Joani 11:30, 31

[1.] E mirë e madhe është urtësia, e kam fjalën për urtësinë që kemi ne. Sepse paganët kanë vetëm fjalë e përralla, e as vetë këto përralla s'kanë asgjë vërtet të urtë, sepse çdo gjë tek ata njerëz bëhet për hir të famës. Pra, e mirë e madhe është urtësia e vërtetë, dhe qysh këtu na kthen shpërblim. Sepse ai që përçmon pasurinë, qysh këtu nxjerr dobi, ngaqë çlirohet nga shqetësime të tepërta e të padobishme; ai që e shkel lavdinë, qysh këtu merr shpërblimin, se s'është skllav i askujt, po i lirë me lirinë e vërtetë; dhe ai që dëshiron gjërat qiellore, që andej merr shpërblimin, i quan për asgjë gjërat e tanishme dhe ngrihet lehtë mbi çdo hidhërim. Ja, për shembull, si e mori shpërblimin qysh këtu kjo grua, duke jetuar me urtësi të vërtetë. Sepse, ndërsa të gjithë rrinin ulur pranë saj teksa ajo vajtonte e qante, ajo nuk priti që Mësuesi të vinte tek ajo, as nuk këmbënguli për atë që mund të dukej si e drejta e saj, as nuk e ndali pikëllimi (sepse, veç mjerimit tjetër, gratë që mbajnë zi e kanë këtë të keqe: duan që t'u kushtohet vëmendje e madhe për shkak të gjendjes së tyre), po asaj aspak nuk i ndodhi kështu: sapo dëgjoi, erdhi me nxitim tek ai. «Jisui ende nuk kishte ardhur në fshat.» Ai eci ca ngadalë, që të mos dukej sikur po vërsulej ta bënte çudinë, po më tepër sikur po e lusnin ata. Sido që të jetë, ose Ungjillori e ka thënë atë «u ngrit shpejt» me qëllim që të lërë të kuptohet kjo, ose tregon se ajo vrapoi aq shpejt sa i doli para ardhjes së Krishtit. Nuk erdhi vetëm, po tërhoqi pas vetes hebrenjtë që ishin në shtëpi. Fort me urtësi e thirri fshehtazi e motra, që të mos shqetësonte ata që ishin mbledhur, e që të mos përmendte as shkakun; sepse me siguri shumë veta do të ktheheshin mbrapsht, po tani, sikur ajo po shkonte të qante, të gjithë e ndoqën. Me këto prapë provohet se Llazari kishte vdekur.

Vargu 32. «Edhe i ra ndër këmbë.»

Ajo është më e zjarrtë se e motra. Nuk përfilli as turmën, as dyshimin që kishin ata për të, sepse ishin shumë nga armiqtë e tij, të cilët thanë: «Ky, që i hapi sytë të verbrit, a nuk mund të bënte që të mos vdiste as ky?» (vargu 37); po i flaku tej të gjitha gjërat e vdekshme përpara Mësuesit të saj dhe iu përkushtua vetëm një gjëje: nderimit të atij Mësuesi. Dhe ç'thotë ajo?

«Zot, po të ishe këtu, im vëlla nuk do të kishte vdekur.»

Ç'bën Krishti? Për tani aspak nuk flet me të, as nuk i thotë atë që i pati thënë së motrës (sepse aty ishte turmë e madhe, e s'ishte çasti i përshtatshëm për fjalë të tilla), po vetëm vepron me masë e përulet; dhe, që të tregojë natyrën e tij njerëzore, qan në heshtje e për tani e shtyn çudinë. Sepse ajo çudi ishte e madhe, nga ato që rrallë i bënte, dhe me anë të saj shumë veta do të besonin; prandaj ai tërheq drejt vetes shumë dëshmitarë me përuljen e tij, që të mos u bëhej pengesë njerëzve po ta bënte pa qenë ata të pranishëm e kështu të mos nxirrnin asnjë dobi nga madhështia e saj, e që të mos e humbte gjahun; dhe jep provë të natyrës së tij njerëzore. Qan e trazohet, sepse dhembja i tund ndjenjat. Pastaj, duke i qortuar ato ndjenja (sepse «rënkoi në frymë» do të thotë «e frenoi trazimin e vet»), pyeti:

Vargu 34. «Ku e keni vënë?»

Kështu që pyetja të mos shoqërohej me vajtim. Po përse pyet? Sepse nuk donte t'i sulej vetë çudisë, po të mësonte gjithçka prej tyre, të bënte gjithçka me ftesën e tyre, që ta çlironte çudinë nga çdo dyshim.

I thonë: «Eja e shih.»

Vargu 35. «Jisui qau.»

A e sheh se ai ende s'kishte shfaqur asnjë shenjë të ngjalljes, dhe nuk shkon sikur do të ngjallë Llazarin, po sikur do të qajë? Sepse hebrenjtë e tregojnë se atyre u dukej sikur do të vajtonte, jo se do ta ngjallte; së paku, ata thanë:

Vargjet 36, 37. «Shih sa e donte! Edhe disa nga ata thanë: ‹Ky, që i hapi sytë të verbrit, a nuk mund të bënte që të mos vdiste as ky?›»

As edhe në mes të fatkeqësive nuk e zbutën ligësinë e tyre. E megjithatë ajo që po gatitej të bënte ishte gjë shumë më e mrekullueshme; sepse të dëbosh vdekjen kur ka ardhur e ka triumfuar, është shumë më tepër se ta ndalësh kur po vjen. Prandaj pikërisht ato gjëra, për të cilat duhej ta kishin admiruar fuqinë e tij, i kthejnë në shpifje. Për çast e pranojnë se ai i hapi sytë të verbrit, dhe, kur duhej ta kishin admiruar për atë çudi, ata, me anë të këtij rasti të fundit, e njollosin, sikur as të mos kishte ndodhur. Dhe jo vetëm nga kjo duket se ishin krejt të prishur, po edhe se, kur ai ende s'kishte ardhur, as s'kishte bërë ndonjë vepër, ata i dalin përpara me akuzat e tyre, pa pritur fundin e punës. A e sheh sa i prishur ishte gjykimi i tyre?

[2.] Vjen pastaj te varri, e përsëri i qorton ndjenjat e veta. Përse Ungjillori përmend me kujdes, në disa vende, se «qau» dhe se «rënkoi»? Që ti të mësosh se ai me të vërtetë veshi natyrën tonë. Sepse, ndonëse ky Ungjillor dallohet se thotë për Krishtin gjëra më të larta se të tjerët, prapë, në ato që kanë të bëjnë me trupin, këtu flet shumë më me përulje se ata. Për shembull, për vdekjen e tij nuk ka thënë asgjë të tillë; Ungjillorët e tjerë tregojnë se ishte tepër i pikëlluar, se ishte në agoni; kurse Joani, përkundrazi, thotë se ai madje i rrëzoi rojet mbrapsht. Kështu që këtu e plotësoi atë që u la mangët atje, duke përmendur dhembjen e tij. Kur flet për vdekjen e tij, Krishti thotë «Kam pushtet ta jap jetën time» (kreu 10:18), dhe atëherë s'thotë asnjë fjalë përuljeje; prandaj gjatë Pësimit i veshin shumë gjëra njerëzore, që të tregojnë vërtetësinë e Ikonomisë. Dhe Mateu e provon këtë me agoninë, me trazimin, me dridhjen dhe me djersën; kurse Joani me pikëllimin e tij. Sepse, po të mos ishte prej natyrës sonë, nuk do ta kishte pushtuar dhembja herë pas here. Ç'bëri Jisui? Nuk u mbrojt aspak nga akuzat e tyre; sepse ç'nevojë kishte t'ua mbyllte gojën me fjalë atyre që së shpejti do t'ua mbyllte me vepra? Kjo ishte një mënyrë më pak shqetësuese dhe më e përshtatshme për t'i turpëruar.

Vargu 39. Thotë: «Hiqni gurin.»

Përse nuk e thirri Llazarin prej së largu dhe s'e nxori para syve të tyre? Ose më mirë, përse s'e bëri të ngrihej ndërsa guri rrinte ende mbi varr? Sepse ai që mundi me zërin e tij të lëvizte një kufomë dhe ta tregonte prapë të gjallë, shumë më tepër do të kishte mundur me po atë zë të lëvizte një gur; ai që me zërin e tij i dha fuqi një njeriu të lidhur e të mbështjellë me pëlhurat e varrit që të ecte, shumë më tepër do të kishte mundur të lëvizte një gur; përse, pra, nuk veproi kështu? Që t'i bënte dëshmitarë të çudisë, që të mos thoshin, siç thanë për të verbrin: «Është ai», «S'është ai». Sepse duart e tyre dhe të ardhurit e tyre te varri dëshmuan se ishte vërtet ai. Po të mos kishin ardhur, mund të kishin menduar se panë një vegim, ose një njeri në vend të një tjetri. Po tani, të ardhurit te vendi, ngritja e gurit, urdhri që iu dha të zgjidhnin nga lidhjet e tij të vdekurin që ishte mbështjellë me pëlhurat e varrit; se miqtë që e bartën nga varri e njohën prej pëlhurave se ishte ai; se motrat e tij nuk kishin mbetur pas; se njëra prej tyre tha «Tashmë qelbet, se ka katër ditë i vdekur»; të gjitha këto, po ju them, mjaftonin për t'ua mbyllur gojën keqdashësve, tani që u bënë dëshmitarë të çudisë. Prandaj u urdhëron ta heqin gurin nga varri, që të tregojë se ai po e ngjall njeriun. Për këtë arsye edhe pyet: «Ku e keni vënë?», që ata që thanë «Eja e shih» dhe që e udhëhoqën, të mos mund të thoshin se ai ngjalli një person tjetër; që të dëshmonin zëri e duart e tyre (zëri, me fjalët «Eja e shih», duart, me ngritjen e gurit e me zgjidhjen e pëlhurave), si edhe sytë e veshët (veshët, me dëgjimin e zërit të tij, sytë, me pamjen e Llazarit që dilte), e po ashtu nuhatja, duke ndier erën e keqe, sepse Marta tha: «Tashmë qelbet, se ka katër ditë i vdekur».

Prandaj me të drejtë thashë se gruaja aspak nuk i kuptoi fjalët e Krishtit: «Edhe në vdektë, do të rrojë.» Së paku vër re se ajo flet sikur gjëja të ishte e pamundur, për shkak të kohës që kishte kaluar ndërkohë. Sepse vërtet ishte gjë e çuditshme të ngjallësh një kufomë që kishte katër ditë e vdekur dhe ishte prishur. Nxënësve Jisui u tha «Që të lavdërohet Biri i Njeriut», duke folur për veten; kurse gruas «Do të shohësh lavdinë e Perëndisë», duke folur për Atin. A e sheh se dobësia e dëgjuesve është shkaku i ndryshimit të fjalëve? Prandaj ia kujton asaj atë që i pati thënë, gati duke e qortuar, sikur ta kishte harruar. Megjithatë, tani për tani nuk deshi t'i hutonte shikuesit, prandaj thotë:

Vargu 40. «A nuk të thashë se, po të besosh, do të shohësh lavdinë e Perëndisë?»

[3.] Vërtet, besimi është bekim i madh, i madh dhe që i bën të mëdhenj ata që e ruajnë drejt, me jetë (të mirë). Me anë të tij njerëzit (arrijnë) të bëjnë veprat e Perëndisë në emrin e tij. Dhe me të drejtë tha Krishti: «Në paçi besim, do t'i thoni këtij mali: ‹Zhvendosu›, dhe do të zhvendoset» (Mt. 17:20); dhe përsëri: «Ai që beson tek unë, do t'i bëjë edhe ai veprat që bëj unë, madje do të bëjë vepra më të mëdha se këto» (kreu 14:12). Ç'do të thotë me «më të mëdha»? Ato që nxënësit shihen t'i bëjnë më pas. Sepse edhe hija e Pjetrit ngjalli një të vdekur; e kështu fuqia e Krishtit u shpall edhe më tepër. Sepse s'ishte aq e mrekullueshme që ai, sa qe gjallë, të bënte çudira, sa që, pasi vdiq, të tjerët të mund të bënin në emrin e tij më të mëdha se ç'bëri ai. Kjo qe provë e pakundërshtueshme e Ngjalljes; dhe as po të ishte parë nga të gjithë (ajo Ngjallje), nuk do të ishte besuar njësoj. Sepse njerëzit mund të thoshin se ishte vetëm një dukje; po ai që shihte se vetëm me anë të emrit të tij bëheshin çudira më të mëdha se kur bisedonte me njerëzit, s'kishte si të mos besonte, veçse po të ishte krejt pa mend. Bekim i madh, pra, është besimi, kur lind nga ndjenja të zjarrta, nga dashuri e madhe dhe nga një shpirt i flaktë; na bën vërtet të urtë, na fsheh vogëlsinë tonë njerëzore, dhe, duke i lënë poshtë arsyetimet, kundron me urtësi gjërat qiellore; ose më mirë, atë që urtësia e njerëzve s'mund ta zbulojë, ai e rrok plotësisht dhe ia del mbanë. Le të kapemi, pra, pas besimit, dhe të mos ua lëmë arsyetimeve ato që na përkasin. Sepse, më thoni, përse grekët nuk mundën të zbulonin asgjë? A nuk e dinin gjithë urtësinë e paganëve? Përse, pra, s'ia dolën t'i mposhtnin peshkatarët, bërësit e çadrave dhe njerëzit e pashkolluar? A nuk qe ngaqë njërët ia lanë gjithçka arsyetimit, e të tjerët besimit? E kështu këta të fundit dolën fitimtarë mbi Platonin e Pitagorën, me një fjalë, mbi gjithë ata që kishin humbur udhën; dhe ua kaluan atyre që e kishin sfilitur jetën me astrologji e gjeometri, me matematikë e aritmetikë, e që ishin mësuar mirë e mirë në çdo lloj dijeje, aq sa ua kalojnë të urtët e vërtetë atyre që nga natyra janë të marrë e jashtë mendsh. Sepse vër re: këta njerëz pohuan se shpirti është i pavdekshëm, ose më mirë, jo vetëm e pohuan këtë, po ua mbushën mendjen edhe të tjerëve. Grekët, përkundrazi, në fillim as nuk e dinin ç'lloj gjëje ishte shpirti, dhe, kur e morën vesh dhe e dalluan nga trupi, prapë ranë në të njëjtën gjendje: njëri pohonte se ishte i patrupshëm, tjetri se ishte i trupshëm dhe tretej bashkë me trupin. Përsëri, për qiellin, njëri thoshte se ai kishte jetë e ishte perëndi, po peshkatarët edhe mësuan edhe bindën se ishte vepër e krijesë e Perëndisë. Tani, që grekët të përdorin arsyetime, s'është gjë për t'u çuditur; po që ata që duken se janë besimtarë, pikërisht «ata» të dalin mishtorë, kjo është ajo që me të drejtë duhet vajtuar. Dhe për këtë arsye kanë humbur udhën: disa thonë se e njohin Perëndinë ashtu si e njeh ai vetveten, gjë që as ndonjë nga ata grekët s'ka guxuar ta pohojë; të tjerë se Perëndia s'mund të lindë pa pësim, duke mos i njohur as epërsi mbi njerëzit; të tjerë prapë se jeta e drejtë dhe sjellja e përpiktë s'vlejnë asgjë. Po tani s'është koha t'i përgënjeshtrojmë këto. [4.] Megjithatë, se një besim i drejtë s'vlen asgjë po qe se jeta është e prishur, e shpallin edhe Krishti edhe Pavli, të cilët u kujdesën më tepër për këtë pjesë të fundit; Krishti, kur mëson: «Jo kushdo që më thotë ‹Zot, Zot› do të hyjë në mbretërinë e qiejve» (Mt. 7:21); dhe përsëri: «Shumë veta do të më thonë atë ditë: ‹Zot, a nuk profetizuam në emrin tënd?› Edhe unë do t'u shpall haptas: ‹Kurrë s'ju kam njohur; ikni prej meje, ju që bëni paudhësi›» (Mt. 22:23); (sepse ata që nuk kujdesen për veten, lehtë rrëshqasin në ligësi, edhe sikur të kenë besim të drejtë;) edhe Pavli, kur në letrën drejtuar hebrenjve flet e i nxit kështu: «Ndiqni paqen me të gjithë dhe shenjtërimin, pa të cilin askush s'do ta shohë Zotin» (Hebr. 12:14). Me «shenjtërim» kupton dëlirësinë, kështu që i takonte secilit të mjaftohej me gruan e vet dhe të mos kishte të bënte me asnjë grua tjetër; sepse është e pamundur të shpëtojë ai që nuk mjaftohet kështu; patjetër do të humbasë, edhe sikur të ketë dhjetë mijë vepra të drejta, sepse me kurvëri është e pamundur të hysh në mbretërinë e qiejve. Ose më mirë, kjo tashmë s'është kurvëri, po kurorëshkelje; sepse, ashtu si gruaja që është lidhur me një burrë, po të bashkohet me një burrë tjetër, ka shkelur kurorën, kështu edhe ai që është lidhur me një grua, po të ketë tjetër, ka shkelur kurorën. I tillë s'do ta trashëgojë mbretërinë e qiejve, po do të bjerë në humnerë. Dëgjoni ç'thotë Krishti për këta: «Krimbi i tyre s'do të vdesë, dhe zjarri s'do të shuhet» (Mk. 9:44). Sepse s'mund të ketë falje ai që, pasi ka (grua) dhe ngushëllimin e gruas, pastaj sillet pa turp me një grua tjetër; sepse kjo tashmë është shthurje. Dhe në qoftë se shumë veta rrinë larg edhe nga gratë e veta kur është kohë agjërimi a lutjeje, sa zjarr grumbullon mbi vete ai që nuk mjaftohet as me gruan e vet, po përzihet me një tjetër; dhe në qoftë se s'i lejohet atij që ka ndarë e përzënë gruan e vet të përzihet me një tjetër (sepse kjo është kurorëshkelje), sa e madhe është e keqja që bën ai që, ndërsa gruaja i rri në shtëpi, fut një tjetër. Askush, pra, të mos e lërë këtë sëmundje të zërë vend në shpirtin e tij; le ta shkulë me rrënjë. Ai nuk i bën aq keq gruas së vet sa vetes. Sepse kaq i rëndë dhe i pafalshëm është ky faj, sa, po të ndahet një grua nga një burrë idhujtar pa pëlqimin e tij, Perëndia e ndëshkon; po në u ndaftë nga një kurvar, jo kështu. A e sheh sa e madhe është kjo e keqe? «Në qoftë se», thotë, «ndonjë grua besimtare ka një burrë që nuk beson, dhe ai pranon të rrijë me të, le të mos e lërë» (1 Kor. 7:13). Jo kështu për një të përdalë; po ç'thotë? «Kush ta lërë gruan e vet, veç për shkak kurvërie, e bën atë të shkelë kurorën» (Mt. 5:32). Sepse, po qe se bashkimi bën një trup, ai që bashkohet me një të përdalë detyrimisht bëhet një trup me të. Si, pra, do ta presë gruaja e ndershme, që është gjymtyrë e Krishtit, një njeri të tillë, ose si do të bashkojë me veten gjymtyrën e një të përdale? Dhe vër re sa më e rëndë është njëra (kurvëria) se tjetra (idhujtaria). Gruaja që rri me një jobesimtar nuk është e papastër (sepse, thotë, «burri jobesimtar shenjtërohet nga gruaja», 1 Kor. 6:15); jo kështu me të përdalën; po ç'thotë? «A t'i bëj, pra, gjymtyrët e Krishtit gjymtyrë të një të përdale?» Në rastin e parë shenjtërimi mbetet dhe nuk hiqet, edhe pse jobesimtari rri me gruan e vet; po në rastin tjetër ai ikën. E tmerrshme, e tmerrshme është kurvëria, dhe shkaktare e ndëshkimit të përjetshëm; edhe në këtë botë sjell me vete dhjetë mijë mjerime. Njeriu me një faj të tillë detyrohet të bëjë jetë me ankth e mundim; s'është aspak më mirë se ata që vuajnë ndëshkimin: futet fshehtas në shtëpinë e tjetrit me frikë e me dridhje të madhe dhe dyshon njësoj për të gjithë, si për skllavin ashtu edhe për të lirin. Prandaj ju nxit të çliroheni nga kjo sëmundje, dhe, po të mos bindeni, mos e vini këmbën në pragun e shenjtë. Delet që janë mbuluar me zgjebe e plot sëmundje s'mund të kullosin bashkë me ato që janë të shëndosha; duhet t'i dëbojmë nga vatha derisa të heqin qafe sëmundjen. Jemi bërë gjymtyrë të Krishtit; le të mos bëhemi, ju lutem, gjymtyrë të një të përdale. Ky vend nuk është shtëpi kurvërie, po kishë; po të kesh, pra, gjymtyrë të një të përdale, mos rri në kishë, që të mos e fyesh vendin. Edhe sikur të mos kishte ferr, edhe sikur të mos kishte ndëshkim, prapë, pas atyre marrëveshjeve, atyre pishtarëve të dasmës, shtratit të ligjshëm, lindjes së fëmijëve, bashkimit, si do të duroje të bashkoheshe me një tjetër? Si nuk të vjen turp e nuk skuqesh? A nuk e di se ata që, pas vdekjes së gruas së vet, sjellin një tjetër në shtëpinë e tyre, qortohen nga shumë veta? E megjithatë kjo vepër s'ka asnjë dënim mbi vete: kurse ti fut një tjetër ndërsa gruaja të rron ende. Ç'epsh është ky! Mëso ç'është thënë për njerëz të tillë: «Krimbi i tyre», thotë, «s'do të vdesë, dhe zjarri s'do të shuhet» (Mk. 9:44). Dridhu para kërcënimit, ki frikë nga ndëshkimi. Kënaqësia këtu s'është aq e madhe sa ndëshkimi atje, po mos ndodhtë që ndonjë (këtu) të bjerë nën atë ndëshkim, po që, duke ushtruar shenjtërinë, të shohin Krishtin dhe të fitojnë të mirat e premtuara, të cilat i gëzofshim të gjithë ne, me anë të hirit dhe të dashamirësisë së Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit, bashkë me Atin dhe Frymën e Shenjtë, i qoftë lavdia, në jetë të jetëve. Amin.