Joani 5:20–23

1. Dje, aq sa deshi Zoti të na jepte, biseduam sa mundëm dhe kuptuam sipas fuqisë sonë se si veprat e Atit dhe të Birit janë të pandashme, dhe se si Ati nuk bën disa vepra e Biri të tjera, por Ati i bën të gjitha nëpërmjet Birit, si nëpërmjet Fjalës së tij, për të cilën është shkruar: «Të gjitha u bënë nëpërmjet tij, dhe pa të nuk u bë asgjë.» Sot le të shohim fjalët që vijnë më pas. Dhe po nga ky Zot le të lypim mëshirë, me shpresë se, po ta shohë të udhës, do të kuptojmë atë që është e vërtetë; e nëse nuk do të mundemi, të paktën të mos biem në atë që është e rreme. Sepse më mirë të mos dish, sesa të humbasësh udhën; por të dish është më mirë sesa të mos dish. Prandaj, para çdo gjëje, duhet të përpiqemi të dimë. Në mundshim, le ta falënderojmë Perëndinë; por, nëse për tani nuk arrijmë dot te e vërteta, të mos shkojmë te gënjeshtra. Sepse duhet të shqyrtojmë mirë se ç'jemi dhe për ç'po flasim. Jemi njerëz që mbajmë mish, që ecim në këtë jetë; dhe, ndonëse tani jemi rilindur nga fara e Fjalës së Perëndisë, prapëseprapë jemi përtërirë në Krishtin në mënyrë të tillë që ende nuk jemi çliruar krejt nga Adami. Sepse, vërtet, pjesa jonë e vdekshme dhe e prishshme, ajo që rëndon mbi shpirtin, tregon qartë se është prej Adamit; kurse ajo që në ne është frymërore dhe e ngre shpirtin lart, është prej dhuratës së Perëndisë dhe prej mëshirës së tij, i cili dërgoi Birin e tij të vetëm që të ndante bashkë me ne vdekjen tonë dhe të na çonte drejt pavdekësisë së vet. Birin e kemi Mësues, që të mos mëkatojmë; e kemi mbrojtës, po të kemi mëkatuar dhe po të jemi rrëfyer e kthyer; ndërmjetës për ne, po të kemi dëshiruar ndonjë të mirë prej Perëndisë; dhe dhurues i saj bashkë me Atin, sepse Ati dhe Biri janë një Perëndi i vetëm. Por ai i fliste këto si njeri për njerëz: Perëndia i fshehur, njeriu i dukshëm, që të bënte perëndi ata që janë njerëz të dukshëm; dhe Biri i Perëndisë u bë Bir njeriu, që të bënte bijtë e njerëzve bij të Perëndisë. Me ç'mjeshtëri të urtësisë së tij e bën këtë, e shohim në vetë fjalët e tij. Sepse si i vogël u flet të vegjëlve, por vetë aq i vogël sa është edhe i madh, kurse ne të vegjël, por në të të mëdhenj. Ai flet, vërtet, si dikush që përkëdhel e ushqen në gji fëmijët që rriten duke dashur.

2. Ai kishte thënë: «Biri s'mund të bëjë asgjë nga vetja, veç atë që e sheh Atin duke bërë.» Ne, megjithatë, nuk e kuptuam sikur Ati bën diçka veçmas, të cilën, kur Biri e sheh, edhe vetë bën diçka të po asaj natyre, pasi ka parë veprën e Atit të tij; por, kur ai tha: «Biri s'mund të bëjë asgjë nga vetja, veç atë që e sheh Atin duke bërë», ne e kuptuam se Biri është tërësisht prej Atit, se gjithë qenia e tij dhe gjithë fuqia e tij janë prej Atit që e lindi. Por tani, kur pat thënë se ai i bën po ashtu këto gjëra që i bën Ati, që të mos e marrim sikur Ati bën disa gjëra e Biri të tjera, por se Biri me fuqi të njëjtë bën pikërisht atë që bën Ati, ndërkohë që Ati vepron nëpërmjet Birit, ai vazhdoi dhe tha atë që e dëgjuam të lexohej sot: «Sepse Ati e do Birin dhe i tregon të gjitha ato që bën vetë.» Përsëri mendimi i vdekshëm trazohet. Ati i tregon Birit ç'gjëra bën vetë; prandaj, thotë dikush, Ati vepron veçmas, që Biri të mundë të shohë çfarë bën. Përsëri i shkojnë mendjes njerëzore, si të thuash, dy mjeshtër, ashtu si, për shembull, një marangoz që i mëson të birit zanatin e vet dhe i tregon gjithçka që bën, që edhe i biri të jetë në gjendje ta bëjë. «I tregon», thotë ai, «të gjitha ato që bën vetë.» A do të thotë, pra, se ndërsa Ati vepron, Biri nuk vepron, që të mundë të shohë Atin duke vepruar? E megjithatë, sigurisht, «të gjitha u bënë nëpërmjet tij, dhe pa të nuk u bë asgjë.» Ja pra, si ia tregon Ati Birit atë që bën, meqë Ati nuk bën gjë veçse atë që e bën nëpërmjet Birit. Ç'ka bërë Ati? Bëri botën. Mos vallë ia tregoi Birit botën, pasi e bëri, kështu që edhe Biri të bënte diçka të ngjashme? Le ta shohim, atëherë, botën që bëri Biri. Megjithatë, si «të gjitha u bënë nëpërmjet tij, dhe pa të nuk u bë asgjë», ashtu edhe «bota u bë nëpërmjet tij.» Nëse bota u bë nëpërmjet tij, e po ashtu të gjitha, e Ati nuk bën gjë veçse nëpërmjet Birit, ku ia tregon Ati Birit atë që bën, në qoftë se jo në vetë Birin, nëpërmjet të cilit vepron? Në ç'vend mund t'i tregohet Birit vepra e Atit, sikur ai të vepronte i ulur diku jashtë, e Biri të vështronte me vëmendje dorën e Atit se si punon? Ku është ajo Trini e pandashme? Ku është Fjala, për të cilën thuhet se ajo është «fuqia dhe urtësia e Perëndisë»? Ku është ajo që Shkrimi thotë për po atë urtësi: «Sepse ajo është shkëlqimi i dritës së përjetshme»? Ku është ajo që u tha përsëri për të: «Ajo arrin me fuqi nga njëri skaj gjer në tjetrin, dhe i rregullon të gjitha me ëmbëlsi»? Çfarëdo që bën Ati, e bën nëpërmjet Birit: e bën nëpërmjet urtësisë dhe fuqisë së tij; jo nga jashtë ia tregon Birit atë që ai mund të shohë, por në vetë Birin ia tregon atë që bën.

3. Çfarë sheh Ati, ose më mirë, çfarë sheh Biri te Ati, që edhe vetë ta bëjë? Ndoshta do të mundem ta them, por ma tregoni njeriun që mund ta rrokë me mendje; ose ndoshta do të mundem ta mendoj e jo ta them; ose ndoshta as ta mendoj nuk do të mundem. Sepse ajo hyjni na tejkalon, ashtu si Perëndia i tejkalon njerëzit, si i pavdekshmi tejkalon të vdekshmin, si i përjetshmi tejkalon të përkohshmin. Le të na frymëzojë e të na pajisë, dhe prej atij burimi jete le të denjojë të na vesojë e të na pikojë diçka mbi etjen tonë, që të mos thahemi në këtë shkretëtirë! Le t'i themi atij: Zot, atij të cilit mësuam t'i themi: Atë. Marrim guxim ta themi këtë, sepse ai vetë e deshi; mjaft që të jetojmë ashtu që të mos na thotë: «Në qofsha Atë, ku është nderi im? Në qofsha Zot, ku është frika ndaj meje?» Le t'i themi, pra: «Ati ynë.» Kujt i themi «Ati ynë»? Atit të Krishtit. Ai, pra, që i thotë «Ati ynë» Atit të Krishtit, çfarë tjetër i thotë Krishtit veçse «Vëllai ynë»? Megjithatë, ai nuk është Ati ynë në po atë mënyrë siç është Ati i Krishtit; sepse Krishti kurrë nuk na bashkoi aq sa të mos bënte dallim midis tij dhe nesh. Sepse ai është Biri i barabartë me Atin, Biri i përjetshëm bashkë me Atin dhe bashkëpërjetshëm me Atin; kurse ne u bëmë bij nëpërmjet Birit, të birësuar nëpërmjet të Vetëmlindurit. Prandaj kurrë nuk u dëgjua nga goja e Zotit tonë Jisu Krisht, kur u fliste nxënësve të tij, që ai për Perëndinë e lartë, Atin e vet, të thoshte «Ati ynë»; por thoshte ose «Ati im» ose «Ati juaj». Por nuk thoshte «Ati ynë»; aq sa, në një farë vendi, i përdori këto dy shprehje: «Po shkoj», thotë ai, «te Perëndia im dhe te Perëndia juaj.» Përse nuk tha «Perëndia ynë»? Më tej, tha «Ati im dhe Ati juaj»; nuk tha «Ati ynë». Ai bashkon aq sa të dallojë, dallon aq sa të mos ndajë. Do që ne të jemi një në të, kurse Ati dhe ai vetë të jenë një.

4. Sado që të kuptojmë, pra, dhe sado që të shohim, nuk do të shohim ashtu si sheh Biri, as atëherë kur të bëhemi të barabartë me engjëjt. Sepse ne jemi diçka edhe kur nuk shohim; por ç'jemi kur nuk shohim, veçse njerëz që nuk shohin? Dhe, që të shohim, kthehemi drejt Atij që mund ta shohim, dhe formohet në ne një të pamë që nuk ishte më parë, ndonëse ne ekzistonim. Sepse njeriu është njeri edhe pa parë; dhe po ai, kur sheh, quhet njeri që sheh. Për të, pra, të pamët nuk është e njëjta gjë me të qenët njeri; sepse, po të ishte kështu, ai nuk do të ishte njeri kur nuk sheh. Por, meqë është njeri edhe kur nuk sheh, dhe kërkon të shohë atë që nuk e sheh, ai është dikush që kërkon dhe që kthehet për të parë; dhe, kur kthehet mirë dhe sheh, bëhet njeri që sheh, ai që më parë ishte njeri që nuk shihte. Rrjedhimisht, të pamët për të është diçka që vjen e ikën: i vjen kur kthehet drejt, dhe e lë kur kthehet mënjanë. A është kështu me Birin? Larg qoftë të mendojmë kështu. Kurrë nuk ka qenë Bir pa parë e pastaj të jetë bërë të shohë; por për të, të shohësh Atin është e njëjta gjë me të qenët Bir. Sepse ne, duke u kthyer drejt mëkatit, e humbasim ndriçimin; dhe, duke u kthyer drejt Perëndisë, e marrim ndriçimin. Sepse një gjë është drita me të cilën ndriçohemi, e tjetër gjë jemi ne që ndriçohemi. Por vetë drita, me të cilën ndriçohemi, as kthehet mënjanë prej vetes, as e humbet kthjelltësinë e saj, sepse ekziston si dritë. Ati, pra, i tregon Birit një gjë që bën, kështu që Biri i sheh të gjitha te Ati dhe është të gjitha te Ati. Sepse duke parë u lind, dhe duke qenë i lindur sheh. Por jo se dikur nuk ishte i lindur e pastaj u lind; as se dikur nuk shihte e pastaj pa. Por ku qëndron të pamët e tij, aty qëndron edhe qenia e tij, aty edhe të lindurit e tij, aty edhe të vazhduarit, aty edhe të pandryshuarit, aty edhe të mbeturit pa fillim e pa mbarim. Prandaj le të mos e marrim me kuptim mishor sikur Ati rri ulur e bën një vepër dhe ia tregon Birit; dhe Biri sheh veprën që bën Ati dhe bën një vepër tjetër në një vend tjetër, a prej lëndësh të tjera. Sepse «të gjitha u bënë nëpërmjet tij, dhe pa të nuk u bë asgjë.» Biri është Fjala e Atit. Ati nuk tha asgjë që të mos e kishte thënë në Birin. Sepse, duke thënë në Birin atë që do të bënte nëpërmjet Birit, e lindi Birin, nëpërmjet të cilit i bëri të gjitha.

5. «Dhe vepra më të mëdha se këto do t'i tregojë, që ju të mrekulloheni.» Këtu përsëri ngecim. E kush është ai që mund ta hetojë denjësisht një fshehtësi kaq të madhe? Por tani, ngaqë ai denjoi të na flasë, vetë e hap. Sepse ai nuk do të fliste atë që nuk do të donte ta kuptonim; dhe, meqë denjoi të flasë, pa dyshim na e ka zgjuar vëmendjen: sepse a braktis ai ndonjë që e ka nxitur të dëgjojë me vëmendje? Kemi thënë se Biri nuk njeh me kuptim kohor, se njohja e Birit nuk është një gjë e Biri vetë një tjetër; as të pamët e tij një gjë e ai vetë një tjetër; por se vetë të pamët është Biri, dhe njohja, po ashtu edhe urtësia e Atit, është Biri; dhe se ajo urtësi dhe të pamët janë të përjetshme e bashkëpërjetshme me Atë prej të cilit janë; se nuk janë diçka që ndryshon me kohën, as diçka e prodhuar që s'kishte qenë, as diçka që zhduket dhe që kishte ekzistuar. Ç'bën, atëherë, koha në këtë rast, që ai të thotë: «Vepra më të mëdha se këto do t'i tregojë»? «Do t'i tregojë», domethënë «është gati t'i tregojë». «Ka treguar» është gjë tjetër nga «do të tregojë»: «ka treguar» e themi për një veprim të shkuar, «do të tregojë» për një veprim të ardhshëm. Ç'të bëjmë, pra, këtu, vëllezër? Ja, ai që e patëm shpallur bashkëpërjetshëm me Atin, në të cilin asgjë nuk ndryshon me kohën, në të cilin s'ka lëvizje nëpër hapësira as çastesh as vendesh, ai për të cilin patëm shpallur se mbetet përherë duke parë bashkë me Atin, duke parë Atin dhe, duke parë, duke ekzistuar; pikërisht ai, po them, duke na përmendur këtu përsëri kohët, thotë: «Do t'i tregojë vepra më të mëdha se këto.» A do t'i tregojë, pra, Birit diçka që Biri ende nuk e di? Ç'të kuptojmë prej kësaj? Si ta marrim vesh këtë? Ja, Zoti ynë Jisu Krisht ishte lart, është poshtë. Kur ishte lart? Kur tha: «Çfarëdo që bën Ati, po ato i bën edhe Biri njësoj.» Nga e dimë se tani është poshtë? Nga kjo: «Vepra më të mëdha se këto do t'i tregojë.» O Zot Jisu Krisht, Shpëtimtari ynë, Fjala e Perëndisë, nëpërmjet së cilës u bënë të gjitha, çfarë do të të tregojë Ati, që ti ende nuk e di? Çfarë prej Atit të është fshehur ty? Çfarë te Ati të është fshehur ty, prej të cilit Ati nuk fshihet? Ç'vepra më të mëdha do të të tregojë? Ose më të mëdha se cilat vepra janë ato që do të t'i tregojë? Sepse, kur tha «më të mëdha se këto», duhet së pari të kuptojmë veprat në krahasim me të cilat janë ato më të mëdha.

6. Le të kujtojmë përsëri se nga nisi ky fjalim. Ishte kur u shërua ai njeri që kishte tridhjetë e tetë vjet i sëmurë, dhe Jisui, tashmë të shëruarit, e urdhëroi të merrte shtratin e vet e të shkonte në shtëpi. Pikërisht për këtë, në të vërtetë, hebrenjtë me të cilët po fliste u tërbuan. Ai foli me fjalë, por për kuptimin heshti; ua la për ta marrë me mend disi kuptimin atyre që kuptonin, dhe ua fshehu çështjen atyre që ishin zemëruar. Pikërisht për këtë, po them, hebrenjtë, të tërbuar se Zoti e bëri këtë ditën e së shtunës, i dhanë shkas këtij fjalimi. Prandaj le të mos i dëgjojmë këto gjëra sikur të kishim harruar ç'u tha më lart, por le të kthejmë sytë prapa, tek ai njeri i paaftë që dergjej prej tridhjetë e tetë vjetësh e u shërua papritur, ndërsa hebrenjtë mrekulloheshin dhe zemëroheshin. Ata kërkonin errësirë nga e shtuna, më shumë se dritë nga mrekullia. Duke u folur, pra, këtyre, ndërsa janë të indinjuar, ai thotë: «Vepra më të mëdha se këto do t'i tregojë.» «Më të mëdha se këto»: se cilat? Ato që keni parë, se një njeri, sëmundja e të cilit kishte zgjatur tridhjetë e tetë vjet, u shërua; më të mëdha se këto do t'ia tregojë Ati Birit. Cilat janë vepra më të mëdha? Ai vazhdon, duke thënë: «Sepse, ashtu si Ati i ngjall të vdekurit dhe u jep jetë, kështu edhe Biri u jep jetë atyre që do.» Qartazi këto janë më të mëdha. Shumë më e madhe është që një i vdekur të ngrihet, sesa që një i sëmurë të shërohet: këto janë më të mëdha. Por kur do t'ia tregojë Ati këto Birit? A nuk i njeh Biri? Dhe ai që po fliste, a nuk dinte t'i ngjallte të vdekurit? A i mbetej ende të mësonte se si t'i ngjallte të vdekurit në jetë, pikërisht ai, po them, nëpërmjet të cilit u bënë të gjitha? Ai që bëri që ne të jetonim, kur nuk ekzistonim, a i mbetej ende të mësonte se si mund të na ngjallte përsëri në jetë? Ç'kuptim kanë, atëherë, fjalët e tij?

7. Por tani ai përulet për ne, dhe ai që pak më parë po fliste si Perëndi, tani nis të flasë si njeri. Megjithatë, po ai që është njeri, është Perëndi, sepse Perëndia u bë njeri; por u bë ç'nuk ishte, pa e humbur atë që ishte. Njeriu, pra, iu shtua Perëndisë, që të ishte njeri ai që ishte Perëndi, por jo që tani e tutje të ishte njeri e të mos ishte Perëndi. Le ta dëgjojmë, pra, edhe si vëllanë tonë atë që e dëgjuam si Krijuesin tonë. Krijuesi ynë, sepse është Fjala në fillim; Vëllai ynë, sepse lindi prej Virgjëreshës Mari: Krijues para Abrahamit, para Adamit, para dheut, para qiellit, para të gjitha gjërave trupore e frymërore; kurse Vëlla, prej farës së Abrahamit, prej fisit të Judës, prej virgjëreshës izraelite. Në qoftë se, pra, e njohim atë që na flet si Perëndi e njëkohësisht si njeri, le t'i kuptojmë fjalët e Perëndisë dhe të njeriut; sepse ndonjëherë na thotë gjëra që i përkasin madhështisë, ndonjëherë të tilla që i përkasin përuljes. Sepse po ai që u bë i ulët është i lartë, që të na bënte të lartë ne që jemi të ulët. Çfarë thotë, atëherë? «Ati do të m'i tregojë» mua «vepra më të mëdha se këto, që ju të mrekulloheni.» Neve, pra, do të na tregojë, jo atij. Dhe, meqë do t'ua tregojë Ati neve, pikërisht për këtë ai tha: «që ju të mrekulloheni.» Ai, në fakt, e ka shpjeguar se ç'donte të thoshte me fjalët «Ati do të m'i tregojë» mua. Përse nuk tha: Ati do t'jua tregojë juve; por: do t'i tregojë Birit? Sepse edhe ne jemi gjymtyrë të Birit; dhe, ashtu siç mësojmë ne gjymtyrët, edhe ai vetë në një farë mënyre mëson te gjymtyrët e tij. Si mëson te ne? Ashtu si vuan te ne. Nga ku mund të provojmë se ai vuan te ne? Nga ai zë prej qielli: «Saul, Saul, përse më përndjek?» A nuk është ai vetë që do të ulet si Gjykatës në fund të botës dhe, duke i vënë të drejtët në të djathtë e të ligjtë në të majtë, do të thotë: «Ejani, të bekuar të Atit tim, merrni mbretërinë; sepse pata uri dhe më dhatë të ha»? Dhe, kur ata të përgjigjen: «Zot, kur të pamë të uritur?», ai do t'u thotë: «Meqë i dhatë njërit prej më të vegjëlve të mi, më dhatë mua.» Le ta pyesim tani atë e le t'i themi: Zot, kur do të jesh nxënës, kur ti i mëson të gjitha? Menjëherë, në të vërtetë, ai na përgjigjet, në besimin tonë: Kur mëson njëri prej më të vegjëlve të mi, mësoj unë.

8. Le të gëzohemi, pra, dhe le të falënderojmë që jemi bërë jo vetëm të krishterë, por Krisht. A e kuptoni, vëllezër, dhe a e rrokni hirin e Perëndisë mbi ne? Mrekullohuni, gëzohuni: jemi bërë Krisht. Sepse, në qoftë se ai është koka, ne jemi gjymtyrët: gjithë njeriu është ai bashkë me ne. Kjo është ajo që thotë apostulli Pavli: «Që të mos jemi më foshnja, të lëkundur andej-këndej dhe të bartur nga çdo erë mësimi.» Por më lart ai kishte thënë: «Derisa të arrijmë të gjithë në unitetin e besimit dhe në njohjen e Birit të Perëndisë, në njeriun e përsosur, në masën e moshës së plotësisë së Krishtit.» Plotësia e Krishtit, pra, është koka bashkë me gjymtyrët. Koka dhe gjymtyrët, ç'është kjo? Krishti dhe Kisha. Do të ishte vërtet mendjemadhësi po ta merrnim këtë për vete, po të mos e kishte premtuar ai vetë, ai që thotë nëpërmjet po atij apostulli: «Por ju jeni trupi i Krishtit dhe gjymtyrë.»

9. Sa herë, pra, që Ati u tregon gjymtyrëve të Krishtit, i tregon Krishtit. Ndodh një mrekulli e madhe, por megjithatë e vërtetë. Krishtit i tregohet ajo që Krishti e dinte, dhe Krishtit i tregohet nëpërmjet Krishtit. Është gjë e mrekullueshme dhe e madhe, por Shkrimi kështu thotë. A do t'i kundërshtojmë shpalljet hyjnore? A nuk do t'i kuptojmë më mirë ato dhe, për vetë dhuratën e tij, a nuk do ta falënderojmë atë që na e dha falas? Ç'është kjo që thashë, «i tregohet Krishtit nëpërmjet Krishtit»? I tregohet gjymtyrëve nëpërmjet kokës. Ja, shihe këtë te vetja. Le të themi se me sy mbyllur do të merrje diçka: dora jote nuk di nga të shkojë; e megjithatë dora është gjithsesi gjymtyra jote, sepse nuk është e ndarë prej trupit tënd. Hapi sytë: tani dora sheh nga të shkojë; kur tregoi koka, gjymtyra e ndoqi. Në qoftë se, pra, mund të gjendej te vetja jote diçka e tillë, që trupi yt t'i tregonte trupit tënd, dhe që nëpërmjet trupit tënd t'i tregohej diçka trupit tënd, atëherë mos u mrekullo që thuhet se Krishtit i tregohet nëpërmjet Krishtit. Sepse koka tregon që gjymtyrët të shohin, dhe koka mëson që gjymtyrët të mësojnë; e megjithatë një njeri i vetëm, koka dhe gjymtyrët. Ai nuk deshi ta ndante veten, por denjoi të ngjitej pas nesh. Larg ishte prej nesh, po, shumë larg. Ç'ka kaq larg sa krijesa dhe Krijuesi? Ç'ka kaq larg sa Perëndia dhe njeriu? Ç'ka kaq larg sa drejtësia dhe paudhësia? Ç'ka kaq larg sa përjetësia dhe vdekshmëria? Ja, kaq larg prej nesh ishte Fjala në fillim, Perëndi pranë Perëndisë, nëpërmjet së cilës u bënë të gjitha. Si, atëherë, u afrua, që të ishte ç'jemi ne, dhe ne të ishim në të? «Edhe Fjala u bë mish, edhe banoi ndër ne.»

10. Këtë, pra, do të na tregojë; këtë ua tregoi nxënësve të tij, të cilët e panë në mish. Ç'është kjo? «Ashtu si Ati i ngjall të vdekurit dhe u jep jetë, kështu edhe Biri u jep jetë atyre që do.» A ngjall Ati disa e Biri të tjerë? Sigurisht, të gjitha u bënë nëpërmjet tij. Ç'themi, vëllezërit e mi? Krishti ngjalli Llazarin; cilin të vdekur ngjalli Ati, që Krishti të shihte se si të ngjallte Llazarin? Kur Krishti ngjalli Llazarin, a nuk e ngjalli edhe Ati? Ose ishte vepër e Birit të vetëm, pa Atin? Lexojeni vetë atë vend dhe shihni se ai i lutet Atit që Llazari të ngjallet. Si njeri, i lutet Atit; si Perëndi, vepron bashkë me Atin. Prandaj edhe Llazari, që u ngjall, u ngjall si prej Atit ashtu edhe prej Birit, në dhuratën dhe hirin e Frymës së Shenjtë; dhe atë vepër të mrekullueshme e kreu Trinia. Prandaj le të mos e kuptojmë këtë, «Ashtu si Ati i ngjall të vdekurit dhe u jep jetë, kështu edhe Biri u jep jetë atyre që do», sikur disa ngjallen e marrin jetë prej Atit, e të tjerë prej Birit; por se Biri ngjall e u jep jetë pikërisht atyre që i ngjall e u jep jetë Ati; sepse «të gjitha u bënë nëpërmjet tij, dhe pa të nuk u bë asgjë.» Dhe, për të treguar se ai, ndonëse i dhënë nga Ati, ka fuqi të barabartë, prandaj thotë: «Kështu edhe Biri u jep jetë atyre që do», që aty të tregojë vullnetin e vet; dhe, që të mos thoshte kush: «Ati i ngjall të vdekurit nëpërmjet Birit, por Ati si i fuqishëm dhe si ai që ka fuqi, kurse Biri si me fuqinë e një tjetri, ashtu si një shërbëtor bën diçka, si një engjëll», ai e tregoi fuqinë e vet kur tha: «Kështu edhe Biri u jep jetë atyre që do.» Nuk është se Ati do diçka tjetër nga Biri; por, ashtu si Ati dhe Biri kanë një qenie të vetme, kështu kanë edhe një vullnet të vetëm.

11. E cilët janë këta të vdekur që i ngjallin Ati dhe Biri? A janë po ata për të cilët folëm, Llazari, ose i biri i asaj të veje, ose e bija e kryetarit të sinagogës? Sepse e dimë se këta u ngjallën prej Krishtit Zot. Është diçka tjetër që ai do të na tregojë, domethënë ngjallja e të vdekurve, të cilën e presim të gjithë; jo ajo ngjallje që patën disa, që të tjerët të besonin. Sepse Llazari u ngjall për të vdekur përsëri; ne do të ngjallemi për të jetuar përgjithmonë. A e bën Ati një ngjallje të tillë, apo Biri? Jo, në të vërtetë, por Ati në Birin. Rrjedhimisht Biri, dhe Ati në Birin. Nga e provojmë se ai flet për këtë ngjallje? Kur pat thënë: «Ashtu si Ati i ngjall të vdekurit dhe u jep jetë, kështu edhe Biri u jep jetë atyre që do.» Që të mos kuptonim këtu atë ngjallje që ai e bën për mrekulli, e jo për jetë të përjetshme, ai vazhdoi, duke thënë: «Sepse Ati nuk gjykon njeri, por gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit.» Ç'është kjo? Ai po fliste për ngjalljen e të vdekurve, se «ashtu si Ati i ngjall të vdekurit dhe u jep jetë, kështu edhe Biri u jep jetë atyre që do»; dhe menjëherë pas kësaj shtoi, si arsye, atë që ka të bëjë me gjyqin, duke thënë: «Sepse Ati nuk gjykon njeri, por gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit.» Përse e tha këtë, veçse për të treguar se kishte folur për atë ngjallje të të vdekurve që do të ndodhë në gjyq?

12. «Sepse», thotë ai, «Ati nuk gjykon njeri, por gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit.» Pak më parë po mendonim se Ati bën diçka që Biri nuk e bën, kur tha: «Ati e do Birin dhe i tregon të gjitha ato që bën vetë»; sikur Ati të vepronte e Biri të shihte. Kështu po na hynte në mendje një përfytyrim mishor, sikur Ati bënte atë që Biri nuk e bënte, kurse Biri rrinte e vështronte ndërsa Ati tregonte se ç'po bënte. Pastaj, ashtu si Ati po bënte atë që Biri nuk e bënte, tani shohim Birin që bën atë që Ati nuk e bën. Si na sjell rrotull dhe si na e mban mendjen të zënë! Na çon andej-këtej, nuk na lë të mbetemi në një vend të vetëm të mishit, që, duke na ndryshuar, të na stërvitë, duke na stërvitur, të na pastrojë, duke na pastruar, të na bëjë të aftë për të marrë, dhe të na mbushë, pasi të na ketë bërë të aftë. Ç'lidhje kanë këto fjalë me ne? Për se po fliste? Për se po flet? Pak më parë tha se Ati i tregon Birit çfarëdo që bën. E pashë, si të thuash, Atin duke vepruar, Birin duke pritur për të parë; e ja tani, shoh Birin duke vepruar, Atin të papunë: «Sepse Ati nuk gjykon njeri, por gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit.» Kur, pra, Biri të gjykojë, a do të rrijë Ati pa punë e pa gjykuar? Ç'është kjo? Ç'të kuptoj? Çfarë thua, o Zot? Ti je Perëndia Fjalë, unë jam njeri. A thua ti se «Ati nuk gjykon njeri, por gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit»? Në një vend tjetër lexoj se ti thua: «Unë nuk gjykoj njeri; është një që kërkon dhe gjykon.» Për kë thua «është një që kërkon dhe gjykon», veçse për Atin? Ai kërkon llogari për të padrejtat e tua dhe gjykon për to. Si të kuptohet këtu se «Ati nuk gjykon njeri, por gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit»? Le ta pyesim Pjetrin; le ta dëgjojmë të flasë në letrën e tij: «Krishti vuajti për ne», thotë ai, «duke na lënë shembull që të ndjekim gjurmët e tij; ai që nuk bëri mëkat, as u gjet mashtrim në gojën e tij; ai që, kur e shanin, nuk shante prapa; kur pësonte padrejtësi, nuk kërcënonte, por ia dorëzonte veten atij që gjykon me drejtësi.» Si është e vërtetë se «Ati nuk gjykon njeri, por gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit»? Këtu jemi në mëdyshje, dhe, të vënë në mëdyshje, le të mundohemi, që me mund të pastrohemi. Le të përpiqemi, sa të mundemi, me dhuratën e tij, të depërtojmë në fshehtësitë e thella të këtyre fjalëve. Ndoshta po veprojmë me nxitim, që duam të diskutojmë e të hetojmë fjalët e Perëndisë. Po përse u thanë, veçse për t'u njohur? Përse jehuan, veçse për t'u dëgjuar? Përse u dëgjuan, veçse për t'u kuptuar? Le të na forcojë fort, atëherë, dhe le të na japë diçka, aq sa ta gjykojë të denjë; dhe, në qoftë se ende nuk depërtojmë deri te burimi, le të pimë prej përroit. Ja, vetë Joani na ka rrjedhur si përrua, na ka sjellë fjalën nga lart. E uli poshtë dhe, në një farë mënyre, e rrafshoi, që të mos trembemi prej të Lartit, por t'i afrohemi Atij që është i ulët.

13. Sido që të jetë, ka një kuptim, një kuptim të vërtetë e të fortë, po të mundim ta rrokim disi, në të cilin «Ati nuk gjykon njeri, por gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit.» Sepse kjo thuhet ngaqë në gjyq nuk do t'u shfaqet njerëzve askush veç Birit. Ati do të jetë i fshehur, Biri do të jetë i dukshëm. Në ç'trajtë do të jetë i dukshëm Biri? Në trajtën me të cilën u ngjit lart. Sepse në trajtën e Perëndisë ishte i fshehur bashkë me Atin; në trajtën e shërbëtorit, i dukshëm për njerëzit. Prandaj jo se «Ati gjykon ndonjë njeri, por gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit»: vetëm gjyqin e dukshëm, gjyq i dukshëm në të cilin do të gjykojë Biri, meqë ai do t'u shfaqet atyre që do të gjykohen. Shkrimi na e tregon më qartë se është Biri ai që do të shfaqet. Të dyzetën ditë pas Ngjalljes së tij, ai u ngjit në qiell, ndërsa nxënësit e tij po shihnin; dhe ata dëgjojnë zërin e engjëllit: «Njerëz të Galilesë», thotë ai, «përse rrini e vështroni lart në qiell? Ky vetë, që u ngrit prej jush në qiell, kështu do të vijë, po në atë mënyrë siç e patë të shkonte në qiell.» Në ç'mënyrë e panë të shkonte? Në mish, të cilin e prekën, e zunë me dorë, plagët e të cilit madje i provuan duke i prekur; në atë trup me të cilin hyri e doli me ta dyzet ditë, duke iu shfaqur atyre në të vërtetë, jo në gënjeshtër; jo si një fantazmë, a hije, a lugat, por, siç tha ai vetë, pa i mashtruar: «Prekni e shihni, sepse një frymë nuk ka mish e eshtra, siç shihni se kam unë.» Ai trup tani është vërtet i denjë për një banesë qiellore, pasi nuk i nënshtrohet vdekjes, as ndryshon me kalimin e brezave. Nuk është si ai që, siç ishte rritur nga foshnjëria gjer në atë moshë, kështu edhe nga mosha e burrërisë bie drejt pleqërisë: ai mbetet ashtu si u ngjit, që të vijë tek ata të cilëve deshi që t'u predikohej fjala e tij para se të vijë. Kështu do të vijë në trajtë njeriu, dhe këtë trajtë do ta shohin të ligjtë; do ta shohin si ata në të djathtë, ashtu edhe ata që janë ndarë në të majtë: siç është shkruar, «Do të vështrojnë atë që e shpuan.» Në qoftë se do të vështrojnë atë që e shpuan, do të vështrojnë po atë trup që e çanë tejpërtej me heshtë; sepse heshta nuk e shpon Fjalën. Këtë trup, pra, do të mund ta vështrojnë të ligjtë, atë që mundën ta plagosnin. Perëndinë e fshehur në trup nuk do ta shohin: pas gjyqit ai do të shihet nga ata që do të jenë në të djathtë. Kjo, pra, është ajo që ai do të thotë kur thotë: «Ati nuk gjykon njeri, por gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit», se Biri do të vijë në gjyq i dukshëm, i shfaqur për njerëzit në trup njeriu; e do t'u thotë atyre në të djathtë: «Ejani, të bekuar të Atit tim, merrni mbretërinë»; dhe atyre në të majtë: «Shkoni në zjarrin e përjetshëm, që është përgatitur për djallin dhe engjëjt e tij.»

14. Ja, atë trajtë njeriu do ta shohin të përshpirtshmit dhe të ligjtë, të drejtët dhe të padrejtët, besimtarët dhe jobesimtarët, ata që gëzohen dhe ata që vajtojnë, ata që shpresuan dhe ata që mbeten të turpëruar: ja, do të shihet. Kur ajo trajtë të jetë shfaqur në gjyq dhe gjyqi të ketë mbaruar, ku thuhet se Ati nuk gjykon njeri, por gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit, pikërisht për këtë arsye: se Biri do të shfaqet në gjyq në atë trajtë që mori prej nesh. Ç'do të vijë pas kësaj? Kur do të shihet trajta e Perëndisë, të cilën gjithë besimtarët janë etur ta shohin? Kur do të shihet ajo Fjalë që ishte në fillim, Perëndi pranë Perëndisë, nëpërmjet së cilës u bënë të gjitha? Kur do të shihet ajo trajtë e Perëndisë, për të cilën apostulli thotë: «Duke qenë në trajtën e Perëndisë, nuk e quajti grabitje të ishte i barabartë me Perëndinë»? Sepse e madhe është ajo trajtë, në të cilën, për më tepër, njihet cilësia e Atit dhe e Birit; e patregueshme, e pakuptueshme, mbi të gjitha për të vegjlit. Kur do të shihet kjo trajtë? Ja, në të djathtë janë të drejtët, në të majtë të padrejtët; të gjithë njësoj e shohin njeriun, shohin Birin e njeriut, shohin atë që u shpua, atë që u kryqëzua e shohin: shohin atë që u bë i ulët, atë që lindi prej Virgjëreshës, Qengjin e fisit të Judës e shohin. Por kur do ta shohin Fjalën, Perëndi pranë Perëndisë? Ai do të jetë po ai edhe atëherë, por do të shfaqet trajta e shërbëtorit. Trajta e shërbëtorit do t'u tregohet shërbëtorëve: trajta e Perëndisë do të ruhet për bijtë. Prandaj le të bëhen shërbëtorët bij: le të shkojnë ata që janë në të djathtë në trashëgimin e përjetshëm të premtuar që moti, të cilin dëshmorët, ndonëse pa e parë, e besuan, dhe për premtimin e të cilit e derdhën gjakun pa ngurruar; le të shkojnë atje dhe le të shohin atje. Kur do të shkojnë atje? Le të thotë vetë Zoti: «Kështu ata do të shkojnë në zjarrin e përjetshëm, kurse të drejtët në jetën e përjetshme.»

15. Ja, ai përmendi jetën e përjetshme. A na tha se atje do të shohim e do të njohim Atin dhe Birin? Po sikur të jetojmë përgjithmonë, e prapë të mos e shohim atë Atë dhe Bir? Dëgjo, në një vend tjetër, ku ai përmendi jetën e përjetshme dhe shprehu se ç'është jeta e përjetshme: «Mos ki frikë; nuk të mashtroj; jo më kot u kam premtuar atyre që më duan, duke thënë: ‹Ai që i ka urdhërimet e mia dhe i mban, ai është që më do; dhe ai që më do, do të duhet nga Ati im, edhe unë do ta dua dhe do t'i shfaqem vetë.›» Le t'i përgjigjemi Zotit e le t'i themi: Ç'gjë e madhe është kjo, o Zot, Perëndia ynë? Ç'gjë e madhe është? A do të na e shfaqësh veten? Po ç'është, atëherë, a nuk iu shfaqe edhe hebrenjve? A nuk të panë ata që të kryqëzuan? Por ti do të shfaqesh në gjyq, kur ne të qëndrojmë në të djathtën tënde; a nuk do të shohin edhe ata që do të qëndrojnë në të majtën tënde? Ç'do të thotë që do të na e shfaqësh veten? A nuk të shohim, në të vërtetë, edhe tani që po flet? Ai përgjigjet: Do të të shfaqem në trajtën e Perëndisë; tani për tani sheh trajtën e shërbëtorit. Nuk do të të mashtroj, o njeri besimtar; beso se do të shohësh. Ti do, e prapë nuk sheh: a nuk do të të çojë vetë dashuria drejt të pamit? Duaj, ngul këmbë në të dashur; nuk do të ta zhgënjej dashurinë, thotë ai, unë që ta pastrova zemrën. Sepse përse ta pastrova zemrën, veçse që Perëndia të shihet prej teje? Sepse «lum ata që janë të pastër në zemër, se ata do të shohin Perëndinë.» «Por këtë», thotë shërbëtori, sikur t'i kundërvihej Zotit, «nuk e shprehe, kur the: ‹Të drejtët do të shkojnë në jetën e përjetshme›; nuk the: Do të shkojnë të më shohin mua në trajtën e Perëndisë dhe të shohin Atin, me të cilin jam i barabartë.» Vër re ç'tha ai diku tjetër: «Kjo është jeta e përjetshme, që të njohin ty, të vetmin Perëndi të vërtetë, dhe Jisu Krishtin që ti dërgove.»

16. Dhe menjëherë, atëherë, pas gjyqit të përmendur, gjithë atë që Ati, duke mos gjykuar njeri, ia ka dhënë Birit, çfarë do të vijë? Ç'vjen më pas? «Që të gjithë ta nderojnë Birin, ashtu si nderojnë Atin.» Hebrenjtë e nderojnë Atin, e përçmojnë Birin. Sepse Biri u pa si shërbëtor, kurse Ati u nderua si Perëndi. Por Biri do të shfaqet i barabartë me Atin, që të gjithë ta nderojnë Birin, ashtu si nderojnë Atin. Këtë, pra, tani e kemi në besim. Le të mos thotë hebreu: «Unë e nderoj Atin; ç'punë kam unë me Birin?» Le t'i përgjigjen: «Ai që nuk e nderon Birin, nuk e nderon Atin. Ti gënjen në çdo mënyrë; ti e blasfemon Birin dhe i bën padrejtësi Atit. Sepse Ati dërgoi Birin, dhe ti përçmon atë që dërgoi Ati. Si mund ta nderosh atë që dërgon, ti që blasfemon të dërguarin?»

17. Ja, thotë dikush, Biri u dërgua; dhe Ati është më i madh, sepse ai e dërgoi. Hiqu mishit; njeriu i vjetër të fut ndër mend vjetërsi në kohë. I lashti, i përhershmi, i përjetshmi, që për ty është i riu, le të ta tërheqë mendjen prej kohës drejt tij. A është Biri më i vogël, ngaqë thuhet se u dërgua? Unë dëgjoj për një dërgim, jo për një ndarje. Por prapë, thotë ai, ndër njerëz e shohim se ai që dërgon është më i madh se ai që dërgohet. Le të jetë kështu; por punët e njerëzve e mashtrojnë njeriun, kurse gjërat hyjnore e pastrojnë. Mos u kthe nga gjërat njerëzore, në të cilat dërguesi duket më i madh e i dërguari më i vogël; megjithatë, vetë gjërat njerëzore dëshmojnë kundër teje. Ashtu si, për shembull, kur një njeri dëshiron të kërkojë një grua për nuse, dhe, duke mos qenë në gjendje ta bëjë vetë, dërgon një mik që t'ia kërkojë. Dhe ka shumë raste në të cilat më i madhi zgjidhet të dërgohet nga më i vogli. Përse, atëherë, do të ngrije tani një kundërshtim dredharak, ngaqë njëri ka dërguar e tjetri është dërguar? Dielli lëshon një rreze, por nuk e shkëput; hëna lëshon shkëlqimin e saj, por nuk e shkëput; një llambë përhap dritë, por nuk e shkëput: unë atje shoh një dërgim, jo një ndarje. Sepse, në qoftë se kërkon shembuj nga gjërat njerëzore, o kotësi heretike, ndonëse, siç e thashë, edhe gjërat njerëzore në disa raste të përgënjeshtrojnë e të zënë në gabim, prapë vër re sa e ndryshme është puna te gjërat njerëzore, prej të cilave ti do të nxjerrësh shembuj për gjërat hyjnore. Njeriu që dërgon mbetet vetë prapa, ndërsa vetëm njeriu që dërgohet shkon përpara. A shkon njeriu që dërgon bashkë me atë që e dërgon? E megjithatë Ati, që dërgoi Birin, nuk është larguar prej Birit. Dëgjoje vetë Zotin duke thënë: «Ja, po vjen ora kur secili do të shpërndahet te vetja e vet dhe do të më lini vetëm; por unë nuk jam vetëm, sepse Ati është me mua.» Si e ka dërguar ai, me të cilin erdhi? Si e ka dërguar ai, prej të cilit nuk është larguar? Në një vend tjetër ai tha: «Ati që rri në mua i bën veprat.» Ja, Ati është në të, vepron në të. Ati, duke dërguar, nuk është larguar prej Birit të dërguar, sepse i dërguari dhe dërguesi janë një.