se këta, që plaçkitin me më shumë paturpësi? Sepse njëri lloj, edhe po të mos ketë tjetër shfajësim për ta, të paktën vë para vetes velin e vetmisë e të errësirës dhe faktin që i bën këto fshehurazi; kurse të tjerët e hedhin tej maskën dhe u shkojnë pas ligësive me kokë të zbuluar, duke qenë të dhunshëm, rrëmbyes e lakmitarë. E vështirë është të gjesh një njeri të pastër nga padrejtësia.

[6.] Në qoftë se nuk rrëmbejmë me dhunë ar, a kaq e aq hektarë tokë, prapëseprapë e arrijmë të njëjtën gjë me mashtrim e me grabitje në punë më të vogla, kudo që jemi në gjendje ta bëjmë. Sepse, kur bëjmë kontrata, ose kur duhet të blejmë a të shesim diçka, grindemi dhe përpiqemi të paguajmë më pak se vlera, dhe bëjmë ç'është e mundur që të bëhet kështu, a nuk është grabitje kjo vepër? A nuk është vjedhje e lakmi? Mos më thuaj se s'ke rrëmbyer shtëpi a skllevër, sepse padrejtësia nuk gjykohet nga masa e gjërave të marra, po nga qëllimi i atyre që kryejnë grabitjen. Sepse «i drejtë» dhe «i padrejtë» kanë të njëjtën fuqi në gjërat e mëdha e në të voglat; dhe unë e quaj njësoj prerës kuletash edhe atë që pret një kuletë e merr arin, edhe atë që, kur blen nga ndonjë prej njerëzve të tregut, i heq diçka nga çmimi i drejtë; as është i vetmi thyerës shtëpish ai që shpon një mur dhe vjedh çka gjendet brenda, po edhe ai njeri që prish drejtësinë dhe i merr diçka të afërmit të vet.

Le të mos i kalojmë, pra, fajet tona pa u ndalur, e të bëhemi gjykatës të fajeve të njerëzve të tjerë; as, kur është koha e dashamirësisë, të hetojmë ligësinë e tyre; po, duke menduar se ç'ishte dikur gjendja jonë, le të jemi tani të butë e zemërmirë. Cila ishte, pra, gjendja jonë? Dëgjo Pavlin të thotë: «Sepse edhe ne vetë ishim dikur të marrë, të pabindur, të mashtruar, që u shërbenim epsheve e kënaqësive të ndryshme, të urryer, dhe që urrenim njëri-tjetrin»; dhe përsëri: «Ishim prej natyre bij të zemërimit.» Po Perëndia, kur na pa si të mbyllur në një burg dhe të lidhur me zinxhirë të rëndë, shumë më të rëndë se ata të hekurit, nuk pati turp për ne, po erdhi dhe hyri në burg, dhe, ndonëse meritonim dhjetë mijë ndëshkime, edhe na nxori që andej, edhe na solli në një mbretëri, edhe na bëri më të lavdishëm se qielli, që edhe ne të bëjmë të njëjtën gjë sipas fuqisë sonë. Sepse, kur u thotë nxënësve të tij: «Në qoftë se unë, Zoti dhe Mësuesi juaj, jua lava këmbët, edhe ju duhet t'ia lani këmbët njëri-tjetrit; sepse ju dhashë një shembull, që të bëni ashtu si ju bëra unë juve», ai e shkruan këtë ligj jo vetëm për larjen e këmbëve, po edhe për gjithë veprat e tjera që tregoi ndaj nesh. Është një vrasës ai që banon në burg? Prapëseprapë, le të mos lodhemi së bëri mirë atij. Është një thyerës varresh, a një kurorështhyerës? Le të kemi dhembshuri jo për ligësinë e tij, po për fatkeqësinë e tij. Po shpesh, siç thashë më parë, do të gjendet atje dikush që vlen dhjetë mijë veta; dhe në qoftë se shkon vazhdimisht te të burgosurit, s'do ta humbasësh një shpërblim kaq të madh. Sepse, ashtu si Abrahami, duke pritur si mysafirë njerëz të thjeshtë, ndeshi një herë engjëj, kështu edhe ne do të takojmë njerëz të mëdhenj, po ta kthejmë këtë vepër në zakon të përhershëm. Dhe, në qoftë se më lejohet të bëj një pohim të çuditshëm, ai që pret një njeri të madh nuk është aq i denjë për lavdërim sa ai që pret të mjerin e të gjorin. Sepse i pari ka, në jetën e vet, jo pak raste për t'u pritur mirë, kurse tjetri, i hedhur poshtë e i braktisur nga të gjithë, ka një strehë të vetme, dhembshurinë e bamirësit të tij; kështu që kjo mbi të gjitha është mirësi e kulluar. Për më tepër, ai që i kushton vëmendje një njeriu të nderuar e të shquar, e bën shpesh për t'u dukur para njerëzve, kurse ai që kujdeset për të mjerin e të dëshpëruarin, e bën vetëm për shkak të urdhrit të Perëndisë. Prandaj, po të shtrojmë një gosti, na urdhërohet të ftojmë të çalët e të sakatët, dhe po të bëjmë vepra mëshire, na urdhërohet t'ua bëjmë më të vegjëlve e më të përvuajturve. «Sepse», thotë, «për sa ia bëtë njërit prej këtyre më të vegjëlve, ma bëtë mua.» Duke ditur, pra, thesarin që është vënë mënjanë në atë vend, le të hyjmë vazhdimisht, le ta bëjmë detyrën tonë, dhe le t'i kthejmë atje ndjenjat tona të zjarrta për teatrot. Në qoftë se s'ke asgjë për të dhënë, jep ngushëllimin e fjalëve të tua. Sepse Perëndia shpërblen jo vetëm atë që ushqen, po edhe atë që hyn brenda. Kur hyn dhe zgjon shpirtin që dridhet e ka frikë, e nxit, i vjen në ndihmë, i premton përkrahje dhe i mëson urtësinë e vërtetë, do të korrësh që andej një shpërblim jo të vogël. Sepse, po të flisje në një mënyrë të tillë jashtë burgut, shumë veta madje do të qeshnin, të shthurur nga luksi i tyre i tepruar; kurse ata që janë në fatkeqësi, me mendjen e përulur, do t'u vënë veshin me butësi fjalëve të tua, do t'i lavdërojnë dhe do të bëhen njerëz më të mirë. Sepse edhe kur predikonte Pavli, hebrenjtë shpesh e përqeshnin, po të burgosurit e dëgjonin me shumë qetësi. Sepse asgjë nuk e bën shpirtin aq të përshtatshëm për urtësinë qiellore sa fatkeqësia, ngasja dhe pesha e shtrëngimit. Duke i peshuar të gjitha këto, dhe sa të mirë do t'u bëjmë si atyre brenda burgut, si edhe vetes sonë, duke u përzier vazhdimisht me ta, le ta kalojmë atje kohën që e kalonim në treg dhe në punë të pakohshme; që edhe t'i fitojmë ata, edhe ta gëzojmë veten, dhe, duke bërë që të lavdërohet Perëndia, të fitojmë bekimet e përjetshme, me anë të hirit dhe të dashamirësisë së Zotit tonë Jisu Krisht, me anë të të cilit dhe bashkë me të cilin, Atit dhe Frymës së Shenjtë i qoftë lavdia në jetë të jetëve. Amin.