Joani 16:4-6

«Këto nuk jua thashë që në fillim, sepse isha bashkë me ju. Po tani po shkoj tek ai që më dërgoi, edhe asnjë nga ju nuk më pyet: ‹Ku po shkon?› Po, mbasi jua thashë këto, hidhërimi jua ka mbushur zemrën.»

[1.] E madhe është tirania e ligështisë, edhe na duhet shumë guxim që t'i qëndrojmë burrërisht kësaj ndjenje, e që, pasi të vjelim prej saj atë që është e dobishme, të lëmë të teprën të shkojë. Ka diçka të dobishme: sepse vetëm atëherë është mirë të pikëllohemi, kur mëkatojmë ne vetë ose të tjerët; po kur biem në fatkeqësitë e zakonshme njerëzore, atëherë ligështia s'vlen për asgjë. Edhe tani, kur ajo i kishte rrëzuar nxënësit, që s'ishin ende të përsosur, shihni si Krishti i ngre përsëri me qortimin e tij. Ata që pak më parë i kishin bërë me mijëra pyetje (se Pjetri tha: «Ku po shkon?», edhe Thomai: «Nuk e dimë se ku po shkon, e si mund ta njohim udhën?», edhe Filipi: «Na e trego Atin»), pikërisht këta njerëz, po ju them, tani, kur dëgjuan: «Do t'ju përzënë nga sinagogat», edhe «do t'ju urrejnë», edhe «kushdo që t'ju vrasë do të pandehë se i shërben Perëndisë», aq shumë u ligështuan, sa mbetën pa gojë edhe nuk i thanë asgjë. Këtë, pra, ua bën qortim edhe thotë: «Këto nuk jua thashë që në fillim, sepse isha bashkë me ju; po tani po shkoj tek ai që më dërgoi, edhe asnjë nga ju nuk më pyet: ‹Ku po shkon?›; po, mbasi jua thashë këto, hidhërimi jua ka mbushur zemrën.» Sepse gjë e tmerrshme është hidhërimi i tepruar, i tmerrshëm dhe vdekjeprurës. Prandaj Pavli tha: «Që një i tillë të mos gëlltitet nga hidhërimi i tepërt.» (2 Kor. 2:7.)

«Edhe këto, thotë ai, nuk jua thashë që në fillim.» Përse nuk ua tha që në fillim? Që të mos thoshte askush se i tha duke i hamendësuar nga rrjedha e zakonshme e ngjarjeve. E përse hyri fare në një çështje kaq të pakëndshme? «I dija këto, thotë, që në fillim, edhe nuk fola për to; jo se nuk i dija, po ‹sepse isha bashkë me ju›.» Edhe kjo, sërish, u tha në mënyrë njerëzore, sikur të kishte thënë: «Sepse ju ishit të sigurt, edhe kishit mundësi të më pyesnit kur të donit, edhe gjithë stuhia frynte mbi mua, kështu që ishte e tepërt t'jua thosha këto që në fillim.» «Po a nuk ua tha këtë? A nuk i thirri të dymbëdhjetët edhe u tha: ‹Do t'ju çojnë përpara sundimtarëve edhe mbretërve për shkakun tim›, edhe: ‹do t'ju fshikullojnë nëpër sinagoga›? Si thotë, atëherë: ‹Nuk jua thashë që në fillim›?» Sepse ai kishte lajmëruar më parë fshikullimet edhe daljen përpara të parëve, po jo edhe se vdekja e tyre do të dukej aq e dëshirueshme, sa ky veprim të merrej madje si shërbim ndaj Perëndisë. Sepse kjo, më shumë se çdo gjë tjetër, ishte e tillë që t'i trembte: që të gjykoheshin si të paudhë edhe si prishës. Mund të thuhet edhe kjo: se atje foli për ato që do të pësonin nga johebrenjtë, kurse këtu ka shtuar, në mënyrë më të fortë, edhe veprat e hebrenjve, edhe u tha se kjo u kishte trokitur në derë.

«Po tani po shkoj tek ai që më dërgoi, edhe asnjë nga ju nuk thotë: ‹Ku po shkon?›; po, mbasi jua thashë këto, hidhërimi jua ka mbushur zemrën.» Nuk ishte ngushëllim i vogël për ta të mësonin se ai e dinte se sa e tepruar ishte ligështia e tyre. Sepse ata s'ishin në vete nga ankthi që u shkaktonte largimi i tij prej tyre, edhe nga pritja e gjërave të tmerrshme që do të vinin, mbasi nuk e dinin nëse do të mund t'i duronin burrërisht. «Përse, atëherë, pas kësaj nuk u tha se u ishte dhënë Fryma?» Që të mësoje ti se ata ishin tejet të virtytshëm. Sepse, në qoftë se, kur ende nuk u ishte dhënë Fryma, ata nuk u tërhoqën prapa, ndonëse ishin mbytur në hidhërim, mendo se ç'lloj njerëzish do të ishin pasi të shijonin hirin. Po t'i kishin dëgjuar këto atëherë edhe kështu të kishin duruar, do t'ia kishim veshur gjithçka Frymës; kurse tani është krejtësisht fryt i gjendjes së tyre shpirtërore, është shfaqje e qartë e dashurisë së tyre për Krishtin, i cili ua vë në provë mendjen ende të pambrojtur.

Vargu 7. «Por unë po ju them të vërtetën.»

Vini re si i ngushëllon përsëri. «Nuk flas, thotë, që t'ju kënaq, edhe sado që të hidhëroheni pa masë, prapë duhet të dëgjoni atë që është për të mirën tuaj; vërtet ju pëlqen që unë të rri me ju, po ajo që është më mirë për ju është tjetër gjë. Edhe është detyra e atij që kujdeset për të tjerët të mos jetë tepër i butë me miqtë e tij në gjëra që prekin të mirën e tyre, as t'i largojë prej asaj që u bën mirë.»

«Sepse, po të mos iki unë, Ngushëlluesi nuk do të vijë.»

Ç'thonë këtu ata që s'kanë mendimin e drejtë për Frymën? A është «më mirë» që zoti të ikë e shërbëtori të vijë? A e sheh sa i madh është nderi i Frymës?

«Po, në iksha, do t'jua dërgoj atë.» E ç'është fitimi?

Vargu 8. «Ai, kur të vijë, do ta bindë botën.»

Domethënë: «Nuk do t'i bëjnë këto pa u ndëshkuar, po të vijë ai. Sepse ato që janë bërë tashmë, mjaftojnë t'ua mbyllin gojën; po kur këto të bëhen edhe prej tij, kur mësimet të jenë më të përsosura edhe çudirat më të mëdha, aq më tepër do të dënohen, kur t'i shohin gjëra të tilla të bëhen në emrin tim, gjëra që e bëjnë më të sigurt provën e Ngjalljes. Sepse tani mund të thonë: ‹Ky është i biri i marangozit, të cilit ia njohim të atin edhe të ëmën›; po kur të shohin të zgjidhen prangat e vdekjes, të flaket ligësia, të drejtohet çalësia e lindur, të dëbohen demonët, të jepet Fryma me bollëk, edhe gjithë kjo të kryhet kur thirret emri im, ç'do të thonë? Ati ka dëshmuar për mua, edhe Fryma do të dëshmojë gjithashtu.» Po ai kishte dëshmuar që në fillim. Po, edhe do ta bëjë tani. Po, sa për fjalën «do të bindë»,

Vargu 9. «Për mëkat.»

Kjo do të thotë: «do t'ua presë të gjitha shfajësimet edhe do të tregojë se kanë shkelur në mënyrë të pafalshme.»

Vargu 10. «Për drejtësi, sepse po shkoj tek Ati, edhe nuk do të më shihni më.»

Domethënë: «Kam treguar një jetë të paqortueshme, edhe prova për këtë është se ‹po shkoj tek Ati›.» Sepse, mbasi ata vazhdimisht e ngrinin këtë kundër tij, se ai nuk ishte prej Perëndisë, edhe prandaj e quanin mëkatar e shkelës, ai thotë se Fryma do t'ua heqë edhe këtë shfajësim. «Sepse, po të dal unë shkelës ngaqë më pandehin se s'jam prej Perëndisë, ç'do të thonë atëherë, kur Fryma të ketë treguar se kam shkuar atje jo thjesht për një kohë, po që të qëndroj përgjithmonë (sepse fjala ‹nuk do të më shihni më› është shprehja e atij që e pohon këtë)?» Vini re si me anë të këtyre dy gjërave u hiqet dyshimi i tyre i lig: sepse as të bësh çudira nuk i takon një mëkatari (se mëkatari s'mund t'i bëjë), as të jesh vazhdimisht me Perëndinë nuk i takon një mëkatari. «Kështu që s'mund të thoni më se ‹ky njeri është mëkatar›, se ‹ky njeri nuk është prej Perëndisë›.»

Vargu 11. «Për gjyq, sepse prijësi i kësaj bote është gjykuar.»

Këtu ai ngre përsëri argumentin për drejtësinë: se e kishte përmbysur kundërshtarin e tij. Po të kishte qenë mëkatar, s'do të mund ta përmbyste; gjë që as ndonjë njeri i drejtë s'kishte pasur fuqi ta bënte. «Po se ai është dënuar me anën time, do ta marrin vesh ata që do ta shkelin me këmbë më pas, edhe që e njohin qartë Ngjalljen time, e cila është shenja e atij që e dënon. Sepse ai nuk qe në gjendje të më mbante. Edhe ndonëse thoshin se kisha djall edhe se isha mashtrues, edhe këto më pas do të dalin të rreme; sepse s'do të mund të dilja fitimtar kundër tij, po të isha nën zgjedhën e mëkatit; po tani ai është dënuar edhe është nxjerrë jashtë.»

[2.] Vargu 12. «Kam edhe shumë gjëra për t'ju thënë, po nuk mund t'i mbani tani.»

«Prandaj është më mirë për ju që të iki unë, në qoftë se atëherë do t'i mbani, kur të kem ikur.» «E ç'ka ndodhur? A është Fryma më e madhe se ti, që tani nuk i mbajmë dot, po ajo do të na bëjë të aftë t'i mbajmë? A vepron më fuqishëm e më përsosur?» «Jo; sepse edhe ai do të flasë fjalët e mia.» Prandaj thotë:

Vargjet 13-15. «Nuk do të flasë prej vetes, po do të flasë gjithçka që të dëgjojë, edhe do t'ju tregojë gjërat që do të vijnë. Ai do të më lavdërojë, sepse do të marrë prej asaj që është imja, edhe do t'jua tregojë. Gjithçka që ka Ati është imja.»

Sepse u kishte thënë disa gjëra: se «‹Do t'ju mësojë edhe do t'jua kujtojë› edhe do t'ju ngushëllojë në mundimet tuaja» (gjë që ai vetë nuk e bëri); se «është më mirë për ju që të iki unë»; se ai do të vinte; se «‹tani nuk mund t'i mbani›, po atëherë do të mundeni»; edhe se «do t'ju udhëheqë në gjithë të vërtetën». Që të mos pandehnin, kur t'i dëgjonin këto, se Fryma është më e madhe, e kështu të binin në një mendim tejet të paudhë, prandaj thotë: «Do të marrë prej asaj që është imja», domethënë: «çdo gjë që ju kam thënë, do t'jua thotë edhe ai». Kur thotë «nuk do të flasë asgjë prej vetes», ka parasysh: «asgjë të kundërt, asgjë të vetën që t'u kundërvihet fjalëve të mia». Ashtu, pra, si kur thotë për veten «nuk flas prej vetes», ka parasysh se nuk thotë asgjë veç asaj që thotë Ati, asgjë të vetën kundër tij, as që të ndryshojë prej tij, kështu edhe për Frymën. Po fjala «prej asaj që është imja» do të thotë «prej asaj që di», «prej diturisë sime»; «sepse dituria ime edhe e Frymës është një.»

«Edhe do t'ju tregojë gjërat që do të vijnë.» Ai ua zgjoi mendjen, sepse gjinia njerëzore për asgjë s'është aq e pangopur, sa për të mësuar të ardhmen. Për këtë, për shembull, e pyesnin vazhdimisht: «Ku po shkon?», «Cila është udha?» Prandaj, që t'i çlirojë nga ky ankth, thotë: «Do t'ju parathotë gjithçka, që të mos ndesheni me to pa qenë të paralajmëruar.»

«Ai do të më lavdërojë.» Si? «Në emrin tim do të japë veprimet e tij të brendshme.» Sepse, mbasi me ardhjen e Frymës ata do të bënin çudira më të mëdha, prandaj, duke futur përsëri barazinë e nderit, thotë: «Ai do të më lavdërojë.»

Ç'kupton me «gjithë të vërtetën»? Sepse edhe këtë e dëshmon për të, se «do të na udhëheqë në gjithë të vërtetën». Sepse ishte i veshur me mish, edhe sepse s'donte të dukej sikur fliste për veten, edhe sepse ata ende nuk dinin qartë për Ngjalljen edhe ishin tepër të papërsosur, po edhe për shkak të hebrenjve, që të mos mendonin se po e ndëshkonin si shkelës, prandaj nuk thoshte vazhdimisht ndonjë gjë të madhe, as i largonte haptas nga ligji. Po kur nxënësit të shkëputeshin prej tyre edhe të mbeteshin që andej e tutje jashtë, edhe kur shumë veta do të besonin edhe do të çliroheshin nga mëkatet e tyre, edhe kur do të kishte të tjerë që flisnin për të, me arsye nuk fliste gjëra të mëdha për veten. «Kështu që s'erdhi nga ndonjë mosdije e imja, thotë, që s'jua thashë atë që duhej t'jua kisha thënë, po nga dobësia e dëgjuesve.» Prandaj, pasi tha «do t'ju udhëheqë në gjithë të vërtetën», shtoi «nuk do të flasë prej vetes». Sepse, që të tregojë se Fryma s'ka nevojë të mësohet, dëgjo Pavlin që thotë: «Kështu edhe gjërat e Perëndisë s'i njeh askush, veç Frymës së Perëndisë.» «Ashtu, pra, si fryma e njeriut di pa mësuar prej tjetërkujt, kështu edhe Fryma e Shenjtë ‹do të marrë prej asaj që është imja›», domethënë «do të flasë në një zë me atë që është imja.»

«Gjithçka që ka Ati është imja.» «Mbasi, pra, ato gjëra janë të miat, edhe ai do të flasë prej gjërave të Atit, do të flasë prej të miave.»

[3.] «Po përse nuk erdhi Fryma para se të ikte ai?» Sepse, mbasi mallkimi ende nuk qe hequr, mëkati ende nuk qe zgjidhur, po të gjitha ende nën ndëshkim, ajo s'mund të vinte. «Është e nevojshme, pra, thotë, që të hiqet armiqësia, që të pajtohemi me Perëndinë, e pastaj të marrim atë Dhuratë.» Po përse thotë «do t'jua dërgoj atë»? Kjo do të thotë: «do t'ju përgatis që më parë ta pritni.» Sepse, si mund të «dërgohet» ai që Është kudo? Përveç kësaj, ai tregon edhe dallimin e Personave. Për këto dy arsye flet kështu; edhe, mbasi ata me vështirësi shkëputeshin prej tij, i nxit të kapen fort pas Frymës, edhe që ta çmojnë atë. Sepse ai vetë do të kishte mundur t'i bënte këto, po ia lë Frymës kryerjen e çudirave, për këtë arsye: që ata të kuptojnë dinjitetin e saj. Sepse, ashtu si Ati do të kishte mundur t'i sillte në jetë gjërat që janë, e megjithatë Biri i bëri, që të kuptojmë fuqinë e tij, kështu është edhe në këtë rast. Për këtë arsye ai vetë u bë mish, duke ia ruajtur Frymës veprimin e brendshëm, dhe ua mbylli gojën atyre që e marrin argumentin e dashurisë së tij të patregueshme si shkas paudhësie. Sepse, kur ata thonë se Biri u bë mish ngaqë ishte më i ulët se Ati, do t'u përgjigjemi: «ç'do të thoni, atëherë, për Frymën?» Ajo nuk mori mish, e megjithatë sigurisht nuk do ta quani, për këtë arsye, më të madhe se Biri, as Birin më të ulët se ajo. Prandaj, edhe në rastin e pagëzimit Trinia përfshihet. Ati është në gjendje ta kryejë të tërën, po ashtu edhe Biri edhe Fryma e Shenjtë; megjithatë, mbasi për Atin askush nuk dyshon, kurse dyshimi ishte për Birin edhe për Frymën e Shenjtë, ata përfshihen në ritual, që nga bashkësia e tyre në dhënien e atyre bekimeve të patregueshme, të mësojmë plotësisht edhe bashkësinë e tyre në dinjitet. Sepse, që edhe Biri është në gjendje ta bëjë vetë atë që në pagëzim mund ta bëjë bashkë me Atin, edhe Fryma e Shenjtë po ashtu, dëgjo këto që thuhen qartë. Sepse hebrenjve u tha: «Që të dini se Biri i Njeriut ka pushtet mbi dhe të falë mëkatet»; edhe përsëri: «Që të bëheni bij të dritës»; edhe: «Unë u jap atyre jetë të përjetshme.» Pastaj, pas kësaj: «Që të kenë jetë, edhe ta kenë me tepri.» Tani le të shohim edhe Frymën duke kryer po atë gjë. Ku mund ta shohim? «Po shfaqja e Frymës, thuhet, i jepet secilit për dobi»; ai, pra, që i jep këto, aq më tepër i fal mëkatet. Edhe përsëri: «Është Fryma që jep jetë»; edhe: «Do t'ju japë jetë me anë të Frymës së tij që banon në ju»; edhe: «Fryma është jetë për shkak të drejtësisë»; edhe: «Në qofshi të udhëhequr prej Frymës, nuk jeni nën ligj.» «Sepse nuk morët frymën e skllavërisë që të keni sërish frikë, po morët Frymën e birësimit.» Edhe të gjitha mrekullitë që bënë atëherë, i bënë me ardhjen e Frymës. Edhe Pavli, kur u shkruante korinthianëve, tha: «Po u latë, po u shenjtëruat në emrin e Zotit tonë Jisu Krisht, edhe me anë të Frymës së Perëndisë sonë.» Mbasi, pra, kishin dëgjuar shumë gjëra për Atin edhe e kishin parë Birin të bënte shumë gjëra, po ende s'dinin asgjë të qartë për Frymën, prandaj kjo Frymë bën çudira edhe sjell njohjen e përsosur. Po (siç thashë më parë), që të mos pandehet prej kësaj se ajo është më e madhe, për këtë arsye Krishti thotë: «Do të flasë gjithçka që të dëgjojë, edhe do t'ju tregojë gjërat që do të vijnë.» Sepse, po të mos ishte kështu, si nuk do të ishte gjë e pakuptimtë, po të ishte gati të dëgjonte vetëm atëherë, edhe për hir të atyre që po bëheshin nxënës? Sepse, sipas jush, ajo as atëherë nuk do të dinte, veçse për hir të atyre që do të dëgjonin. Ç'mund të ishte më e paudhë se ky pohim? Përveç kësaj, ç'do të kishte për të dëgjuar? A nuk i tha të gjitha këto me anë të profetëve? Sepse, po të kishte për të mësuar për shfuqizimin e ligjit, kjo qe thënë tashmë; po të ishte për Krishtin, për hyjninë e tij edhe për ikonominë, edhe këto qenë thënë. Ç'mund të thoshte më qartë pas kësaj?

«Edhe do t'ju tregojë gjërat që do të vijnë.» Këtu, më shumë se kudo, Krishti tregon dinjitetin e saj, sepse të parathuash gjërat që do të vijnë është veçanërisht cilësi e Perëndisë. Tani, po ta mësonte edhe këtë prej të tjerëve, s'do të kishte asgjë më tepër se profetët; po këtu Krishti shpall një njohje të sjellë në pajtim të plotë me Perëndinë, kështu që është e pamundur që ajo të flasë ndonjë gjë tjetër. Po fjala «do të marrë prej asaj që është imja» do të thotë: «do të marrë ose prej hirit që erdhi në mishin tim, ose prej njohjes që kam edhe unë, jo se ka nevojë për të, as se e mëson prej tjetërkujt, po sepse është një dhe e njëjta.» «E përse foli kështu e jo ndryshe?» Sepse ata ende nuk e kuptonin fjalën për Frymën, prandaj ai kujdeset vetëm për një gjë: që ata ta besojnë e ta presin Frymën, e që të mos skandalizohen. Sepse, mbasi kishte thënë «Një është Mësuesi juaj, Krishti», që të mos mendonin se, duke iu bindur Frymës, do të mos i bindeshin atij, thotë: «Mësimi i tij edhe imi janë Një; për ato që do të kisha mësuar unë, për ato do të flasë edhe ai. Mos pandehni se fjalët e tij janë të tjera nga të miat, sepse ato fjalë janë të miat edhe përforcojnë mendimin tim. Sepse Një është vullneti i Atit, edhe i Birit, edhe i Frymës së Shenjtë.» Kështu do edhe ne të jemi, kur thotë: «Që të jenë një, sikurse jemi një ti edhe unë.»

[4.] S'ka asgjë të barabartë me njëzëshmërinë edhe harmoninë; sepse kështu njëri bëhet i shumëfishtë. Në qofshin dy a dhjetë me një mendje, njëri s'është më një, po secili shumëzohet dhjetëfish, edhe do ta gjesh njërin te të dhjetët, edhe të dhjetët te njëri; edhe, po të kenë një armik, ai që i sulet njërit mposhtet, sepse në të vërtetë i është sulur të dhjetëve; sepse ai s'bëhet shënjestër për një, po për dhjetë kundërshtarë. Mos ka njëri nevojë për diçka? Jo, s'ka nevojë, sepse është i pasur në pjesën më të madhe të tij, domethënë në të nëntët; edhe pjesa nevojtare, më e vogla, mbulohet nga pjesa e pasur, më e madhja. Secili prej tyre ka njëzet duar, njëzet sy edhe po aq këmbë. Sepse nuk sheh vetëm me sytë e vet, po edhe me sytë e të tjerëve; nuk ecën vetëm me këmbët e veta, po edhe me këmbët e të tjerëve; nuk punon vetëm me duart e veta, po edhe me duart e tyre. Ka dhjetë shpirtra, sepse jo vetëm ai mendon për veten, po edhe ata shpirtra mendojnë për të. Edhe po të bëhen njëqind, prapë do të jetë e njëjta gjë, edhe fuqia e tyre do të zgjerohet. A e sheh tepricën e dashurisë, si e bën njërin njëkohësisht të papërballueshëm edhe të shumëfishtë, si njëri mund të jetë madje në shumë vende, i njëjti si në Persi, ashtu edhe në Romë, edhe se atë që s'e bën dot natyra, e bën dashuria? Sepse një pjesë e tij do të jetë këtu, e një atje; ose më mirë, ai do të jetë tërësisht këtu edhe tërësisht atje. Në pastë, pra, një mijë a dy mijë miq, mendo përsëri deri ku do të shtrihet fuqia e tij. A e sheh ç'gjë shumuese është dashuria? Sepse e mrekullueshmja është kjo: që e bën njërin një mijë. Përse, atëherë, nuk e fitojmë këtë fuqi edhe nuk e vëmë veten në siguri? Kjo është më e mirë se çdo pushtet a pasuri, kjo është më tepër se shëndeti, se vetë drita; është themeli i guximit të mirë. Deri kur do ta kufizojmë dashurinë tonë te një a dy veta? Merre parasysh edhe të kundërtën. Merr me mend një njeri pa asnjë mik, gjë që është shenjë e marrëzisë më të madhe (sepse i marri do të thotë: «S'kam asnjë mik»), ç'lloj jete do të bëjë një i tillë? Sepse, sado i pasur pa fund të jetë, në begati e në luks, zot i mijëra të mirave, prapë është i shkretë edhe i zhveshur nga çdo gjë. Po me miqtë s'është kështu; ndonëse të varfër, prapë janë më të pajisur se të pasurit; edhe ato që njeriu nuk guxon t'i thotë për veten, do t'ia thotë miku për të, edhe çdo kënaqësi që s'mund t'ia sigurojë vetes, do të mund ta fitojë me anë të tjetrit, madje shumë më tepër; edhe do të jetë për ne themeli i çdo gëzimi e sigurie, sepse atë që e ruajnë kaq shumë shtizëtarë s'mund ta gjejë asnjë e keqe. Sepse as truprojat e mbretit nuk janë aq të rrepta sa këta. Të parët e bëjnë rojën nga detyrimi edhe frika, të tjerët nga mirëdashja edhe dashuria; edhe dashuria është shumë më e fuqishme se frika. Mbreti u frikësohet rojtarëve të vet; miku ka më shumë besim tek ata se te vetja, edhe, falë tyre, s'i trembet asnjërit nga ata që i kurdisin gracka. Le t'i hyjmë, pra, kësaj tregtie: i varfri, që të ketë ngushëllim në varfërinë e tij; i pasuri, që ta zotërojë pasurinë e vet në siguri; sunduesi, që të sundojë me siguri; i sunduari, që të ketë sundues dashamirës. Ky është burimi i mirëdashjes, ky themeli i butësisë; sepse edhe ndër egërsirat, më të egrat e më të pabuta janë ato që s'rrojnë në tufë. Për këtë arsye banojmë në qytete edhe kemi sheshe publike: që të bisedojmë me njëri-tjetrin. Këtë e porositi edhe Pavli, kur tha: «Të mos e braktisim mbledhjen tonë bashkë»; sepse s'ka të keqe aq të madhe sa vetmia edhe gjendja pa lidhje e pa marrëdhënie. «Po ç'të themi, atëherë, thotë ndokush, për vetmitarët edhe për ata që kanë zënë majat e maleve?» Se as ata s'janë pa miq; kanë ikur, vërtet, nga rrëmuja e jetës së përditshme, po kanë shumë veta me një shpirt me ta, të lidhur ngushtë njëri me tjetrin; edhe janë tërhequr pikërisht që ta plotësojnë drejt këtë gjë. Sepse, mbasi rivaliteti i punëve shkakton shumë grindje, prandaj, duke u larguar nga mesi i njerëzve, e lëvrojnë dashurinë me shumë përpikëri. «Po si mundet, thotë ndokush, që një njeri, po të jetë vetëm, të ketë me mijëra miq?» Unë, nga ana ime, dëshiroj, po të jetë e mundur, që njerëzit të dinë të rrojnë bashkë njëri me tjetrin; po tani për tani, le të mbeten të patundura vetitë e miqësisë. Sepse s'është vendi ai që i bën miqtë. Ata, për shembull, kanë shumë veta që i admirojnë; e këta s'do t'i kishin admiruar, po të mos i kishin dashur. Përsëri, ata luten për gjithë botën, gjë që është prova më e madhe e miqësisë. Për këtë arsye e përshëndesim njëri-tjetrin te misteret, që, ndonëse shumë veta, të bëhemi një; edhe për të papagëzuarit i bëjmë të përbashkëta lutjet tona, duke u lutur për të sëmurët, edhe për frytet e botës, për tokën e për detin. A e sheh gjithë fuqinë e dashurisë? Në lutjet, në misteret, në këshillimet? Kjo është ajo që sjell të gjitha të mirat. Po t'i përmbahemi kësaj me kujdes, do t'i drejtojmë mirë edhe gjërat e tanishme, edhe do të fitojmë Mbretërinë; të cilën e fitofshim të gjithë me anë të hirit edhe të dashurisë njerëzore të Zotit tonë Jisu Krisht, me anë të të cilit edhe bashkë me të cilin i qoftë lavdi Atit edhe Frymës së Shenjtë, në jetë të jetëve. Amin.