Joani 3:22–29

1. Radha e leximit nga Ungjilli sipas Joanit, siç do ta mbani mend ata prej jush që kujdesen për përparimin e vet, ecën me një varg kaq të rregullt, saqë pjesa që sapo u lexua na del përpara sot për ta shkoqitur. E mbani mend se e kemi shkoqitur, në traktatet e mëparshme, që nga fillimi i Ungjillit e deri te leximi i sotëm. Edhe pse ndoshta keni harruar shumë prej tij, të paktën ju ka mbetur në kujtesë se kemi bërë pjesën tonë. Ato që dëgjuat prej tij për pagëzimin e Joanit, edhe pse s'i mbani të gjitha, prapëseprapë besoj se keni dëgjuar atë që mund ta ruani. Po ashtu, atë që u tha përse Fryma e Shenjtë u shfaq në trajtën e një pëllumbi; edhe si u zgjidh ajo pyetje fort e ngatërruar, domethënë: cila ishte ajo diçka te Zoti që Joani nuk e dinte dhe që e mësoi me anë të pëllumbit, ndonëse Joani tashmë e njihte, sepse, kur Jisui erdhi për t'u pagëzuar, i tha: «Unë duhet të pagëzohem prej teje, e ti vjen tek unë?», ndërsa Zoti iu përgjigj: «Lëre tani, që të përmbushet çdo drejtësi.»

2. Tani, pra, radha e leximit tonë na detyron të kthehemi te po ai Joan. Është po ai për të cilin profetizoi Isaia: «Zëri i atij që thërret në shkretëtirë: Përgatitni udhën e Zotit, drejtoni shtigjet e tij.» Kësi dëshmie i dha Zotit të vet dhe (sepse Zoti e çmoi të denjë) mikut të vet. Edhe Zoti, madje miku i tij, dëshmoi ai vetë për Joanin. Sepse për Joanin tha: «Ndër ata që kanë lindur nga gratë, s'është ngritur ndonjë më i madh se Joan Pagëzori.» Por, meqë e vuri veten përpara Joanit në atë ku ishte më i madh, ai ishte Perëndi. «Kurse ai që është më i vogël», thotë, «në mbretërinë e qiejve është më i madh se ai.» Më i vogël në moshë; më i madh në fuqi, në hyjni, në madhështi, në shkëlqim: ashtu si «në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi.» Në pjesët e mëparshme, megjithatë, Joani i kishte dhënë dëshmi Zotit në atë mënyrë që vërtet e quajti Bir të Perëndisë, por nuk tha se ishte Perëndi, as e mohoi: heshti për hyjninë e tij, s'e mohoi se ishte Perëndi; por prapë nuk heshti fare për të, sepse ndoshta këtë e gjejmë në leximin e sotëm. E kishte quajtur Bir të Perëndisë; por edhe njerëzit janë quajtur bij të Perëndisë. E kishte shpallur se ishte i një shkëlqimi të tillë, sa ai vetë nuk ishte i denjë t'i zgjidhte lidhësen e këpucës. Kjo madhështi na jep shumë për të kuptuar: ai, lidhësen e këpucës së të cilit nuk ishte i denjë ta zgjidhte, ai që s'ishte ngritur askush më i madh se ai ndër ata që kanë lindur nga gratë. Ishte më shumë, vërtet, se gjithë njerëzit e engjëjt. Sepse gjejmë një engjëll që i ndalon një njeriu të bjerë përmbys te këmbët e tij. Për shembull, kur në Zbulesë një engjëll po i tregonte disa gjëra Joanit, shkruesit të këtij Ungjilli, Joani, i tmerruar nga madhështia e vegimit, ra përmbys te këmbët e engjëllit. Por engjëlli i tha: «Çohu; shiko të mos e bësh: adhuro Perëndinë, sepse unë jam bashkëshërbëtori yt dhe i vëllezërve.» Një engjëll, pra, i ndaloi një njeriu të binte përmbys te këmbët e tij. A nuk është e qartë se ai duhet të jetë përmbi gjithë engjëjt, ai për të cilin një njeri, i tillë që s'është ngritur askush më i madh se ai ndër ata që kanë lindur nga gratë, shpall se s'është i denjë t'i zgjidhë lidhësen e këpucës?

3. Joani, megjithatë, mund të thotë diçka edhe më haptas: se Zoti ynë Jisu Krisht është Perëndi. Këtë mund ta gjejmë në pjesën e tanishme, se ndoshta për të kemi kënduar: «Zoti mbretëroi mbi gjithë dheun»; ndaj kësaj janë të shurdhër ata që përfytyrojnë se ai mbretëron vetëm në Afrikë. Por le të mos pandehin se s'flitet për Krishtin kur thuhet: «Perëndia mbretëroi mbi gjithë dheun.» Sepse kush tjetër është Mbreti ynë, veç Zotit tonë Jisu Krisht? Ai është Mbreti ynë. Edhe ç'dëgjuat në po atë psalm, në vargun që sapo u këndua? «Psalni Perëndisë tonë, psalni; psalni Mbretit tonë, psalni.» Atë që e quajti Perëndi, po atë e quajti Mbretin tonë: «Psalni Perëndisë tonë, psalni; psalni Mbretit tonë, psalni me mendje.» Edhe që të mos e kuptosh se ai, të cilit i psal, mbretëron vetëm në një anë, thotë: «Sepse Perëndia është Mbret i gjithë dheut.» Po si është Mbret i gjithë dheut ai që u shfaq në një anë të dheut, në Jerusalem, në Jude, duke ecur ndër njerëz, i lindur, duke pirë gji, duke u rritur, duke ngrënë, duke pirë, duke ndenjur zgjuar, duke fjetur, i ulur pranë një pusi, i lodhur; i kapur, i fshikulluar, i pështyrë, i kurorëzuar me gjemba, i varur në dru, i plagosur me heshtë, i vdekur, i varrosur? Si atëherë Mbret i gjithë dheut? Ajo që u pa në atë vend ishte mish, për sytë e mishit dukej vetëm mishi; madhështia e pavdekshme ishte fshehur në mishin e vdekshëm. E me ç'sy do të mund ta sodisim madhështinë e pavdekshme, pasi të depërtojmë përtej ndërtimit të mishit? Ka një sy tjetër, ka një sy të brendshëm. Tobia, për shembull, s'ishte pa sy, kur, i verbër në sytë e trupit, i jepte të birit porositë e jetës. I biri e mbante të atin për dore, që i ati të ecte me këmbët e veta, ndërsa i ati i jepte të birit këshillën të ecte në udhën e drejtësisë. Këtu shoh sy, e atje kuptoj sy. Edhe më të mirë janë sytë e atij që jep këshillën e jetës, se sytë e atij që mban dorën. Sy të tillë kërkoi edhe Jisui kur i tha Filipit: «Kaq kohë jam me ju, e nuk më keni njohur?» Sy të tillë kërkoi kur tha: «Filip, ai që më sheh mua, sheh Atin.» Këta janë sytë e mendjes, këta janë sytë e kuptimit. Prandaj psalmi, pasi tha «Sepse Perëndia është Mbret i gjithë dheut», shtoi menjëherë: «Psalni me mendje.» Sepse me atë që them «Psalni Perëndisë tonë», them se Perëndia është Mbreti ynë. Por prapë Mbretin tonë e patë ndër njerëz, si njeri; e patë duke vuajtur, të kryqëzuar, të vdekur: në atë mish, të cilin do të mund ta shihnit me sytë e mishit, ishte diçka e fshehur. Ç'ishte fshehur atje? «Psalni me mendje.» Mos kërko të shohësh me sy atë që soditet me mendje. «Psalni» me gjuhë, sepse ai është ndër ju si mish; por, ngaqë «Fjala u bë mish, edhe banoi ndër ne», jepi mishit tingullin, jepi Perëndisë vështrimin e mendjes. «Psalni me mendje», edhe do të shohësh se «Fjala u bë mish, edhe banoi ndër ne.»

4. Tani le të shpallë edhe Joani dëshminë e vet: «Pas këtyre erdhi Jisui bashkë me dishepujt e tij në dheun e Judesë; edhe atje ndenji me ta dhe pagëzonte.» I pagëzuar, ai pagëzoi. Jo me atë pagëzim me të cilin u pagëzua, pagëzoi ai. Zoti, i pagëzuar nga një shërbëtor, jep pagëzim: tregon udhën e përuljes dhe prin drejt pagëzimit të Zotit, domethënë pagëzimit të tij. Kështu jep një shembull përuljeje, ngaqë ai vetë s'e kundërshtoi pagëzimin prej një shërbëtori. Edhe në pagëzimin prej një shërbëtori, u përgatit një udhë për Zotin; edhe Zoti, duke u pagëzuar, e bëri veten udhë për ata që vijnë tek ai. Le ta dëgjojmë atë vetë: «Unë jam udha, e vërteta dhe jeta.» Nëse kërkon të vërtetën, mbaje udhën, sepse udha dhe e vërteta janë e njëjta gjë. Udha nëpër të cilën po ecën është po ajo ku po arrin: nuk po shkon nëpër një udhë si një gjë, drejt një caku si një gjë tjetër; nuk vjen te Krishti nëpërmjet ndonjë gjëje tjetër si udhë, por vjen te Krishti nëpërmjet Krishtit. Si nëpërmjet Krishtit te Krishti? Nëpërmjet Krishtit njeri, te Krishti Perëndi; nëpërmjet Fjalës së bërë mish, te Fjala që në fillim ishte Perëndi pranë Perëndisë; nga ajo që hëngri njeriu, tek ajo që hanë përditë engjëjt. Sepse kështu është shkruar: «U dha atyre bukë nga qielli: njeriu hëngri bukën e engjëjve.» Ç'është buka e engjëjve? «Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi.» Si e hëngri njeriu bukën e engjëjve? «Edhe Fjala u bë mish, edhe banoi ndër ne.»

5. Por, ndonëse thamë se engjëjt hanë, mos pandehni, vëllezër, se kjo bëhet me dhëmbë. Sepse, po ta mendoni kështu, Perëndinë, prej të cilit hanë engjëjt, sikur e bëni copë-copë. Kush e bën copë-copë drejtësinë? Po prapë dikush më pyet: E kush është ai që mund të hajë drejtësinë? Epo, si thuhet: «Lum ata që kanë uri e etje për drejtësinë, sepse do të ngopen»? Ushqimi trupor që ti e ha humbet, që të të freskojë; harxhohet për të mbushur atë që ke tretur; ha drejtësinë, edhe, ndërsa freskohesh, ajo mbetet e tërë. Ashtu si, duke parë këtë dritë trupore, këta sytë tanë freskohen, e prapë është një gjë trupore ajo që shihet nga sytë truporë. Kanë qenë shumë veta që, kur kanë ndenjur tepër gjatë në errësirë, shikimi u është dobësuar, sikur nga agjërimi prej dritës. Sytë, të privuar nga ushqimi i tyre (sepse ushqehen me dritë), lodhen nga agjërimi dhe dobësohen, aq sa nuk durojnë dot të shohin dritën prej së cilës freskohen; edhe, në qoftë se drita mungon tepër gjatë, ata shuhen, edhe vetë shqisa e të parit sikur vdes në ta. E atëherë? A pakësohet drita, ngaqë kaq shumë sy ushqehen përditë prej saj? Sytë e tu freskohen, edhe drita mbetet e tërë. Meqë Perëndia qe në gjendje ta tregonte këtë te drita trupore për sytë truporë, a nuk e tregon atë dritën tjetër te zemrat e pastra si e palodhur, e mbetur e tërë e që s'mungon në asnjë pikë? Cila dritë? «Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë.» Le të shohim nëse kjo është dritë. «Sepse pranë teje është burimi i dritës, edhe në dritën tënde do të shohim dritë.» Në tokë, tjetër është burimi e tjetër drita. Kur ke etje, kërkon një burim, edhe që të arrish te burimi, kërkon dritë; edhe, po të mos jetë ditë, ndez një kandil që të arrish te burimi. Ai burim është vetë drita: për të eturin burim, për të verbrin dritë. Le t'i hapen sytë për të parë dritën, le t'i hapen buzët e zemrës për të pirë nga burimi; atë që pi, e sheh, e dëgjon. Perëndia bëhet gjithçka për ty; sepse ai është për ty e tërë ajo që do. Po të vësh re gjërat e dukshme, as bukë s'është Perëndia, as ujë s'është Perëndia, as kjo dritë, as rrobë, as shtëpi. Sepse të gjitha këto janë gjëra të dukshme, gjëra të veçanta një nga një. Ç'është buka, s'është uji; e ç'është rroba, s'është shtëpia; e ç'janë këto gjëra, s'është Perëndia, sepse janë gjëra të dukshme. Perëndia është gjithë kjo për ty: nëse ke uri, është bukë për ty; nëse ke etje, është ujë për ty; nëse je në errësirë, është dritë për ty: sepse mbetet i paprishshëm. Nëse je i zhveshur, është për ty rrobë pavdekësie, kur kjo e prishshme të veshë paprishshmërinë, edhe kjo e vdekshme të veshë pavdekësinë. Për Perëndinë mund të thuhet gjithçka, e asgjë s'thuhet denjësisht për Perëndinë. Asgjë s'është më e gjerë se kjo varfëri e të shprehurit. Kërkon një emër që t'i shkojë, s'e gjen dot; kërkon të flasësh për të sido që të jetë, e gjen se ai është gjithçka. Ç'ngjashmëri kanë qengji dhe luani? Për Krishtin thuhen të dyja. «Ja Qengji i Perëndisë!» Si luan? «Fitoi Luani i fisit të Judës.»

6. Le ta dëgjojmë Joanin: «Jisui pagëzonte.» Thamë se Jisui pagëzonte. Si Jisui? Si Zoti? Si Biri i Perëndisë? Si Fjala? Epo, po Fjala u bë mish. «Edhe Joani pagëzonte në Enon, pranë Salimit.» Një farë liqeni, «Enoni». Nga e dimë se ishte liqen? «Sepse atje kishte shumë ujë, edhe njerëzit vinin e pagëzoheshin. Sepse Joani ende s'ishte hedhur në burg.» Nëse ju kujtohet (ja, po e them prapë), ju thashë përse pagëzonte Joani: sepse Zoti duhej patjetër të pagëzohej. E përse duhej të pagëzohej Zoti? Sepse do të kishte shumë veta që do ta përçmonin pagëzimin, që të dukeshin sikur ishin pajisur me më shumë hir sesa i shihnin besimtarët e tjerë të pajisur. Për shembull, një katekumen, që tani rron me vetëpërmbajtje, mund të përçmonte një njeri të martuar dhe të thoshte për veten se ishte më i mirë se besimtari tjetër. Ai katekumen mund të thoshte ndoshta në zemrën e vet: «Ç'nevojë kam unë të marr pagëzimin, që të kem veç atë që ka ai njeri tjetër, prej të cilit unë jam tashmë më i mirë?» Prandaj, që ajo qafë e krenarisë të mos i hidhte në shkatërrim disa njerëz shumë të fryrë nga meritat e drejtësisë së vet, Zoti pranoi të pagëzohej nga një shërbëtor, sikur t'u drejtohej bijve të vet të parë: «Përse e lartësoni veten? Përse ngriheni lart, ngaqë keni, njëri urtësi, tjetri dituri, tjetri dëlirësi, tjetri guximin e durimit? A mund të keni vallë aq sa kam unë, që jua dhashë këto? E prapë unë u pagëzova nga një shërbëtor, kurse ju s'e denjoni të pagëzoheni nga Zoti.» Ky është kuptimi i «të përmbushet çdo drejtësi».

7. Por dikush do të thotë: «Mjaftonte, pra, që Joani të pagëzonte vetëm Zotin; ç'nevojë kishte që të tjerët të pagëzoheshin nga Joani?» Edhe këtë e kemi thënë: se, po ta kishte pagëzuar Joani vetëm Zotin, njerëzit s'do të ishin pa këtë mendim, se Joani kishte një pagëzim më të mirë se ai i Zotit. Do të thoshin, në të vërtetë: «Aq i madh ishte pagëzimi i Joanit, sa vetëm Krishti qe i denjë të pagëzohej me të.» Prandaj, që të tregohej se pagëzimi që do të jepte Zoti ishte më i mirë se ai i Joanit (që i pari të kuptohej si pagëzimi i një shërbëtori, tjetri si ai i Zotit), Zoti u pagëzua për të dhënë një shembull përuljeje; por nuk qe i vetmi që u pagëzua nga Joani, që pagëzimi i Joanit të mos dukej më i mirë se pagëzimi i Zotit. Për këtë qëllim, megjithatë, Zoti ynë Jisu Krisht e tregoi udhën, siç dëgjuat, vëllezër, që askush, duke i veshur vetes se ka bollëk të një farë hiri të veçantë, të mos e denjonte të pagëzohej me pagëzimin e Zotit. Sepse, sado i përparuar të jetë katekumeni, ai prapë e mban barrën e paudhësisë së vet: nuk i falet derisa të vijë te pagëzimi. Ashtu si populli i Izraelit nuk shpëtoi nga egjiptianët derisa erdhi te Deti i Kuq, kështu asnjë njeri s'shpëton nga trysnia e mëkateve derisa të vijë te pagëzimorja.

8. «Atëherë u ngrit një pyetje nga ana e dishepujve të Joanit me hebrenjtë, për pastrimin.» Joani pagëzonte, Krishti pagëzonte. Dishepujt e Joanit u shqetësuan; njerëzit vërshonin pas Krishtit, njerëzit vinin te Joani. Ata që vinin te Joani, ai i dërgonte te Jisui për t'u pagëzuar; kurse ata që pagëzoheshin nga Krishti, nuk dërgoheshin te Joani. Dishepujt e Joanit u trembën dhe zunë të haheshin me hebrenjtë, siç ndodh zakonisht. Kupto se hebrenjtë kishin shpallur se Krishti ishte më i madh, dhe se njerëzit duhej t'i drejtoheshin pagëzimit të tij. Dishepujt e Joanit, që ende s'e kuptonin këtë, mbronin pagëzimin e Joanit. Erdhën te vetë Joani, që ai ta zgjidhte pyetjen. Kuptoni, të dashur. Edhe këtu na jepet të shohim se ç'vlen përulja, edhe, kur njerëzit gabonin në çështjen e mosmarrëveshjes, na tregohet nëse Joani dëshironte të mburrej për vete. Ndoshta tani do të thoshte: «Ju e thoni të vërtetën, ju grindeni me të drejtë; imi është pagëzimi më i mirë, unë pagëzova vetë Krishtin.» Këtë mund ta thoshte Joani pasi Krishti u pagëzua. Po të kishte dashur ta lartësonte veten, ç'rast kishte për ta bërë! Por ai e dinte më mirë përpara kujt të përulej: atij që e dinte se kishte ardhur pas tij në lindje, i dha me dëshirë përparësinë duke e rrëfyer. E kuptoi se shpëtimi i vet ishte te Krishti. E kishte thënë tashmë më lart: «Ne të gjithë morëm nga plotësia e tij»; edhe kjo do të thotë ta rrëfesh se është Perëndi. Sepse si mund të marrin të gjithë njerëzit nga plotësia e tij, po të mos ishte Perëndi? Sepse, po të jetë njeri në atë mënyrë që s'është Perëndi, atëherë edhe ai vetë merr nga plotësia e Perëndisë, e kështu s'është Perëndi. Por, nëse të gjithë njerëzit marrin nga plotësia e tij, ai është burimi, ata janë pirësit. Ata që pinë nga një burim, edhe kanë etje, edhe pinë. Burimi kurrë s'ka etje; kurrë s'ka nevojë për veten. Njerëzit kanë nevojë për burimin. Me bark të etur e me buzë të thara vrapojnë te burimi për t'u freskuar. Burimi rrjedh për të freskuar, kështu bën edhe Zoti Jisu.

9. Le të shohim, pra, ç'përgjigje jep Joani: «Erdhën te Joani dhe i thanë: Rabbi, ai që ishte me ty përtej Jordanit, për të cilin ti dëshmove, ja, ai vetë pagëzon, edhe të gjithë njerëzit vijnë tek ai»; domethënë: Ç'thua ti? A nuk duhet të pengohen, që të vijnë më mirë te ti? «Ai u përgjigj e tha: Njeriu s'mund të marrë asgjë, po të mos i jepet nga qielli.» Për kë, si mendoni, e tha Joani këtë? Për veten. «Si njeri, mora», thotë, «nga qielli.» Vini re, të dashurit e mi: «Njeriu s'mund të marrë asgjë, po të mos i jepet nga qielli. Ju vetë më jepni dëshmi se thashë: Unë s'jam Krishti.» Sikur të thoshte: «Përse gënjeni veten? Shihni si ma keni parashtruar këtë pyetje. Ç'më keni thënë? ‹Rabbi, ai që ishte me ty përtej Jordanit, për të cilin ti dëshmove.› Ju pra e dini se çfarë dëshmie i dhashë atij. A duhet të them tani se s'është po ai që unë e shpalla se ishte? Edhe, ngaqë mora diçka nga qielli, që të isha diçka, ju doni që unë të zbrazem prej saj, sa të flas kundër së vërtetës? ‹Njeriu s'mund të marrë asgjë, po të mos i jepet nga qielli. Ju vetë më jepni dëshmi se thashë: Unë s'jam Krishti.›» Ti s'je Krishti; po ç'të bëhet nëse je më i madh se ai, meqë ti e pagëzove? «Unë jam i dërguar»: unë jam lajmëtari, ai është Gjykatësi.

10. Por dëgjoni një dëshmi shumë më të fortë, shumë më shprehëse. Shihni se për ç'gjë po flasim; shihni se të duash cilindo njeri në vend të Krishtit është kurorëshkelje. Përse e them këtë? Le t'i vëmë veshin zërit të Joanit. Njerëzit mund të gaboheshin për të, mund ta mendonin se ishte ai që s'ishte. Ai e hedh poshtë nderimin e rremë, që ta mbajë të plotë të vërtetën. Shihni ç'thotë se është Krishti; e vetveten ç'thotë se është? «Ai që ka nusen është dhëndri.» Ji i dëlirë, duaje dhëndrin. Po ç'je ti, që na thua: «Ai që ka nusen është dhëndri? Kurse miku i dhëndrit, që rri e i vë veshin, gëzohet fort për zërin e dhëndrit.» Zoti Perëndia ynë do të më ndihmojë sipas trazirës së zemrës sime, sepse është plot trishtim, që të shpreh dhembjen që ndiej; por ju përgjërohem, për vetë Krishtin, ta merrni me mend atë që s'do të jem në gjendje ta shqiptoj; sepse e di se dhembja ime s'mund të shprehet me atë fuqi që i ka hije. Tani shoh shumë kurorëshkelës që duan ta zaptojnë nusen, të blerë me një çmim kaq të madh, të dashur ndërsa ishte e shëmtuar, që të bëhej e bukur, të blerë, të çliruar e të stolisur nga i tilli; edhe ata kurorëshkelës përpiqen me fjalët e tyre të duhen në vend të dhëndrit. Për atë Njërin thuhet: «Ky është ai që pagëzon.» Kush është ai që del prej nesh e thotë: «Unë jam ai që pagëzon»? Kush është ai që del prej nesh e thotë: «E shenjtë është ajo që jap unë»? Kush është ai që ikën së këtejmi e thotë: «Është mirë për ty të lindësh prej meje»? Le ta dëgjojmë mikun e dhëndrit, jo kurorëshkelësit kundër dhëndrit; le të dëgjojmë një njeri xheloz, por jo për veten e vet.

11. Vëllezër, kthehuni me mendje në shtëpitë tuaja. Po flas për gjëra mishore, po flas për gjëra tokësore; po flas si njeri, për shkak të dobësisë së mishit tuaj. Shumë prej jush kanë grua, shumë prej jush duan të kenë, shumë, ndonëse s'duan të kenë, prapë kanë pasur; shumë prej jush që s'duan aspak të kenë grua, kanë lindur nga gratë e etërve tuaj. Kjo është një ndjenjë që prek çdo zemër. S'ka njeri aq të huaj për njerëzimin në punët njerëzore, sa të mos e ndiejë atë që them. Vëreni sikur një njeri, pasi kishte dalë udhëtar, ia kishte lënë nusen në ruajtje mikut të vet: «Shiko, të lutem, ti je miku im i dashur; ki kujdes, se mos, në mungesën time, ndokush tjetër dashurohet vallë në vendin tim.» Atëherë ç'lloj njeriu duhet të jetë ai që, ndërsa është roje e nuses a e gruas së mikut të vet, vërtet përpiqet që të mos duhet ndonjë tjetër. Por, nëse do që të duhet ai vetë në vend të mikut dhe dëshiron të gëzojë atë që iu la në ruajtje, sa i neveritshëm duhet të duket para gjithë njerëzimit! Sapo ta shohë duke shikuar nga dritarja, a duke bërë shaka me dikë paksa me tepër shkujdesje, ia ndalon si ai që është xheloz. E shoh xheloz, por të shoh për kë është xheloz: për mikun e vet që mungon, apo për veten e vet që është aty. Mendoni se Zoti ynë Jisu Krisht e ka bërë këtë. Ia ka lënë nusen në ruajtje mikut të vet; ka dalë në udhëtim drejt një vendi të largët për të marrë një mbretëri, siç e thotë ai vetë në Ungjill, por prapë është i pranishëm në madhështinë e tij. Le të mashtrohet miku që ka shkuar përtej detit; edhe, po u mashtrua, mjerë ai që mashtron! Përse përpiqen njerëzit të mashtrojnë Perëndinë, Perëndinë që shikon zemrat e të gjithëve dhe heton fshehtësitë e të gjithëve? Po ja, del ndonjë heretik e thotë: «Unë jam ai që jap, unë jam ai që shenjtëroj, unë jam ai që drejtësoj; mos shko ti te ai sekti tjetër.» Bën mirë, vërtet, që është xheloz, po shiko për kë. «Mos shko te idhujt», thotë; me të drejtë është xheloz; «as te fallxhorët»; prapë me të drejtë është xheloz. Le të shohim për kë është xheloz: «Ajo që jap unë është e shenjtë, sepse jam unë ai që e jap; është i pagëzuar ai që pagëzoj unë; ai që s'e pagëzoj unë s'është i pagëzuar.» Dëgjoje ti mikun e dhëndrit, mëso të jesh xheloz për mikun tënd; dëgjo zërin e atij që është «Ai që pagëzon». Përse dëshiron t'i veshësh vetes atë që s'është jotja? A mungon vallë aq shumë ai që e la këtu nusen e vet? A nuk e di se ai që u ngjall prej së vdekurish rri në të djathtë të Atit? Nëse hebrenjtë e përçmuan kur ishte varur në dru, a e përçmon ti kur rri në qiell? Ji i sigurt, i dashur, se unë vuaj një dhembje të madhe për këtë çështje; por, siç e thashë, pjesën tjetër ua lë mendimeve tuaja. S'mund ta shqiptoj as të flisja tërë ditën. Sikur ta vajtoja tërë ditën, s'do të mjaftonte. S'mund ta shqiptoj as të kisha, siç thotë profeti, «një burim lotësh»; edhe sikur të shndërrohesha në lot e të bëhesha krejt lot, sikur të kthehesha në gjuhë e të bëhesha krejt gjuhë, s'do të mjaftonte.

12. Le të kthehemi e të shohim ç'thotë ky Joan: «Ai që ka nusen është dhëndri»; ajo nuk është nusja ime. E ti a nuk gëzohesh për martesën? Po, thotë, gëzohem: «Kurse miku i dhëndrit, që rri e i vë veshin, gëzohet fort për zërin e dhëndrit.» Jo për zërin tim, thotë, gëzohem, por për zërin e Dhëndrit. Unë jam në vendin e dëgjuesit; ai, në të folësit: unë jam si ai që duhet të ndriçohet, ai është drita; unë jam si veshi, ai është fjala. Prandaj miku i Dhëndrit rri e i vë veshin. Përse rri? Sepse nuk rrëzohet. Si nuk rrëzohet? Sepse është i përulur. Shihe si rri mbi tokë të fortë: «Unë s'jam i denjë t'i zgjidh lidhësen e këpucës.» Bën mirë që je i përulur; me të drejtë nuk rrëzohesh; me të drejtë rri, edhe i vë veshin, edhe gëzohesh fort për zërin e Dhëndrit. Kështu edhe apostulli është mik i Dhëndrit; edhe ai është xheloz, jo për veten, por për Dhëndrin. Dëgjo zërin e tij kur është xheloz: «Jam xheloz për ju», tha, «me xhelozinë e Perëndisë»; jo me timen, as për veten, por me xhelozinë e Perëndisë. Përse? Si? Për kë je xheloz, dhe për kë? «Sepse ju fejova me një burrë të vetëm, që t'ju paraqes si virgjëreshë të dëlirë te Krishti.» Përse ke frikë, pra? Përse je xheloz? «Kam frikë», thotë, «se mos, siç e mashtroi gjarpri Evën me dinakërinë e tij, kështu të prishen mendjet tuaja nga dëlirësia që është në Krishtin.» Gjithë Kisha quhet virgjëreshë. E shihni se gjymtyrët e Kishës janë të ndryshme, se janë pajisur me dhunti të ndryshme dhe gëzohen për to: disa burra të martuar, disa gra të martuara; disa janë burra të vejë që s'kërkojnë më të marrin grua, disa janë gra të veja që s'kërkojnë më të marrin burrë; disa burra ruajnë vetëpërmbajtjen që nga rinia, disa gra ia kanë kushtuar virgjërinë e tyre Perëndisë: të ndryshme janë dhuntitë, por të gjitha këto janë një virgjëreshë e vetme. Ku është kjo virgjëri, sepse s'është në trup? I përket pak grave; dhe, në qoftë se virgjëria mund të thuhet edhe për burrat, pak burrave në Kishë u përket një pastërti e shenjtë edhe në trup; e prapë një i tillë është gjymtyrë më e nderuar. Gjymtyrët e tjera, megjithatë, e ruajnë virgjërinë jo në trup, por të gjitha në mendje. Ç'është virgjëria e mendjes? Besim i plotë, shpresë e patundur, dashuri e çiltër. Kjo është virgjëria që ai, i cili ishte xheloz për Dhëndrin, pati frikë se mos e prishte gjarpri. Sepse, ashtu si gjymtyra e trupit dëmtohet në një pjesë të caktuar, kështu joshja e gjuhës e ndyn virgjërinë e zemrës. Ajo që jo më kot dëshiron ta ruajë virgjërinë e trupit, le të kujdeset që të mos prishet në mendje.

13. Ç'të them, pra, vëllezër? Edhe heretikët kanë virgjëresha, edhe ka shumë virgjëresha ndër heretikët. Le të shohim nëse e duan Dhëndrin, që kjo virgjëri të ruhet. Për kë ruhet? «Për Krishtin.» Le të shohim nëse është për Krishtin, e jo për Donatin: le të shohim për kë ruhet kjo virgjëri; mund ta provosh lehtë. Ja, po jua tregoj Dhëndrin, sepse ai e tregon veten. Joani dëshmon për të: «Ky është ai që pagëzon.» O ti virgjëreshë, nëse për këtë Dhëndër e ruan virgjërinë tënde, përse vrapon tek ai që thotë: «Unë jam ai që pagëzon», ndërsa miku i Dhëndrit të thotë: «Ky është ai që pagëzon»? Veç kësaj, Dhëndri yt zotëron gjithë botën; përse, pra, të ndyhesh me një pjesë të saj? Kush është Dhëndri? «Sepse Perëndia është Mbret i gjithë dheut.» Ky Dhëndri yt e zotëron të tërën, sepse e bleu të tërën. Shih me ç'çmim e bleu, që të kuptosh çfarë ka blerë. Ç'çmim dha? Dha gjakun e tij. Ku e dha, ku e derdhi gjakun e tij? Në mundimin e tij. A nuk është për Dhëndrin tënd që këndon, apo bën sikur këndon, kur u ble gjithë bota: «Më shpuan duart e këmbët, m'i numëruan të gjitha eshtrat: por ata vetë më vështruan, më panë, i ndanë rrobat e mia ndër vete, edhe mbi veshjen time hodhën short»? Ti je nusja, njihe veshjen e Dhëndrit tënd. Mbi ç'veshje u hodh shorti? Pyet Ungjillin; shih me kë je fejuar, shih prej kujt merr pengjet e fejesës. Pyet Ungjillin; shih ç'të thotë në vuajtjen e Zotit. «Ishte një tunikë» atje: le të shohim çfarë lloji; «e endur nga maja fund e krye». Ç'kuptim ka tunika e endur nga maja, veç dashurisë? Ç'kuptim ka kjo tunikë, veç njësisë? Vështroje këtë tunikë, që as përndjekësit e Krishtit s'e ndanë. Sepse thotë: «I thanë njëri-tjetrit: Të mos e ndajmë, por të hedhim short mbi të.» Ja ajo për të cilën foli psalmi! Përndjekësit e Krishtit s'e grisën rrobën e tij; të krishterët e ndajnë Kishën.

14. Po ç'të them, vëllezër? Le të shohim qartë çfarë bleu. Sepse atje bleu, ku pagoi çmimin. E pagoi për sa? Po ta kishte paguar vetëm për Afrikën, le të ishim donatistë, e të mos quheshim donatistë, por të krishterë; meqë Krishti bleu vetëm Afrikën: ndonëse edhe këtu ka të tjerë veç donatistëve. Por ai nuk heshti për atë që bleu në këtë tregti. E bëri llogarinë: falë Perëndisë, s'na ka mashtruar. Duhet që ajo nuse të dëgjojë, e pastaj të kuptojë kujt ia ka kushtuar virgjërinë. Atje, në atë psalm ku thotë: «Më shpuan duart e këmbët, m'i numëruan të gjitha eshtrat», ku mundimi i Zotit shpallet fare haptas. Është psalmi që lexohet çdo vit në javën e fundit, para gjithë popullit, kur afrohet mundimi i Krishtit; edhe ky psalm lexohet si tek ata, si tek ne. Atje, po them, vëreni, vëllezër, çfarë ka blerë. Le të lexohet fatura e mallit; dëgjoni çfarë bleu: «Të gjitha skajet e dheut do të kujtohen edhe do të kthehen te Zoti; edhe të gjitha familjet e kombeve do të adhurojnë përpara tij: sepse mbretëria është e tij, edhe ai do të sundojë kombet.» Ja çfarë ka blerë! Ja! «Sepse Perëndia, Mbreti i gjithë dheut», është Dhëndri yt. Përse, pra, do ta katandisje në lecka një kaq të pasur? Njihe: e bleu të tërën; e prapë ti thua: «Ti ke një pjesë të saj këtu.» Oh, sa mirë do të ishte të ishe e pëlqyeshme për Dhëndrin tënd; sa mirë do të ishte të mos ishe e ndyrë ti që flet, edhe, ç'është më keq, e ndyrë në zemër, jo në trup! Ti do një njeri në vend të Krishtit; do atë që thotë: «Unë jam ai që pagëzon»; pa e dëgjuar mikun e Dhëndrit kur thotë: «Ky është ai që pagëzon»; pa e dëgjuar kur thotë: «Ai që ka nusen është Dhëndri.» Unë s'e kam nusen, tha; po ç'jam unë? «Kurse miku i Dhëndrit, që rri e i vë veshin, gëzohet fort për zërin e Dhëndrit.»

15. Duket qartë, pra, vëllezërit e mi, se atyre njerëzve s'u vlen asgjë të ruajnë virgjërinë, të kenë vetëpërmbajtje, të japin lëmoshë. Gjithë ato vepra që lavdërohen në Kishë s'u vlejnë asgjë; sepse e grisin njësinë, domethënë atë «tunikë» të dashurisë. Ç'bëjnë ata? Shumë ndër ta janë gojëtarë; gjuhë të mëdha, lumenj gjuhësh. A flasin si engjëjt? Le ta dëgjojnë mikun e Dhëndrit, xheloz për Dhëndrin, jo për veten: «Edhe sikur të flas me gjuhët e njerëzve e të engjëjve, por të mos kem dashuri, u bëra si bronz që kumbon, a si cimbal që tringëllin.»

16. Po ata ç'thonë? «Ne kemi pagëzim.» Ke, por jo tëndin. Tjetër është të kesh, tjetër të jesh zot i tij. Pagëzim ke, sepse ke marrë të pagëzohesh, ke marrë si i ndriçuar, mjaft që të mos jesh errësuar prej vetes; edhe, kur jep, jep si shërbëtor, jo si zot; si lajmëtar që shpall, jo si gjykatës. Gjykatësi flet nëpërmjet lajmëtarit, e megjithatë në regjistra s'shkruhet «Lajmëtari tha», por «Gjykatësi tha». Prandaj shih nëse ajo që jep është jotja me pushtet. Por, në qoftë se ke marrë, rrëfe bashkë me mikun e Dhëndrit: «Njeriu s'mund të marrë asgjë, po të mos i jepet nga qielli.» Rrëfe bashkë me mikun e Dhëndrit: «Ai që ka nusen është Dhëndri; kurse miku i Dhëndrit rri e i vë veshin.» Por, oh, sikur të rrije e ta dëgjoje atë, e të mos rrëzoheshe sa të dëgjoje veten! Sepse, duke e dëgjuar atë, do të rrije e do të dëgjoje; ndërsa ti do të flasësh, dhe koka të është fryrë nga krenaria. Unë, thotë Kisha, në qoftë se jam nusja, në qoftë se kam marrë pengjet, në qoftë se jam shpenguar me çmimin e atij gjaku, e dëgjoj zërin e Dhëndrit; edhe zërin e mikut të Dhëndrit e dëgjoj, po t'i japë lavdi Dhëndrit tim, jo vetes. Le të flasë miku: «Ai që ka nusen është Dhëndri; kurse miku i Dhëndrit rri e i vë veshin, edhe gëzohet fort për zërin e Dhëndrit.» Ja, ti ke misteret; edhe po e pranoj se i ke. Ke formën, por je një degë e prerë nga hardhia; ke një formë, unë kërkoj rrënjën. S'ka fryt të formës, veçse aty ku është rrënja; po ku është rrënja, veçse në dashuri? Dëgjo formën e degëve të prera; le të flasë Pavli: «Edhe sikur t'i di të gjitha misteret», thotë, «edhe të kem gjithë profecinë, edhe gjithë besimin» (dhe ç'besim i madh!), «sa të lëviz malet, por të mos kem dashuri, s'jam asgjë.»

17. Le të mos ju tregojë njeri përralla, pra. «Ponci bëri një mrekulli; edhe Donati u lut, edhe Perëndia iu përgjigj nga qielli.» Së pari, ose janë mashtruar, ose mashtrojnë. Së fundi, le të pranojmë se lëviz malet: «E të mos kem dashuri», thotë apostulli, «s'jam asgjë.» Le të shohim nëse ka dashuri. Do të besoja se kishte, po të mos e kishte ndarë njësinë. Sepse kundër atyre që mund t'i quaj çudibërës, Perëndia im më ka vënë në roje, duke thënë: «Në kohët e fundit do të ngrihen profetë të rremë, që do të bëjnë shenja e çudira, për të çuar në humbje, po të ishte e mundur, edhe të zgjedhurit: Ja, jua paralajmërova.» Prandaj Dhëndri na ka paralajmëruar se s'duhet të mashtrohemi as prej mrekullive. Ndonjëherë, vërtet, një dezertor e tremb një fshatar të thjeshtë; por, nëse ai i përket ushtrisë, dhe nëse është më i mirë për damkën me të cilën është shenjuar, kjo është ajo që e vështron ai që s'do të trembet a të joshet. Le ta mbajmë, pra, vëllezërit e mi, njësinë: pa njësi, edhe ai që bën mrekulli s'është asgjë. Populli i Izraelit ishte në njësi, e prapë s'bëri asnjë mrekulli: magjistarët e Faraonit ishin jashtë njësisë, e prapë bënë vepra të njëjta si Moisiu. Populli i Izraelit, siç e thashë, s'bëri asnjë mrekulli. Cilët u shpëtuan pranë Perëndisë: ata që bënë, apo ata që s'bënë mrekulli? Apostulli Pjetër ngjalli një të vdekur: Simon Magu bëri shumë gjëra: aty ishin disa të krishterë që s'ishin në gjendje të bënin as atë që bëri Pjetri, as atë që bëri Simoni; edhe për ç'gjë gëzoheshin? Për këtë, se emrat e tyre ishin shkruar në qiell. Sepse kjo është ajo që Zoti ynë Jisu Krisht u tha dishepujve kur u kthyen, për shkak të besimit të johebrenjve. Vetë dishepujt, në të vërtetë, thanë, duke u mburrur: «Ja, Zot, në emrin tënd edhe demonët na binden.» Me të drejtë vërtet e rrëfyen, ia sollën nderin emrit të Krishtit; e megjithatë ç'u thotë ai? «Mos u gëzoni për këtë, që demonët ju binden; por gëzohuni se emrat tuaj janë shkruar në qiell.» Pjetri i dëbonte demonët. Ndonjë grua plakë e ve, ndonjë njeri i thjeshtë a tjetërkush, që ka dashuri e që mban të paprekur besimin, ja që s'e bën këtë. Pjetri është syri në trup, ai njeri është gishti, e prapë është në po atë trup ku është Pjetri; edhe, në qoftë se gishti ka më pak fuqi se syri, prapë s'është prerë nga trupi. Më mirë është të jesh gisht e të jesh në trup, sesa të jesh sy e të shkulesh nga trupi.

18. Prandaj, vëllezërit e mi, le të mos ju mashtrojë njeri, le të mos ju joshë njeri: duajeni paqen e Krishtit, që u kryqëzua për ju, ndonëse ishte Perëndi. Pavli thotë: «As ai që mbjell s'është gjë, as ai që ujit, por Perëndia që e rrit.» E a thotë ndokush prej nesh se është diçka? Po të themi se jemi diçka, e të mos i japim lavdinë atij, jemi kurorëshkelës; duam të na duan ne, jo Dhëndrin. Duajeni Krishtin, edhe ne në të, në të cilin edhe ju jeni të dashur prej nesh. Le të duan gjymtyrët njëra-tjetrën, por le të rrojnë të gjitha nën Kryet. Me dhembje vërtet, vëllezërit e mi, m'u desh të flas shumë, e prapë kam thënë pak: s'kam mundur ta mbaroj pjesën; Perëndia do të na ndihmojë ta mbarojmë në kohën e duhur. S'desha t'ua rëndoj më tej zemrat; dua që ato të jenë të lira për psherëtima e lutje për ata që janë ende të shurdhër dhe nuk kuptojnë.