Joani 5:1–18

1. Nuk duhet të çuditemi që një mrekulli e bëri Perëndia; çudia do të ishte sikur ta kishte bërë njeriu. Më tepër duhet të gëzohemi sesa të çuditemi që Zoti dhe Shpëtimtari ynë Jisu Krishti u bë njeri, po ashtu më tepër sesa për veprat hyjnore që bëri ndër njerëz. Për shpëtimin tonë ka më shumë rëndësi ajo që u bë për njerëzit, sesa ajo që bëri ndër njerëz: më e madhe është që shëroi të metat e shpirtrave, sesa që shëroi dobësitë e trupave të vdekshëm. Por, meqë shpirti nuk e njihte Atë prej të cilit do të shërohej, dhe kishte sy në mish për të parë veprat trupore, kurse ende s'kishte sy të shëndoshë në zemër për ta njohur si Perëndi të fshehur në mish, Ai bëri atë që shpirti mund ta shihte, që të shëronte atë me të cilën shpirti s'mund të shihte.

Ai hyri në një vend ku dergjej një turmë e madhe të sëmurësh, të verbër, të çalë, të tharë; dhe, duke qenë mjek i shpirtrave dhe i trupave, dhe pasi kishte ardhur të shëronte gjithë shpirtrat e atyre që do të besonin, prej gjithë atyre të sëmurëve zgjodhi vetëm një për ta shëruar, që të tregonte njësinë. Në qoftë se, kur bën këtë, e shohim me një mendje të rëndomtë, vetëm me të kuptuarit dhe mendjen njerëzore, sa i përket fuqisë, s'ishte gjë e madhe ajo që kreu; edhe sa i përket mirësisë, bëri fort pak. Aq shumë dergjeshin atje, e megjithatë vetëm një u shërua, ndonëse me një fjalë do të kishte mundur t'i ngrinte të gjithë. Ç'duhet, pra, të kuptojmë, veçse që fuqia dhe mirësia po bënin atë që shpirtrat mund ta kuptonin nga veprat e Tij, për shpëtimin e tyre të përjetshëm, më tepër sesa atë që trupat mund të fitonin për një shëndet të përkohshëm? Sepse shëndeti i vërtetë i trupave, ai që pritet prej Zotit, do të vijë në fund, në ngjalljen e të vdekurve. Ajo që do të rrojë atëherë s'do të vdesë më; ajo që do të shërohet s'do të sëmuret më; ajo që do të ngopet s'do të ketë më as uri as etje; ajo që do të përtërihet s'do të plaket. Por tani, sytë e të verbërve, që u hapën prej atyre veprave të Zotit dhe Shpëtimtarit tonë Jisu Krishtit, u mbyllën përsëri në vdekje; dhe gjymtyrët e të paralizuarve, që morën fuqi, u lëshuan përsëri në vdekje; dhe gjithçka që për një kohë u bë e shëndoshë në gjymtyrët e vdekshme, në fund shkoi kot: por shpirti që besoi kaloi në jetën e përjetshme. Prandaj Ai i dha një provë kuptimplote shpirtit që do të besonte, me shërimin e këtij të lënguari: atij kishte ardhur t'ia falte mëkatet dhe për të shëruar sëmundjet e tij ishte përulur. Për misterin e thellë të kësaj gjëje dhe të kësaj prove, aq sa Zoti do të denjojë të na japë, ndërsa ju rrini me vëmendje dhe e ndihmoni dobësinë tonë me lutje, do të flas sa të kem fuqi. Dhe gjithçka që unë s'mund ta bëj, do t'jua japë Ai, me ndihmën e të cilit bëj sa mundem.

2. Për këtë pellg, që ishte rrethuar me pesë kamare, ku dergjej një turmë e madhe të sëmurësh, e mbaj mend se kam folur fort shpesh; dhe shumica prej jush do të kujtojnë bashkë me mua atë që do të them, në vend që ta mësojnë për herë të parë. Por s'është aspak pa dobi të kthehemi te gjëra tashmë të njohura, që edhe ata që s'i dinë të mësohen, edhe ata që i dinë të forcohen. Prandaj, meqë janë tashmë të njohura, këto gjëra duhen prekur shkurt, jo shtjelluar gjatë e me hollësi. Ai pellg dhe ai ujë, siç më duket, tregonin popullin hebre. Se popujt shenjohen nën emrin e ujërave, Zbulesa e Joanit na e tregon qartë, aty ku, pasi iu treguan shumë ujëra dhe ai pyeti se ç'ishin, iu përgjigj se ishin popuj. Ky ujë, pra, domethënë ai popull, ishte i mbyllur brenda pesë librave të Moisiut, si brenda pesë kamareve. Por ata libra nxirrnin në shesh të sëmurët, nuk i shëronin. Sepse ligji i dënonte mëkatarët, nuk i shpallte të pafajshëm. Kështu, shkronja, pa hir, i bënte fajtorë njerëzit që, kur rrëfeheshin, hiri i çlironte. Sepse kjo është ajo që thotë apostulli: «Sepse po të ishte dhënë një ligj që të mund të jepte jetë, atëherë me të vërtetë drejtësia do të vinte prej ligjit.» Përse, atëherë, u dha ligji? Ai vazhdon e thotë: «Por Shkrimi i mbylli të gjithë nën mëkat, që premtimi, me anë të besimit në Jisu Krishtin, t'u jepej atyre që besojnë.» Ç'ka më të qartë? A nuk na i shkoqitën këto fjalë edhe pesë kamaret, edhe turmën e të sëmurëve? Pesë kamaret janë ligji. Përse nuk i shëruan pesë kamaret të sëmurët? Sepse «po të ishte dhënë një ligj që të mund të jepte jetë, atëherë me të vërtetë drejtësia do të vinte prej ligjit.» Përse, pra, i mbanin kamaret ata që s'i shëronin? Sepse «Shkrimi i mbylli të gjithë nën mëkat, që premtimi, me anë të besimit në Jisu Krishtin, t'u jepej atyre që besojnë.»

3. Ç'u bë, atëherë, që ata që s'mund të shëroheshin te kamaret, të shëroheshin në atë ujë pasi ai të trazohej? Sepse papritur uji shihej i trazuar, kurse ai që e trazonte s'shihej. Mund të besosh se kjo bëhej me anë të një fuqie engjëllore, por jo pa ndonjë mister të nënkuptuar. Pasi uji trazohej, ai që kishte mundësi hidhej brenda, dhe vetëm ai shërohej: kushdo që hynte pas atij, e bënte kot. Ç'kuptim ka kjo, veçse që erdhi një, domethënë Krishti, te populli hebre; dhe, duke bërë gjëra të mëdha, duke mësuar gjëra të dobishme, i trazoi mëkatarët, e trazoi ujin me praninë e Tij, dhe e nxiti drejt vdekjes së vet? Por Ai që e trazonte rrinte i fshehur. Sepse po ta kishin njohur, kurrë s'do të kishin kryqëzuar Zotin e lavdisë. Prandaj, të zbresësh në ujin e trazuar do të thotë të besosh në vdekjen e Zotit. Aty vetëm një u shërua, duke treguar njësinë: kushdo që erdhi më pas nuk u shërua, sepse kushdo që rri jashtë njësisë s'mund të shërohet.

4. Tani le të shohim ç'deshi të tregonte në rastin e atij që Ai vetë, duke ruajtur misterin e njësisë, siç thashë më parë, denjoi ta shëronte nga aq shumë të sëmurë. Në numrin e viteve të këtij njeriu gjeti, si të thuash, numrin e dobësisë: «Ai kishte tridhjetë e tetë vjet i lënguar.» Se si ky numër i përket më tepër dobësisë sesa shëndetit, duhet shkoqitur pak më me kujdes. Dua të rrini me vëmendje; Zoti do të na ndihmojë, që unë të flas si duhet dhe ju të dëgjoni sa duhet. Numri dyzet na del përpara si një numër i shenjtëruar prej një farë përsosmërie. Kjo, besoj, ju është e njohur mirë, të dashur. Shkrimet e Shenjta e dëshmojnë fort shpesh. Agjërimi u shenjtërua me këtë numër, siç e dini mirë. Sepse Moisiu agjëroi dyzet ditë, edhe Ilia po aq; edhe Zoti dhe Shpëtimtari ynë Jisu Krishti e plotësoi vetë këtë numër agjërimi. Me Moisiun tregohet ligji; me Ilinë, profetët; me Zotin, ungjilli. Pikërisht për këtë arsye u shfaqën këta të tre në atë mal, ku iu tregua nxënësve të Tij në shkëlqimin e fytyrës dhe të veshjes së Tij. Sepse u shfaq në mes, midis Moisiut dhe Ilisë, ngaqë ungjilli kishte dëshmi nga ligji dhe profetët. Qoftë, pra, në ligj, qoftë te profetët, qoftë në ungjill, numri dyzet na del përpara në lidhje me agjërimin. Tani, agjërimi, në kuptimin e vet të gjerë e të përgjithshëm, është të heqësh dorë nga paudhësitë dhe kënaqësitë e paligjshme të botës, dhe ky është agjërimi i përsosur: «Që, duke mohuar paperëndishmërinë dhe epshet e botës, të rrojmë me përkore, me drejtësi e me përshpirtshmëri në këtë botë të tashme.» Ç'shpërblim i lidh apostulli këtij agjërimi? Ai vazhdon e thotë: «Duke pritur atë shpresë të bekuar, dhe shfaqjen e lavdisë së Perëndisë së bekuar, dhe të Shpëtimtarit tonë Jisu Krishtit.» Në këtë botë, pra, kremtojmë, si të thuash, dyzet ditët e heqjes dorë, kur rrojmë drejt dhe heqim dorë nga paudhësitë e nga kënaqësitë e paligjshme. Por, ngaqë kjo heqje dorë s'do të jetë pa shpërblim, presim «atë shpresë të bekuar, dhe zbulesën e lavdisë së Perëndisë së madh, dhe të Shpëtimtarit tonë Jisu Krishtit.» Në atë shpresë, kur të bëhet e vërtetë ajo që shpresojmë, do të marrim pagën tonë, një dinar. Sepse e njëjta pagë u jepet punëtorëve që punojnë në vresht, siç besoj se e mbani mend; sepse s'kemi pse t'i përsërisim të gjitha, sikur t'u flisnim njerëzve krejt të paditur e të papërvojë. Një dinar, pra, që e merr emrin nga numri dhjetë, jepet, dhe ky, bashkuar me dyzetën, bën pesëdhjetë; prej nga rrjedh që para Pashkës mbajmë Dyzetëditëshin me mund, kurse pas Pashkës Pesëdhjetëditëshin me gëzim, si njerëz që e kanë marrë pagën. Tani, kësaj, si te mundi i shëndoshë i një vepre të mirë, që i përket numrit dyzet, i shtohet dinari i prehjes dhe i lumturisë, që të bëhet numri pesëdhjetë.

5. Vetë Zoti Jisu e tregoi këtë edhe shumë më haptas, kur qëndroi mbi tokë me nxënësit e Tij dyzet ditë pas Ngjalljes së Tij; dhe, pasi u ngjit në qiell ditën e dyzetë, në fund të dhjetë ditëve dërgoi pagën, Frymën e Shenjtë. Këto u bënë me shenja, dhe me një farë shenjash u paraprinë vetë të vërtetat. Me shenja kuptimplote ushqehemi, që të mundemi të arrijmë te të vërtetat e qëndrueshme. Jemi punëtorë dhe ende po punojmë në vresht: kur të mbarojë dita dhe të kryhet puna, do të paguhet paga. Por cili punëtor mund të durojë gjersa të marrë pagën, po të mos ushqehet ndërsa punon? Edhe ti vetë s'do t'i japësh punëtorit tënd vetëm pagën; a nuk do t'i japësh gjithashtu edhe atë me të cilën të përtërijë fuqinë në punën e vet? Pa dyshim, e ushqen atë të cilit do t'i japësh pagën. Po kështu bën edhe Zoti: në ato shenja kuptimplote të Shkrimeve, na ushqen ndërsa punojmë. Sepse, po të na hiqej ai gëzim që vjen nga të kuptuarit e mistereve të shenjta, do të ligështoheshim gjatë punës, dhe s'do të kishte kush të vinte te shpërblimi.

6. Si, atëherë, përsoset puna në numrin dyzet? Arsyeja, mbase, është se ligji u dha në dhjetë urdhërime dhe do të predikohej në mbarë botën: dhe kjo botë e tërë, le ta vëmë re, përbëhet nga katër anët, lindje e perëndim, jug e veri; prej nga numri dhjetë, shumëzuar me katër, arrin në dyzet. Ose, mbase, ngaqë ligji plotësohet nga ungjilli, që ka katër libra: sepse në ungjill thuhet: «Nuk erdha të prish ligjin, por ta plotësoj.» Qoftë, pra, për këtë arsye a për atë, ose për ndonjë tjetër më të mundshme, që na rri e fshehur neve, por jo njerëzve më të ditur; e sigurt është, sidoqoftë, që në numrin dyzet tregohet një farë përsosmërie në veprat e mira, që ushtrohen më së shumti me një farë heqjeje dorë nga epshet e paligjshme të botës, domethënë me agjërim në kuptimin e përgjithshëm.

Dëgjoni edhe apostullin kur thotë: «Dashuria është plotësimi i ligjit.» Nga vjen dashuria? Nga hiri i Perëndisë, nga Fryma e Shenjtë. Sepse s'do të mund ta kishim prej vetes, sikur ta bënim vetë për vete. Është dhuratë e Perëndisë, dhe dhuratë e madhe: sepse, thotë ai, «dashuria e Perëndisë është derdhur në zemrat tona me anë të Frymës së Shenjtë, që na është dhënë.» Prandaj dashuria e plotëson ligjin, dhe fort me të drejtë thuhet: «Dashuria është përsosja e ligjit.» Le të shqyrtojmë këtë dashuri, se si na e vë Zoti përpara për ta soditur. Kujtoni ç'thashë: dua të shpjegoj numrin tridhjetë e tetë të viteve të atij njeriu të lënguar, përse ai numër tridhjetë e tetë është numër dobësie e jo shëndeti. Tani, siç po thosha, dashuria e plotëson ligjin. Numri dyzet i përket përsosjes së ligjit në gjithë veprat; por në dashuri na janë besuar për t'i ruajtur dy urdhërime. Mbajini para syve, ju lutem, dhe ngulitini në kujtesë ato që them; mos u bëni përbuzës të fjalës, që shpirti juaj të mos bëhet një udhë e shkelur, ku fara e hedhur s'mund të mbijë, «dhe shpendët e qiellit do të vijnë e do ta hanë.» Kapeni dhe ruajeni në zemrat tuaja. Urdhërimet e dashurisë, që na i dha Zoti, janë dy: «Duaje Zotin, Perëndinë tënd, me gjithë zemrën tënde, me gjithë shpirtin tënd e me gjithë mendjen tënde»; dhe: «Duaje të afërmin tënd si veten tënde. Nga këto dy urdhërime varen gjithë ligji dhe profetët.» Me të drejtë e veja hodhi «dy monedha të vogla», gjithë pasurinë e saj, në dhuratat e Perëndisë; me të drejtë bujtari mori «dy» monedha, për të mjerin që e kishin plagosur kusarët, që ai të shërohej; me të drejtë Jisui qëndroi dy ditë me samaritanët, që t'i forconte në dashuri. Kështu, ndonëse me këtë numër dy tregohet përgjithësisht diçka e mirë, mbi të gjitha na paraqitet me anë të tij dashuria në karakterin e vet të dyfishtë. Në qoftë se, pra, numri dyzet ka në vete përsosjen e ligjit, dhe ligji plotësohet vetëm në urdhërimet binjake të dashurisë, përse çuditesh që ishte i dobët e i sëmurë ai që i mungonin dy për të mbushur dyzetën?

7. Prandaj tani le të shohim misterin e shenjtë me të cilin Zoti e shëron këtë njeri të lënguar. Erdhi vetë Zoti, Mësuesi i dashurisë, plot dashuri, «duke shkurtuar», siç ishte parathënë për Të, «fjalën mbi tokë», dhe tregoi se ligji dhe profetët varen nga dy urdhërimet e dashurisë. Nga këto varej Moisiu me numrin e tij dyzet, nga këto Ilia me të vetin; dhe Zoti e solli këtë numër në dëshminë e Tij. Ky njeri i lënguar shërohet nga Zoti vetë; por, para se ta shërojë, ç'i thotë? «A do të bëhesh i shëndoshë?» Njeriu u përgjigj se s'kishte njeri që ta fuste në pellg. Vërtet i duhej një «njeri» për t'u shëruar, por ai «njeri» të ishte edhe Perëndi. «Sepse është një Perëndi, dhe një Ndërmjetës midis Perëndisë dhe njerëzve, njeriu Krisht Jisu.» Erdhi, pra, Njeriu që duhej: përse të shtyhej shërimi? «Ngrihu», thotë, «merr shtratin tënd edhe ec.» Tha tri gjëra: «Ngrihu», «Merr shtratin tënd» dhe «Ec». Por ai «Ngrihu» s'ishte urdhër për të bërë një punë, por vetë vepra e shërimit. Dhe njeriu, kur u bë i shëndoshë, mori dy urdhra: «Merr shtratin tënd edhe ec.» Ju pyes: përse s'mjaftonte të thoshte «Ec»? Ose, sido që të jetë, përse s'mjaftonte të thoshte «Ngrihu»? Sepse, kur njeriu të ishte ngritur i shëndoshë, s'do të kishte mbetur në atë vend. A nuk do të ngrihej pikërisht që të largohej? Mendja ime është se Ai që e gjeti njeriun që i mungonin dy gjëra, i dha këto dy urdhërime: sepse, duke e urdhëruar të bënte dy gjëra, është sikur të mbushte atë që i mungonte.

8. Si, atëherë, i gjejmë dy urdhërimet e dashurisë të treguara në këto dy urdhra të Zotit? «Merr shtratin tënd», thotë, «edhe ec.» Cilat janë dy urdhërimet, o vëllezërit e mi, kujtojini bashkë me mua. Sepse ato duhet t'ju jenë krejt të njohura, dhe jo vetëm t'ju vijnë në mendje kur ne i themi, por të mos fshihen kurrë nga zemrat tuaja. Le të jetë përherë mendimi juaj më i lartë se duhet të doni Perëndinë dhe të afërmin: «Perëndinë me gjithë zemrën tënde, me gjithë shpirtin tënd e me gjithë mendjen tënde; dhe të afërmin si veten tënde.» Këto duhen peshuar përherë, soditur, ruajtur, ushtruar dhe plotësuar. Dashuria për Perëndinë vjen e para në radhën e gëzimit; por në radhën e të bërit, vjen e para dashuria për të afërmin. Sepse Ai që të urdhëroi këtë dashuri në dy urdhërime, nuk të ngarkoi të duash më parë të afërmin e pastaj Perëndinë, por më parë Perëndinë, e pastaj të afërmin. Ti, ndërkaq, meqë ende s'e sheh Perëndinë, e fiton të drejtën ta shohësh duke dashur të afërmin; duke dashur të afërmin, e pastron syrin për të parë Perëndinë, siç e thotë qartë Joani: «Në qoftë se nuk e do vëllanë tënd që e sheh, si mund ta duash Perëndinë që s'e sheh?» Ja, të thonë: «Duaje Perëndinë.» Po të më thuash: «Ma trego Atë, që ta dua»; ç'do të të përgjigjem, veçse atë që thotë po ai Joan: «Askush s'e ka parë kurrë Perëndinë»? Dhe, që të mos e mendosh veten krejt të përjashtuar nga të parët e Perëndisë, ai thotë: «Perëndia është dashuri; dhe ai që qëndron në dashuri, qëndron në Perëndinë.» Prandaj duaje të afërmin; shiko burimin e dashurisë sate për të afërmin; aty do të shohësh, sa të mundesh, Perëndinë. Fillo, pra, të duash të afërmin. «Ndaje bukën tënde me të uriturin, dhe fute në shtëpinë tënde nevojtarin që s'ka strehë; në qoftë se sheh të zhveshurin, vishe; dhe mos i përbuz ata të gjakut tënd.» Dhe, duke bërë këtë, ç'do të fitosh më pas? «Atëherë drita jote do të shpërthejë si drita e mëngjesit.» Drita jote është Perëndia yt, një «dritë mëngjesi» për ty, sepse do të të vijë pas natës së kësaj bote: sepse Ai as lind as perëndon, sepse qëndron përjetë. Do të jetë dritë mëngjesi për ty kur të kthehesh, Ai që kishte perënduar për ty kur u shmange prej Tij. Prandaj, në këtë «Merr shtratin tënd», më duket sikur tha: Duaje të afërmin.

9. Por përse dashuria për të afërmin paraqitet me anë të marrjes së shtratit, kjo ende rri e mbyllur dhe, siç mendoj, ka nevojë të shkoqitet: veç në qoftë se na fyen ndoshta që i afërmi të tregohet me anë të një shtrati, një sendi të ngurtë e të pashpirt. Le të mos zemërohet i afërmi im, po të paraqitet me një send pa shpirt e pa ndjenjë. Vetë Zoti, madje Shpëtimtari ynë Jisu Krishti, quhet guri i qoshes, që të ndërtojë dy në vetvete. Quhet gjithashtu shkëmb, prej të cilit rrodhi ujë: «Edhe ai shkëmb ishte Krishti.» Ç'çudi, atëherë, në qoftë se Krishti quhet shkëmb, që i afërmi quhet dru? Por jo çfarëdo lloj druri; ashtu si edhe ai s'ishte çfarëdo shkëmbi, por një shkëmb prej të cilit rridhte ujë për të eturit; as çfarëdo guri, por një gur qosheje, që lidhte në vete dy mure që vinin nga anë të ndryshme. Kështu, as të afërmin mos e merr për një dru çfarëdo, por për një shtrat. Atëherë, ç'ka në një shtrat, të lutem? Ç'tjetër, veçse që njeriu i lënguar mbahej mbi të; por, kur u bë i shëndoshë, e mban ai vetë shtratin? Ç'thotë apostulli? «Mbani barrët e njëri-tjetrit, dhe kështu do të plotësoni ligjin e Krishtit.» Tani, ligji i Krishtit është dashuria, dhe dashuria s'plotësohet veçse duke mbajtur barrët e njëri-tjetrit. «Duke e duruar», thotë, «njëri-tjetrin në dashuri, duke u përpjekur të ruani njësinë e Frymës në lidhjen e paqes.» Kur ti ishe i dobët, i afërmi të mbajti ty: tani je bërë i shëndoshë, mbaje ti të afërmin. Kështu do ta mbushësh, o njeri, atë që të mungonte. «Merr, pra, shtratin tënd.» Por, kur ta kesh ngritur, mos rri në atë vend; «ec.» Duke dashur të afërmin, duke u kujdesur për të afërmin, e bën udhëtimin tënd. Ku shkon udha jote, veçse te Zoti Perëndi, të cilin duhet ta duam me gjithë zemrën, me gjithë shpirtin e me gjithë mendjen? Sepse ende s'kemi ardhur te Zoti, por e kemi të afërmin me vete. Mbaje, pra, kur të ecësh, që të arrish tek Ai me të cilin dëshiron të qëndrosh. Prandaj, «merr shtratin tënd edhe ec.»

10. Njeriu e bëri këtë, dhe hebrenjtë u skandalizuan. Sepse panë një njeri që mbante shtratin e vet të shtunën, dhe s'e qortuan Zotin që e shëroi të shtunën, gjë që do t'i jepte Atij mundësinë t'u përgjigjej se, po t'i binte ndonjërit prej tyre kafsha në një pus, do ta nxirrte pa dyshim të shtunën, për të shpëtuar kafshën e vet; e kështu, tani s'e kundërshtuan që një njeri u bë i shëndoshë të shtunën, por që njeriu mbante shtratin. Por, në qoftë se shërimi s'duhej shtyrë, a duhej urdhëruar edhe një punë? «S'të lejohet», thonë, të bësh atë që bën, «të ngresh shtratin.» Dhe ai, për t'u mbrojtur, e vuri autorin e shërimit të vet përpara atyre që e qortonin, duke thënë: «Ai që më bëri të shëndoshë, po ai më tha: Merr shtratin tënd edhe ec.» A nuk duhej ta merrja urdhrin prej atij që mora shërimin? Dhe ata thanë: «Cili është njeriu që të tha: Merr shtratin tënd edhe ec?»

11. «Por ai që u bë i shëndoshë s'e dinte kush ishte» Ai që ia kishte thënë këtë. «Sepse Jisui», pasi kishte bërë këtë dhe i kishte dhënë këtë urdhër, «u largua prej tij në mes të turmës.» Shihni si plotësohet edhe kjo. E mbajmë të afërmin dhe ecim drejt Perëndisë; por Atë, tek i cili po ecim, ende s'e shohim: pikërisht për këtë arsye edhe ai njeri ende s'e njohu Jisuin. Misteri që na jepet të kuptojmë këtu është se besojmë tek Ai që ende s'e shohim; dhe, që të mos shihet, Ai tërhiqet mënjanë në turmë. Është e vështirë të shohësh Krishtin në turmë: mendjes sonë i duhet një farë vetmie; është me anë të një farë vetmie soditjeje që shihet Perëndia. Turma ka zhurmë; ky të parë kërkon fshehtësi. «Merr shtratin tënd», e, ndërsa mbahesh ti vetë, mbaje të afërmin; «edhe ec», që të arrish te caku. Mos e kërko Krishtin në turmë: Ai s'është si një prej turmës; Ai i tejkalon të gjitha turmat. Ai peshku i madh u ngjit i pari nga deti, dhe rri në qiell duke ndërmjetuar për ne: si kryeprifti i madh hyri vetëm brenda perdes; turma rri jashtë. Ec ti, duke mbajtur të afërmin: nëse ke mësuar të mbash ti, që dikur të mbanin. Me një fjalë, edhe tani ende s'e njeh Jisuin, ende s'e sheh Jisuin: ç'vjen më pas? Meqë ai njeri s'reshti së mbajturi shtratin dhe së ecuri, «Jisui e sheh atë më vonë në tempull.» S'e pa Jisuin në turmë, e pa në tempull. Zoti Jisu, në të vërtetë, e pa atë edhe në turmë edhe në tempull; por njeriu i lënguar s'e njeh Jisuin në turmë, kurse e njeh në tempull. Njeriu erdhi, pra, te Zoti: e pa në tempull, e pa në një vend të shenjtëruar, e pa në një vend të shenjtë. Dhe ç'i thotë Zoti? «Ja, u bëre i shëndoshë; mos mëkato më, që të mos të gjejë ndonjë gjë më e keqe.»

12. Njeriu, pra, pasi pa Jisuin dhe e njohu si autorin e shërimit të vet, s'ishte përtac për të predikuar Atë që kishte parë: «Ai iku dhe u tregoi hebrenjve se ishte Jisui Ai që e kishte bërë të shëndoshë.» U solli lajmin, dhe ata u tërbuan kundër tij; ai predikonte shpëtimin e vet, ata s'e kërkonin shpëtimin e tyre.

13. Hebrenjtë e përndiqnin Zotin Jisu, sepse i bënte këto gjëra të shtunën. Le të dëgjojmë ç'përgjigje u dha tani Zoti hebrenjve. Ju kam thënë si përgjigjet zakonisht për shërimin e njerëzve të shtunën, se të shtunën ata s'i linin pas dore bagëtitë e veta, qoftë duke i nxjerrë, qoftë duke i ushqyer. Ç'përgjigje jep për mbajtjen e shtratit? Një vepër e dukshme trupore u bë para syve të hebrenjve; jo një shërim i trupit, por një punë trupore, që s'dukej aq e nevojshme sa shërimi. Le ta shpallë, pra, haptas Zoti se misteri i së shtunës, madje shenja e mbajtjes së një dite, iu dha hebrenjve për një kohë, por se plotësimi i misterit kishte ardhur në Vetën e Tij. «Ati im», thotë, «punon deri tani, edhe unë punoj.» Ai solli një trazirë të madhe ndër ta: uji trazohet nga ardhja e Zotit, por megjithatë Ai që e trazon s'shihet. Megjithatë, një i sëmurë i madh do të shërohet nga uji i trazuar, mbarë bota nga vdekja e Zotit.

14. Le të shohim, pra, përgjigjen që dha e Vërteta: «Ati im punon deri tani, edhe unë punoj.» A është, atëherë, e rreme ajo që ka thënë Shkrimi, se «Perëndia pushoi nga të gjitha veprat e Tij ditën e shtatë»? Dhe a flet Zoti Jisu kundër këtij Shkrimi që u dha me anë të Moisiut, ndërkohë që Vetë u thotë hebrenjve: «Po të besonit Moisiun, do të më besonit edhe mua; sepse ai shkroi për mua»? Shihni, pra, mos vallë Moisiu deshi të tregonte diçka me atë që «Perëndia pushoi ditën e shtatë». Sepse Perëndia s'ishte lodhur duke bërë veprën e krijimit të Vet, që t'i duhej prehja si njeriut. Si mund të jetë lodhur Ai që bëri gjithçka me një fjalë? Megjithatë, e vërtetë është edhe ajo, se «Perëndia pushoi nga veprat e Tij ditën e shtatë»; e vërtetë është edhe kjo që thotë Jisui: «Ati im punon deri tani.» Por kush mund ta shtjellojë me fjalë, njeri për njerëz, i dobët për të dobët, i padituri për ata që kërkojnë të mësojnë; dhe, në qoftë se i qëllon të kuptojë diçka, i pazoti ta nxjerrë e ta shtjellojë për njerëz që, ndoshta, me vështirësi e marrin, edhe sikur ajo që merret të mund të shtjellohet? Kush, po ju them, o vëllezërit e mi, mund ta shtjellojë me fjalë se si Perëndia edhe punon ndërsa prehet, edhe prehet ndërsa punon? Ju lutem ta shtyni këtë çështje për më vonë, ndërsa po ecni në udhë; sepse ky të parë kërkon tempullin e Perëndisë, kërkon vendin e shenjtë. Mbajeni të afërmin dhe ecni. Do ta shihni Atë në atë vend ku s'do t'ju duhen fjalët e njerëzve.

15. Ndoshta mund ta themi më me vend këtë, se me fjalët «Perëndia pushoi ditën e shtatë», ai tregoi me një mister të madh vetë Zotin dhe Shpëtimtarin tonë Jisu Krishtin, i cili foli e tha: «Ati im punon deri tani, edhe unë punoj.» Sepse Zoti Jisu, kuptohet, është Perëndi. Sepse Ai është Fjala e Perëndisë, dhe keni dëgjuar se «në fillim ishte Fjala»; dhe jo ndonjë fjalë çfarëdo, por «Fjala ishte Perëndi, dhe të gjitha u bënë me anë të saj.» Ai, ndoshta, u tregua si Ai që do të pushonte ditën e shtatë nga të gjitha veprat e Tij. Sepse, lexoni Ungjillin dhe shihni ç'vepra të mëdha bëri Jisui. Ai e kreu shpëtimin tonë mbi kryq, që të gjitha ato që parathanë profetët të plotësoheshin në Të. U kurorëzua me gjemba; u var në dru; tha «Kam etje», mori uthull me një sfungjer, që të plotësohej ajo që ishte thënë: «Dhe në etjen time më dhanë uthull të pija.» Dhe, kur u kryen të gjitha veprat e Tij, ditën e gjashtë të javës, uli kryet dhe dha shpirt, dhe të shtunën pushoi në varr nga të gjitha veprat e Tij. Prandaj është sikur t'u thoshte hebrenjve: «Përse prisni që unë të mos punoj të shtunën? E shtuna u caktua për ju si shenjë për mua. Ju vështroni veprat e Perëndisë: unë isha atje kur u bënë, me anë time u bënë të gjitha; unë i njoh. ‹Ati im punon deri tani.› Ati e bëri dritën, por foli që të bëhej drita; nëse foli, e bëri me anë të Fjalës së Tij: Fjala e Tij isha unë, jam unë; me anë time u bë bota në ato vepra, me anë time drejtohet bota në këto vepra. Ati im punoi kur bëri botën, dhe deri tani punon ndërsa e drejton botën: prandaj me anë time bëri kur bëri, dhe me anë time drejton ndërsa drejton.» Këtë e tha, por kujt? Njerëzve të shurdhër, të verbër, të çalë, të lënguar, që s'e njihnin mjekun dhe që, si të çmendur, kishin humbur mendtë, duke dashur ta vrisnin.

16. Më tej, ç'tha Ungjillori, teksa vazhdonte? «Prandaj hebrenjtë kërkonin edhe më tepër ta vrisnin, sepse jo vetëm e prishte të shtunën, por edhe thoshte se Perëndia ishte Ati i Tij»; jo në ndonjë mënyrë të zakonshme, por si? «Duke e bërë veten të barabartë me Perëndinë.» Sepse ne të gjithë i themi Perëndisë: «Ati ynë që je në qiej»; lexojmë gjithashtu se hebrenjtë thanë: «Meqë Ti je Ati ynë.» Prandaj s'u zemëruan për këtë, sepse tha se Perëndia ishte Ati i Tij, por sepse e tha krejt ndryshe nga ç'e thonë njerëzit. Ja, hebrenjtë e kuptojnë atë që arianët s'e kuptojnë. Arianët, në fakt, thonë se Biri s'është i barabartë me Atin, dhe pikërisht prandaj kjo herezi u dëbua nga Kisha. Ja, vetë të verbrit, vetë vrasësit e Krishtit, prapë i kuptonin fjalët e Krishtit. Ata s'e kuptuan se Ai ishte Krishti, as s'e kuptuan se Ai ishte Biri i Perëndisë: por, megjithatë, e kuptuan se me këto fjalë u tregohej një Bir i tillë i Perëndisë, që të ishte i barabartë me Perëndinë. Kush ishte Ai, s'e dinin; megjithatë e pranuan se po shpallej një i tillë, ngaqë «tha se Perëndia ishte Ati i Tij, duke e bërë veten të barabartë me Perëndinë.» A s'ishte, pra, i barabartë me Perëndinë? Ai s'e bëri veten të barabartë, por Ati e lindi të barabartë. Po ta bënte veten të barabartë, do të binte nga grabitja. Sepse ai që deshi ta bënte veten të barabartë me Perëndinë, ndërsa s'ishte i tillë, ra, u bë prej engjëlli djall dhe i dha njeriut atë kupë krenarie me të cilën vetë u rrëzua. Sepse ky i rënë i tha njeriut, duke pasur smirë se ai rrinte më këmbë: «Provoni, dhe do të jeni si perëndi»; domethënë, rrëmbeni për vete atë që s'jeni bërë, sepse edhe unë u rrëzova nga grabitja. Këtë s'e shprehu hapur, por drejt kësaj e nxiti. Krishti, ndërkaq, u lind i barabartë me Atin, jo u bë; u lind nga thelbi i Atit. Prandaj apostulli e shpall kështu: «I cili, duke qenë në trajtën e Perëndisë, s'e quajti grabitje të ishte i barabartë me Perëndinë.» Ç'do të thotë «s'e quajti grabitje»? Ai s'e rrëmbeu barazinë me Perëndinë, por ishte në atë barazi në të cilën u lind. Dhe si mund të vinim ne te Perëndia i barabartë? «E zbrazi veten, duke marrë trajtën e shërbëtorit.» Por e zbrazi veten jo duke humbur atë që ishte, por duke marrë mbi Vete atë që s'ishte. Hebrenjtë, duke e përbuzur këtë trajtë shërbëtori, s'mundën ta kuptonin Zotin Krisht të barabartë me Atin, ndonëse s'kishin as më të voglin dyshim se Ai e pohonte këtë për Veten, dhe prandaj u tërbuan: e megjithatë Ai prapë i duroi dhe kërkonte shërimin e tyre, ndërsa ata tërboheshin kundër Tij.