Joani 6:1–14

1. Mrekullitë që bëri Zoti ynë Jisu Krisht janë vërtet vepra hyjnore, dhe e nxitin mendjen e njeriut të ngrihet drejt njohjes së Perëndisë nga gjërat që shihen. Por Ai nuk është një qenie e tillë që të shihet me sy, dhe mrekullitë e Tij në qeverisjen e mbarë botës e në drejtimin e gjithë krijimit, për shkak të vijueshmërisë së tyre të njohur, çmohen fare pak; kaq sa thuajse askush nuk denjon të vërë mendjen te veprat e mrekullueshme e të mahnitshme të Perëndisë, që shfaqen në çdo kokërr fare. Prandaj, sipas mëshirës së Tij, i ka ruajtur për vete disa vepra, përtej rrjedhës e rregullit të zakonshëm të natyrës, që t'i kryejë kur t'i vijë rasti: kështu ata që i çmojnë pak veprat e Tij të përditshme, të mbeten të mahnitur kur të shohin vepra jo më të mëdha, po të pazakonta. Sepse, pa dyshim, qeverisja e mbarë botës është mrekulli më e madhe se ngopja e pesë mijë burrave me pesë bukë; e megjithatë askush nuk çuditet me të parën, kurse me të dytën njerëzit çuditen, jo se është më e madhe, po se është e rrallë. Sepse kush e ushqen edhe sot mbarë botën, veç Atij që nga pak kokrra krijon arën plot grurë? Ai, pra, krijoi ashtu siç krijon Perëndia. Sepse me atë fuqi me të cilën i shumon të mbjellat e arave nga pak kokrra, me po atë i shumoi në duart e Tij të pesë bukët. Fuqia, pa dyshim, ishte në duart e Krishtit; po ato pesë bukë ishin si fara, jo të hedhura në tokë, po të shumuara nga Ai që e bëri tokën. Në këtë mrekulli, pra, ka diçka që u afrohet shqisave, me anë të së cilës duhet të zgjohet e të përqendrohet mendja; ka diçka që u shfaqet syve, mbi të cilën duhet të ushtrohet të kuptuarit, që të mahnitemi me Perëndinë e padukshëm nëpërmjet veprave të Tij të dukshme; dhe, të ngritur në besim e të pastruar me anë të besimit, të dëshirojmë ta sodisim edhe në mënyrë të padukshme Atë, të cilin, të padukshëm, e njohëm nëpërmjet gjërave që duken.

2. Por nuk mjafton t'i vëmë re këto gjëra në mrekullitë e Krishtit. Le t'i pyesim vetë mrekullitë se ç'na thonë për Krishtin, sepse ato kanë gjuhën e tyre, po të dish t'i kuptosh. Sepse, meqë Krishti është vetë Fjala e Perëndisë, edhe vepra e Fjalës është fjalë për ne. Prandaj, sa për këtë mrekulli, meqë dëgjuam sa e madhe është, le të kërkojmë edhe sa e thellë është; le të mos kënaqemi vetëm me sipërfaqen e saj, po të kërkojmë të njohim edhe thellësinë. Kjo mrekulli, që na mahnit nga jashtë, ka diçka përbrenda. Pamë e vështruam diçka të madhe, të lavdishme e krejt hyjnore, që s'mund ta bënte veçse Perëndia; e lëvduam bërësin për veprën. Po ashtu si, po të vështronim diku një shkrim të bukur, nuk do të na mjaftonte të lëvdonim dorën e shkruesit, se i formoi shkronjat të njëtrajtshme, të barabarta e të hijshme, po të mos lexonim edhe atë që na kumtoi me ato shkronja; kështu, ai që vetëm e shikon këtë vepër, mund të kënaqet me bukurinë e saj e të mahnitet me bërësin; po ai që e kupton, si të thuash, e lexon. Sepse një pikturë shihet ndryshe nga ç'shihet një shkrim. Kur ke parë një pikturë, ta kesh parë e ta kesh lëvduar është krejt puna; po kur sheh një shkrim, kjo s'është e tëra, sepse të kujtohet edhe ta lexosh. Për më tepër, kur sheh një shkrim, po të ndodhë që s'di të lexosh, thua: «Vallë ç'është kjo që shkruhet këtu?» Pyet se ç'është, ndonëse tashmë e sheh se është diçka. Ai që i kërkon të të thotë se ç'ke parë, do të të tregojë diçka tjetër. Ai ka sy të tjerë nga ç'ke ti. A nuk e shihni njësoj, që të dy, formën e shkronjave? Po prapëseprapë nuk i kuptoni njësoj shenjat. Ja, ti sheh dhe lëvdon; kurse ai sheh, lëvdon, lexon dhe kupton. Prandaj, meqë pamë e lëvduam, le të lexojmë e të kuptojmë edhe ne.

3. Zoti mbi mal: le të kuptojmë më fort se Zoti mbi mal është Fjala në lartësi. Andaj, ajo që u bë mbi mal nuk qëndron poshtë, as nuk duhet kaluar shkarazi, po duhet vështruar lart. Pa turmën, e mori vesh se ishin të uritur dhe me mëshirë i ushqeu: jo vetëm në sajë të mirësisë së Tij, po edhe të fuqisë. Sepse ç'do të vlente mirësia vetëm, po të mos kishte bukë me të cilën të ushqente turmën e uritur? Po të mos i shoqërohej fuqia mirësisë, ajo turmë do të kishte mbetur pa ngrënë e e uritur. Me pak fjalë, edhe nxënësit, që ishin me Zotin dhe të uritur, donin vetë t'i ushqenin turmat, që të mos mbeteshin bosh, po nuk kishin me se t'i ushqenin. Zoti pyeti se nga mund të blinin bukë për të ushqyer turmën. Edhe Shkrimi thotë: «Por këtë e tha për ta provuar»; domethënë nxënësin Filip, që e kishte pyetur; «sepse ai vetë e dinte se ç'do të bënte». Ç'dobi kishte, pra, ta provonte, veçse për të treguar padijen e nxënësit? Dhe, ndoshta, duke treguar padijen e nxënësit, shenjoi diçka më tepër. Kjo do të duket, pra, kur vetë misteri i të pesë bukëve të nisë të na flasë e të na e tregojë kuptimin e vet: sepse atje do të shohim pse Zoti, në këtë vepër, deshi të nxirrte në shesh padijen e nxënësit, duke pyetur për atë që Ai vetë e dinte. Sepse ndonjëherë pyesim për atë që nuk e dimë, që, të gatshëm për të dëgjuar, të mësojmë; e ndonjëherë pyesim për atë që e dimë, sepse duam të marrim vesh nëse e di edhe ai që pyesim. Zoti i dinte të dyja: dinte edhe atë që pyeti, sepse e dinte se ç'do të bënte vetë; dinte po ashtu se Filipi nuk e dinte këtë. Pse pyeti, atëherë, veçse për të treguar padijen e Filipit? E pse e bëri këtë, do ta kuptojmë, siç e thashë, më vonë.

4. Andrea thotë: «Këtu është një djalosh që ka pesë bukë e dy peshq, po ç'janë këto për kaq veta?» Kur Filipi, i pyetur, tha se dyqind denarë bukë nuk do të mjaftonin për të ushqyer atë turmë kaq të madhe, ndodhej aty një djalosh që mbante pesë bukë elbi e dy peshq. «Edhe Jisui tha: ‹Bëni njerëzit të ulen.› Kishte shumë bar në atë vend; u ulën, pra, rreth pesë mijë burra. Edhe Zoti Jisu i mori bukët e falënderoi»; urdhëroi, bukët u thyen e u vunë përpara atyre që ishin ulur. Nuk ishin më pesë bukë, po edhe ajo që u kishte shtuar Ai, i cili e krijoi atë që u shtua. «Edhe nga peshqit, aq sa mjaftoi.» Nuk mjaftoi që turma u ngop, po tepruan edhe copat; e këto u urdhërua të mblidheshin, që të mos humbnin: «Edhe mbushën dymbëdhjetë shporta me copat.»

5. Për ta shqyrtuar shkurt: me të pesë bukët kuptohen të pesë librat e Moisiut; dhe me të drejtë nuk janë bukë gruri, po bukë elbi, sepse i përkasin Dhiatës së Vjetër. Edhe e dini se elbi është i tillë që me vështirësi arrijmë te palca e tij; sepse palca është e mbuluar me një cipë lëvozhge, dhe vetë cipa është ngjitur fort e me këmbëngulje, kaq sa hiqet vetëm me mund. E tillë është shkronja e Dhiatës së Vjetër, e veshur me një mbulesë misteresh mishërore; po prapëseprapë, po të arrijmë te palca e saj, na ushqen e na ngop. Një djalosh, pra, solli pesë bukë e dy peshq. Po të pyesim se kush ishte ky djalosh, ndoshta ishte populli i Izraelit, i cili, në kuptim fëminor, i mbarti, po nuk i hëngri. Sepse gjërat që mbanin ishin barrë sa qenë të mbyllura, po, kur u hapën, dhanë ushqim. Sa për të dy peshqit, na duket se shenjojnë ata dy vetë të lartë të Dhiatës së Vjetër, priftin dhe sundimtarin, që vajoseshin për të shenjtëruar e për të qeverisur popullin. Dhe më në fund erdhi Ai vetë, në mister, që shenjohej prej atyre vetave: erdhi më në fund Ai që tregohej nga palca e elbit, po fshihej nga cipa e tij. Erdhi, duke mbajtur në një person të vetëm dy detyrat, të priftit dhe të sundimtarit: të priftit, sepse ia dha veten Perëndisë si flijim për ne; të sundimtarit, sepse prej Tij qeverisemi. Dhe gjërat që mbaheshin të mbyllura, tani janë hapur. Qoftë Ai i falënderuar! E ka përmbushur vetë atë që u premtua në Dhiatën e Vjetër. Edhe urdhëroi që bukët të thyheshin; në të thyer, ato shumohen. S'ka gjë më të vërtetë. Sepse, kur shkoqiten ata pesë libra të Moisiut, sa libra kanë dalë prej tyre, si të thuash, duke u thyer, domethënë duke u hapur e duke u shpalosur? Po, meqë në atë elb ishte mbuluar padija e popullit të parë, për të cilin thuhet: «Kur lexohet Moisiu, veli qëndron mbi zemrat e tyre»; sepse veli s'ishte hequr ende, meqë Krishti s'kishte ardhur ende; ende nuk ishte çarë veli i tempullit, ai që çahet kur Krishti varet mbi kryq: sepse, po e them, padija e popullit ishte në ligj, prandaj ajo provë e Zotit e nxori në shesh padijen e nxënësit.

6. Prandaj asgjë s'është pa kuptim; çdo gjë ka domethënie, po lyp dikë që kupton: sepse edhe vetë numri i njerëzve që u ushqyen shenjoi popullin që ishte nën ligj. Sepse pse ishin pesë mijë, veçse ngaqë ishin nën ligj, i cili shpaloset në të pesë librat e Moisiut? Pse të sëmurët dergjeshin te ato pesë kamare, po nuk shëroheshin? Megjithatë, Ai që atje shëroi të paralizuarin, është po Ai që këtu ushqeu turmat me pesë bukë. Për më tepër, u ulën mbi bar; pra, kuptonin sipas mishit dhe preheshin në gjërat e mishit. «Sepse çdo mish është bar.» E ç'ishin ato copa, veçse gjëra që populli s'mund t'i hante? I kuptojmë si disa çështje me kuptim më të fshehtë, që turma nuk mund t'i rrokë. Ç'mbetet, pra, veçse ato çështje me kuptim më të fshehtë, që turma s'mund t'i rrokë, t'u besohen njerëzve që janë të aftë të mësojnë edhe të tjerët, ashtu si ishin apostujt? Pse u mbushën dymbëdhjetë shporta? Kjo u bë njëherësh në mënyrë të mrekullueshme, sepse u bë një gjë e madhe, dhe në mënyrë të dobishme, sepse u bë një gjë shpirtërore. Ata që e panë atëherë, u mrekulluan; kurse ne, kur dëgjojmë për të, nuk mrekullohemi. Sepse u bë që ta shihnin ata, po u shkrua që ta dëgjonim ne. Atë që tek ata e bënë sytë, tek ne e bën besimi. Domethënë, e kapim me mendje atë që s'do të mund ta kapnim me sy; dhe vihemi përpara tyre, sepse për ne është thënë: «Lum ata që nuk panë, e megjithatë besuan.» Dhe shtoj se, ndoshta, ne e kemi kuptuar atë që ajo turmë nuk e kuptoi. Dhe jemi ushqyer vërtet, sepse mundëm të arrijmë te palca e elbit.

7. Së fundi, ç'menduan ata njerëz që panë këtë mrekulli? «Njerëzit», thotë ai, «kur panë shenjën që bëri, thanë: ‹Ky është vërtet një profet.›» Ndoshta ende e mendonin Krishtin një profet për këtë arsye, domethënë se rrinin ulur mbi bar. Po Ai ishte Zoti i profetëve, përmbushësi i profetëve, shenjtëruesi i profetëve, e megjithatë edhe Ai vetë profet: sepse Moisiut iu tha: «Do të ngre për ta një profet si ty.» I ngjashëm sipas mishit, po jo sipas madhështisë. Dhe se ky premtim i Zotit duhet kuptuar për vetë Krishtin, shkoqitet e lexohet qartë në Veprat e Apostujve. Edhe Zoti thotë për veten: «Një profet nuk është pa nder, veçse në atdheun e tij.» Zoti është profet, dhe Zoti është Fjala e Perëndisë, dhe asnjë profet nuk profetizon pa Fjalën e Perëndisë: Fjala e Perëndisë është me profetët, dhe Fjala e Perëndisë është profet. Kohët e mëparshme patën profetë të frymëzuar e të mbushur nga Fjala e Perëndisë; ne kemi për profet vetë Fjalën e Perëndisë. Po Krishti është profet, Zoti i profetëve, në po atë mënyrë siç është engjëll, Zoti i engjëjve. Sepse Ai quhet edhe Engjëlli i Këshillit të Madh. Megjithatë, ç'thotë profeti diku tjetër: se nuk do t'i shpëtojë as një i dërguar, as një engjëll, po Ai vetë, duke ardhur; domethënë, nuk do të dërgojë një të dërguar për t'i shpëtuar, as një engjëll, po do të vijë Ai vetë. Kush do të vijë? Vetë Engjëlli? Sigurisht, nuk do t'i shpëtojë me anë të një engjëlli, veçse për aq sa Ai është engjëll ashtu si është edhe Zot i engjëjve. Sepse engjëll do të thotë lajmëtar. Po të mos kishte sjellë Krishti asnjë lajm, nuk do të quhej engjëll: po të mos kishte profetizuar Krishti asgjë, nuk do të quhej profet. Ai na ka nxitur në besim e që të rrokim jetën e përjetshme; ka shpallur diçka të tashme, ka parathënë diçka të ardhme: sepse shpalli të tashmen, prandaj ishte engjëll ose lajmëtar; sepse paratha të ardhmen, prandaj ishte profet; dhe, meqë si Fjala e Perëndisë u bë mish, prandaj ishte Zot i engjëjve e i profetëve.