Joani 2:23–25; 3:1–5

1. Në kohë të mbarë na ka bërë Zoti që kjo pjesë e Ungjillit të vijë sot me radhë; sepse besoj se e keni vënë re, të dashur, se kemi marrë përsipër ta shqyrtojmë e ta shtjellojmë me radhë Ungjillin sipas Joanit. Në kohë të mbarë, pra, bie që sot ta dëgjoni nga Ungjilli se «po të mos lindë njeriu përsëri nga uji dhe nga Fryma, s'do ta shohë mbretërinë e Perëndisë». Sepse është koha t'ju nxisim ju, që jeni ende katekumenë, që keni besuar në Krishtin në atë mënyrë, sa mbani ende mbi vete mëkatet tuaja. Dhe askush s'do ta shohë mbretërinë e qiejve sa kohë që rëndohet nga mëkatet; sepse askush s'do të mbretërojë bashkë me Krishtin, veç atij që i janë falur mëkatet; por të falura s'mund të jenë, veçse atij që lind përsëri nga uji dhe nga Fryma e Shenjtë. Por le t'i vëmë re gjithë fjalët, se ç'kuptim mbartin, që të gjejnë këtu të plogtit me ç'zell duhet të nxitojnë për ta hedhur tej barrën e tyre. Sepse, po të mbanin ndonjë ngarkesë të rëndë, guri a druri, apo qoftë edhe fitimi; po të mbanin grurë, verë a para, do të vraponin për t'i hedhur ngarkesat e tyre: mbajnë një barrë mëkatesh, e prapëseprapë janë të plogtë për të vrapuar. Duhet të vraponi për ta hedhur këtë barrë; ajo ju rëndon, ajo ju mbyt.

2. Ja, dëgjuat se, kur Zoti ynë Jisu Krisht «ishte në Jerusalem për Pashkë, ditën e së kremtes, shumë veta besuan në emrin e Tij, kur panë shenjat që bënte». «Shumë veta besuan në emrin e Tij»; e ç'vjen më pas? «Por Jisui s'ua besonte veten atyre.» Ç'do të thotë kjo: «Besuan» në emrin e Tij, e megjithatë «Jisui s'ua besonte veten atyre»? A mos ndoshta s'kishin besuar tek Ai, po bënin sikur kishin besuar, e prandaj Jisui s'ua besonte veten? Por Ungjillori s'do të kishte thënë «shumë veta besuan në emrin e Tij», po të mos jepte për ta një dëshmi të vërtetë. Gjë e madhe, pra, është, e gjë e mrekullueshme: njerëzit besojnë në Krishtin, e Krishti s'ua beson veten njerëzve. Dhe kjo është edhe më e mrekullueshme, sepse, duke qenë Biri i Perëndisë, Ai pësoi, kuptohet, me dashje. Po të mos donte, s'do të kishte pësuar kurrë, sepse, po të mos e kishte dashur, s'do të kishte lindur; dhe, po të kishte dashur vetëm kaq, thjesht të lindte e të mos vdiste, do të mund të bënte gjithçka që të donte, sepse është Biri i tërëfuqishëm i Atit të tërëfuqishëm. Le ta vërtetojmë me vepra. Sepse, kur deshën ta kapnin, Ai iku prej tyre. Ungjilli thotë: «Dhe, kur deshën ta hidhnin poshtë nga maja e malit, Ai iku prej tyre pa u lënduar.» Dhe kur erdhën ta zinin, pasi u shit nga Juda tradhtari, që përfytyronte se e kishte në dorë ta dorëzonte Mësuesin dhe Zotin e vet, edhe atje Zoti tregoi se pësoi me vullnetin e Vet, jo nga shtrëngesa. Sepse, kur hebrenjtë deshën ta zinin, u tha atyre: «Kë kërkoni? Edhe ata thanë: Jisuin e Nazaretit. Dhe Ai tha: Unë jam. Sapo e dëgjuan këtë fjalë, u zmbrapsën dhe ranë përtokë.» Me këtë, që duke iu përgjigjur i rrëzoi përtokë, tregoi fuqinë e Vet; kurse duke u lënë të zihej prej tyre, deshi të tregonte vullnetin e Vet. Nga dhembshuria, pra, pësoi. Sepse «u dorëzua për mëkatet tona dhe u ngjall për shfajësimin tonë». Dëgjoni vetë fjalët e Tij: «Kam pushtet ta jap jetën time, edhe kam pushtet ta marr përsëri: askush s'ma merr, po unë e jap vetë, që ta marr përsëri.» Meqë, pra, kishte një pushtet të tillë, meqë e shpalli me fjalë dhe e tregoi me vepra, ç'do të thotë atëherë që Jisui s'ua besonte veten atyre, sikur t'i bënin ndonjë të keqe kundër dëshirës së Tij, apo t'i bënin diçka pa e dashur Ai, aq më tepër kur ata kishin besuar tashmë në emrin e Tij? Për më tepër, për po ata njerëz Ungjillori thotë «besuan në emrin e Tij», për po ata thotë «por Jisui s'ua besonte veten atyre». Përse? «Sepse i njihte të gjithë, dhe s'kishte nevojë që dikush të jepte dëshmi për njeriun, sepse Vetë e dinte se ç'kishte në njeriun.» Zejtari e dinte se ç'kishte në veprën e Vet më mirë se ç'e dinte vepra veten. Krijuesi i njeriut e dinte se ç'kishte në njeriun, gjë që vetë njeriu i krijuar s'e dinte. A nuk e vërtetojmë këtë te Pjetri, se s'e dinte ç'kishte brenda vetes, kur tha: «Me ty, gjer në vdekje»? Dëgjoni se si Zoti e dinte ç'kishte në njeriun: «Ti me mua gjer në vdekje? Me të vërtetë, me të vërtetë po të them: para se të këndojë gjeli, do të më mohosh tri herë.» Njeriu, pra, s'e dinte ç'kishte brenda vetes; kurse Krijuesi i njeriut e dinte ç'kishte në njeriun. Megjithatë, shumë veta besuan në emrin e Tij, e prapë Jisui s'ua besonte veten atyre. Ç'të themi, vëllezër? Ndoshta rrethanat që vijojnë do të na tregojnë se cili është misteri i këtyre fjalëve. Se njerëzit kishin besuar tek Ai, është e qartë, është e vërtetë; askush s'e vë në dyshim, Ungjilli e thotë, Ungjillori që flet të vërtetën e dëshmon. Përsëri, se Jisui s'ua besonte veten atyre, edhe kjo është e qartë, dhe asnjë i krishterë s'e vë në dyshim; sepse edhe këtë e thotë Ungjilli, dhe po ai Ungjillor që flet të vërtetën e dëshmon. Përse, pra, besuan në emrin e Tij, e megjithatë Jisui s'ua besonte veten atyre? Le të shohim se ç'vjen më pas.

3. «Edhe ishte një njeri nga farisenjtë, Nikodim me emër, një prijës i hebrenjve: ky erdhi tek Ai natën dhe i tha: Rabbi (ju e dini tashmë se Mësuesi quhet Rabbi), e dimë se Ti je një mësues i ardhur nga Perëndia; sepse askush s'mund të bëjë këto shenja që bën Ti, po të mos jetë Perëndia me të.» Ky Nikodim, pra, ishte nga ata që kishin besuar në emrin e Tij, kur panë shenjat dhe mrekullitë që bënte. Sepse këtë tha më sipër: «Tani, kur ishte në Jerusalem për Pashkë, ditën e së kremtes, shumë veta besuan në emrin e Tij.» Përse besuan? Vazhdon e thotë: «Kur panë shenjat e Tij që bënte.» E ç'thotë për Nikodimin? «Ishte një prijës i hebrenjve, Nikodim me emër: ky erdhi tek Ai natën dhe i thotë: Rabbi, e dimë se Ti je një mësues i ardhur nga Perëndia.» Prandaj edhe ky njeri kishte besuar në emrin e Tij. E përse kishte besuar? Vazhdon: «Sepse askush s'mund të bëjë këto shenja që bën Ti, po të mos jetë Perëndia me të.» Në qoftë se, pra, Nikodimi ishte nga ata që kishin besuar në emrin e Tij, le ta shqyrtojmë tani, në rastin e këtij Nikodimi, përse Jisui s'ua besonte veten atyre. «Jisui u përgjigj e i tha: Me të vërtetë, me të vërtetë po të them: po të mos lindë njeriu përsëri, s'mund ta shohë mbretërinë e Perëndisë.» Prandaj atyre që kanë lindur përsëri Jisui ua beson veten. Ja, ata njerëz kishin besuar tek Ai, e prapë Jisui s'ua besonte veten atyre. Të tillë janë gjithë katekumenët: tashmë besojnë në emrin e Krishtit, por Jisui s'ua beson veten. Vini re mirë, të dashurit e mi, dhe kuptoni. Po t'i themi një katekumeni: A beson në Krishtin? ai përgjigjet: Besoj, dhe bën shenjën e kryqit; tashmë e mban kryqin e Krishtit mbi ballë, dhe s'ka turp nga kryqi i Zotit të vet. Ja, ka besuar në emrin e Tij. Le ta pyesim: A e ha mishin e Birit të njeriut dhe a e pi gjakun e Birit të njeriut? S'di ç'i themi, sepse Jisui s'ia ka besuar veten.

4. Prandaj, meqë Nikodimi ishte nga ai numër, erdhi te Zoti, po erdhi natën; dhe kjo, ndoshta, ka lidhje me çështjen. Erdhi te Zoti, dhe erdhi natën; erdhi te Drita, dhe erdhi në errësirë. Po ata që lindin përsëri nga uji dhe nga Fryma, ç'dëgjojnë nga apostulli? «Dikur ishit errësirë, po tani jeni dritë në Zotin; ecni si bij të dritës»; dhe përsëri: «Por ne, që jemi të ditës, le të jemi të matur.» Prandaj ata që lindin përsëri ishin të natës, e janë të ditës; ishin errësirë, e janë dritë. Tani Jisui ua beson veten, dhe ata vijnë te Jisui jo natën, si Nikodimi; jo në errësirë e kërkojnë ditën. Sepse të tillët tani edhe rrëfejnë hapur: Jisui u erdhi pranë, bëri në ta shpëtimin; sepse Ai tha: «Po të mos e hajë njeriu mishin tim dhe të mos e pijë gjakun tim, s'do të ketë jetë në vete.» Dhe, meqë katekumenët e kanë shenjën e kryqit mbi ballë, tashmë i përkasin shtëpisë së madhe; por nga shërbëtorë le të bëhen bij. Sepse janë diçka ata që i përkasin tashmë shtëpisë së madhe. Po populli i Izraelit kur e hëngri manën? Pasi kaloi Detin e Kuq. E për atë që shenjon Deti i Kuq, dëgjoni apostullin: «Për më tepër, vëllezër, s'dua të mos e dini se gjithë etërit tanë ishin nën re, dhe të gjithë kaluan nëpër det.» Për ç'qëllim kaluan nëpër det? Sikur t'ia kërkoje këtë, ai vazhdon e thotë: «Dhe të gjithë u pagëzuan nga Moisiu, në re e në det.» Tani, po të kishte kaq fuqi figura e detit, sa e madhe do të jetë fuqia e trajtës së vërtetë të pagëzimit! Në qoftë se ajo që u bë në figurë e solli popullin, pasi kaloi matanë, gjer te mana, ç'do t'i japë Krishti, në të vërtetën e pagëzimit të Tij, popullit të Vet, që e kalon matanë nëpërmjet Vetes? Me pagëzimin e Tij i kalon matanë ata që besojnë; gjithë mëkatet e tyre, armiqtë, si të thuash, që i ndjekin nga pas, vriten, ashtu si gjithë egjiptianët humbën në atë det. Ku i kalon matanë, vëllezërit e mi? Ku i kalon matanë Jisui me pagëzimin, figurën e të cilit e tregoi atëherë Moisiu, kur i kaloi nëpër det? Ku? Te mana. Ç'është mana? «Unë jam», thotë Ai, «buka e gjallë, që zbriti nga qielli.» Besimtarët e marrin manën, pasi janë kaluar tashmë nëpër Detin e Kuq. Përse Deti i Kuq? Përveç «det», përse edhe «i kuq»? Sepse ai «Det i Kuq» shenjonte pagëzimin e Krishtit. E si është i kuq pagëzimi i Krishtit, veçse ngaqë është shenjtëruar me gjakun e Krishtit? Ku i çon, pra, ata që besojnë dhe pagëzohen? Te mana. Ja, «mana», po ju them: ç'morën hebrenjtë, ai popull i Izraelit, dihet mirë, dihet mirë se ç'u kishte lëshuar shi Perëndia nga qielli; e megjithatë katekumenët s'dinë se ç'marrin të krishterët. Le të skuqen, pra, për paditurinë e tyre; le të kalojnë nëpër Detin e Kuq, le ta hanë manën, që, ashtu si besuan në emrin e Jisuit, kështu edhe Jisui t'ua besojë veten atyre.

5. Prandaj vini re, vëllezërit e mi, ç'përgjigje jep ky njeri që erdhi te Jisui natën. Ndonëse erdhi te Jisui, prapë, ngaqë erdhi natën, flet ende nga errësira e mishit të vet. S'e kupton atë që dëgjon nga Zoti, s'e kupton atë që dëgjon nga Drita, «që ndriçon çdo njeri që vjen në këtë botë». Tashmë Zoti i pati thënë: «Po të mos lindë njeriu përsëri, s'do ta shohë mbretërinë e Perëndisë. Nikodimi i thotë: Si mund të lindë njeriu përsëri, kur është plak?» Fryma i flet, e ai mendon për mishin. Mendon për mishin e vet, sepse ende s'mendon për mishin e Krishtit. Sepse, kur Zoti Jisu pat thënë: «Po të mos e hajë njeriu mishin tim dhe të mos e pijë gjakun tim, s'do të ketë jetë në vete», disa nga ata që e ndiqnin u skandalizuan dhe thanë me njëri-tjetrin: «E rëndë është kjo fjalë; kush mund ta dëgjojë?» Sepse përfytyruan se, duke thënë këtë, Jisui donte të thoshte se do të mund ta ziejnë, pasi ta prisnin copa-copa si një qengj, e ta hanin: të tmerruar nga fjalët e Tij, u kthyen prapa dhe s'e ndoqën më. Kështu flet Ungjillori: «Dhe vetë Zoti mbeti me të dymbëdhjetët; edhe ata i thanë: Ja, ata të lanë. Dhe Ai tha: Mos doni edhe ju të ikni?», duke dashur t'u tregonte se Ai u duhej atyre, jo ata i duheshin Krishtit. Askush të mos përfytyrojë se e tremb Krishtin, kur i thotë se është i krishterë; sikur Krishti do të bëhej më i lumtur po të jesh ti i krishterë. Gjë e mirë është për ty të jesh i krishterë; por, po të mos jesh, s'do të jetë keq për Krishtin. Dëgjo zërin e psalmit: «I thashë Zotit: Ti je Perëndia im, sepse s'ke nevojë për të mirat e mia.» Pikërisht për këtë: «Ti je Perëndia im, sepse s'ke nevojë për të mirat e mia.» Po të jesh pa Perëndinë, do të jesh më i vogël; po të jesh me Perëndinë, Perëndia s'do të jetë më i madh. Jo prej teje do të jetë Ai më i madh, po ti pa Të do të jesh më i vogël. Rritu, pra, në Të; mos u tërhiq, sikur, në një farë mënyre, të pakësohej Ai. Do të përtërihesh po të vish tek Ai, do të pësosh humbje po të largohesh prej Tij. Ai mbetet i tërë kur ti vjen tek Ai, mbetet i tërë edhe kur ti bie prej Tij. Kur, pra, u pat thënë nxënësve të Tij: «Mos doni edhe ju të ikni?», Pjetri, ai Shkëmb, u përgjigj me zërin e të gjithëve: «Zot, te kush të shkojmë? Ti ke fjalët e jetës së amshuar.» Këndshëm i shijoi mishi i Zotit në gojë. Zoti, megjithatë, ua shkoqiti dhe tha: «Fryma është ajo që jep jetë.» Pasi tha: «Po të mos e hajë njeriu mishin tim dhe të mos e pijë gjakun tim, s'do të ketë jetë në vete», që të mos e kuptonin sipas mishit, tha: «Fryma është ajo që jep jetë, kurse mishi s'vlen asgjë: fjalët që ju thashë janë frymë dhe jetë.»

6. Ky Nikodim, që kishte ardhur te Jisui natën, s'shijonte nga kjo frymë e nga kjo jetë. I thotë Jisui: «Po të mos lindë njeriu përsëri, s'do ta shohë mbretërinë e Perëndisë.» Dhe ai, duke shijuar nga mishi i vet, ndërsa ende s'shijonte në gojë nga mishi i Krishtit, thotë: «Si mund të lindë njeriu për së dyti, kur është plak? A mund të hyjë për së dyti në barkun e së ëmës e të lindë?» Ky njeri njihte vetëm një lindje, atë prej Adamit dhe Evës; kurse atë që vjen prej Perëndisë e prej Kishës, ende s'e njihte: njihte vetëm ata prindër që lindin për vdekje, e ende s'i njihte prindërit që lindin për jetë; njihte vetëm prindërit që lindin trashëgimtarë, e ende s'i njihte prindërit gjithnjë të gjallë që lindin ata që do të mbeten përjetë.

Ndonëse ka dy lindje, pra, ai kuptoi vetëm njërën. Njëra është e dheut, tjetra e qiellit; njëra e mishit, tjetra e Frymës; njëra e vdekshmërisë, tjetra e përjetësisë; njëra prej mashkullit e femrës, tjetra prej Perëndisë e Kishës. Por secila prej të dyjave është e vetme; s'mund të përsëritet as njëra, as tjetra. Me të drejtë e kuptoi Nikodimi lindjen e mishit; kështu kuptoje ti edhe lindjen e Frymës, ashtu si Nikodimi e kuptoi lindjen e mishit. Ç'kuptoi Nikodimi? «A mund të hyjë njeriu për së dyti në barkun e së ëmës e të lindë?» Kështu, kushdo që të të thotë të lindësh shpirtërisht për së dyti, përgjigju me fjalët e Nikodimit: «A mund të hyjë njeriu për së dyti në barkun e së ëmës e të lindë?» Kam lindur tashmë prej Adamit, Adami s'mund të më lindë për së dyti. Kam lindur tashmë prej Krishtit, Krishti s'mund të më lindë prapë. Ashtu si s'ka përsëritje nga barku, kështu as nga pagëzimi.

7. Ai që lind prej Kishës Katolike, lind, si të thuash, prej Sarës, prej gruas së lirë; ai që lind prej herezisë lind, si të thuash, prej shërbëtores, po prej farës së Abrahamit. Vini re, të dashur, sa i madh është ky mister. Perëndia dëshmon e thotë: «Unë jam Perëndia i Abrahamit, dhe Perëndia i Isakut, dhe Perëndia i Jakovit.» A s'kishte patriarkë të tjerë? Para tyre, a s'ishte Noeu i shenjtë, që i vetmi nga gjithë gjinia njerëzore, bashkë me gjithë shtëpinë e vet, u çmua i denjë të shpëtonte nga përmbytja, ai në të cilin, e në bijtë e tij, u parafigurua Kisha? Të mbartur nga druri, i shpëtuan përmbytjes. Pastaj erdhën burra të mëdhenj që i njohim, që i lëvdon Shkrimi i Shenjtë, Moisiu, besnik në gjithë shtëpinë e vet. E megjithatë përmenden ata të tre, thua se vetëm ata e kishin merituar mirësinë e Tij: «Unë jam Perëndia i Abrahamit, dhe Perëndia i Isakut, dhe Perëndia i Jakovit: ky është emri im përjetë.» Mister i lartë! Është Zoti Ai që mund të hapë edhe gojën tonë, edhe zemrat tuaja, që ne të flasim ashtu si Ai ka denjuar të zbulojë, dhe ju të merrni pikërisht ashtu si ju bën dobi.

8. Patriarkët, pra, janë këta të tre: Abrahami, Isaku dhe Jakovi. E dini se bijtë e Jakovit ishin dymbëdhjetë, e prej andej populli i Izraelit; sepse vetë Jakovi është Izraeli, dhe populli i Izraelit qëndron në dymbëdhjetë fise që u përkasin dymbëdhjetë bijve të Izraelit. Abrahami, Isaku dhe Jakovi janë tre etër, e një popull. Tre etër, si të thuash, në zanafillën e popullit; tre etër te të cilët u parafigurua populli: dhe vetë populli i dikurshëm parafiguron popullin e sotëm. Sepse te populli hebre u parafigurua populli i krishterë. Atje figura, këtu e vërteta; atje hija, këtu trupi: siç thotë apostulli: «Tani, këto gjëra u ndodhën atyre si figurë.» Është zëri i apostullit: «U shkruan», thotë ai, «për ne, mbi të cilët ka arritur fundi i shekujve.» Le të kthehet tani mendja juaj te Abrahami, Isaku dhe Jakovi. Në rastin e këtyre të treve gjejmë se gra të lira lindin fëmijë, dhe se shërbëtore lindin fëmijë: gjejmë atje pjellë grash të lira, gjejmë atje edhe pjellë shërbëtoresh. Shërbëtorja s'shenjon asgjë të mirë: «Përzëre shërbëtoren», thotë ai, «dhe të birin; sepse i biri i shërbëtores s'do të trashëgojë bashkë me të birin e së lirës.» Këtë e rrëfen apostulli; dhe thotë se në ata dy bij të Abrahamit ishte një figurë e dy Dhiatave, e Vjetrës dhe e Resë. Dhiatës së Vjetër i përkasin ata që duan gjërat e kohës, ata që duan botën: Dhiatës së Re i përkasin ata që duan jetën e amshuar. Prandaj ai Jerusalem mbi dhe ishte hija e Jerusalemit qiellor, nëna e ne të gjithëve, që është në qiell; dhe këto janë fjalët e apostullit. E për atë qytet, larg të cilit rrimë në këtë mërgim, dini shumë, keni dëgjuar tashmë shumë. Por gjejmë një gjë të mrekullueshme në këto lindje, në këto fryte të barkut, në këto breza grash të lira e shërbëtoresh: domethënë, katër lloje njerëzish; në të cilët katër lloje plotësohet figura e popullit të ardhshëm të krishterë, kështu që s'është për t'u çuditur ajo që u tha për ata tre patriarkë: «Unë jam Perëndia i Abrahamit, dhe Perëndia i Isakut, dhe Perëndia i Jakovit.» Sepse te gjithë të krishterët, vini re, vëllezër, ose njerëz të mirë lindin prej të këqijve, ose të këqij prej të mirëve; ose të mirë prej të mirëve, ose të këqij prej të këqijve: më shumë se këto katër lloje s'mund të gjeni. Këto do t'i përsëris prapë: Vini re, mbajini, ndizni zemrat tuaja, mos u bëni të plogtë; kapeni, që të mos ju kapin, se si ndër gjithë të krishterët ka katër lloje. Ose prej të mirëve lindin të mirë, ose prej të këqijve lindin të këqij; ose prej të mirëve lindin të këqij, ose prej të këqijve të mirë. Besoj se është e qartë. Prej të mirëve, të mirë: kur ata që pagëzojnë janë të mirë, e po ashtu ata që pagëzohen besojnë drejt, e numërohen drejt ndër gjymtyrët e Krishtit. Prej të këqijve, të këqij: kur ata që pagëzojnë janë të këqij, dhe ata që pagëzohen i afrohen Perëndisë me zemër të dyzuar, dhe s'i zbatojnë zakonet e mira që dëgjojnë të nxiten në Kishë, kështu që të mos jenë byk, po grurë atje. Sa të tillë ka, e dini, të dashur. Prej të këqijve, të mirë: nganjëherë një kurorëshkelës pagëzon, dhe ai që pagëzohet shfajësohet. Prej të mirëve, të këqij: nganjëherë ata që pagëzojnë janë të shenjtë, e ata që pagëzohen s'duan ta mbajnë udhën e Perëndisë.

9. Besoj, vëllezër, se kjo dihet në Kishë, dhe se ajo që themi është e qartë nga shembujt e përditshëm; por le t'i shqyrtojmë këto gjëra në rastin e etërve tanë para nesh, se si edhe ata i patën këto katër lloje. Prej të mirëve, të mirë: Anania pagëzoi Pavlin. Po prej të këqijve, të këqij, si? Apostulli shpall se kishte disa predikues të ungjillit që, thotë ai, s'e predikonin ungjillin me qëllim të pastër, por që megjithatë ai i duron në bashkësinë e krishterë, kur thotë: «Ç'rëndësi ka? Sido që të jetë, qoftë me shkas, qoftë me të vërtetë, Krishti predikohet, dhe për këtë gëzohem.» A ishte, pra, keqdashës, dhe a gëzohej për të keqen e tjetrit? Jo, po gëzohej sepse nëpërmjet njerëzve të këqij predikohej e vërteta, dhe prej gojës së njerëzve të këqij predikohej Krishti. Po të pagëzonin këta ndonjë njeri si vetja, njerëz të këqij pagëzonin të këqij: po të pagëzonin të tillë siç i porosit Zoti, kur thotë: «Gjithçka që ju thonë, bëni; po mos bëni sipas veprave të tyre», atëherë ishin njerëz të këqij që pagëzonin të mirë. Njerëz të mirë pagëzuan të këqij, ashtu si Simon magjistari u pagëzua nga Filipi, një njeri i shenjtë. Prandaj këto katër lloje, vëllezërit e mi, dihen. Ja, i përsëris prapë: mbajini, numërojini, mendoni për to; ruhuni nga e keqja; mbajeni të mirën. Njerëz të mirë lindin prej të mirëve, kur njerëz të shenjtë pagëzohen nga të shenjtë; njerëz të këqij lindin prej të këqijve, kur si ata që pagëzojnë, ashtu edhe ata që pagëzohen, jetojnë në padrejtësi e në pabesi ndaj Perëndisë; njerëz të mirë lindin prej të këqijve, kur janë të këqij ata që pagëzojnë, e të mirë ata që pagëzohen; njerëz të këqij lindin prej të mirëve, kur janë të mirë ata që pagëzojnë, e të këqij ata që pagëzohen.

10. Si e gjejmë këtë në këta tre emra: «Unë jam Perëndia i Abrahamit, dhe Perëndia i Isakut, dhe Perëndia i Jakovit»? Shërbëtoret i mbajmë ndër të këqijtë, e gratë e lira ndër të mirët. Gratë e lira lindin të mirët; Sara lindi Isakun: shërbëtoret lindin të këqijtë; Agari lindi Ismailin. Te Abrahami vetëm i kemi të dyja llojet, si atëherë kur të mirët vijnë prej të mirëve, ashtu edhe kur të këqijtë vijnë prej të këqijve. Po ku e kemi të parafiguruar të keqin prej të mirit? Rebeka, gruaja e Isakut, ishte grua e lirë: lexo, ajo lindi binjakë; njëri ishte i mirë, tjetri i keq. E ke Shkrimin që e shpall hapur me zërin e Perëndisë: «Jakovin e desha, po Esaun e urreva.» Rebeka i lindi ata të dy, Jakovin dhe Esaun: njëri prej tyre zgjidhet, tjetri flaket; njëri i trashëgon të drejtat, tjetri lihet pa trashëgimi. Perëndia s'e bën popullin e Vet prej Esaut, po e bën prej Jakovit. Fara është një, ata që u zunë janë të ndryshëm: barku është një, ata që lindin prej tij janë të llojllojshëm. A s'ishte gruaja e lirë që lindi Jakovin po ajo grua e lirë që lindi Esaun? Ata u përleshën në barkun e së ëmës; dhe, kur u përleshën atje, iu tha Rebekës: «Dy popuj janë në barkun tënd.» Dy njerëz, dy popuj; një popull i mirë, e një popull i keq: e megjithatë përleshen në një bark të vetëm. Sa njerëz të këqij ka në Kishë! Dhe një bark i vetëm i mbart, derisa të ndahen në fund: dhe të mirët thërrasin kundër të këqijve, dhe të këqijtë, nga ana e tyre, thërrasin kundër të mirëve, dhe të dy palët përleshen bashkë në gjirin e një nëne të vetme. A do të jenë përherë bashkë? Ka një dalje në dritë në fund; lindja që këtu parafigurohet në mister shpallet haptas; dhe atëherë do të duket se «Jakovin e desha, po Esaun e urreva».

11. Kështu, pra, tashmë kemi gjetur, vëllezër, prej të mirit të mirin, prej gruas së lirë, Isakun; dhe prej të keqit të keqin, prej shërbëtores, Ismailin; dhe prej të mirit të keqin, prej Rebekës, Esaun: po ku do të gjejmë prej të keqit të mirin? Mbetet Jakovi, që plotësimi i këtyre katër llojeve të kryhet ndër tre patriarkët. Jakovi mori për gra si të lira, ashtu edhe shërbëtore: të lirat lindin fëmijë, ashtu si edhe shërbëtoret, dhe kështu vijnë dymbëdhjetë bijtë e Izraelit. Po t'i numërosh të gjithë, prej kujt lindën, s'ishin të gjithë prej grave të lira, as të gjithë prej shërbëtoreve; e megjithatë ishin të gjithë prej një fare. Ç'të themi, pra, vëllezërit e mi? A nuk e zotëruan tokën e premtimit ata që lindën prej shërbëtoreve, bashkë me vëllezërit e tyre? Aty gjetëm bij të mirë të Jakovit të lindur prej shërbëtoresh, e bij të mirë të Jakovit të lindur prej grash të lira. Lindja e tyre nga barqet e shërbëtoreve s'ishte gjë kundër tyre, sepse e njihnin farën e vet te ati, e prandaj e mbajtën mbretërinë bashkë me vëllezërit. Prandaj, ashtu si në rastin e bijve të Jakovit, që të lindurit prej shërbëtoresh s'i pengoi ta mbanin mbretërinë e ta merrnin tokën e premtimit njësoj me vëllezërit; të lindurit prej shërbëtoresh s'i pengoi, po fara e atit fitoi: kështu, kushdo që pagëzohet nga njerëz të këqij, duket sikur ka lindur prej shërbëtoresh; megjithatë, ngaqë janë prej farës së Fjalës së Perëndisë, që parafigurohet te Jakovi, le të mos ligështohen, do ta zotërojnë trashëgiminë bashkë me vëllezërit. Prandaj, ai që lind prej farës së mirë, le të jetë pa frikë; veç le të mos e imitojë shërbëtoren, po të ketë lindur prej një shërbëtoreje. Mos e imito ti shërbëtoren e keqe, krenare. Sepse si arritën bijtë e Jakovit, që lindën prej shërbëtoresh, ta zotëronin tokën e premtimit bashkë me vëllezërit, kurse Ismaili, i lindur prej një shërbëtoreje, u përzu nga trashëgimia? Si, veçse ngaqë ai ishte krenar, e ata të përulur? Ai krenar ngriti qafën, dhe deshi ta mashtronte të vëllanë, ndërsa luante me të.

12. Atje ka një mister të madh. Luanin bashkë, Ismaili dhe Isaku: Sara i sheh tek luajnë, dhe i thotë Abrahamit: «Përzëre shërbëtoren dhe të birin; sepse i biri i shërbëtores s'do të trashëgojë bashkë me tim bir Isakun.» Dhe, kur Abrahami u trishtua, Zoti ia përforcoi fjalën e së shoqes. Tani, këtu është qartazi një mister, sepse ajo ngjarje ishte disi barrë me diçka të ardhme. I sheh tek luajnë, dhe thotë: «Përzëre shërbëtoren dhe të birin.» Ç'është kjo, vëllezër? Sepse ç'të keqe i kishte bërë Ismaili djaloshit Isak, duke luajtur me të? Ajo lojë ishte një tallje; ajo lojë shenjonte mashtrim. Tani vini re, të dashur, këtë mister të madh. Apostulli e quan përndjekje; atë lojë, atë të luajtur, ai e quan përndjekje: sepse thotë: «Por, ashtu si atëherë ai që lindi sipas mishit e përndiqte atë që lindi sipas Frymës, kështu edhe tani»; domethënë, ata që lindin sipas mishit i përndjekin ata që lindin sipas Frymës. Kush lind sipas mishit? Ata që duan botën, ata që duan këtë jetë. Kush lind sipas Frymës? Ata që duan mbretërinë e qiejve, ata që duan Krishtin, njerëz që digjen për jetën e amshuar, që e adhurojnë Perëndinë lirisht. Ata luajnë, dhe apostulli e quan përndjekje. Sepse, pasi tha këto fjalë, «dhe ashtu si atëherë ai që lindi sipas mishit e përndiqte atë që lindi sipas Frymës, kështu edhe tani», apostulli vazhdoi dhe tregoi për ç'përndjekje po fliste: «Por ç'thotë Shkrimi? Përzëre shërbëtoren dhe të birin: sepse i biri i shërbëtores s'do të trashëgojë bashkë me tim bir Isakun.» Kërkojmë se ku e thotë këtë Shkrimi, që të shohim nëse i parapriu kësaj ndonjë përndjekje nga ana e Ismailit kundër Isakut; dhe gjejmë se këtë e tha Sara kur i pa djemtë tek luanin bashkë. Të luajturit që Shkrimi thotë se e pa Sara, apostulli e quan përndjekje. Prandaj, ata që ju mashtrojnë me lojë, ju përndjekin edhe më. «Eja», thonë, «eja, pagëzohu këtu, këtu është pagëzimi i vërtetë për ty.» Mos luaj, ka një pagëzim të vërtetë; ai tjetri është lojë: do të mashtrohesh, dhe kjo do të jetë një përndjekje e rëndë për ty. Do të ishte më mirë t'ia falësh Ismailit mbretërinë si dhuratë; po Ismaili s'do ta pranojë, sepse ka ndër mend të luajë. Mbaje ti trashëgiminë e atit tënd, dhe dëgjo këtë: «Përzëre shërbëtoren dhe të birin; sepse i biri i shërbëtores s'do të trashëgojë bashkë me tim bir Isakun.»

13. Edhe këta njerëz guxojnë të thonë se u qëllon të pësojnë përndjekje nga mbretër katolikë, apo nga princa katolikë. Ç'përndjekje pësojnë? Mundim trupi: por, po të kenë pësuar ndonjëherë, dhe si kanë pësuar, le ta dinë vetë, e le ta zgjidhin me ndërgjegjen e tyre; prapëseprapë pësuan vetëm mundim trupi: kurse përndjekja që shkaktojnë ata është më e rëndë. Ki kujdes kur Ismaili do të luajë me Isakun, kur të lëpihet, kur të ofron një pagëzim tjetër: përgjigju, Kam tashmë pagëzim. Sepse, po të jetë i vërtetë ky pagëzim, ai që do të të japë një tjetër, do të tallej me ty. Ki kujdes nga përndjekja e shpirtit. Sepse, ndonëse pala e Donatit ka pësuar nganjëherë diçka nga duart e princave katolikë, ishte një vuajtje trupi, jo vuajtja e mashtrimit shpirtëror. Dëgjoni e shihni në vetë ngjarjet e historisë së Dhiatës së Vjetër gjithë shenjat dhe paralajmërimet e gjërave që do të vinin. Sara del se e mundoi shërbëtoren e vet, Agarën: Sara është e lirë. Pasi shërbëtorja nisi të bëhej krenare, Sara u ankua te Abrahami dhe tha: «Përzëre shërbëtoren»; ajo ka ngritur qafën kundër meje. E shoqja ankohet te Abrahami, thua se ishte faji i tij. Por Abrahami, që s'ishte lidhur me shërbëtoren nga epshi, po nga detyra për të lindur fëmijë, meqë Sara ia kishte dhënë atë që të kishte pjellë prej saj, i thotë: «Ja, ajo është shërbëtorja jote; bëj me të si të duash.» Dhe Sara e mundoi rëndë, dhe ajo iku prej fytyrës së saj. Ja, gruaja e lirë e mundoi shërbëtoren, dhe apostulli s'e quan atë përndjekje; shërbëtori luan me të zotin, dhe ai e quan përndjekje: ky mundim s'quhet përndjekje; ajo lojë quhet. Si ju duket, vëllezër? A nuk e kuptoni se ç'shenjohet? Kështu, pra, kur Perëndia do të ngrejë pushtete kundër heretikëve, kundër skizmatikëve, kundër atyre që shpërndajnë Kishën, që i fryjnë Krishtit thua se e neveritin, që blasfemojnë kundër pagëzimit, le të mos çuditen; sepse Perëndia i ngre ata, që Agari të rrihet nga Sara. Le ta njohë Agari veten, dhe le ta ulë qafën: sepse, kur, pasi u përul, iku prej së zonjës, një engjëll e takoi dhe i tha: «Ç'ke ti, Agar, shërbëtore e Sarës?» Kur u ankua për të zonjën, ç'dëgjoi nga engjëlli? «Kthehu te zonja jote.» Pikërisht për këtë mundohet ajo, që të kthehet; dhe u ktheftë, sepse pjella e saj, ashtu si bijtë e Jakovit, do ta marrë trashëgiminë bashkë me vëllezërit.

14. Por ata çuditen që pushtetet e krishtera ngrihen kundër shpërndarësve të urryer të Kishës. A nuk duhet, atëherë, të tronditen? Si përndryshe do t'i japin Perëndisë llogari për sundimin e tyre? Vini re, të dashur, atë që them: se u takon mbretërve të krishterë të kësaj bote të dëshirojnë që nëna e tyre, Kisha, prej së cilës kanë lindur shpirtërisht, të ketë paqe në kohën e tyre. Lexojmë vegimet e Danielit dhe rrëfimet profetike. Tre djelmoshat e lëvduan Zotin në zjarr: mbreti Navukodonosor u çudit që djelmoshat lëvdonin Perëndinë, dhe që zjarri përreth s'u bënte gjë: dhe, ndërsa çuditej, ç'tha mbreti Navukodonosor, ai që s'ishte as hebre, as i rrethprerë, që kishte ngritur shëmbëlltyrën e vet dhe i kishte shtrënguar gjithë njerëzit ta adhuronin; por, i mahnitur nga lëvdatat e tre djelmoshave kur pa madhështinë e Perëndisë të pranishme në zjarr, ç'tha? «Edhe do të shpall një dekret për gjithë fiset e gjuhët në gjithë dheun.» Ç'lloj dekreti? «Kushdo që të flasë blasfemi kundër Perëndisë së Shadrakut, të Mishakut dhe të Abednegos, do të pritet, dhe shtëpitë e tyre do të bëhen gërmadhë.» Shihni si vepron një mbret i huaj me indinjatë të zjarrtë, që Perëndia i Izraelit të mos blasfemohej, sepse Ai qe i zoti të çlironte tre djelmoshat nga zjarri: e megjithatë s'do të donin që mbretërit e krishterë të vepronin me ashpërsi kur Krishti hidhet poshtë me përbuzje, Ai prej të cilit jo tre djelmosha, po gjithë bota, bashkë me vetë këta mbretër, çlirohet nga zjarri i ferrit! Sepse ata tre djelmosha, vëllezërit e mi, u çliruan nga një zjarr i kësaj kohe. A s'është po ai Perëndi që qe Perëndia i Makabenjve dhe Perëndia i tre djelmoshave? Këta të fundit i çliroi nga zjarri; të parët vërtet u shuan me trup në mundimet e zjarrit, po me mendje mbetën të patundur në urdhërimet e ligjit. Këta të fundit u çliruan haptas, të parët u kurorëzuan në fshehtësi. Gjë më e madhe është të çlirohesh nga flaka e ferrit, sesa nga furra e një pushteti njerëzor. Në qoftë se, pra, Navukodonosori e lëvdoi, e madhëroi dhe i dha lavdi Perëndisë sepse çliroi tre djelmosha nga zjarri, dhe i dha aq lavdi sa nxori një dekret nëpër gjithë mbretërinë e vet, «Kushdo që të flasë blasfemi kundër Perëndisë së Shadrakut, të Mishakut dhe të Abednegos, do të pritet, dhe shtëpitë e tyre do të bëhen gërmadhë», si të mos tronditen këta mbretër, që shohin jo tre djelmosha të çliruar nga flaka, po vetveten të çliruar nga ferri, kur shohin Krishtin, prej të cilit janë çliruar, të përbuzur me përçmim te të krishterët, kur dëgjojnë t'i thuhet një të krishteri: «Thuaj se s'je i krishterë»? Njerëzit janë të gatshëm të bëjnë vepra të tilla, po s'duan të pësojnë, sido që të jetë, ndëshkime të tilla.

15. Sepse shihni ç'bëjnë dhe ç'pësojnë. Vrasin shpirtra, vuajnë me trup: shkaktojnë vdekje të përjetshme, e megjithatë ankohen se vetë pësojnë vdekje të përkohshme. E prapë, ç'vdekje pësojnë? Na sjellin si dëshmorë disa të tyret në përndjekje. Ja, Markuli u hodh me kokë poshtë nga një shkëmb; ja, Donati i Bagaisë u hodh në një pus. Kur i kanë dënuar autoritetet romake me ndëshkime të tilla, si t'i hedhësh njerëzit poshtë nga shkëmbinjtë? Po ç'përgjigjen ata të palës sonë? Ç'u bë, s'e di; po ç'thonë tanët? Se u hodhën vetë me kokë poshtë dhe ia hodhën turpin autoriteteve. Le të kujtojmë zakonin e autoriteteve romake, dhe të shohim kujt duhet t'i zëmë besë. Njerëzit tanë pohojnë se ata u hodhën vetë me kokë poshtë. Po të mos jenë vetë nxënësit e atyre njerëzve, ata që tani hidhen vetë nga greminat, ndërsa askush s'i përndjek, atëherë le të mos i zëmë besë asaj që pohojnë tanët: ç'çudi po të kenë bërë ata njerëz atë që këta e kanë zakon të bëjnë? Autoritetet romake kurrë s'kanë përdorur ndëshkime të tilla: sepse a s'e kishin pushtetin t'i vrisnin haptas? Por ata njerëz, ndonëse deshën të nderoheshin kur të vdisnin, s'gjetën një vdekje që t'i bënte më të famshëm. Me pak fjalë, sido që të ketë qenë e vërteta, unë s'e di. Dhe, edhe po të kesh pësuar mundim trupi, o palë e Donatit, nga dora e Kishës Katolike, si një Agar e ke pësuar nga dora e Sarës; «kthehu te zonja jote». Një çështje që vërtet ishte e nevojshme të shqyrtohej na ka ndaluar disi më gjatë, sa s'jemi në gjendje fare të shtjellojmë gjithë tekstin e leximit ungjillor. Le t'ju mjaftojë kjo tani për tani, vëllezër të dashur, që, duke folur për gjëra të tjera, ajo që u tha të mos mbyllet jashtë zemrave tuaja. Mbajini fort këto gjëra, shpallni gjëra të tilla; dhe, ndërsa vetë jeni të ndezur, shkoni atje dhe ndizni ata që janë të ftohtë.