Joani 13:12

[1.] E rëndë është, të dashur, e rëndë është të biesh në thellësitë e ligësisë, sepse atëherë shpirti vështirë përtërihet. Prandaj duhet të përpiqemi me çdo forcë të mos zihemi fare, sepse më lehtë është të mos biesh, se të ngresh veten pasi ke rënë. Shih, për shembull: kur Juda u hodh në mëkat, sa ndihmë të madhe pati, e prapëseprapë nuk u ngrit. Krishti i tha: «Njëri prej jush është djall»; i tha: «Nuk besojnë të gjithë»; i tha: «Nuk flas për të gjithë», edhe: «E di se cilët kam zgjedhur»; e megjithatë asnjëra nga këto fjalë nuk e prek. Tani, pasi ua lau këmbët, mori rrobat edhe u ul, tha: «A e dini ç'ju bëra?» Nuk i drejtohet më vetëm Pjetrit, po të gjithëve.

Vargu 13. «Ju më quani Zot edhe Mësues, edhe mirë e thoni, sepse kështu jam.»

«Ju më quani.» E bën të vetin gjykimin e tyre, edhe pastaj, që fjalët të mos merren si fjalë mirësjelljeje prej tyre, shton: «sepse kështu jam». Duke përmendur një fjalë të tyren, bën që kjo të mos tingëllojë fyese; edhe duke e pohuar vetë atë që u tha prej tyre, e bën të padyshimtë. «Sepse kështu jam», thotë. A e sheh se si, kur bisedon me nxënësit, flet duke zbuluar më shumë atë që i përket vetes? Ashtu si thotë: «Mos quani asnjë njeri mësues mbi dhé, sepse një është udhëheqësi juaj», po ashtu edhe: «Mos quani asnjë njeri atë mbi dhé». Po ky «një» e «një» nuk thuhet vetëm për Atin, po edhe për veten e tij. Sepse, po të kishte folur duke përjashtuar veten, si thotë: «që të bëheni bijtë e dritës»? Edhe përsëri, po të kishte quajtur «Mësues» vetëm Atin, si thotë: «Sepse kështu jam»; edhe përsëri: «Sepse një është udhëheqësi juaj, Krishti»?

Vargjet 14, 15. «Në qoftë se unë», thotë, «Zoti edhe Mësuesi juaj, jua lava këmbët, edhe ju duhet t'ia lani këmbët njëri-tjetrit. Sepse ju dhashë një shembull, që të bëni edhe ju ashtu si ju bëra unë juve.»

Edhe megjithatë nuk është e njëjta gjë, sepse ai është Zot dhe Mësues, kurse ju jeni bashkëshërbëtorë të njëri-tjetrit. Ç'do të thotë, pra, ajo «si»? «Me të njëjtin zell». Sepse për këtë arsye ai merr shembuj nga vepra më të mëdha, që ne të paktën të kryejmë ato më të voglat. Kështu mësuesit ua shkruajnë shkronjat fëmijëve shumë bukur, që ata t'i imitojnë, qoftë edhe në mënyrë më të dobët. Ku janë tani ata që pështyjnë mbi bashkëshërbëtorët e tyre? Ku janë tani ata që kërkojnë nderime? Krishti ia lau këmbët tradhtarit, përdhosësit, vjedhësit, edhe kjo afër çastit të tradhtisë; edhe, sado i pashërueshëm që ishte, e bëri pjesëtar të tryezës së tij; e ti mban lart mendjen edhe i ngre vetullat? «Le t'ia lajmë, pra, këmbët njëri-tjetrit», thotë dikush, «atëherë duhet t'u lajmë këmbët edhe shërbëtorëve të shtëpisë». Edhe ç'gjë e madhe është po t'ua lajmë këmbët edhe shërbëtorëve tanë të shtëpisë? Në rastin tonë «skllav» e «i lirë» janë ndryshim fjalësh, kurse atje ishte një gjë e njëmendtë. Sepse nga natyra ai ishte Zot edhe ne shërbëtorë, e megjithatë as këtë nuk nguroi ta bënte atëherë. Kurse tani, na mjafton po të mos i trajtojmë njerëzit e lirë si robër, si skllevër të blerë me para. Edhe ç'do të themi atë ditë, në qoftë se, pasi kemi marrë dëshmi të një zemërgjerësie kaq të madhe, ne vetë nuk i imitojmë aspak, po mbajmë anën e kundërt, në kundërshti të plotë me të, të fryrë nga mendjemadhësia edhe pa e shlyer borxhin? Sepse Perëndia na ka bërë borxhlinj njëri ndaj tjetrit, pasi e bëri i pari vetë atë, edhe na ka bërë borxhlinj për një shumë më të vogël. Sepse ai ishte Zoti ynë, kurse ne, po ta bëjmë fare, ua bëjmë bashkëshërbëtorëve tanë, gjë të cilën ai vetë e la të kuptohej kur tha: «Në qoftë se unë, Zoti edhe Mësuesi juaj... ashtu bëni edhe ju». Do të vinte natyrshëm të thoshte: «Sa më tepër duhet ta bëni ju, që jeni shërbëtorë», po këtë ia la ndërgjegjes së dëgjuesve.

[2.] Po përse e bëri këtë «tani»? Ata do të gëzonin në të ardhmen, disa nder më të madh, disa më të vogël. Që të mos ngrihen, pra, njëri mbi tjetrin, edhe të mos thonë si më parë: «Cili është më i madhi», as të mos zemërohen njëri me tjetrin, ai ua ul mendjemadhësinë të gjithëve, duke thënë se «edhe në qofsh shumë i madh, nuk duhet të mbash mendje të lartë ndaj vëllait tënd». Edhe nuk e përmendi veprën më të madhe, se «po t'ia lava këmbët tradhtarit, ç'punë e madhe qe në ia lafshi njëri-tjetrit?», po, pasi e tregoi këtë me vepra, ia la pastaj gjykimit të shikuesve. Prandaj tha: «Kush t'i bëjë edhe t'i mësojë, ky do të quhet i madh»; sepse kjo do të thotë «ta mësosh» një gjë: ta bësh me të vërtetë. Ç'mendjemadhësi nuk do ta hiqte kjo? Ç'marrëzi e paturpësi nuk do ta zhdukte krejt! Ai që rri mbi Kerubinët ia lau këmbët tradhtarit, e ti, o njeri, ti që je dhé e hi, thëngjij e pluhur, ti ngrihesh lart edhe mban mendje të madhe? Edhe sa ferr të madh nuk do të meritoje? Në dëshirofsh, pra, madhështi shpirti, eja, do të ta tregoj udhën për tek ajo, sepse ti as që di se ç'është. Njeriu, pra, që u kushton rëndësi gjërave të tanishme sikur të ishin të mëdha, është njeri me shpirt të vogël; kështu që nuk mund të ketë as përulësi pa madhështi shpirti, as mendjemadhësi veçse nga vogëlsia e shpirtit. Sepse, ashtu si fëmijët e vegjël lakmojnë gjëra të kota, me sytë ngulur te topa, rrathë e zare, po as që mund të përfytyrojnë punë të rëndësishme, po ashtu edhe këtu, ai që është vërtet i urtë, do t'i quajë gjërat e tanishme si asgjë (kështu që as nuk do të dojë t'i fitojë vetë, as t'i marrë prej të tjerëve). Kurse ai që s'është i tillë, do të priret nga e kundërta, i zënë pas rrjetave të merimangës, pas hijeve e ëndrrave, pas gjërash edhe më pak të qëndrueshme se këto.

Vargjet 16-18. «Me të vërtetë po ju them: shërbëtori nuk është më i madh se i zoti, as ai që dërgohet nuk është më i madh se ai që e dërgoi. Në i ditshi këto gjëra, lum ju në i bëfshi. Nuk flas për të gjithë ju, po që të përmbushet Shkrimi: ‹Ai që ha bukë me mua ka ngritur thembrën kundër meje.›»

Atë që tha më parë, po atë thotë edhe këtu, që t'i turpërojë: «Sepse, në qoftë se shërbëtori nuk është më i madh se i zoti, as ai që dërgohet më i madh se ai që e dërgoi, edhe këto i bëra unë, aq më tepër duhet t'i bëni ju». Pastaj, që të mos thotë ndokush: «Përse i thua tani këto gjëra? A nuk i dimë tashmë?», ai shton pikërisht këtë: «Nuk jua them sikur të mos i dini, po që me veprat tuaja të tregoni ato që u thanë». Sepse «të dish» u përket të gjithëve, po «të bësh» jo të gjithëve. Për këtë arsye tha: «Lum ju në i bëfshi»; edhe për këtë arsye edhe unë vazhdimisht e përherë po jua them të njëjtën gjë, ndonëse e dini, që t'ju vë në punë. Sepse edhe hebrenjtë «dinë», po prapë nuk janë «të lumur», sepse nuk bëjnë atë që dinë.

«Nuk flas», thotë, «për të gjithë ju». O ç'zemërgjerësi! Ende nuk e zbulon tradhtarin, po e mbulon çështjen, duke i lënë kështu vend për pendim. E zbulon edhe prapë nuk e zbulon kur thotë kështu: «Ai që ha bukë me mua ka ngritur thembrën kundër meje». Më duket se fjala «shërbëtori nuk është më i madh se i zoti» u tha edhe për këtë qëllim: që, po të pësojë ndokush ndonjëherë dëm ose prej shërbëtorëve të shtëpisë ose prej ndonjë njeriu më të thjeshtë, të mos zemërohet, duke parë shembullin e Judës, i cili, ndonëse gëzoi dhjetë mijë të mira, ia shpërbleu Bamirësit të tij me të kundërtën. Për këtë arsye shtoi: «Ai që ha bukë me mua», edhe, duke lënë mënjanë gjithë të tjerat, vuri atë që ishte më e përshtatshme për ta frenuar e për ta turpëruar; «ai që u ushqye prej meje», thotë, «edhe që ndau tryezën time». Edhe i tha këto fjalë që t'i mësojë t'u bëjnë mirë atyre që u bëjnë keq, edhe sikur këta të mbeten të pashërueshëm.

Po, pasi tha: «Nuk flas për të gjithë ju», që të mos i fusë frikën më shumë se njërit, në fund e veçon tradhtarin, duke folur kështu: «Ai që ha bukë me mua». Sepse fjala «jo për të gjithë ju» nuk ia drejton fjalët ndonjë njeriu të vetëm, prandaj shtoi: «Ai që ha bukë me mua»; duke i treguar atij fatkeqi se nuk u kap nga padija, po me dijeni të plotë; gjë që në vetvete ishte më e përshtatshmja për ta frenuar. Edhe nuk tha: «më tradhton», po: «ka ngritur thembrën kundër meje», duke dashur të paraqiste mashtrimin, pabesinë, fshehtësinë e kurthit.

[3.] Këto janë shkruar që të mos mbajmë mëri ndaj atyre që na dëmtojnë, po t'i qortojmë e të qajmë për ta; sepse ata për të cilët duhet qarë nuk janë ata që pësojnë, po ata që bëjnë të keqen. Lakmitari, shpifësi, edhe kushdo që bën ndonjë të keqe tjetër, i bëjnë vetes dëmin më të madh, e neve të mirën më të madhe, po të mos hakmerremi. Ja një rast i tillë: dikush të ka grabitur; a falënderove për dëmin edhe a e lavdërove Perëndinë? Me atë falënderim ke fituar dhjetë mijë shpërblime, ashtu si ai ka mbledhur për vete zjarr të papërshkrueshëm. Po dikush mund të thotë: «Po si, po të mos mundja të mbrohesha nga ai që më bëri padrejtësi, sepse isha më i dobët?» Do të thosha këtë: se ti mund të ishe treguar i pakënaqur, i paduruar (sepse këto janë në dorën tonë), mund të ishe lutur kundër atij që të hidhëroi, mund të kishe thënë dhjetë mijë mallkime kundër tij, mund të kishe folur keq për të para gjithkujt. Prandaj ai që nuk i ka bërë këto, do të shpërblehet edhe që nuk u mbrojt, sepse është e qartë se, edhe sikur ta kishte pasur fuqinë, nuk do ta kishte bërë. I dëmtuari përdor çdo armë që i bie në dorë, kur, si njeri me shpirt të vogël, mbrohet nga ai që i ka bërë keq, me mallkime, me sharje, me kurthe. Ti, pra, jo vetëm mos i bëj këto, po edhe lutu për të; sepse, po të mos i bësh, po edhe të lutesh për të, bëhesh si Perëndia. Sepse «lutuni», thotë, «për ata që ju keqtrajtojnë, që të bëheni si Ati juaj që është në qiej». A e sheh se si ne jemi ata që fitojmë më së shumti nga paturpësia e të tjerëve? Asgjë nuk e gëzon aq Perëndinë sa të mos ia kthesh të keqen me të keqe. Po ç'them unë? Të mos ia kthesh të keqen me të keqe? Përkundrazi, jemi urdhëruar të kthejmë të kundërtën: të mira, lutje. Prandaj edhe Krishti ia shpërbleu atij që do ta tradhtonte me gjithçka të kundërt. Ia lau këmbët, e zbuloi fshehtas, e qortoi me kursim, u kujdes për të, e lejoi të ndante tryezën e tij edhe puthjen e tij, edhe as me këto nuk u bë më i mirë; megjithatë Krishti vazhdoi të bënte pjesën e vet.

Po eja, të të mësojmë qoftë edhe nga shembulli i shërbëtorëve, madje (që mësimi të jetë më i fortë) i atyre të Dhiatës së Vjetër, që ta dish se nuk kemi asnjë shfajësim kur mbajmë mëri për një padrejtësi. A doni, pra, t'ju flas për Moisiun, apo të shkojmë edhe më prapa? Sepse sa më të lashtë shembujt që mund të tregohen, aq më tepër na kalojnë ne. «Përse kështu?» Sepse virtyti atëherë ishte më i vështirë. Ata njerëz nuk kishin urdhërime të shkruara, as shembuj jetese, po natyra e tyre luftonte e paarmatosur, vetëm, edhe detyrohej të lëkundej në çdo drejtim, si anije pa savurë. Prandaj edhe, kur lëvdoi Noeun, Perëndia nuk e quajti thjesht të përsosur, po shtoi: «në brezin e tij»; që do të thotë «në atë kohë», kur kishte shumë pengesa; sepse, ndonëse shumë të tjerë shkëlqyen pas tij, ai s'ka për të qenë aspak më poshtë se ata, sepse në kohën e vet ishte i përsosur. Kush, pra, para Moisiut qe i duruar? Josifi i lumtur e fisnik, i cili, pasi shkëlqeu me dëlirësinë e tij, shkëlqeu jo më pak me durimin e tij të gjatë. U shit pa bërë asnjë të keqe, po u shërbente të tjerëve, punonte e kryente të gjitha detyrat e një shërbëtori. E paditën me një shpifje të keqe, edhe ai nuk u mbrojt, ndonëse e kishte të atin nga ana e tij. Madje, ai vetë shkoi t'u çonte ushqim në shkretëtirë, edhe kur nuk i gjeti, nuk u dëshpërua e nuk u kthye mbrapa (edhe pse kishte një arsye ta bënte, po të donte), po qëndroi pranë bishave të egra edhe atyre njerëzve të egër, duke ruajtur ndjenjën e një vëllai të vërtetë. Përsëri, kur ndodhej në burg edhe e pyetën për shkakun, nuk foli keq për ta, po vetëm: «Nuk kam bërë asgjë», edhe: «U vodha nga dheu i hebrenjve»; edhe pas kësaj përsëri, kur u bë zot, i ushqeu edhe i shpëtoi nga dhjetë mijë rreziqe. Po të jemi të kthjellët, ligësia e të afërmit tonë nuk është aq e fortë sa të na nxjerrë nga virtyti ynë. Po ata të tjerët nuk qenë si ai: e zhveshën, u përpoqën ta vrasin, e përqeshën për ëndrrën e tij, ndonëse madje kishin marrë ushqimin prej tij, edhe kurdisën t'ia merrnin jetën edhe lirinë. Edhe hëngrën, e nuk u kujdesën aspak për vëllanë e tyre që dergjej lakuriq në gropë. Ç'mund të ishte më e keqe se një egërsi e tillë? A nuk qenë ata më të këqij se çdo vrasës? Edhe pas kësaj, pasi e nxorën nga gropa, ua dorëzuan dhjetë mijë vdekjeve, duke e shitur te njerëz barbarë e të egër, që ishin nisur për te barbarët. Prapë ai, kur u bë sundimtar, jo vetëm ua fali ndëshkimin, po madje i shfajësoi, të paktën për sa i përkiste atij, nga mëkati i tyre, duke e quajtur atë që kishte ndodhur një plan të Perëndisë, e jo ndonjë ligësi të tyren; edhe ato që bëri kundër tyre, nuk i bëri për të mbajtur mëri, po në të gjitha këto u shtir, për hir të vëllait të vet. Pas kësaj, kur i pa se ishin ngjitur pas tij, menjëherë e hodhi maskën, qau me të madhe edhe i përqafoi, sikur të kishte marrë të mirat më të mëdha, ai që dikur ata e kishin zhdukur. Pastaj i zbriti të gjithë në Egjipt e ua shpërbleu me dhjetë mijë të mira. Ç'shfajësim do të kemi, pra, në qoftë se, pas Ligjit, pas hirit edhe pas shtimit të kaq urtësie qiellore, ne as që përpiqemi të barazohemi me atë që jetoi para hirit edhe para Ligjit? Kush do të na shpëtojë nga ndëshkimi? Sepse nuk ka asgjë, nuk ka asgjë më të rëndë se të mbash mëri. Edhe këtë e tregoi ai njeriu që kishte borxh dhjetë mijë talenta, prej të cilit pagesa një herë nuk u kërkua, e një herë tjetër u kërkua përsëri: nuk u kërkua, për shkak të dashamirësisë së Perëndisë; po u kërkua, për shkak të ligësisë së tij edhe të mërisë ndaj bashkëshërbëtorit të vet. Duke i ditur të gjitha këto, le t'ua falim të afërmve tanë fajet e tyre, edhe le t'ua shpërblejmë me vepra të kundërta, që edhe ne të fitojmë mëshirë prej Perëndisë, me anë të hirit edhe të dashamirësisë së Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia dhe pushteti në jetë të jetëve. Amin.