Joani 16:16,17

«Edhe pak, edhe nuk do të më shihni; edhe përsëri pak, edhe do të më shihni, sepse unë po shkoj tek Ati. Atëherë disa nga nxënësit e tij i thanë njëri-tjetrit: ‹Ç'është kjo që na thotë?›» [Edhe ç'vjen më pas.]

[1.] Asgjë nuk e rrëzon aq shumë shpirtin e mjeruar e të pushtuar nga një dëshpërim i thellë, sa kur ndalesh vazhdimisht mbi fjalë që shkaktojnë dhembje. Përse, pra, Krishti, pasi tha «Po iki» dhe «Këtej e tutje nuk do të flas me ju», ndalej vazhdimisht mbi po atë temë, tek thoshte: «Edhe pak, edhe nuk do të më shihni, sepse unë po shkoj tek ai që më dërgoi»? Pasi i pati përtërirë me fjalët e veta për Frymën, ua rrëzon sërish guximin. Përse e bën këtë? Ua vë në provë ndjenjat, i bën më të kalitur, edhe i mëson mirë, duke i bërë të dëgjojnë gjëra të trishtueshme, që ta durojnë burrërisht ndarjen prej tij; sepse ata që e patën ushtruar këtë kur u fol me fjalë, kishin gjasa ta duronin lehtë më pas edhe në vepra. Edhe, po ta shqyrtosh nga afër, pikërisht kjo është një ngushëllim: thënia se «Po shkoj tek Ati». Sepse është shprehja e atij që shpall se nuk do të humbasë, po se fundi i tij është njëfarë kalimi. Shton edhe një ngushëllim tjetër; sepse nuk thotë vetëm «Edhe pak, edhe nuk do të më shihni», po edhe «Edhe pak, edhe do të më shihni», tek tregon se do të vijë përsëri tek ata, se ndarja e tyre do të ishte veç për pak, kurse prania e tij me ta e vazhdueshme. Këtë, megjithatë, ata nuk e kuptuan. Prandaj, me arsye, mund të çuditesh si, pasi i dëgjuan shpesh këto gjëra, dyshojnë, sikur të mos kishin dëgjuar asgjë. Si shpjegohet, pra, që nuk e kuptuan? Ishte ose nga hidhërimi, siç mendoj unë, sepse ai ua largoi nga mendja atë që u tha; ose nga errësira e fjalëve. Sepse u dukej sikur parashtronte dy të kundërta, që nuk ishin të kundërta. «Në qoftë se», thotë njëri prej tyre, «do të Të shohim, ku po shkon? Edhe në qofsh duke shkuar, si do të Të shohim?» Prandaj thonë: «Nuk marrim vesh ç'thotë.» Se ai ishte gati të largohej, e dinin; po nuk e dinin se do të vinte shpejt tek ata. Për këtë arsye i qorton, sepse nuk e kuptuan fjalën e tij. Sepse, tek dëshironte të ngulitte tek ata mësimin për vdekjen e vet, ç'thotë?

Vargu 20. «Me të vërtetë, me të vërtetë po ju them, se ju do të qani e do të vajtoni» (gjë që i përkiste vdekjes dhe Kryqit), «po bota do të gëzohet».

Meqë nuk e dëshironin vdekjen e tij, shpejt ranë në bindjen se ai nuk do të vdiste; e pastaj, kur dëgjuan se do të vdiste, u hutuan, duke mos ditur ç'kuptim kishte ai «pak»; prandaj ai thotë: «Do të mbani zi e do të vajtoni».

«Po hidhërimi juaj do të kthehet në gëzim.» Pastaj, pasi tregoi se pas hidhërimit vjen gëzimi, se hidhërimi pjell gëzim, edhe se hidhërimi është i shkurtër, kurse kënaqësia e pafund, kalon te një shembull i zakonshëm; edhe ç'thotë?

Vargu 21. «Gruaja, kur lind, ka hidhërim.»

Edhe përdori një krahasim që e përdorin vazhdimisht edhe profetët, tek i krahason dëshpërimet me dhembjet e tejskajshme të lindjes. Po ajo që thotë është e kësaj natyre: «Do t'ju kapin dhembjet e lindjes, po vetë ajo dhembje është shkaku i gëzimit»; tek vërteton njëkohësisht fjalët e veta për Ngjalljen, edhe tregon se ikja prej kësaj bote është si të kalosh prej barkut në dritën e ditës. Thua se tha: «Mos u çudit që ju shpie drejt së mirës suaj nëpër një hidhërim të tillë, sepse edhe një nënë, që të bëhet nënë, kalon njësoj nëpër dhembje.» Edhe këtu lë të kuptohet diçka e fshehtë: se i zgjidhi dhembjet e lindjes së vdekjes, edhe bëri që prej tyre të lindë një njeri i ri. Edhe nuk tha vetëm se dhembja do të shuhet, po se «as që e kujton më», aq i madh është gëzimi që vjen pas; kështu do të jetë edhe me shenjtorët. E megjithatë gruaja nuk gëzohet ngaqë «lindi një njeri në botë», po ngaqë i lindi një bir; sepse, po të ishte kështu, asgjë nuk do ta pengonte shterpën të gëzohej për një tjetër që lind. Përse foli, pra, kështu? Sepse e solli këtë shembull vetëm për këtë qëllim: të tregonte se hidhërimi është për një kohë, kurse gëzimi i qëndrueshëm; edhe të tregonte se (vdekja) është një kalim drejt jetës; edhe të tregonte dobinë e madhe të dhembjeve të tyre. Nuk tha «lindi një fëmijë», po «një njeri». Sepse, si më duket mua, këtu lë të kuptohet Ngjalljen e vet, edhe se do të lindte jo për atë vdekje që polli dhembjen e lindjes, po për mbretërinë. Prandaj nuk tha «i lindi një fëmijë», po «lindi një njeri në botë».

Vargu 22, 23. «Edhe ju, pra, tani keni hidhërim [po do t'ju shoh përsëri, edhe hidhërimi juaj do të kthehet në gëzim].» Pastaj, për të treguar se nuk do të vdesë më, thotë: «Edhe askush nuk do t'jua marrë. Edhe atë ditë nuk do të më pyesni për asgjë.»

Përsëri, me këto fjalë ai nuk provon gjë tjetër, veçse që është prej Perëndisë. «Sepse atëherë, tani e tutje, do t'i dini të gjitha.» Po ç'do të thotë «Nuk do të më pyesni»? «Nuk do t'ju duhet ndonjë ndërmjetës, po mjafton të thërrisni emrin tim, e kështu t'i fitoni të gjitha.»

«Me të vërtetë, me të vërtetë po ju them, çfarëdo që t'i kërkoni Atit tim në emrin tim.»

Ai tregon fuqinë e emrit të tij: madje edhe pa u parë e pa u thirrur, po vetëm i përmendur, ai na bën të pëlqyer para Atit. Po ku ka ndodhur kjo? Atje ku thonë: «Zot, shih kërcënimet e tyre, edhe jepu shërbëtorëve të Tu që të flasin fjalën Tënde me guxim» (Veprat 4:29, 31), «edhe të bëjnë çudira në emrin Tënd». «Edhe u tund vendi ku ishin.»

Vargu 24. «Deri tani s'keni kërkuar asgjë.»

[2.] Prej kësaj ai tregon se është mirë që ai të largohet, në qoftë se deri tani nuk kishin kërkuar asgjë, e në qoftë se atëherë do të merrnin gjithçka që të kërkonin. «Sepse mos mendoni se, ngaqë nuk do të jem më me ju, jeni braktisur; emri im do t'ju japë guxim më të madh.» Meqë, pra, fjalët që kishte përdorur ishin të mbuluara, thotë:

Vargu 25. «Këto jua kam thënë me shëmbëlltyra, po vjen koha kur nuk do t'ju flas më me shëmbëlltyra.»

«Do të vijë një kohë kur do t'i dini të gjitha qartë.» Ai flet për kohën e Ngjalljes. «Atëherë,»

«do t'ju flas haptas për Atin.»

(Sepse qëndroi me ta edhe u foli dyzet ditë, tek mblidhej bashkë me ta, edhe u fliste për gjërat e mbretërisë së Perëndisë, Veprat 1:3, 4.) «Sepse tani, duke qenë në frikë, nuk u vini veshin fjalëve të mia; po atëherë, kur të më shihni të ngjallur e të bisedoni me mua, do të mund t'i mësoni të gjitha qartë, sepse vetë Ati do t'ju dojë, kur besimi juaj tek unë të jetë forcuar.»

Vargu 26. «Edhe nuk do t'i lutem Atit.»

«Dashuria juaj për mua mjafton të jetë mbrojtësi juaj.»

Vargu 27, 28. «Sepse ju më deshët, edhe besuat se unë dola prej Perëndisë. Dola prej Atit, edhe erdha në botë; përsëri e lë botën, edhe shkoj tek Ati.»

Sepse fjalimi i tij për Ngjalljen, dhe, bashkë me të, të dëgjuarit se «Dola prej Perëndisë, edhe atje shkoj», u dhanë një ngushëllim jo të zakonshëm; prandaj ai i prek vazhdimisht këto gjëra. Ai dha një peng: së pari, se kishin të drejtë që besonin tek ai; së dyti, se do të ishin në siguri. Kur, pra, tha: «Edhe pak, edhe nuk do të më shihni; edhe përsëri pak, edhe do të më shihni» (vargu 17), ata me arsye nuk e kuptuan. Po tani nuk është më kështu. Ç'do të thotë, pra, «Nuk do të më pyesni»? «Nuk do të thoni: ‹Na e trego Atin›, edhe: ‹Ku po shkon?›; sepse do të njihni çdo dije, edhe Ati do të jetë i prirur ndaj jush ashtu si unë.» Ishte pikërisht kjo që i bëri të merrnin frymë sërish: të mësuarit se do të ishin miq të Atit; prandaj thonë:

Vargu 30. «Tani e dimë se Ti i di të gjitha.»

A e sheh se ai iu përgjigj asaj që fshihej pa u dukur në mendjet e tyre?

«Edhe s'ke nevojë që të Të pyesë ndonjë.»

Domethënë: «Para se të dëgjosh, Ti i di gjërat që na hutonin, edhe na dhe prehje, sepse the: ‹Ati ju do, sepse ju më deshët.›» Pas kaq shumë e kaq të mëdha gjërash, thonë: «Tani e dimë.» A e sheh në ç'gjendje të papërsosur ishin? Pastaj, kur, sikur t'i bënin një nder, thonë: «Tani e dimë», ai përgjigjet: «Juve ende ju duhen shumë gjëra të tjera që të arrini përsosjen; ende s'keni bërë asgjë. Së shpejti do të më dorëzoni te armiqtë e mi, edhe do t'ju kapë një frikë e tillë, sa nuk do të mundni as të tërhiqeni bashkë njëri me tjetrin; e megjithatë prej kësaj unë nuk do të pësoj asgjë të tmerrshme.» A e sheh sërish sa plot përulje është fjala e tij? Madje ua vë këtë si qortim: se kishin vazhdimisht nevojë për këtë përulje. Sepse, kur thonë: «Ja, tani flet haptas, edhe nuk flet me shëmbëlltyra» (vargu 29), «prandaj Të besojmë», ai u tregon se tani, kur besojnë, ende nuk besojnë, edhe nuk i pranon fjalët e tyre. Këtë e thotë, duke i shtyrë për një kohë tjetër. Po,

Vargu 32. «Ati është me mua» e tha përsëri për hir të tyre; sepse këtë dëshironin ta mësonin kudo. Pastaj, për të treguar se me këtë ai nuk u dha njohuri të përsosur, po që arsyeja e tyre të mos ngrihej kryengritëse (sepse kishte gjasa që të krijonin disa ide njerëzore e të mendonin se nuk do të gëzonin asnjë ndihmë prej tij), thotë:

Vargu 33. «Këto jua kam thënë, që të keni paqe tek unë.»

Domethënë: «që të mos më flakni nga mendimet tuaja, po të më pranoni». Askush, pra, të mos i tërheqë këto fjalë drejt ndonjë doktrine; ato janë thënë për ngushëllimin edhe dashurinë tonë. «Sepse, edhe kur të pësojmë gjëra të tilla si ato që përmenda, telashet tuaja nuk do të ndalen aty, po, sa kohë të jeni në botë, do të keni hidhërim, jo vetëm tani kur po tradhtohem, po edhe më pas. Po zgjoni mendjet tuaja, sepse nuk do të pësoni asgjë të tmerrshme. Kur mësuesi i ka mundur armiqtë e vet, nxënësit nuk duhet të dëshpërohen.» «E si», më thuaj, «e ke ‹mundur botën›?» Jua thashë tashmë se e kam rrëzuar sundimtarin e saj, po do ta merrni vesh më vonë, kur të gjitha t'ju nënshtrohen e t'ju lëshojnë vend.

[3.] Po edhe neve na lejohet të mundim, tek shohim nga Kryeprijësi i besimit tonë, edhe tek ecim në atë udhë që na çeli. Kështu as vdekja nuk do të na mbizotërojë. «Ç'të themi, pra, a nuk do të vdesim?» thotë dikush. Pikërisht prej kësaj është e qartë se ajo nuk do të na mbizotërojë. Luftëtari, me të vërtetë, atëherë do të jetë i lavdishëm, jo kur nuk është ndeshur me kundërshtarin, po kur, pasi është ndeshur, nuk mbahet prej tij. Ne, pra, nuk jemi të vdekshëm për shkak të ndeshjes sonë me vdekjen, po të pavdekshëm për shkak të fitores sonë; të vdekshëm do të ishim atëherë, po të mbeteshim përgjithmonë me të. Ashtu si nuk do t'i quaja të pavdekshme kafshët më jetëgjata, ndonëse mbeten gjatë të lira nga vdekja, kështu as atë që do të ngjallet pas vdekjes s'do ta quaja të vdekshëm, ngaqë shpërbëhet nga vdekja. Sepse, më thuaj, po të skuqet pak një njeri, a do të thoshim se ishte gjithmonë i kuq? Jo, sepse veprimi nuk është zakon. Po të zverdhet dikush, a do ta quanim të sëmurë nga verdhëza? Jo, sepse gjendja është vetëm e përkohshme. Kështu edhe nuk do ta quaje të vdekshëm atë që ka qenë vetëm për pak kohë në duart e vdekjes. Sepse në këtë mënyrë mund të flasim edhe për ata që flenë, sepse janë, si të thuash, të vdekur e pa veprim. Po a i prish vdekja trupat tanë? Po ç'rëndësi ka? Nuk është që të mbeten në prishje, po që të bëhen më të mirë. Le ta mundim, pra, botën, le të vrapojmë drejt pavdekësisë, le të ndjekim Mbretin tonë, le të ngremë edhe ne një trofe, le t'i përçmojmë kënaqësitë e botës. Nuk na duhet mund për ta bërë këtë; le t'i kalojmë shpirtrat tanë në qiell, edhe gjithë bota është mundur. Po të mos e dëshirosh, është mundur; po ta përqeshësh, është shpartalluar. Të huaj jemi e shtegtarë; le të mos hidhërohemi, pra, për asnjë nga gjërat e saj të dhembshme. Sepse, po të kishe lindur në një atdhe të shquar e prej të parëve të nderuar, e të kishe shkuar në ndonjë vend të largët, ku s'të njeh njeri, pa pasur me vete as shërbëtorë as pasuri, e pastaj dikush të kishte fyer, nuk do të hidhëroheshe sikur t'i kishe pësuar këto gjëra në shtëpi. Sepse dijenia e qartë se ndodheshe në një tokë të huaj e të panjohur do të të bindte t'i duroje të gjitha lehtë, edhe të përçmoje urinë, etjen e çdo lloj vuajtjeje. Mendo edhe tani për këtë: se je i huaj e shtegtar, edhe le të mos të shqetësojë asgjë në këtë tokë të huaj; sepse ke një Qytet, mjeshtri dhe krijuesi i të cilit është Perëndia, edhe vetë shtegtimi është veç për një kohë të shkurtër e të vogël. Le të godasë, të fyejë, të shajë kushdo që do; ne jemi në një tokë të huaj, edhe jetojmë thjesht e përunjur; gjëja e tmerrshme do të ishte t'i pësoje këto në atdheun tonë, para bashkëqytetarëve tanë; atëherë është turpi më i madh dhe humbja më e madhe. Sepse, po të jetë njeriu atje ku s'ka njeri që e njeh, i duron të gjitha lehtë, sepse fyerja bëhet më e rëndë prej qëllimit të atyre që e bëjnë. Për shembull, po të fyejë dikush qeveritarin, duke e ditur se është qeveritar, atëherë fyerja është e hidhur; por, po ta fyejë duke e pandehur për njeri të thjeshtë, s'mund as ta prekë atë që i nënshtrohet fyerjes. Kështu le të arsyetojmë edhe ne. Sepse as ata që na shajnë nuk e dinë se ç'jemi: se jemi qytetarë të qiellit, të regjistruar për atdheun që është lart, bashkëkëngëtarë të Qeruvimeve. Le të mos hidhërohemi, pra, as ta quajmë fyerje fyerjen e tyre; po ta kishin ditur, nuk do të na kishin fyer. A na quajnë të varfër e të ulët? As këtë të mos e quajmë fyerje. Sepse, më thuaj, po të ishte një udhëtar që u ka prirë shërbëtorëve të vet dhe rrinte pak në bujtinë tek i priste, e pastaj i zoti i bujtinës, a disa udhëtarë, të silleshin ashpër me të e ta shanin, a nuk do të qeshte me padijen e tyre? A nuk do t'i jepte më tepër kënaqësi gabimi i tyre? A nuk do të ndihej i kënaqur, sikur të fyhej jo ai, po dikush tjetër? Kështu le të sillemi edhe ne. Edhe ne rrimë në një bujtinë, tek presim miqtë tanë që udhëtojnë në po atë udhë; kur të mblidhemi të gjithë, atëherë do ta marrin vesh se cilin fyejnë. Atëherë këta do të ulin kokën; atëherë do të thonë: «Ky është ai që ne, të marrët, e patëm për tallje.» (Urtësia 5:3.)

[4.] Le të ngushëllohemi, pra, me këto dy gjëra: se nuk fyhemi, ngaqë nuk e dinë se cilët jemi, edhe se, po të duam të marrim shpagim, do të na e japin më vonë një shpagim shumë të hidhur. Po mos e dhëntë Perëndia që ndokush të ketë shpirt kaq mizor e çnjerëzor! «Po ç'të themi, në qofshim të fyer nga të afërmit tanë? Sepse kjo është gjëja e rëndë.» Jo, kjo është gjëja e lehtë. «Po pse vallë?» Sepse ata që duam, kur na fyejnë, nuk i durojmë ashtu si durojmë ata që nuk i njohim. Për shembull, kur ngushëllojmë ata që janë lënduar, shpesh themi: «Është vëllai që të ka bërë padrejtësi, duroje me fisnikëri; është ati; është ungji.» Po, në qoftë se emri «atë» e «vëlla» të bën të turpërohesh, aq më tepër po të të përmend një lidhje më të afërt se këto; sepse ne nuk jemi vetëm vëllezër me njëri-tjetrin, po edhe gjymtyrë, edhe një trup i vetëm. Tani, në qoftë se emri «vëlla» të turpëron, aq më tepër ai «gjymtyrë». A nuk e ke dëgjuar atë fjalë të urtë pagane, që thotë se «duhet t'i mbash miqtë bashkë me të metat e tyre»? A nuk e ke dëgjuar Pavlin të thotë: «Mbani barrët e njëri-tjetrit»? A nuk i sheh dashnorët? Sepse jam i shtrënguar, meqë s'mund të marr një shembull prej jush, ta sjell fjalën time në atë fushë argumentimi. Këtë e bën edhe Pavli, duke thënë: «Veç kësaj, kishim etërit e mishit tonë që na ndreqnin, edhe i nderonim.» (Hebrenjve 12:9.) Ose më mirë, më e goditur është ajo që u thotë romakëve: «Sikurse i vutë gjymtyrët tuaja shërbëtore të papastërtisë edhe të paudhësisë për paudhësi, kështu tani vërini gjymtyrët tuaja shërbëtore të drejtësisë.» Për këtë arsye, le ta mbajmë me guxim shembullin. A nuk i vëren tani dashnorët, ç'mjerime pësojnë kur ndizen nga dëshira për të përdala, të goditur, të rrahur e të përqeshur, tek durojnë një të përdalë që u kthen shpinën e i fyen në mijëra mënyra? E prapë, po të shohin qoftë edhe një herë diçka të ëmbël a të butë, gjithçka u shkon mbarë, gjithë të shkuarat harrohen, gjithçka ecën me erë të mbarë, qoftë varfëri, qoftë sëmundje, qoftë çdo gjë tjetër veç këtyre. Sepse ata e quajnë jetën e vet të mjeruar a të lumtur, sipas asaj se si e kanë të prirur ndaj tyre atë që duan. Nuk dinë asgjë për nderin a turpin e njerëzve; po edhe në i fyeftë dikush, i durojnë të gjitha lehtë për shkak të kënaqësisë e të gëzimit të madh që marrin prej saj; edhe në i shaftë ajo, në u pështyftë në fytyrë, kur e durojnë këtë, u duket sikur i qëllojnë me trëndafila. Edhe ç'çudi, po të jenë të tilla ndjenjat e tyre ndaj vetes së saj? Sepse edhe vetë shtëpinë e saj e mendojnë më të shkëlqyer se çdo tjetër, ndonëse është prej balte, ndonëse po rrëzohet. Po përse flas për muret? Kur shohin edhe vetëm vendet nëpër të cilat enden mbrëmjeve, ndizen. Lërmëni tani, për atë që vjen më pas, të them fjalën e Apostullit. Sikurse thotë ai: «Ashtu si i vutë gjymtyrët tuaja shërbëtore të papastërtisë, kështu vërini gjymtyrët tuaja shërbëtore të drejtësisë»; po kështu tani unë them: «ashtu si i deshëm këto gra, le ta duam njëri-tjetrin, edhe s'do të mendojmë se pësojmë ndonjë gjë të tmerrshme.» Po përse them «njëri-tjetrin»? Le ta duam kështu Perëndinë. A rrëqetheni, kur dëgjoni se kërkoj po aq dashuri ndaj Perëndisë sa i kemi treguar një të përdale? Po unë rrëqethem se nuk tregojmë as kaq. Edhe, po të doni, le ta çojmë më tej argumentin, ndonëse ajo që thuhet është shumë e dhembshme. Ajo grua e dashur nuk u premton dashnorëve të vet asgjë të mirë, po çnderim, turp e paturpësi. Sepse ja se ç'e bën njeriun shërbimi ndaj një të përdale: qesharak, të turpshëm, të çnderuar. Po Perëndia na premton qiellin dhe të mirat që janë në qiell; na ka bërë bij, edhe vëllezër të të Vetëmlindurit, edhe të ka dhënë mijëra gjëra sa je gjallë, edhe, kur të vdesësh, ngjalljen; edhe premton se do të na japë të mira të tilla, sa nuk është e mundur as të përfytyrohen, edhe na bën të nderuar e të çmuar. Përsëri, ajo grua i detyron dashnorët e vet të shpenzojnë gjithë pasurinë e tyre për gropën e për humbjen; po Perëndia na urdhëron të mbjellim qiellin, edhe na jep njëqindfish, edhe jetë të përjetshme. Përsëri, ajo e përdor dashnorin e vet si skllav, duke urdhëruar më ashpër se çdo tiran; po Perëndia thotë: «Nuk ju quaj më shërbëtorë, po miq.» (kreu 15:15.)

[5.] A e patë tepricën e të ligave këtu dhe të bekimeve atje? E ç'vjen më pas? Për hir të kësaj gruaje, shumë veta rrinë zgjuar, edhe çfarëdo që ajo urdhëron, i binden me gatishmëri; heqin dorë nga shtëpia, nga ati e nga nëna, nga miqtë, nga paraja e nga mbrojtja, edhe lënë gjithçka që u përket në nevojë e në shkretim; po për hir të Perëndisë, ose më mirë për hir të vetvetes, shpesh nuk pranojmë të shpenzojmë as të tretën e pasurisë sonë, po e shohim të uriturin e s'e përfillim, e kalojmë pranë të zhveshurit e nuk i japim as edhe një fjalë. Po dashnorët, po të shohin qoftë edhe një shërbëtore të vogël të zonjës së tyre, edhe atë një barbare, ndalen në mes të tregut e bisedojnë me të, sikur të ishin krenarë e të gëzuar që e bëjnë, tek shpalosin një varg fjalësh të pafund; edhe për hir të saj e quajnë asgjë gjithë jetesën e tyre, i çmojnë asgjë sundimtarët e sundimin (këtë e dinë të gjithë ata që e kanë provuar sëmundjen), edhe e falënderojnë atë më shumë kur i urdhëron, se të tjerët kur u shërbejnë. A nuk ka, pra, me arsye një ferr? A nuk ka me arsye mijëra ndëshkime? Le të kthjellohemi, pra, le t'i kushtojmë shërbimit të Perëndisë aq, a gjysmën, a qoftë edhe të tretën e asaj që të tjerët i japin së përdalës. Ndoshta rrëqetheni sërish; sepse kështu bëj edhe unë vetë. Po nuk do të doja të rrëqetheshit vetëm nga fjalët, po nga veprat; sepse kështu si është, këtu vërtet zemrat tona rregullohen, po dalim jashtë e i hedhim të gjitha tej. Cili është, pra, fitimi? Sepse atje, në u dashtë të shpenzohen para, askush nuk qahet për varfërinë e vet, po madje edhe merr hua për të dhënë, ndoshta edhe kur e godasin. Po këtu, sapo të përmendim lëmoshën, na nxjerrin si shfajësim fëmijët, gruan, shtëpinë, mbrojtjen e mijëra pretekste. «Po», thotë dikush, «kënaqësia atje është e madhe.» Pikërisht këtë vajtoj e qaj. Po sikur të tregoj se kënaqësia këtu është më e madhe? Sepse atje turpi, fyerja e shpenzimi i heqin jo pak nga kënaqësia, edhe pas tyre grindja e armiqësia; po këtu s'ka asgjë të tillë. Ç'ka, më thuaj, të barabartë me këtë kënaqësi: të rrish tek pret qiellin e mbretërinë atje, edhe lavdinë e shenjtorëve, edhe jetën që s'ka fund? «Po këto gjëra», thotë dikush, «janë në pritje, kurse ato të tjerat në përvojë.» Ç'lloj përvoje? A do që të të tregoj kënaqësitë që janë edhe këtu, me përvojë? Mendo ç'liri gëzon, edhe si nuk i trembesh e nuk i dridhesh askujt kur jeton në shoqëri me virtytin: as armikut, as kurdisësit, as kallëzuesit, as rivalit në nderim a në dashuri, as njeriut ziliqar, as varfërisë, as sëmundjes, as ndonjë gjëje tjetër njerëzore. Po atje, ndonëse mijëra gjëra të vijnë sipas mendjes sate, ndonëse pasuria rrjedh si prej burimi, prapë lufta me rivalët, kurthet e pritat, do ta bëjnë më të mjeruar se çdo jetë tjetër jetën e atij që rrëshqet në baltë me ato gra. Sepse, kur ajo e neveritshme bëhet kryelartë e paturpe, të duhet medoemos të nisësh grindje për t'i bërë lajka. Kjo, pra, është më e rëndë se mijëra vdekje, më e padurueshme se çdo ndëshkim. Po këtu s'ka asgjë të tillë. Sepse «fryti», thotë, «i Frymës është dashuria, gëzimi, paqja.» (Galatasve 5:22.) Këtu s'ka grindje, as shpenzim parash të pavend, as çnderim bashkë me shpenzim; edhe po të japësh qoftë edhe një grosh, a një bukë, a një kupë me ujë të ftohtë, ai do të mbetet fort i detyruar ndaj teje, edhe nuk bën asgjë që të të lëndojë a të të hidhërojë, po gjithçka që të të bëjë të lavdishëm e të të lirojë nga çdo turp. Ç'mbrojtje do të kemi, pra, ç'falje do të fitojmë, në qoftë se, duke i lënë këto gjëra, i dorëzohemi së kundërtës, edhe me dëshirën tonë hidhemi në furrën që digjet me zjarr? Prandaj i nxit ata që vuajnë nga kjo sëmundje të vijnë në vete, të kthehen në shëndet, edhe të mos e lënë veten të bien në dëshpërim. Sepse edhe ai bir ishte në një gjendje shumë më të rëndë se kjo, e megjithatë, kur u kthye në shtëpinë e atit të vet, erdhi përsëri në nderin e tij të mëparshëm, edhe u duk më i lavdishëm se ai që kishte qenë gjithnjë i pëlqyer. Le ta imitojmë edhe ne, edhe, tek kthehemi te Ati ynë, ndonëse me vonesë, le të ikim prej asaj robërie e të kalojmë në liri, që të gëzojmë mbretërinë e qiejve, me anë të hirit dhe të njeridashjes së Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia bashkë me Atin edhe me Frymën e Shenjtë, në jetë të jetëve. Amin.