Joani 11:41,42

«Jisui ngriti sytë e tha: ‹Atë, të falënderoj se më dëgjove; edhe unë e dija se ti më dëgjon gjithnjë, por e thashë për popullin që rri këtu.›» Edhe ç'vjen më pas.

[1.] Atë që e kam thënë shpesh, do ta them edhe tani: Krishti nuk kujdeset aq për nderin e vet, sa për shpëtimin tonë; jo si të thotë ndonjë fjalë të lartë, po si të thotë diçka që të mund të na tërheqë tek ai. Prandaj fjalët e tij të larta e të fuqishme janë të pakta, madje edhe ato të mbuluara, kurse fjalët e përulura e të thjeshta janë të shumta dhe mbushin gjithë fjalimet e tij. Sepse, meqë pikërisht me anë të këtyre njerëzit tërhiqeshin më lehtë, ai qëndron te këto; edhe nga njëra anë, nuk i thotë kudo e për të gjithë, që të mos dëmtohen ata që do të vinin pas, e nga ana tjetër, as nuk i mban krejt të fshehura ato të tjerat, që të mos skandalizohen njerëzit e asaj kohe. Sepse ata që kaluan nga ulësia e mendjes në përsosuri, do të jenë të zotët të kuptojnë të tërën qoftë edhe nga një mësim i vetëm i lartë; kurse ata që e patën mendjen përherë të ulët, po të mos i kishin dëgjuar shpesh këto fjalë të përulura, nuk do të kishin ardhur fare tek ai. Vërtet, edhe pas kaq fjalësh të tilla, ata nuk qëndrojnë të patundur, por madje e godasin me gurë, e përndjekin, përpiqen ta vrasin dhe e quajnë blasfemues. Kur ai e bën veten të barabartë me Perëndinë, ata thonë: «Ky njeri blasfemon» (Mt. 9:3); dhe kur thotë: «Të falen mëkatet» (Jn. 10:20), veç kësaj e quajnë të pushtuar nga demoni. Kështu, kur thotë se njeriu që dëgjon fjalët e tij është më i fortë se vdekja (Jn. 8:51), ose «Unë jam në Atin edhe Ati në mua», ata e braktisin; dhe përsëri, skandalizohen kur thotë se zbriti nga qielli (Jn. 6:33, 60). Në qoftë se, pra, nuk mund t'i duronin këto fjalë, ndonëse thuheshin rrallë, a do t'i kishin vënë veshin atij, po të kishte qenë fjalimi i tij përherë i lartë, po të kishte qenë i endur tërë prej këtij lloji? Prandaj, kur thotë: «Siç më urdhëroi Ati, ashtu flas» (Jn. 14:31), dhe: «Nuk kam ardhur prej vetes sime» (Jn. 7:28), atëherë besojnë. Se besuan vërtet atëherë, duket qartë edhe nga Ungjillori, që e tregon këtë, kur thotë: «Ndërsa i thoshte këto fjalë, shumë veta besuan tek ai» (Jn. 5:30). Në qoftë se, pra, të folurit e përulur i tërhoqi njerëzit në besim, kurse të folurit e lartë i largoi të trembur, a nuk është marrëzi e madhe të mos e shohësh me një të parë arsyen e vetme të atyre fjalëve të përulura, domethënë se u thanë për shkak të dëgjuesve? Sepse në një vend tjetër, kur deshi të thoshte diçka të lartë, e mbajti për vete, duke shtuar këtë arsye, kur tha: «Që të mos i skandalizojmë, hidh një grep në det» (Mt. 17:27). Këtë e bën edhe këtu; sepse pasi thotë: «E di se ti më dëgjon gjithnjë», shton: «por e thashë për shkak të turmës që rri rrotull, që të besojnë». A janë tonat këto fjalë? Mos është kjo hamendje njerëzore? Kur, pra, dikush nuk pranon të bindet nga ajo që është shkruar, se ata skandalizoheshin prej gjërave të larta, atëherë, kur dëgjon Krishtin të thotë se foli me përulësi që të mos skandalizoheshin, si mund të dyshojë pastaj se fjalët e ulëta i përkisnin natyrës së tij, e jo përuljes së tij? Kështu në një vend tjetër, kur zbriti një zë nga qielli, ai tha: «Ky zë nuk erdhi për mua, po për ju» (Jn. 12:30). Ai që është i lartë mund të lejohet të thotë gjëra të përulura për veten, por atij që është i përulur nuk i lejohet të thotë për veten asgjë të madhe a të lartë. Sepse e para lind prej përuljes dhe ka për shkak dobësinë e dëgjuesve; ose më mirë, ka për shkak këto gjëra: që t'i udhëheqë ata drejt përulësisë, që ishte veshur me mish, që t'i mësonte dëgjuesit të mos thoshin asgjë të madhe për veten, që quhej armik i Perëndisë e nuk besohej se kishte ardhur prej Perëndisë, që dyshohej se e shkelte Ligjin, dhe që dëgjuesit e shihnin me sy të lig e ishin keqdashës ndaj tij, sepse thoshte se ishte i barabartë me Perëndinë. Kurse që një njeri i përulur të thotë ndonjë gjë të madhe për veten, kjo s'ka arsye, as të drejtë as të padrejtë; nuk mund të jetë veçse marrëzi, paturpësi dhe guxim i pafalshëm. Përse, pra, flet Krishti me përulësi, ndonëse është prej atij thelbi të patregueshëm e të madh? Për arsyet e përmendura, edhe që të mos quhej i palindur; sepse duket se Pavli u frikësua nga diçka e tillë, prandaj thotë: «Përveç atij që i vuri të gjitha nën të» (1 Kor. 15:27). Kjo është gjë e paudhë qoftë edhe ta mendosh. Sepse po të ishte më i vogël se ai që e lindi dhe prej një thelbi tjetër, po të quhej i barabartë me të, a nuk do të kishte përdorur çdo mjet që kjo të mos mendohej? Por ja që bën të kundërtën, kur thotë: «Në mos bëfsha veprat e atij që më dërgoi, mos më besoni» (Jn. 10:37). Vërtet, kur thotë: «Unë jam në Atin edhe Ati në mua» (Jn. 14:10), na e lë të kuptojmë barazinë. Po të ishte më i ulët, do të duhej ta hidhte poshtë këtë mendim me shumë forcë dhe të mos kishte thënë kurrsesi: «Unë jam në Atin edhe Ati në mua» (Jn. 10:30), ose: «Ne jemi një», ose: «Ai që më ka parë mua, ka parë Atin» (Jn. 14:9). Kështu edhe, kur fliste për fuqinë, tha: «Unë dhe Ati jemi një»; dhe kur fliste për pushtetin, tha përsëri: «Sepse ashtu si Ati i ngjall të vdekurit edhe u jep jetë, kështu edhe Biri u jep jetë atyre që do» (Jn. 5:21); gjë që do të ishte e pamundur ta bënte, po të ishte prej një thelbi tjetër; ose, edhe sikur të ishte e mundur, prapë nuk do të duhej ta thoshte këtë, që të mos dyshonin se thelbi ishte një dhe i njëjti. Sepse, në qoftë se, që të mos e merrnin për armik të Perëndisë, ai shpesh thotë madje fjalë që nuk i shkojnë, aq më tepër do të duhej ta bënte këtë atëherë; por ja: kur thotë: «Që të gjithë ta nderojnë Birin, sikundër nderojnë Atin» (Jn. 5:23); kur thotë: «Veprat që bën ai, i bëj edhe unë» (Jn. 5:19); kur thotë se ai është «Ngjallja, edhe Jeta, edhe Drita e botës» (Jn. 11:25; Jn. 8:12), këto janë fjalët e dikujt që e bën veten të barabartë me atë që e lindi dhe që përforcon dyshimin që ata ushqenin. A e sheh se si e bën këtë fjalim dhe këtë mbrojtje, për të treguar se nuk e shkeli Ligjin, dhe se jo vetëm nuk e heq, por madje e përforcon mendimin për barazinë e tij me Atin? Kështu edhe, kur ata thanë: «Ti blasfemon, sepse e bën veten Perëndi» (Jn. 10:33), ai e vërtetoi këtë gjë nga barazia e veprave.

[2.] E përse po them se këtë e bëri Biri, kur po të njëjtën gjë e bën edhe Ati, që nuk mori mish? Sepse edhe ai duroi që të thuheshin shumë gjëra të përulura për të, për shpëtimin e dëgjuesve. Sepse fjalët «Adam, ku je?» (Zan. 3:9), «Që ta di nëse e bënë krejt sipas britmës së saj» (Zan. 18:21), «Tani e di se ti i ke frikën Perëndisë» (Zan. 22:12), «Në do të dëgjojnë» (Ezek. 3:11), «Në do të kuptojnë» (Ligji i Përtërirë 5:29), «Kush do t'i japë këtij populli një zemër të tillë?», edhe shprehja «Nuk ka asnjë si ti ndër perënditë, o Zot» (Ps. 80:29), këto dhe shumë fjali të tjera të ngjashme në Dhiatën e Vjetër, po t'i mbledhë dikush, do t'i gjejë të padenja për madhështinë e Perëndisë. Për Ahabin thuhet: «Kush do ta mashtrojë Ahabin për mua?» (2 Kron. 18:19). Edhe që vazhdimisht e vë veten përpara perëndive të paganëve, duke i krahasuar: të gjitha këto janë të padenja për Perëndinë. E megjithatë, në një mënyrë tjetër, ato bëhen të denja për të; sepse ai është aq i mirë, sa për shpëtimin tonë nuk kujdeset për shprehjet që i shkojnë madhështisë së tij. Vërtet, të bëhet njeri është gjë e padenjë për të, edhe të marrë formën e shërbëtorit, edhe të flasë fjalë të përulura, edhe të vishet me rroba të përulura: e padenjë, po të shohësh madhështinë e tij, por e denjë, po të kesh parasysh pasurinë e patregueshme të dashamirësisë së tij. Edhe ka një shkak tjetër për përulësinë e fjalëve të tij. Cili është ai? Është se ata e njihnin dhe e rrëfenin Atin, kurse atë nuk e njihnin. Prandaj ai vazhdimisht i drejtohet Atit, si dikujt që ata e rrëfenin, sepse ai vetë ende nuk quhej i denjë për t'u besuar; jo për ndonjë ulësi të tijën, po për marrëzinë dhe dobësinë e dëgjuesve. Për këtë arsye lutet dhe thotë: «Atë, të falënderoj se më dëgjove». Sepse, po t'i japë jetë kujt të dojë, edhe po të japë jetë po ashtu si Ati, përse i lutet atij?

Po tani është koha ta shqyrtojmë fragmentin që nga fillimi. «Atëherë ngritën gurin ku dergjej i vdekuri. Edhe Jisui ngriti sytë e tha: ‹Atë, të falënderoj se më dëgjove. Edhe unë e dija se ti më dëgjon gjithnjë, por e thashë për popullin që rri këtu, që të besojnë se ti më ke dërguar.›» Le ta pyesim, pra, heretikun: A mori ndonjë nxitje nga lutja, e kështu e ngjalli të vdekurin? Si i bëri, atëherë, çudirat e tjera pa lutje, kur thoshte: «Ti, frymë e ligë, të urdhëroj, dil prej tij» (Mk. 9:25); «Dua, u pastro» (Mk. 1:41); «Ngrihu, merr shtratin tënd» (Jn. 5:8); «Të falen mëkatet» (Mt. 9:2); edhe detit: «Hesht, qetësohu» (Mk. 4:39)? Me pak fjalë, ç'ka ai më tepër se apostujt, në qoftë se edhe ai vepron me anë të lutjes? Ose më mirë të them se as ata nuk i bënë të gjitha me lutje, po shpesh vepruan pa lutje, duke thirrur Emrin e Jisuit. Tani, në qoftë se Emri i tij kishte fuqi kaq të madhe, si mund të kishte nevojë ai për lutje? Po t'i duhej lutja, Emri i tij nuk do të kishte vlejtur. Kur e krijoi njeriun tërësisht, ç'lloj lutjeje i duhej? A nuk kishte atëherë barazi të madhe nderi? «Le të bëjmë», thotë Shkrimi, «njeriun» (Zan. 1:26). Ç'shenjë më e madhe dobësie do të kishte, po t'i duhej lutja? Po le të shohim ç'ishte lutja: «Të falënderoj se më dëgjove». Kush u lut ndonjëherë në këtë mënyrë? Para se të thoshte ndonjë lutje, thotë: «Të falënderoj», duke treguar se nuk kishte nevojë për lutje. «Edhe unë e dija se ti më dëgjon gjithnjë.» Këtë nuk e tha sikur ai vetë të ishte i pafuqishëm, po për të treguar se vullneti i tij dhe i Atit është një. Po përse mori formën e lutjes? Dëgjo jo mua, po vetë atë, që thotë: «Për hir të popullit që rri këtu, që të besojnë se ti më ke dërguar». Nuk tha: «Që të besojnë se unë jam më i ulët, se kam nevojë për një nxitje nga lart, se pa lutje nuk mund të bëj asgjë», po: «Se ti më ke dërguar». Sepse lutja i shpall të gjitha këto, po ta marrim thjesht. Nuk tha: «Më ke dërguar të dobët, që pranoj skllavërinë e nuk bëj asgjë prej vetes sime», po, duke i lënë mënjanë të gjitha këto, që ti të mos kesh dyshime të tilla, ai vë shkakun e vërtetë të lutjes: «Që të mos më marrin për armik të Perëndisë; që të mos thonë se nuk jam prej Perëndisë; që të tregoj se vepra u krye sipas vullnetit tënd». Thuajse thotë: «Po të kisha qenë armik i Perëndisë, ajo që u bë nuk do t'i kishte dalë mbarë»; kurse fjala «Më dëgjove» thuhet për miq e të barabartë. «Edhe unë e dija se ti më dëgjon gjithnjë», domethënë: «Që të bëhet vullneti im, s'kam nevojë për asnjë lutje, veç që t'i bind njerëzit se ty e mua na përket një vullnet i vetëm». «Përse lutesh, pra?» Për hir të të dobëtve dhe të atyre që janë më të trashë.

Vargu 43. «Edhe si tha këto, thirri me zë të lartë.»

Përse nuk tha: «Në emër të Atit tim, dil jashtë»? Ose përse nuk tha: «Ati im, ngjalle»? Përse i la mënjanë të gjitha këto shprehje dhe, pasi mori qëndrimin e njeriut që lutet, tregoi me veprat e tij pushtetin e vet të pavarur? Sepse edhe kjo ishte pjesë e urtësisë së tij: të tregojë përulje me fjalë, po me vepra fuqi. Sepse, meqë nuk kishin asgjë tjetër për ta akuzuar, veç se ai nuk ishte prej Perëndisë, dhe meqë në këtë mënyrë mashtronin shumë veta, pikërisht për këtë ai e provon me tepri këtë pikë me anë të asaj që thotë, dhe në mënyrën që kërkonte dobësia e tyre. Sepse ishte në dorën e tij të tregonte me mjete të tjera, njëherësh, si pajtimin e tij me Atin, ashtu edhe madhështinë e vet; po turma nuk mund të ngjitej aq lart. Edhe thotë:

«Llazar, dil jashtë.»

[3.] Kjo është ajo për të cilën foli: «Vjen ora kur të vdekurit do të dëgjojnë zërin e Birit të Perëndisë, edhe ata që do të dëgjojnë do të rrojnë» (Jn. 5:28). Sepse, që ti të mos mendoje se ai e mori fuqinë për të vepruar prej një tjetri, ta mësoi këtë që më parë dhe e vërtetoi me vepra; edhe nuk tha «Ngrihu», po «Dil jashtë», duke i folur të vdekurit sikur të ishte i gjallë. Ç'mund të barazohet me këtë pushtet? Edhe po të mos e bëjë me fuqinë e vet, ç'do të ketë më tepër se apostujt, që thonë: «Përse na shikoni me aq ngulm, sikur ne ta kishim bërë këtë njeri të ecë me fuqinë ose me shenjtërinë tonë?» (Veprat 3:12). Sepse, po të mos vepronte me fuqinë e vet dhe të mos shtonte atë që apostujt thanë për veten, atëherë, në një farë mënyre, ata do të ishin në të vërtetë më të urtë se ai, sepse e refuzuan lavdinë. Edhe në një vend tjetër: «Përse i bëni këto? Edhe ne jemi njerëz me të njëjtat ndjenja si ju» (Veprat 14:15). Apostujt, meqë nuk bënë asgjë prej vetes së tyre, folën kështu për t'i bindur njerëzit për këtë; kurse ai, kur u formua i njëjti mendim për të, a nuk do ta kishte hequr dyshimin, sikur të paktën të mos vepronte me pushtetin e vet? Kush do ta pohonte këtë? Po, në të vërtetë, Krishti bën të kundërtën, kur thotë: «E thashë për popullin që rri këtu, që të besojnë»; kështu që, po të kishin besuar, nuk do të kishte pasur nevojë për lutje. Tani, po të mos ishte lutja nën madhështinë e tij, përse do t'i quante ata shkakun e lutjes së tij? Përse nuk tha: «E bëj që të besojnë se unë nuk jam i barabartë me ty»? Sepse, për shkak të dyshimit, do të duhej të kishte arritur deri këtu. Kur u dyshua se e shkelte Ligjin, e përdori pikërisht atë shprehje, edhe pse ata nuk kishin thënë asgjë: «Mos mendoni se kam ardhur të prish Ligjin» (Mt. 5:17); kurse në këtë vend ai e forcon dyshimin e tyre. Vërtet, ç'nevojë kishte fare të bënte një rrotullim të tillë e të përdorte fjalë kaq të errëta? Do të mjaftonte të thoshte: «Nuk jam i barabartë», dhe të shpëtonte nga puna. «Po ç'thua,» thotë dikush, «a nuk tha ai: Nuk bëj vullnetin tim?» Edhe këtë e bëri në mënyrë të mbuluar, të përshtatur me dobësinë e tyre, dhe për të njëjtin shkak për të cilin u bë lutja. Po ç'do të thotë «Se më dëgjove»? Do të thotë: «Se s'ka asgjë nga ana ime që të kundërshtojë ty». Ashtu, pra, fjala «Se më dëgjove» nuk është fjala e dikujt që shpall se prej vetes s'kishte fuqi (sepse, po të ishte kështu, do të ishte jo vetëm pafuqi, po edhe padije, po të mos e dinte para se të lutej se Perëndia do t'ia plotësonte lutjen; edhe po të mos e dinte, si vallë tha: «Po shkoj që ta zgjoj», në vend të: «Po shkoj t'i lutem Atit tim që ta zgjojë?»). Ashtu si kjo shprehje është shenjë jo e dobësisë, po e njëjtësisë së vullnetit, kështu është edhe fjala «Ti më dëgjon gjithnjë». Duhet, pra, ose ta themi këtë, ose të themi se ishte thënë për dyshimet e tyre. Në qoftë se, pra, ai nuk ishte as i paditur, as i dobët, është e qartë se i thotë këto fjalë të përulura, që ti të bindesh pikërisht nga teprica e tyre dhe të detyrohesh të pohosh se ato nuk i shkojnë madhështisë së tij, po vijnë prej përuljes. Ç'thonë, pra, armiqtë e së vërtetës? «Ai nuk i tha ato fjalë, ‹Më dëgjove›,» thotë dikush, «për dobësinë e dëgjuesve, po për të treguar një epërsi.» Por kjo nuk ishte për të treguar epërsi, po për ta përulur veten thellë dhe për ta treguar veten si dikush që s'ka asgjë më tepër se njeriu. Sepse të lutesh nuk i takon Perëndisë, as atij që ndan të njëjtin Fron. A e sheh, pra, se ai nuk erdhi te kjo për ndonjë shkak tjetër, veç mosbesimit të tyre? Vër re të paktën se vepra dëshmon për pushtetin e tij.

«Thirri, edhe i vdekuri doli i mbështjellë.» Pastaj, që puna të mos dukej vetëm një pamje (sepse që ai të dilte i lidhur nuk dukej më pak i mrekullueshëm se ngjallja e tij), Jisui urdhëroi ta zgjidhnin, që, pasi ta preknin e të ishin pranë tij, të shihnin se ishte vërtet ai. Edhe thotë:

«Lëreni të shkojë.»

A e sheh sa larg mburrjes ishte? Nuk e merr me vete, as nuk e urdhëron të bredhë andej-këtej bashkë me të, që të mos i dukej ndokujt se po e paraqiste; kaq mirë dinte ta ruante masën.

Kur u krye shenja, disa u mrekulluan, të tjerë shkuan e ua treguan farisenjve. Po ata ç'bënë? Kur duhej të mahniteshin dhe ta admironin, ata u këshilluan të vrisnin atë që kishte ngjallur të vdekurit. Ç'marrëzi! Menduan ta dorëzonin në vdekje atë që e kishte mundur vdekjen në trupat e të tjerëve.

Vargu 47. «Edhe thanë: Ç'po bëjmë? Sepse ky njeri bën shumë çudira.»

Ende e quajnë «njeri», këta që kishin marrë provë të tillë të hyjnisë së tij. «Ç'po bëjmë?» Duhej të kishin besuar, t'i kishin shërbyer, t'i ishin përulur, e të mos e quanin më njeri.

Vargu 48. «Në e lënçim kështu, do të vijnë romakët edhe do të na marrin edhe kombin edhe qytetin.»

Ç'është ajo që këshillojnë të bëjnë? Duan ta ngrenë popullin, sikur ata vetë të ishin në rrezik, nën dyshimin se po ngrinin një mbretëri. «Sepse, po të mësojnë romakët,» thotë njëri prej tyre, «se ky Njeri po udhëheq turmat, do të na dyshojnë, edhe do të vijnë e do të na shkatërrojnë qytetin.» Përse, më thuaj? A mësoi kryengritje? A nuk ju lejoi t'i jepnit taksë Cezarit? A nuk deshët ju ta bënit mbret, dhe ai iku prej jush? A nuk bëri një jetë të thjeshtë e pa pretendime, pa pasur as shtëpi, as ndonjë gjë tjetër të tillë? Ata, pra, e thanë këtë jo nga ndonjë pritje e tillë, po nga ligësia. E megjithatë, doli ndryshe nga ç'prisnin, dhe romakët e morën kombin e qytetin e tyre, atëherë kur e vranë Krishtin. Sepse gjërat që bëri ai ishin përtej çdo dyshimi. Sepse ai që shëronte të sëmurët, që mësonte mënyrën më të lartë të jetesës dhe që i urdhëronte njerëzit t'u bindeshin sundimtarëve të tyre, nuk po ngrinte, por po rrëzonte një tirani. «Po,» thotë dikush, «ne hamendësojmë nga mashtruesit e mëparshëm.» Por ata mësonin kryengritje, kurse ai të kundërtën. A e sheh se fjalët s'ishin veçse një pretekst? Sepse ç'veprim të tillë tregoi? A mbante rreth vetes roje madhështore? A kishte një varg qerresh? A nuk kërkonte shkretëtirat? Por ata, që të mos dukej se flisnin nga keqdashja e tyre, thonë se gjithë qyteti është në rrezik, se po komplotohet kundër së mirës së përbashkët dhe se u duhet të kenë frikë nga më e keqja. Këto nuk ishin shkaqet e robërisë suaj, po gjëra të kundërta me to: si të kësaj së fundmes, ashtu edhe të robërisë së Vavilonit, edhe të asaj nën Antiokun që erdhi pas; nuk qe se kishte adhurues ndër ju, po se kishte ndër ju nga ata që vepronin padrejtësisht dhe që e nxitën Perëndinë në zemërim, dhe kjo bëri që të dorëzoheshit në robëri. Por e tillë është smira: nuk i lë njerëzit të shohin asgjë nga ç'duhet të shohin, pasi ta ketë verbuar shpirtin njëherë e mirë. A nuk i mësoi njerëzit të ishin zemërbutë? A nuk i porositi që, kur t'i godasin në faqen e djathtë, të kthenin edhe tjetrën? A nuk i porositi që, kur t'u bëhet padrejtësi, ta durojnë, të tregojnë më shumë gatishmëri për të duruar të keqen, sesa kanë të tjerët për ta shkaktuar? A janë këto, më thuaj, shenjat e dikujt që ngre një tirani, dhe jo më tepër të dikujt që rrëzon një tirani?

[4.] Po, siç thashë, gjë e tmerrshme është ligësia, dhe plot hipokrizi; kjo e ka mbushur botën me dhjetë mijë të këqija; prej kësaj sëmundjeje mbushen gjykatat, prej saj vjen dëshira për famë e për pasuri, prej saj dashuria për të sunduar dhe paturpësia; prej saj rrugët kanë kusarë të ligj dhe deti ka piratë; prej saj burojnë vrasjet nëpër botë; prej saj përçahet gjinia jonë; dhe çfarëdo të keqeje që të shohësh, do të vësh re se lind prej kësaj. Kjo ka shpërthyer madje edhe në kishat; kjo ka shkaktuar dhjetë mijë gjëra të tmerrshme që në fillim; kjo është nëna e lakmisë; kjo sëmundje i ka përmbysur të gjitha dhe e ka prishur drejtësinë. Sepse «dhuratat», thotë Shkrimi, «ua verbojnë sytë të urtëve, dhe si një fre në gojë i largojnë qortimet» (Sirak 20:29, LXX). Kjo i bën skllevër njerëzit e lirë; për këtë flasim çdo ditë, po s'del asnjë e mirë prej saj; bëhemi më keq se bishat e egra; plaçkitim jetimët, zhveshim të vejat, u bëjmë padrejtësi të varfërve, i shtojmë mjerim mjerimit. «Mjerë! I drejti u zhduk nga faqja e dheut!» (Mikea 7:1,2). Edhe ne, tani e tutje, na takon të vajtojmë, ose më mirë, na duhet ta themi këtë çdo ditë. Nuk përfitojmë asgjë nga lutjet tona, asgjë nga këshillat e nxitjet tona; mbetet, pra, të qajmë. Kështu bëri Krishti: pasi i nxiti shumë herë ata në Jerusalem, kur nuk përfituan asgjë, qau për ngurtësinë e tyre. Këtë e bëjnë edhe profetët, edhe këtë le ta bëjmë tani. Tani e tutje është koha për zi, për lot e për vaj; na ka ardhur koha të themi edhe ne tani: «Thirrni gratë vajtore, dërgoni për gratë e mësuara në vajtim, që të ngrenë kujën» (Jer. 9:17); ndoshta kështu do të mund ta dëbojmë sëmundjen e atyre që ndërtojnë shtëpi të shkëlqyera, të atyre që rrethohen me toka të fituara me grabitje. Është koha të vajtojmë; po merrni pjesë me mua në vaj, ju që jeni zhveshur e ju është bërë padrejtësi; me vajtimet tuaja m'i bëni të rrjedhin lotët. Po, tek vajtojmë, do të vajtojmë jo për veten tonë, po për ata; nuk ju kanë dëmtuar ju, po kanë shkatërruar veten; sepse ju keni mbretërinë e qiejve në shpërblim të padrejtësisë që ju është bërë, kurse ata kanë ferrin në shpërblim të fitimit të tyre. Për këtë arsye është më mirë të të bëhet padrejtësi, sesa të bësh padrejtësi. Le t'i vajtojmë me një vajtim jo të trilluar nga njeriu, po me atë prej Shkrimeve të Shenjta, me të cilin vajtuan edhe profetët. Me Isaian le të vajtojmë hidhur e të themi: «Mjerë ata që i shtojnë shtëpi shtëpisë, që i bashkojnë arë arës, që të marrin diçka nga i afërmi i tyre; a do të banoni ju vetëm mbi dhé? Shtëpi të mëdha e të bukura, po nuk do të ketë banorë në to» (Isaia 5:8,9).

Le të vajtojmë me Naumin, e t'i themi bashkë me të: «Mjerë ai që e ndërton shtëpinë e tij lart» (Ndoshta Jer. 22:13). Ose më mirë, le t'i vajtojmë ashtu si Krishti vajtoi për ata të lashtët: «Mjerë ju që jeni të pasur, sepse e morët ngushëllimin tuaj» (Lluka 6:24). Ju lutem, të mos pushojmë së vajtuari kështu, dhe, në qoftë se s'është e pahijshme, le të rrahim madje edhe gjoksin për shkujdesjen e vëllezërve tanë. Të mos qajmë për atë që ka vdekur tashmë, po të qajmë për njeriun grabitqar, për grykësin, për lakmitarin, për të pangopurin. Përse të vajtojmë për të vdekurit, për të cilët tani e tutje s'është e mundur të bëjmë asgjë? Le të vajtojmë për këta që janë të zotët madje edhe të ndryshojnë. Po, tek vajtojmë ne, ndoshta ata do të qeshin. Edhe kjo është një arsye e denjë për vajtim: që qeshin, kur duhej të vajtonin. Sepse, po të ishin prekur qoftë edhe pak nga dhembjet tona, do të na kishte hije të reshtnim së pikëlluari, ngaqë ata do të premtonin të përmirësoheshin; po, meqë janë me natyrë të pandjeshme, le të vazhdojmë të qajmë, jo thjesht për të pasurit, po për ata që e duan paranë, për të pangopurit, për grabitqarët. Pasuria nuk është gjë e keqe (sepse mund ta përdorim drejt, kur e shpenzojmë për ata që kanë nevojë), po lakmia është e keqe, dhe përgatit ndëshkime të pavdekshme. Le t'i vajtojmë, pra; ndoshta do të ketë ndonjë përmirësim; ose, edhe sikur ata që kanë rënë brenda të mos shpëtojnë, të paktën të tjerët nuk do të bien në rrezik, po do të ruhen prej tij. Qoftë që edhe ata të çlirohen nga sëmundja e tyre, edhe asnjë prej nesh të mos bjerë kurrë në të, që të gjithë bashkë të fitojmë të mirat e premtuara, me anë të hirit dhe dashamirësisë së Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia në jetë të jetëve. Amin.