Joani 19:16-18

«Atëherë, pra, ua dorëzoi që ta kryqëzonin. Edhe morën Jisuin dhe e çuan. Edhe ai, duke mbajtur kryqin e tij, doli në vendin që quhet vendi i kafkës, ku e kryqëzuan.»

[1.] Të mbarat kanë fuqi të tmerrshme t'i rrëzojnë a t'i shmangin ata që nuk rrinë syçelë. Kështu hebrenjtë, që në fillim gëzonin udhëheqjen e Perëndisë, kërkuan prej johebrenjve ligjin e mbretërisë; edhe në shkretëtirë, pas manës, kujtonin qepët. Po ashtu edhe këtu: kur mohuan mbretërinë e Krishtit, thirrën mbi vete atë të Cezarit. Prandaj Perëndia u vuri një mbret, sipas vendimit të tyre. Kur, pra, Pilati i dëgjoi këto, ua dorëzoi që ta kryqëzonin. Krejt pa arsye. Sepse, ndërsa duhej të hetonte a kishte lakmuar Krishti pushtetin mbretëror, ai e dha vendimin vetëm nga frika. E megjithatë, që të mos i ndodhte kjo, Krishti e kishte thënë që më parë: «Mbretëria ime nuk është prej kësaj bote»; po ai, që i ishte dhënë tërësisht gjërave të kësaj jete, nuk tregoi ndonjë urtësi të madhe. Edhe ëndrra e gruas së tij duhej t'i kishte mjaftuar për ta trembur; po asnjë nga këto nuk e bëri më të mirë, as nuk ngriti sytë nga qielli, po e dorëzoi. Edhe tani ia hodhën kryqin mbi supe, si të ishte keqbërës. Sepse edhe vetë drurin e urrenin, edhe s'duronin as ta preknin. Kështu ndodhi edhe në parafigurën: sepse Isaku mbajti drurin. Po atëherë çështja mbeti te vullneti i atit, sepse ishte parafigurë; kurse këtu shkoi deri në vepër, sepse ishte realiteti.

«Edhe erdhi te vendi i kafkës.» Disa thonë se atje vdiq Adami edhe atje prehet; edhe se Jisui, në atë vend ku kishte mbretëruar vdekja, atje e ngriti edhe trofeun. Sepse doli duke mbajtur kryqin porsi trofe mbi tiraninë e vdekjes; edhe siç bëjnë fitimtarët, ashtu e mbajti mbi supe shenjën e fitores. Ç'rëndësi ka që hebrenjtë i bënë këto me qëllim tjetër. E kryqëzuan bashkë me kusarë, duke përmbushur edhe në këtë, pa dashur, profecinë; sepse ajo që bënë për ta fyer, i shërbeu së vërtetës, që të mësosh sa e madhe është fuqia e saj, meqë Profeti e kishte parathënë që motit, se «U numërua ndër keqbërësit» (Isaia 53:12). Djalli, pra, deshi të hidhte një vel mbi atë që u bë, po s'mundi; sepse u kryqëzuan të tre, po vetëm Jisui ishte i lavdishëm, që të mësosh se fuqia e tij i bëri të gjitha. E megjithatë, çudirat ndodhën kur të tre ishin mbërthyer në kryq; po askush nuk ia veshi asgjë asnjërit prej të tjerëve, po vetëm Jisuit; krejtësisht u bë e kotë kurthi i djallit, edhe gjithçka iu kthye mbi kryet e tij. Sepse edhe prej këtyre të dyve, njëri u shpëtua. Prandaj ai nuk ia uli lavdinë kryqit, po i shtoi asaj jo pak. Sepse nuk ishte gjë më e vogël se lëkundja e shkëmbinjve të ndryshoje një kusar mbi kryq edhe ta çoje në parajsë.

Vargu 19. «Edhe Pilati shkroi një mbishkrim.»

Me këtë njëkohësisht ua shpagoi hebrenjve edhe i doli në mbrojtje Krishtit. Sepse ata e kishin dorëzuar si të pavlerë edhe ishin përpjekur ta vërtetonin këtë vendim duke e bërë pjesëtar në ndëshkimin e kusarëve. Prandaj Pilati i vuri ato shkronja porsi mbi një trofe: që në të ardhmen askush të mos kishte fuqi të ngrinte akuza të liga kundër tij, as ta padiste si njeri të pavlerë e të lig; që t'ua mbyllte gojën atyre e të gjithë atyre që do të donin ta padisnin; edhe që të tregonte se ishin ngritur kundër mbretit të tyre. Ato shkronja lëshojnë një zë të qartë, shpallin fitoren e tij, edhe kumtojnë mbretërinë e tij, ndonëse jo në plotësinë e saj. Edhe këtë e bëri të njohur jo në një gjuhë të vetme, po në tri gjuhë; sepse, meqë ishte e mundshme që ndër hebrenjtë të kishte një turmë të përzier për shkak të festës, që askush të mos rrinte në padije për mbrojtjen, ai e shënoi botërisht marrëzinë e hebrenjve, në të gjitha gjuhët. Sepse ata mbanin mëri kundër tij edhe kur ishte i kryqëzuar. «Po me çfarë ju dëmtoi kjo? Me asgjë. Sepse, po të ishte i vdekshëm e i dobët, edhe po të ishte gati të shuhej, përse patët frikë prej shkronjave që pohonin se ai është Mbreti i hebrenjve?» Edhe ç'kërkojnë? «Thuaj se ‹ai tha›. Sepse tani është një pohim edhe një thënie e përgjithshme, por, po t'i shtohet ‹ai tha›, akuza tregohet se lind nga guximi i tij i pamatur edhe nga mendjemadhësia.» Prapëseprapë Pilati nuk u tund, po qëndroi te vendimi i tij i parë. Edhe nuk është gjë e vogël ajo që rregullohet me providencë edhe prej kësaj rrethane, po është e tërë çështja. Sepse, meqë druri i kryqit u varros, ngaqë askush nuk u kujdes ta merrte, duke qenë se frika i shtrëngonte edhe besimtarët nxitonin drejt punëve të tjera të ngutshme; edhe, meqë do të kërkohej në kohët e mëvonshme, edhe ishte e mundshme që të tre kryqet të gjendeshin bashkë, që kryqi i Zotit të mos mbetej i panjohur, ai u bë i njohur për të gjithë, së pari se rrinte në mes, edhe pastaj prej mbishkrimit. Sepse ata të kusarëve nuk kishin mbishkrime.

[2.] Ushtarët i ndanë rrobat, po jo tunikën. Shih si profecitë përmbushen në çdo rast prej ligësive të tyre; sepse edhe kjo qe parathënë që motit; ishin tre të kryqëzuar, po gjërat e profecive u përmbushën tek ai. Sepse përse nuk e bënë këtë me të tjerët, po vetëm me të? Vini re edhe, ju lutem, saktësinë e profecisë. Sepse Profeti nuk thotë vetëm se «ndanë», po edhe se «nuk ndanë». Të tjerat, pra, i ndanë, kurse tunikën nuk e ndanë, po ia lanë vendimit me short. Edhe fjala «E endur që nga maja» (vargu 23) nuk është vënë kot; po disa thonë se me të shpallet një pohim me figurë, se i Kryqëzuari nuk ishte thjesht njeri, po kishte edhe hyjninë prej së larti. Të tjerë thonë se Ungjillori përshkruan vetë trajtën e tunikës. Sepse, meqë në Palestinë bashkojnë dy shirita pëlhure edhe kështu i endin rrobat e tyre, Joani, për të treguar se tunika ishte e këtij lloji, thotë: «E endur që nga maja»; edhe mua më duket se e thotë këtë duke lënë të kuptohet varfëria e rrobave, edhe se, si në gjithçka tjetër, ashtu edhe në veshje, ai ndiqte një mënyrë të thjeshtë.

Vargu 24. «Këto i bënë ushtarët.» Po ai, mbi kryq, ia beson të ëmën nxënësit, duke na mësuar që, gjer në frymën tonë të fundit, të tregojmë çdo kujdes për prindërit tanë. Kur ajo, vërtet, e shqetësoi pa kohë, ai i tha: «Grua, ç'ke me mua?» (kap. 2:4). Edhe: «Kush është nëna ime?» (Mateu 12:48). Po këtu tregon shumë dashuri të butë, edhe ia beson nxënësit që e donte. Prapë Joani e fsheh veten, nga modestia; sepse, po të kishte dashur të mburrej, do të kishte shtuar edhe shkakun për të cilin ishte i dashur, meqë ndoshta ishte ndonjë shkak i madh e i mrekullueshëm. Po përse nuk bisedon për asgjë tjetër me Joanin, as nuk e ngushëllon kur ishte i dëshpëruar? Sepse nuk ishte koha për ngushëllime me fjalë; veç kësaj, s'ishte gjë e vogël për të që të nderohej me një nder të tillë, edhe të merrte shpërblimin e qëndrueshmërisë. Po ti mendo, të lutem, si edhe mbi kryq i bëri të gjitha pa u shqetësuar: foli me nxënësin për të ëmën, përmbushi profecitë, i dha shpresa të mira kusarit. E megjithatë, para se të kryqëzohej, shfaqet i djersitur, në ankth, i frikësuar. Ç'do të thotë, pra, kjo? Asgjë të vështirë, asgjë të dyshimtë. Atje ishte treguar dobësia e natyrës, kurse këtu tregohej tepria e fuqisë. Veç kësaj, me këto dy gjëra ai na mëson që, edhe në u trembshim para gjërave të tmerrshme, të mos zmbrapsemi prej tyre për këtë arsye, po, kur të jemi hedhur në betejë, t'i quajmë të gjitha të mundshme e të lehta. Le të mos dridhemi, pra, para vdekjes. Shpirti ynë e ka nga natyra dashurinë për jetën, po varet nga ne ose t'i lëshojmë lidhjet e natyrës edhe ta dobësojmë këtë dëshirë, ose t'i shtrëngojmë edhe ta bëjmë dëshirën më sunduese. Sepse, ashtu si e kemi dëshirën e bashkimit trupor, po, kur ushtrojmë urtësinë e vërtetë, e dobësojmë dëshirën, kështu ndodh edhe me jetën; edhe, ashtu si Perëndia e lidhi dëshirën trupore me lindjen e fëmijëve, që të ruhet një vazhdimësi ndër ne, pa na ndaluar megjithatë të ecim udhën më të lartë të vetëpërmbajtjes, kështu edhe mbolli tek ne dashurinë për jetën, duke na ndaluar ta shkatërrojmë veten, po pa na penguar ta përçmojmë jetën e tanishme. Edhe na takon, duke e ditur këtë, të ruajmë masën e duhur, edhe as të mos shkojmë kurrë vetë drejt vdekjes, edhe sikur të na pushtojnë dhjetë mijë gjëra të tmerrshme; as, kur të na çojnë me pahir drejt saj për hir të asaj që i pëlqen Perëndisë, të tërhiqemi e ta kemi frikë, po të zhvishemi me guxim për të, duke e parapëlqyer jetën e ardhme para asaj të tanishmes.

Po gratë qëndronin pranë kryqit, edhe gjinia më e dobët u duk atëherë më burrërore (vargu 25); deri atje u shndërruan që atëherë të gjitha gjërat.

[3.] Edhe ai, pasi ia besoi të ëmën Joanit, tha: «Ja biri yt» (vargu 26). O ç'nder! Me ç'nder e nderoi nxënësin! Kur ai vetë tashmë po ikte, ia la nxënësit që të kujdesej për të. Sepse, meqë ishte e mundshme që ajo, si nëna e tij, të pikëllohej edhe të kishte nevojë për mbrojtje, ai me arsye ia besoi të dashurit. Atij i thotë: «Ja nëna jote» (vargu 27). Këtë e tha, duke i lidhur bashkë në dashuri; edhe nxënësi, si e kuptoi, e mori atë në shtëpinë e vet. «Po përse nuk përmendi ndonjë grua tjetër, ndonëse atje qëndronte edhe një tjetër?» Që të na mësojë t'u kushtojmë nënave tona një nderim më të madh se zakonisht. Sepse, ashtu si kur prindërit na kundërshtojnë në punët shpirtërore, s'duhet as t'i njohim për tanët, kështu, kur nuk na pengojnë, duhet t'u tregojmë çdo nderim që u ka hije, edhe t'i vëmë përpara të tjerëve, sepse na lindën, sepse na rritën, sepse duruan për ne dhjetë mijë gjëra të tmerrshme. Edhe me këto fjalë ai ia mbyll gojën paturpësisë së Markionit; sepse, po të mos ishte lindur sipas mishit, as të mos kishte nënë, përse do të tregonte një kujdes të tillë vetëm për të?

Vargu 28. «Pas kësaj, Jisui, duke ditur se tashmë të gjitha ishin kryer.»

Domethënë, «se ikonomisë s'i mungonte asgjë». Sepse ai kudo dëshironte të tregonte se kjo vdekje ishte e një lloji të ri, meqë e tërë gjëja qëndronte në pushtetin e atij që po vdiste, edhe vdekja nuk i erdhi trupit para se ta donte ai; edhe ai e deshi pasi i kishte përmbushur të gjitha. Prandaj edhe tha: «Kam pushtet ta jap jetën time, edhe kam pushtet ta marr përsëri» (kap. 10:18). Duke ditur, pra, se të gjitha ishin përmbushur, thotë:

«Kam etje.»

Këtu përsëri po përmbush një profeci. Po vër re, të lutem, natyrën e mallkuar të atyre që rrinin aty. Edhe sikur të kemi dhjetë mijë armiq, edhe të kemi pësuar prej tyre gjëra të padurueshme, prapë, kur i shohim duke u shuar, na zbutet zemra; po ata as kështu nuk bënë paqe me të, as nuk u zbutën prej asaj që panë, po përkundrazi u bënë më të egër, edhe e shtuan talljen; edhe, si i sollën uthull mbi një sfungjer, ashtu si ua sjellin të dënuarve, ashtu i dhanë të pinte; sepse pikërisht për këtë arsye shtohet hisopi.

Vargu 30. «Si e mori, pra, tha: U krye.»

A e sheh se si i bën të gjitha me qetësi edhe me pushtet? Edhe ajo që vjen më pas e tregon këtë. Sepse, kur ishte kryer gjithçka,

«Uli kryet (kjo nuk ishte mbërthyer me gozhdë), edhe dha frymë.»

Domethënë, «vdiq». E megjithatë, dhënia e frymës nuk vjen pas uljes së kryet; po këtu, përkundrazi, vjen. Sepse ai nuk uli kryet pasi dha frymë, siç ndodh me ne, po, si e uli kryet, atëherë dha frymë. Me të gjitha këto Ungjillori tregoi se ai ishte Zot i të gjithave.

Po hebrenjtë, nga ana tjetër, që gëlltisnin devenë e sitnin mushkonjën, pasi kryen një vepër kaq të tmerrshme, tregohen shumë të përpiktë për ditën.

Vargu 31. «Sepse ishte dita e Përgatitjes, që trupat të mos mbeteshin mbi kryq, iu lutën Pilatit që t'u thyheshin kërcinjtë.»

A e sheh sa e fortë gjë është e vërteta? Nëpërmjet po atyre gjërave për të cilat ata tregojnë zell, përmbushet profecia, sepse me rastin e atyre gjërave, kjo parathënie e qartë, që s'ka lidhje me to, merr përmbushjen e vet. Sepse ushtarët, kur erdhën, u thyen kërcinjtë të tjerëve, po jo ata të Krishtit. E megjithatë, këta, për t'i kënaqur hebrenjtë, i shpuan brinjën me heshtë, edhe tani fyen trupin e vdekur. O qëllim i neveritshëm e i mallkuar! Po ti, i dashur, mos u trondit, mos u dëshpëro; sepse ato që bënë këta njerëz nga një vullnet i lig, luftuan në anën e së vërtetës. Sepse kishte një profeci që thoshte (pikërisht prej kësaj rrethane): «Do të shohin atë që shpuan» (vargu 37; Zaharia 12:10). Edhe jo vetëm kaq, po vepra që u guxua atëherë qe një provë e besimit për ata që nuk do të besonin më vonë, si për Thomanë edhe për ata si ai. Bashkë me këtë u krye edhe një mister i patregueshëm. Sepse «doli ujë e gjak». Jo pa qëllim, as rastësisht, dolën ato burime, po sepse me anë të këtyre të dyjave bashkë përbëhet Kisha. Edhe këtë e dinë ata që janë futur në mistere: ata rilindin me anë të ujit, edhe ushqehen me Gjakun e me Mishin. Prej këtej e marrin fillimin misteret; që, kur t'i afrohesh asaj kupe të tmerrshme, t'i afrohesh sikur pi prej vetë brinjës.

Vargu 35. «Edhe ai që e pa, dëshmoi, edhe dëshmia e tij është e vërtetë.»

Domethënë: «Nuk e dëgjova prej të tjerëve, po vetë isha i pranishëm edhe e pashë, edhe dëshmia është e vërtetë». Siç mund të merret me mend. Sepse ai tregon një fyerje të bërë; nuk tregon ndonjë gjë të madhe e të mrekullueshme, që të dyshoje për rrëfimin e tij; po, meqë ua mbyll gojën heretikëve, shpall me zë të lartë që më parë misteret që do të vinin, edhe sheh thesarin e fshehur në to, tregohet fort i përpiktë për atë që ndodhi. Edhe ajo profeci gjithashtu përmbushet,

Vargu 36. «Asnjë kockë e tij nuk do të thyhet» (Eksodi 12:46; Numrat 9:12).

Sepse, edhe në qoftë se kjo u tha lidhur me qengjin e hebrenjve, prapë, ishte për hir të realitetit që parafigura i priu, edhe tek ai profecia u përmbush më plotësisht. Për këtë arsye Ungjillori solli Profetin. Sepse, po të nxirrte vazhdimisht veten si dëshmitar, do të dukej i pabesueshëm; prandaj sjell Moisiun për ndihmë, edhe thotë se as kjo nuk ndodhi pa qëllim, po qe shkruar që në kohët e lashta. Edhe ky është kuptimi i fjalëve: «Asnjë kockë e tij nuk do të thyhet». Përsëri i vërteton fjalët e Profetit me dëshminë e vet. «Këto gjëra», thotë, «jua thashë, që të mësoni se e madhe është lidhja e parafigurës me realitetin». A e sheh sa mundim bën për ta bërë të besueshme atë që dukej si gjë e turpshme e që sillte turp? Sepse që ushtari të fyente edhe trupin e vdekur, ishte shumë më keq se të kryqëzohej. «Po prapë, edhe këto gjëra», thotë, «i tregova, edhe i tregova me shumë zell, ‹që të besoni› (vargu 35). Le të mos jetë, pra, askush mosbesimtar, as të mos dëmtojë çështjen tonë prej turpit. Sepse ato gjëra që duken më të turpshmet, janë pikërisht dëshmitë e nderuara të të mirave tona.»

Vargu 38. «Pas kësaj erdhi Josifi nga Arimatea, që ishte nxënës.»

Jo një nga të dymbëdhjetët, po ndoshta një nga të shtatëdhjetët. Sepse, tani që mendonin se zemërimi i hebrenjve ishte shuar prej kryqit, iu afruan pa frikë, edhe u morën me varrimin e tij. Josifi, pra, erdhi edhe i kërkoi Pilatit këtë nder, të cilin ai ia dha; përse të mos ia jepte? Edhe Nikodimi e ndihmon, edhe siguron një varrim të shtrenjtë. Sepse ata ende ishin të prirur ta mendonin si njeri të thjeshtë. Edhe sollën ato erëra të mira, natyra e veçantë e të cilave është ta ruajnë trupin për një kohë të gjatë, edhe të mos e lënë të kalbet shpejt, gjë që ishte vepër njerëzish që s'mendonin asgjë të madhe për të; po sido që të jetë, treguan një dashuri fort të madhe. Po si nuk erdhi asnjë nga të dymbëdhjetët, as Joani, as Pjetri, as ndonjë tjetër nga nxënësit më të shquar? As shkrimtari nuk e fsheh këtë pikë. Në thëntë ndokush se ishte prej frikës së hebrenjve, edhe këta njerëz ishin zënë nga e njëjta frikë; sepse edhe Josifi ishte, thotë, «nxënës i fshehtë nga frika e hebrenjve». Edhe askush nuk mund të thotë se Josifi veproi kështu se i përbuzte fort, po, ndonëse vetë i frikësuar, prapë erdhi. Po Joani, që ishte i pranishëm edhe e kishte parë kur dha frymë, nuk bëri asgjë të tillë. Më duket se Josifi ishte njeri me pozitë të lartë (siç duket qartë prej varrimit), edhe i njohur nga Pilati, prandaj edhe e mori nderin; edhe pastaj e varrosi, jo si keqbërës, po madhështisht, sipas zakonit të hebrenjve, si njeri të madh e të admirueshëm.

[4.] Edhe, meqë i shtrëngonte koha (sepse vdekja ndodhi në orën e nëntë, edhe ka gjasa që, sa me të vajturit te Pilati e sa me të zbriturit e trupit, t'u vinte mbrëmja, kur nuk ishte e lejueshme të punohej), e vunë në varrin që ishte afër. Edhe u rregullua me providencë që të vihej në një varr të ri, ku nuk ishte vënë askush më parë, që Ngjallja e tij të mos merrej si ajo e ndonjë tjetri që prehej aty bashkë me të; edhe që nxënësit të mund të vinin lehtë e të shihnin me sytë e tyre atë që ndodhi, sepse vendi ishte afër; edhe që jo vetëm ata të ishin dëshmitarë të varrimit të tij, po edhe armiqtë e tij, sepse vënia e vulave mbi varr edhe rrija e ushtarëve që e ruanin ishin vepra njerëzish që dëshmonin për varrimin. Sepse Krishti e dëshironte fort që kjo të pohohej, jo më pak se Ngjallja. Prandaj edhe nxënësit tregohen fort të kujdesshëm për këtë, për të treguar se ai vdiq. Sepse Ngjalljen do ta vërtetonte tërë koha që vinte, kurse vdekja, po të ishte fshehur pjesërisht atëherë, ose po të mos ishte bërë fort e qartë, kishte gjasa të dëmtonte rrëfimin e Ngjalljes. As qe vetëm për këto arsye që u vu afër, po edhe që tregimi për vjedhjen të dilte i rremë.

«Ditën e parë të javës» (domethënë të dielën) «vjen Maria Magdalena, shumë herët në mëngjes, edhe sheh gurin të hequr prej varrit» (Kap. 20, vargu 1).

Sepse ai u ngjall ndërsa mbi të rrinin ende guri edhe vulat; po, meqë ishte e nevojshme që të tjerët të bindeshin plotësisht, varri u hap pas Ngjalljes, edhe kështu u vërtetua ajo që kishte ndodhur. Kjo, pra, ishte ajo që e nxiti Marinë. Sepse, e mbushur krejt me dashuri për Mësuesin e saj, kur kaloi e shtuna, s'duroi dot të rrinte, po erdhi shumë herët në mëngjes, me dëshirën të gjente ndonjë ngushëllim prej atij vendi. Po, kur pa vendin edhe gurin të hequr, as hyri brenda, as u përkul, po vrapoi te nxënësit, e shtyrë nga malli i saj i madh; sepse këtë dëshironte me zjarr, donte të merrte vesh sa më shpejt se ç'u bë me trupin. Ky ishte kuptimi i vrapimit të saj, edhe fjalët e saj e tregojnë.

Vargu 2. «E kanë marrë», thotë, «Zotin tim, edhe nuk e di ku e kanë vënë.»

A e sheh se ajo ende nuk dinte asgjë të qartë për Ngjalljen, po mendonte se trupi ishte hequr, edhe ua tregon të gjitha thjesht nxënësve? Edhe Ungjillori nuk ia mohoi gruas një lëvdatë të tillë, as e mbajti për turp që ata t'i mësonin këto gjëra së pari prej saj, që e kishte kaluar natën duke ndenjur zgjuar. Kështu, kudo shkëlqen natyra e tij e dashur pas së vërtetës. Kur, pra, ajo erdhi e tha këto, ata, si i dëgjuan, i afrohen me zell të madh varrit, edhe shohin pëlhurat e lirit të vëna aty, gjë që ishte shenjë e Ngjalljes. Sepse, po ta kishte hequr trupin ndokush, nuk do ta kishte zhveshur më parë; as, po ta kishte vjedhur ndokush, nuk do të ishte marrë me punë ta hiqte rizën, ta mbështillte edhe ta vinte veçmas; po si? Do ta kishin marrë trupin ashtu siç ishte. Prandaj Joani na thotë që më parë se u varros me shumë mirrë, e cila e ngjit pëlhurën pas trupit jo më pak fort se plumbi; që, kur të dëgjosh se rizat rrinin veçmas, të mos i durosh ata që thonë se u vodh. Sepse një vjedhës nuk do të ishte aq i marrë sa të harxhonte kaq mundim për një gjë të kotë. Sepse përse t'i zgjidhte rrobat? Edhe si do t'i shpëtonte zbulimit, po ta kishte bërë këtë? Sepse ndoshta do të kishte harxhuar shumë kohë me këtë, edhe do të zbulohej ngaqë vonohej e sorollatej. Po përse rrinë rrobat veçmas, kurse riza ishte mbështjellë veç më vete? Që të mësosh se kjo vënia e njërës këtu e tjetrës atje edhe mbështjellja bashkë nuk ishte vepër njerëzish të hutuar a me nxitim. Prej kësaj ata besuan në Ngjalljen. Prandaj Krishti u shfaq më pas atyre, pasi ishin bindur nga ajo që panë. Vër re edhe këtu përsëri mungesën e mburrjes te Ungjillori, se si dëshmon për përpikërinë e kërkimit të Pjetrit. Sepse ai vetë, ndonëse arriti para Pjetrit edhe pa pëlhurat e lirit, nuk kërkoi më tej, po u tërhoq; kurse ai i zjarrti, si hyri më brenda, i vështroi të gjitha me kujdes, edhe pa diçka më tepër, edhe pastaj u thirr edhe tjetri për ta parë. Sepse ai, si hyri pas Pjetrit, i pa pëlhurat e varrit të vëna aty, edhe veçmas. Tani, të ndaje, edhe të vësh njërën veç e tjetrën veçmas, pasi ta kishe mbështjellë, ishte vepër e dikujt që i bënte gjërat me kujdes, edhe jo si të vinte, si i shqetësuar.

[5.] Po ti, kur të dëgjosh se Zoti yt u ngjall i zhveshur, hiq dorë prej marrëzisë sate për varrimet; sepse ç'kuptim ka ai shpenzim i tepërt e i padobishëm, që u sjell shumë dëm atyre që mbajnë zi, edhe asnjë fitim të vdekurit, ose (po të duhet të themi se sjell ndonjë gjë) më fort dëm? Sepse shtrenjtësia e varrimit shpesh ka shkaktuar hapjen me forcë të varreve, edhe ka bërë që të hidhet jashtë i zhveshur e i pavarrosur ai që ishte varrosur me shumë kujdes. Po mjerë për mendjemadhësinë! Sa e madhe tirania që tregon ajo edhe në pikëllim! Sa e madhe marrëzia! Shumë veta, që të mos ndodhë kjo, i presin copa-copa ato rroba të shtrenjta, edhe i mbushin me shumë erëra, që t'u bëhen dyfish të padobishme atyre që do të fyenin të vdekurin, edhe pastaj i lëshojnë në dhe. A nuk janë këto vepra të marrësh? Të njerëzve që s'janë në vete? Të nxjerrësh në pah ambicien tënde, edhe pastaj ta prishësh? «Po», thotë dikush, «ne i përdorim tërë këto shpikje që ato të prehen të sigurta bashkë me të vdekurin». Mirë, pra, po të mos i marrin vjedhësit, a nuk do t'i hanë tenjat edhe krimbat? Ose, po të mos i hanë tenjat e krimbat, a nuk do t'i shkatërrojnë koha edhe lagështira e kalbjes? Po le të supozojmë se as thyesit e varreve, as tenjat, as krimbat, as koha, as ndonjë gjë tjetër nuk e shkatërron atë që prehet në varr, po vetë trupi mbetet i paprekur gjer në Ngjallje, edhe këto gjëra ruhen të reja, të freskëta e të bukura; ç'dobi ka prej kësaj i vdekuri, kur trupi ngrihet i zhveshur, kurse këto mbeten këtu edhe s'na bëjnë asnjë dobi për ato llogari që duhen dhënë? «Përse, pra», thotë dikush, «u bë kjo në rastin e Krishtit?» Së pari, mos i krahaso këto me punët njerëzore, sepse edhe e përdala derdhi madje vaj erëmirë mbi këmbët e tij të shenjta. Po, në qoftë se duhet të flasim për këto gjëra, themi se u bënë kur ata që i bënin nuk e dinin fjalën e Ngjalljes; prandaj thotë: «Sikundër ishte zakoni i hebrenjve». Sepse ata që e nderuan Krishtin nuk ishin nga të dymbëdhjetët, po ishin nga ata që nuk e nderonin fort. Të dymbëdhjetët nuk e nderuan në këtë mënyrë, po me vdekje, me masakër edhe me rreziqe për hir të tij. Ai nderi tjetër ishte vërtet nder, po shumë më i vogël se ky për të cilin fola. Veç kësaj, siç e nisa duke thënë, ne tani po flasim për njerëzit, kurse atëherë këto gjëra u bënë lidhur me Zotin. Edhe, që të mësosh se Krishti nuk i çmonte fare këto gjëra, ai tha: «Më patë të uritur, edhe më ushqyet; të etur, edhe më dhatë të pi; të zhveshur, edhe më veshët» (Mateu 25:35); po asgjëkund nuk tha: «i vdekur, edhe më varrosët». Edhe këtë nuk e them për të hequr zakonin e varrimit (larg qoftë!), po për t'i prerë tepricën edhe kotësinë e pavend. «Po», thotë dikush, «ndjenja, dhembja edhe dhembshuria për të vdekurin të shtyjnë drejt këtij zakoni». Ky zakon nuk buron nga dhembshuria për të vdekurin, po nga mendjemadhësia. Sepse, po të duash të tregosh dhembshuri për të vdekurin, do të të tregoj një mënyrë tjetër vajtimi, edhe do të të mësoj t'i veshësh rroba që do të ngrihen bashkë me të e do ta bëjnë të lavdishëm. Sepse këto rroba nuk i brejnë krimbat, as nuk i tret koha, as nuk i vjedhin thyesit e varreve. Ç'lloj rrobash janë, pra, këto? Rrobat e lëmoshës; sepse kjo është një rrobë që do të ngrihet bashkë me të, sepse vula e lëmoshës është me të. Me këto rroba shkëlqejnë ata që atëherë do të dëgjojnë: «Kur isha i uritur, më ushqyet». Këto i bëjnë njerëzit të shquar, këto i bëjnë të lavdishëm, këto i vënë në siguri; kurse ato që përdoren tani janë veç diçka për t'u ngrënë prej tenjave, edhe një tryezë për krimbat. Edhe këtë e them, jo për të ndaluar zakonin e varrimit, po duke ju porositur ta bëni me masë, aq sa të mbulohet trupi e të mos lëshohet i zhveshur në dhe. Sepse, në qoftë se, kur jemi gjallë, ai na porosit të mos kemi më shumë se sa të mbulohemi, aq më shumë kur jemi të vdekur; sepse trupi i vdekur nuk ka aq nevojë për rroba sa kur është i gjallë e merr frymë. Sepse, kur jemi gjallë, për shkak të të ftohtit edhe për hir të mirësjelljes, na duhet mbulesa e rrobave, po, kur jemi të vdekur, na duhen pëlhurat e varrit jo për asnjë nga këto arsye, po që trupi të mos rrijë i zhveshur; edhe, më mirë se pëlhurat e varrit, e kemi dheun, mbulesën më të bukur, edhe më të përshtatshme për natyrën e trupave si tanët. Në qoftë se, pra, atje ku ka kaq shumë nevoja nuk duhet të kërkojmë asgjë të tepërt, aq më shumë atje ku s'ka një nevojë të tillë, dukja për sy e botës është e pavend.

[6.] «Po ata që shohin do të qeshin», thotë dikush. Sigurisht, po pati ndonjë të qeshur, s'na duhet të merremi shumë me një njeri kaq tepër të marrë; po tani ka shumë veta që përkundrazi e admirojnë edhe e pranojnë urtësinë tonë të vërtetë. Sepse jo këto gjëra e meritojnë të qeshurën, po ato që bëjmë tani: të qarat, të vajtuarit edhe të varrosurit e vetes bashkë me të vdekurin; këto gjëra e meritojnë talljen edhe ndëshkimin. Po të tregosh urtësi të vërtetë, si në këto gjëra ashtu edhe në thjeshtësinë e veshjes, na përgatit kurora e lëvdata, edhe të gjithë do të na duartrokasin, do të admirojnë fuqinë e Krishtit, edhe do të thonë: «E mahnitshme! Sa e madhe është fuqia e të Kryqëzuarit! I bindi ata që po shuhen e po treten, se vdekja nuk është vdekje; prandaj nuk sillen si njerëz që humbasin, po si njerëz që dërgojnë të vdekurit para vetes drejt një banese të largët e më të mirë. I bindi se ky trup i prishshëm e prej dheu do të veshë një rrobë më të lavdishme se mëndafshi a se stofi i artë, rrobën e pavdekësisë; prandaj nuk shqetësohen fort për varrimin e tyre, po e quajnë një jetë të virtytshme një qefin të admirueshëm». Këto gjëra do t'i thonë, po të na shohin duke treguar urtësi të vërtetë; por, po të na shohin të përkulur nga dhembja, duke u sjellë si gra, duke vënë përqark tufa vajtoresh, do të qeshin, do të përqeshin edhe do të gjejnë të meta në dhjetë mijë mënyra, duke bërë copa-copa shpenzimin tonë të marrë, mundin tonë të kotë. Për këto gjëra dëgjojmë të gjithë që gjejnë të meta; edhe fare me arsye. Sepse ç'shfajësim mund të kemi, kur zbukurojmë një trup që e tret kalbja e krimbat, edhe e lëmë pas dore Krishtin kur ka etje, kur endet i zhveshur e i huaj? Le të heqim dorë, pra, nga ky mundim i kotë. Le t'i bëjmë të vdekurit nderimet e fundit, ashtu si është mirë edhe për ne edhe për ata, për lavdi të Perëndisë: le të japim shumë lëmoshë për hir të tyre, le t'u dërgojmë bashkë me ta ushqimin më të mirë për udhë. Sepse, në qoftë se kujtimi i njerëzve të admirueshëm, ndonëse të vdekur, i ka mbrojtur të gjallët (sepse, «Do ta mbroj», thotë, «këtë qytet për hirin tim edhe për hir të shërbëtorit tim David», 2 i Mbretërve 19:34), aq më shumë do ta arrijë këtë lëmosha; sepse kjo ka ngjallur edhe të vdekur, siç ndodhi kur gratë e veja rrinin përqark e tregonin ç'gjëra kishte bërë Dorka, kur ishte bashkë me to (Veprat 9:39). Prandaj, kur ndokush është gati të vdesë, le t'i përgatitë miku i atij njeriu që po vdes nderimet e fundit, edhe le ta bindë atë që po ikën të lërë diçka për nevojtarët. Me këto rroba le ta përcjellë në varr, duke e lënë Krishtin trashëgimtar të tij. Sepse, në qoftë se ata që i shkruajnë mbretërit ndër trashëgimtarët e tyre, u lënë një pjesë të sigurt të afërmve të tyre, kur dikush e lë Krishtin trashëgimtar bashkë me fëmijët e vet, mendo sa të madhe të mirë do të tërheqë mbi vete e mbi të tijtë. Këto janë varrimet e drejta, këto u bëjnë dobi si atyre që mbeten ashtu edhe atyre që ikin. Po të varrosemi kështu, do të jemi të lavdishëm në kohën e Ngjalljes. Po, në qoftë se, duke u kujdesur për trupin, e lëmë pas dore shpirtin, atëherë do të pësojmë shumë gjëra të tmerrshme edhe do të bëhemi objekt talljeje. Sepse nuk është një shëmti e zakonshme të ikësh pa u veshur me virtyt, as trupi, ndonëse i hedhur jashtë pa varr, nuk turpërohet aq sa një shpirt që del i zhveshur nga virtyti atë ditë. Këtë le të veshim, këtë le të mbështjellim rreth vetes; më mirë është ta bëjmë këtë gjatë gjithë jetës sonë; po, në qoftë se në këtë jetë kemi qenë të shkujdesur, le të jemi të paktën në fund të kujdesshëm, edhe le t'i porositim të afërmit tanë të na ndihmojnë, kur të ikim, me anë të lëmoshës; që, të ndihmuar kështu nga njëri-tjetri, të fitojmë guxim të madh, me anë të hirit edhe të dashurisë njerëzore të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit, bashkë me Atin edhe me Frymën e Shenjtë, i qoftë lavdia, pushteti edhe nderi, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.