Joani 6:41–59

1. Kur Zoti ynë Jisu Krisht, siç e dëgjuam në Ungjillin që u lexua, pat thënë se Ai vetë ishte buka që zbriti nga qielli, hebrenjtë murmuritnin dhe thoshin: «A s'është ky Jisui, i biri i Josifit, të cilit i njohim të atin e të ëmën? Si thotë, pra: ‹Zbrita nga qielli›?» Këta hebrenj ishin larg bukës së qiellit dhe s'dinin të kishin uri për të. I kishin nofullat e zemrës të plogëta; me veshë të hapur ishin të shurdhër, shihnin e rrinin të verbër. Kjo bukë, në të vërtetë, kërkon urinë e njeriut të brendshëm; prandaj Ai thotë në një vend tjetër: «Lum ata që kanë uri e etje për drejtësinë, sepse do të ngopen.» Po apostulli Pavli thotë se Krishti është për ne drejtësi. Prandaj, ai që ka uri për këtë bukë, ka uri për drejtësinë, po për atë drejtësi që zbret nga qielli, drejtësinë që e jep Perëndia, jo atë që njeriu e fiton vetë për vete. Sepse, po të mos i bënte njeriu vetes një drejtësi, vetë ky apostull s'do të kishte thënë për hebrenjtë: «Sepse, duke mos njohur drejtësinë e Perëndisë e duke dashur të ngrenë drejtësinë e tyre, s'iu nënshtruan drejtësisë së Perëndisë.» Të tillë ishin këta që s'e kuptonin bukën që zbret nga qielli; sepse, duke qenë të ngopur me drejtësinë e tyre, s'kishin uri për drejtësinë e Perëndisë. Ç'është kjo, drejtësia e Perëndisë dhe drejtësia e njeriut? Drejtësia e Perëndisë këtu s'do të thotë ajo me të cilën Perëndia është i drejtë, po ajo që Perëndia ia dhuron njeriut, që njeriu të jetë i drejtë nëpërmjet Perëndisë. Po përsëri, cila ishte drejtësia e atyre hebrenjve? Një drejtësi e fituar me forcën e tyre, mbi të cilën mbështeteshin, e kështu e shpallnin veten sikur ishin plotësues të ligjit me virtytin e tyre. Po asnjeri s'e plotëson ligjin, veç atij që e ndihmon hiri, domethënë atij që e ndihmon buka që zbret nga qielli. «Sepse plotësimi i ligjit», siç thotë shkurt apostulli, «është dashuria.» Dashuria, domethënë të duash: jo paranë, po Perëndinë; jo dheun, as qiellin, po Atë që bëri qiellin e dheun. Prej nga mund ta ketë njeriu atë dashuri? Le ta dëgjojmë po atë: «Dashuria e Perëndisë», thotë ai, «është derdhur në zemrat tona me anë të Frymës së Shenjtë që na u dha.» Prandaj Zoti, kur do të jepte Frymën e Shenjtë, tha se Ai vetë ishte buka që zbriti nga qielli, duke na nxitur të besojmë tek Ai. Sepse të besosh tek Ai do të thotë të hash bukën e gjallë. Ai që beson, ha; ngopet padukshëm, sepse padukshëm rilind. Foshnjë përbrenda, njeri i ri përbrenda. Atje ku përtërihet, atje ngopet me ushqim.

2. Ç'u përgjigj, pra, Zoti murmuritësve të tillë? «Mos murmuritni me njëri-tjetrin.» Sikur të thoshte: «E di përse s'keni uri dhe as e kuptoni, as e kërkoni këtë bukë.» «Mos murmuritni me njëri-tjetrin: asnjeri s'mund të vijë tek unë, po të mos e tërheqë Ati që më dërgoi.» O shkëlqim fisnik i hirit! Asnjeri s'vjen, veçse i tërhequr. Ka nga ata që Ai i tërheq, dhe ka nga ata që s'i tërheq; përse tërheq njërin e s'tërheq tjetrin, mos kërko ta gjykosh, në qoftë se s'do të gabosh. Prano menjëherë, e pastaj kupto; ende s'je tërhequr? Lutu që të tërhiqesh. Ç'themi këtu, vëllezër? Në qoftë se «tërhiqemi» te Krishti, atëherë del se besojmë kundër dëshirës sonë; pra ushtrohet forcë, s'lëvizet vullneti. Një njeri mund të vijë në kishë pa dashur, mund t'i afrohet altarit pa dashur, mund të kungohet pa dashur: por s'mund të besojë, veçse po të dojë. Po të besonim me trupin, njerëzit mund të detyroheshin të besonin kundër dëshirës. Po të besuarit s'është gjë që bëhet me trup. Dëgjoni apostullin: «Me zemër beson njeriu për drejtësi.» E ç'vjen më pas? «Dhe me gojë bëhet rrëfimi për shpëtim.» Ai rrëfim buron nga rrënja e zemrës. Ndonjëherë dëgjon një njeri që rrëfen, e s'e di a beson. Po s'duhet ta quash rrëfimtar, po ta gjykoje si një që s'beson. Sepse të rrëfesh do të thotë të nxjerrësh atë që ke në zemër: po të kesh një gjë në zemër e një tjetër në gjuhë, atëherë po flet, s'po rrëfen. Mbasi, pra, me zemër beson njeriu te Krishti, gjë të cilën askush, me siguri, s'e bën kundër dëshirës, dhe mbasi ai që tërhiqet duket sikur detyrohet kundër dëshirës, si do ta zgjidhim këtë pyetje: «Asnjeri s'vjen tek unë, po të mos e tërheqë Ati që më dërgoi»?

3. Në qoftë se tërhiqet, thotë dikush, atëherë vjen pa dashur. Po të vijë pa dashur, atëherë s'beson; po në qoftë se s'beson, atëherë as që vjen. Sepse te Krishti s'vrapojmë me këmbë, po duke besuar; s'i afrohemi Atij me lëvizje trupi, po me prirjen e zemrës. Prandaj ajo grua që preku cepin e rrobës së Tij, e preku më shumë se turma që e shtynte. Për këtë Zoti tha: «Kush më preku?» Dhe nxënësit, të habitur, thanë: «Turma po të rrethon e po të shtyn, e Ti thua: ‹Kush më preku?›» Dhe Ai e përsëriti: «Dikush më preku.» Ajo grua e preku, turma e shtyu. Ç'do të thotë «preku», veçse «besoi»? Prandaj edhe asaj gruaje, që deshi t'i hidhej te këmbët pas Ngjalljes së Tij, i tha: «Mos më prek, se ende s'jam ngjitur tek Ati.» Ti kujton se jam vetëm ajo që sheh; «mos më prek.» Ç'është kjo? Ti pandeh se jam vetëm ajo që të dukem: mos beso kështu; domethënë, «mos më prek, se ende s'jam ngjitur tek Ati.» Për ty s'jam ngjitur, sepse prej andej kurrë s'u largova. Ajo s'e preku sa qëndroi mbi dhé; si mund ta prekte, pra, ndërsa ngjitej tek Ati? Megjithatë, kështu, pikërisht kështu deshi Ai të prekej; kështu e prekin ata që e prekin me dobi: kur ngjitet tek Ati, kur rri me Atin, i barabartë me Atin.

4. Prandaj edhe këtu Ai thotë, po t'i kthesh vëmendjen: «Asnjeri s'vjen tek unë, veçse ai që do ta tërheqë Ati.» Mos mendo se tërhiqesh kundër dëshirës. Mendja tërhiqet edhe nga dashuria. As s'duhet të kemi frikë se mos qortohemi për këtë fjalë ungjillore të Shkrimeve të Shenjta prej njerëzve që peshojnë fjalët, po që janë larg gjërave, mbi të gjitha larg gjërave hyjnore; e se mos na thuhet: «Si mund të besoj me vullnet, në qoftë se më tërheqin?» Unë them se s'mjafton të tërhiqesh me vullnet; ti tërhiqesh edhe nga ëndja. Ç'do të thotë të tërhiqesh nga ëndja? «Kënaqu në Zotin, edhe do të të japë çka dëshiron zemra jote.» Ka një ëndje të zemrës, për të cilën ajo bukë e qiellit është e ëmbël. Për më tepër, në qoftë se poeti pat të drejtë të thoshte: «Secilin e tërheq kënaqësia e vet», jo nevoja, po kënaqësia; jo detyrimi, po ëndja, sa më me guxim duhet të themi ne se njeriu tërhiqet te Krishti kur i ëmbëlsohet e vërteta, kur i ëmbëlsohet lumëria, i ëmbëlsohet drejtësia, i ëmbëlsohet jeta e përjetshme, e gjithë kjo është vetë Krishti? A mos është kështu, që, ndërsa shqisat e trupit kanë kënaqësitë e veta, mendja lihet pa kënaqësitë e saj? Në qoftë se mendja s'ka kënaqësitë e veta, si thuhet: «Bijtë e njerëzve do të shpresojnë nën strehën e krahëve të Tu: do të ngopen me begatinë e shtëpisë Sate; edhe do t'u japësh të pinë nga lumi i kënaqësisë Sate. Sepse pranë Teje është burimi i jetës; edhe në dritën Tënde do të shohim dritë»? Më jepni një njeri që dashuron, dhe ai e ndien ç'them. Më jepni një që dëshiron zjarrshëm, një që ka uri, një që udhëton në këtë shkretëtirë, që ka etje e digjet për burimin e atdheut të vet të përjetshëm; më jepni një të tillë, dhe ai e di ç'them. Po në qoftë se i flas një njeriu të ftohtë e të shkujdesur, ai s'e di ç'them. Të tillë ishin ata që murmuritnin me njëri-tjetrin. «Ai që do ta tërheqë Ati», thotë Ai, «vjen tek unë.»

5. Po ç'do të thotë kjo, «Ai që do ta tërheqë Ati», kur Krishti vetë tërheq? Përse tha: «Ai që do ta tërheqë Ati»? Në qoftë se duhet të tërhiqemi, le të tërhiqemi prej Atij të cilit ai që dashuron i thotë: «Do të vrapojmë pas erës së vajit Tënd.» Po ne, vëllezër, le t'i kthejmë mendjet tona dhe, sa të mundemi, le ta rrokim se si do Ai që ta kuptojmë. Ati i tërheq te Biri ata që besojnë te Biri, sepse çmojnë se Perëndia është Ati i Tij. Sepse Perëndia e lindi Birin të barabartë me veten, kështu që ai që mendon, dhe në besimin e vet ndien e sodit se Ai tek i cili ka besuar është i barabartë me Atin, pikërisht ky tërhiqet prej Atit te Biri. Ariu besonte se Biri ishte krijesë: Ati s'e tërhoqi atë; sepse ai që s'beson se Biri është i barabartë me Atin, s'e çmon Atin. Ç'thua, o Ari? Ç'flet, o heretik? Ç'është Krishti? Jo Perëndi i vërtetë, thotë ai, po dikush që Perëndia i vërtetë e ka bërë. Ati s'të ka tërhequr, sepse s'e ke kuptuar Atin, të cilit i mohon Birin: s'është vetë Biri, po diçka tjetër ajo që mendon ti. As nga Ati tërhiqesh, as te Biri; sepse Biri është krejt ndryshe nga ç'thua ti. Fotini tha: «Krishti është vetëm njeri, s'është edhe Perëndi.» Atë që beson kështu, Ati s'e ka tërhequr. Ai që Ati e ka tërhequr, thotë: «Ti je Krishti, Biri i Perëndisë së gjallë.» Jo si profet, jo si Joani, jo si ndonjë njeri i madh e i drejtë, po si i vetmi, i barabarti: «Ti je Krishti, Biri i Perëndisë së gjallë.» Shih se u tërhoq, dhe u tërhoq prej Atit. «I lumtur je, Simon Barjona: sepse mishi dhe gjaku s'ta zbuluan këtë, po Ati im që është në qiej.» Kjo zbulesë është vetë tërheqja. I zgjat një deleje një degë të gjelbër, dhe e tërheq. I tregohen arra një fëmije, dhe ai tërhiqet; e tërheq ajo drejt së cilës vrapon, e tërheq dashuria për të, tërhiqet pa dëm për trupin, e tërheq një fill i zemrës. Në qoftë se, pra, këto gjëra që u tregohen atyre që i duan ndër kënaqësitë e ëndjet tokësore i tërheqin, mbasi është e vërtetë se «secilin e tërheq kënaqësia e vet», a nuk tërheq Krishti, i zbuluar prej Atit? Sepse ç'dëshiron shpirti më fort se të vërtetën? Për çfarë duhet të ketë ai një oreks të pangopur, me të cilin të dëshirojë të ketë përbrenda një shije të shëndoshë për të gjykuar gjërat e vërteta, veçse për të ngrënë e për të pirë urtësi, drejtësi, të vërtetë e përjetësi?

6. Po ku do të jetë kjo? Atje më mirë, atje më me vërtetë, atje më plot. Sepse këtu më lehtë kemi uri sesa ngopemi, sidomos po të kemi shpresë të mirë: sepse «Lum», thotë Ai, «ata që kanë uri e etje për drejtësinë», kjo është këtu; «sepse do të ngopen», kjo është atje. Prandaj, pasi tha: «Asnjeri s'vjen tek unë, veçse ai që do ta tërheqë Ati që më dërgoi», ç'shtoi më pas? «Edhe unë do ta ngjall atë në ditën e fundit.» Unë i jap atij atë që do, atë që shpreson: do të shohë atë që e ka besuar, ende pa e parë; do të hajë atë për të cilën ka uri; do të ngopet me atë për të cilën ka etje. Ku? Në ngjalljen e të vdekurve; sepse «unë do ta ngjall atë në ditën e fundit».

7. Sepse në profetët është shkruar: «Edhe të gjithë do të mësohen prej Perëndisë.» Përse e thashë këtë, o hebrenj? Ati s'ju ka mësuar; si mund të më njihni? Sepse gjithë njerëzit e asaj mbretërie do të mësohen prej Perëndisë, s'do të mësojnë prej njerëzve. E ndonëse mësojnë prej njerëzve, prapëseprapë ajo që kuptojnë u jepet përbrenda, ndriçon përbrenda, zbulohet përbrenda. Ç'bëjnë njerëzit që shpallin lajme nga jashtë? Ç'po bëj unë vetë tani ndërsa flas? Po derdh një zhurmë fjalësh në veshët tuaj. Ç'vlen ajo që them a që flas, po të mos e zbulojë Ai që është përbrenda? Jashtë është mbjellësi i pemës, brenda është Krijuesi i pemës. Ai që mbjell dhe ai që ujit punojnë nga jashtë: kjo është ajo që bëjmë ne. Por «as ai që mbjell s'është gjë, as ai që ujit, po Perëndia që rrit.» Domethënë: «të gjithë do të mësohen prej Perëndisë.» Të gjithë, kush? «Kushdo që ka dëgjuar dhe ka mësuar prej Atit, vjen tek unë.» Shihni si tërheq Ati: Ai jep ëndje duke mësuar, jo duke shtrënguar me detyrim. Ja si tërheq: «Të gjithë do të mësohen prej Perëndisë.» Kjo është tërheqja e Perëndisë. «Kushdo që ka dëgjuar dhe ka mësuar prej Atit, vjen tek unë.» Kjo është tërheqja e Perëndisë.

8. Ç'themi, pra, vëllezër? Në qoftë se kushdo që ka dëgjuar dhe ka mësuar prej Atit vjen te Krishti, a s'ka mësuar Krishti asgjë këtu? Ç'do të themi për këtë, që njerëzit të cilët s'e panë Atin si mësuesin e tyre, e panë Birin? Biri foli, po Ati mësoi. Unë, që jam njeri, kë mësoj? Kë, vëllezër, veç atij që ka dëgjuar fjalën time? Në qoftë se unë, njeri, mësoj atë që dëgjon fjalën time, edhe Ati mëson atë që dëgjon fjalën e Tij. E në qoftë se Ati mëson atë që dëgjon fjalën e Tij, pyet ç'është Krishti, dhe do të gjesh Fjalën e Atit. «Në fillim ishte Fjala.» Jo «në fillim Perëndia e bëri Fjalën», ashtu si «në fillim Perëndia bëri qiellin dhe dheun». Shih se si Ai s'është krijesë. Mëso të tërhiqesh te Biri prej Atit: që Ati të të mësojë, dëgjo Fjalën e Tij. Cilën Fjalë të Tij, thua ti, dëgjoj? «Në fillim ishte Fjala» (s'thotë «u bë», po «ishte»), «edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi». Si mund ta dëgjojnë një Fjalë të tillë njerëzit që rrinë në mish? «Edhe Fjala u bë mish, edhe banoi ndër ne.»

9. Ai vetë e shpjegon edhe këtë, dhe na e tregon kuptimin e Tij kur thotë: «Ai që ka dëgjuar dhe ka mësuar prej Atit, vjen tek unë.» Menjëherë Ai shtoi atë që mund ta merrnim me mend: «Jo se ndonjeri e ka parë Atin, veç Atij që është prej Perëndisë; Ai e ka parë Atin.» Ç'është ajo që thotë? Unë e kam parë Atin, ju s'e keni parë Atin; e megjithatë ju s'vini tek unë, po të mos ju tërheqë Ati. E ç'do të thotë për ju të tërhiqeni prej Atit, veçse të mësoni prej Atit? Ç'do të thotë të mësosh prej Atit, veçse të dëgjosh prej Atit? Ç'do të thotë të dëgjosh prej Atit, veçse të dëgjosh Fjalën e Atit, domethënë të më dëgjosh mua? Prandaj, që kur t'ju them: «Kushdo që ka dëgjuar dhe ka mësuar prej Atit», të mos thoni me veten tuaj: «Po ne kurrë s'e kemi parë Atin, si mund të mësonim prej Atit?», dëgjoni prej meje: «Jo se ndonjeri e ka parë Atin, veç Atij që është prej Perëndisë; Ai e ka parë Atin.» Unë e njoh Atin, jam prej Tij; po në atë mënyrë me të cilën Fjala është prej Tij, atje ku është Fjala: jo si fjala që tingëllon e pastaj kalon, po si ajo që mbetet me atë që flet dhe tërheq dëgjuesin.

10. Le të na këshillojë ajo që vjen më pas: «Me të vërtetë, me të vërtetë po ju them, ai që beson tek unë ka jetë të përjetshme.» Ai deshi të zbulojë veten, ç'ishte: mund të thoshte shkurt: «Ai që beson tek unë, më ka mua.» Sepse Krishti është vetë Perëndi i vërtetë dhe jetë e përjetshme. Prandaj, ai që beson tek unë, thotë Ai, hyn tek unë; dhe ai që hyn tek unë, më ka. Po ç'do të thotë «të më kesh mua»? Të kesh jetë të përjetshme. Jeta e përjetshme mori mbi vete vdekjen; jeta e përjetshme deshi të vdesë, po prej teje, jo prej vetes; prej teje mori atë me anë të së cilës mund të vdesë për ty. Prej njerëzve, vërtet, mori mish, po jo në mënyrën e njerëzve. Sepse, duke pasur Atin e vet në qiell, zgjodhi një nënë mbi dhé; atje i lindur pa nënë, e këtu i lindur pa baba. Kështu, jeta mori mbi vete vdekjen, që jeta të vriste vdekjen. «Sepse ai që beson tek unë», thotë Ai, «ka jetë të përjetshme»: jo atë që duket, po atë që fshihet. Sepse jeta e përjetshme është Fjala, që «në fillim ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi, edhe jeta ishte drita e njerëzve». Po kjo jetë e përjetshme i dha jetë të përjetshme edhe mishit që mori. Ai erdhi për të vdekur; po të tretën ditë u ngjall. Midis Fjalës që merr mish dhe mishit që ngjallet, vdekja që ndërhyri u përpi.

11. «Unë jam», thotë Ai, «buka e jetës.» E ç'ishte burimi i mburrjes së tyre? «Etërit tuaj», thotë Ai, «hëngrën manën në shkretëtirë, edhe vdiqën.» Për ç'gjë mburreni? «Hëngrën manën, edhe vdiqën.» Përse hëngrën e vdiqën? Sepse besuan atë që panë; atë që s'panë, s'e kuptuan. Prandaj ishin etërit «tuaj», sepse ju u ngjani atyre. Sepse, vëllezërit e mi, për sa i përket kësaj vdekjeje të dukshme e trupore, a s'vdesim edhe ne që hamë bukën që zbret nga qielli? Ata vdiqën ashtu si do të vdesim edhe ne, për sa i përket, siç thashë, vdekjes së dukshme e trupore të këtij trupi. Po për sa i përket asaj vdekjeje për të cilën Zoti na paralajmëron me frikë, dhe në të cilën vdiqën etërit e tyre: Moisiu hëngri manën, Aaroni hëngri manën, Finehasi hëngri manën, dhe shumë të tjerë hëngrën manën, të cilët ishin të pëlqyer para Zotit, dhe s'kanë vdekur. Përse? Sepse ushqimin e dukshëm e kuptuan shpirtërisht, patën uri shpirtërisht, e shijuan shpirtërisht, që të ngopeshin shpirtërisht. Sepse edhe ne sot marrim ushqim të dukshëm; po një gjë është misteri, e tjetër gjë fuqia e misterit. Sa e sa marrin te altari dhe vdesin, madje vdesin pikërisht duke marrë? Prandaj apostulli thotë: «Ha e pi dënim mbi veten e vet.» Sepse s'ishte kafshata që i dha Zoti ajo që u bë helm për Judën. E megjithatë ai e mori; dhe kur e mori, armiku hyri tek ai: jo se mori një gjë të keqe, po sepse ai, duke qenë i keq, mori një gjë të mirë në mënyrë të keqe. Shihni, pra, vëllezër, ta hani bukën qiellore në kuptim shpirtëror; sillni pafajësi te altari. Edhe në qofshin mëkatet tuaja të përditshme, të paktën le të mos jenë vdekjeprurëse. Para se t'i afroheni altarit, mendoni mirë ç'do të thoni: «Falna fajet tona, sikurse edhe ne ua falim fajtorëve tanë.» Ti fal, dhe do të të falet: afrohu në paqe, është bukë, jo helm. Po shiko a fal vërtet; sepse po të mos falësh, gënjen, madje gënjen para Atij që s'mund ta mashtrosh. Ti mund t'i thuash gënjeshtra Perëndisë, po s'mund ta mashtrosh Perëndinë. Ai e di ç'bën. Të sheh përbrenda, të heton përbrenda, të shqyrton përbrenda, të gjykon përbrenda, dhe përbrenda ose të dënon, ose të kurorëzon. Po etërit e këtyre hebrenjve ishin etër të këqij të bijve të këqij, etër mosbesimtarë të bijve mosbesimtarë, etër murmuritës të murmuritësve. Sepse për asnjë gjë tjetër s'thuhet se ai popull e ka fyer Zotin më shumë se për murmuritjen kundër Perëndisë. Dhe për këtë arsye Zoti, duke dashur t'i tregojë ata njerëz si bij të murmuritësve të tillë, kështu ua nis fjalën: «Përse murmuritni me njëri-tjetrin», o murmuritës, bij murmuritësish? Etërit tuaj hëngrën manën, edhe vdiqën; jo sepse mana ishte gjë e keqe, po sepse e hëngrën në mënyrë të keqe.

12. «Kjo është buka që zbret nga qielli.» Mana e shenjonte këtë bukë; altari i Perëndisë e shenjonte këtë bukë. Ato ishin mistere. Në shenjat ishin të ndryshme; në gjënë që shenjohej ishin njësoj. Dëgjoni apostullin: «Nuk dua të jeni në padije, vëllezër», thotë ai, «se gjithë etërit tanë ishin nën re, dhe të gjithë kaluan nëpër det; edhe të gjithë u pagëzuan për Moisiun në re dhe në det; edhe të gjithë hëngrën të njëjtin ushqim shpirtëror.» Sigurisht, të njëjtin ushqim shpirtëror; sepse trupërisht ishte tjetër: mbasi ata hëngrën manën, ne hamë tjetër gjë; po ana shpirtërore ishte e njëjta si ajo që hamë ne. Po etërit «tanë», jo etërit e atyre hebrenjve; ata të cilëve u ngjajmë ne, jo ata të cilëve u ngjanin ata. Për më tepër, ai shton: «Edhe të gjithë pinë të njëjtën pije shpirtërore.» Ata një lloj pije, ne një tjetër, po vetëm në trajtën e dukshme, e cila, megjithatë, në fuqinë e vet shpirtërore shenjonte të njëjtën gjë. Sepse si e pinë ata «të njëjtën pije»? «Pinë», thotë ai, «prej Shkëmbit shpirtëror që i ndiqte; edhe ai Shkëmb ishte Krishti.» Prej andej buka, prej andej pija. Shkëmbi ishte Krishti si shenjë; Krishti i vërtetë është në Fjalën dhe në mish. E si pinë? Shkëmbi u godit dy herë me shkop; goditja e dyfishtë shenjonte dy trarët prej druri të kryqit. «Kjo, pra, është buka që zbret nga qielli, që në qoftë se ha njeri prej saj, s'do të vdesë.» Po kjo i përket fuqisë së misterit, jo misterit të dukshëm; atij që ha përbrenda, jo përjashta; atij që ha në zemrën e vet, jo atij që shtyp me dhëmbë.

13. «Unë jam buka e gjallë që zbriti nga qielli.» Prandaj «e gjallë», sepse zbrita nga qielli. Edhe mana zbriti nga qielli; po mana ishte veç një hije, kjo është e vërteta. «Në qoftë se ha njeri prej kësaj buke, do të jetojë përjetë; edhe buka që do të jap unë është mishi im, për jetën e botës.» Kur e ka rrokur mishi këtë mish që Ai e quajti bukë? Quhet «mish» ajo që mishi s'e rrok, dhe pikërisht prandaj aq më pak mishi e rrok, ngaqë quhet mish. Sepse ata u tmerruan nga kjo: thanë se ishte tepër për ta; e quajtën të pamundur. «Është mishi im», thotë Ai, «për jetën e botës.» Besimtarët e njohin trupin e Krishtit, në qoftë se s'lënë pas dore të jenë trupi i Krishtit. Le të bëhen trupi i Krishtit, në qoftë se duan të jetojnë me Frymën e Krishtit. Askush s'jeton me Frymën e Krishtit, veç trupit të Krishtit. Kuptoni, vëllezërit e mi, ç'dua të them. Ti je njeri; ke edhe frymë edhe trup. Unë e quaj «frymë» atë që quhet «shpirt», atë me të cilën ti je njeri, sepse ti përbëhesh nga shpirti dhe trupi. Kështu, ke një frymë të padukshme dhe një trup të dukshëm. Më thuaj, cila jeton prej tjetrës: fryma jote jeton prej trupit tënd, apo trupi yt prej frymës sate? Kushdo që jeton mund të përgjigjet; e ai që s'di të përgjigjet për këtë, s'e di a është gjallë. Ç'përgjigjet kushdo që jeton? Trupi im, sigurisht, jeton prej frymës sime. Do të doje, pra, të jetoje edhe ti prej Frymës së Krishtit? Ji në trupin e Krishtit. Sepse trupi im, sigurisht, s'jeton prej frymës sate. Trupi im jeton prej frymës sime, dhe trupi yt prej frymës sate. Trupi i Krishtit s'mund të jetojë veçse prej Frymës së Krishtit. Për këtë apostulli Pavli, duke shkoqitur këtë bukë, thotë: «Një bukë, ne të shumtët jemi një trup.» O mister i devotshmërisë! O shenjë e njësisë! O lidhje e dashurisë! Ai që do të jetojë ka ku të jetojë, ka prej nga të jetojë. Le të afrohet, le të besojë; le të bëhet gjymtyrë e trupit, që t'i jepet jeta. Le të mos i shmanget bashkimit me gjymtyrët e tjera; le të mos jetë gjymtyrë e kalbur që meriton të pritet; le të mos jetë gjymtyrë e shformuar për të cilën duhet të skuqet; le të jetë gjymtyrë e bukur, e përshtatshme dhe e shëndoshë; le t'i ngjitet trupit, le të jetojë për Perëndinë me anë të Perëndisë: tani le të mundohet mbi dhé, që pastaj të mbretërojë në qiell.

14. Hebrenjtë, pra, grindeshin me njëri-tjetrin, duke thënë: «Si mund të na japë ky njeri mishin e vet për ta ngrënë?» U grindën, madje me njëri-tjetrin, sepse s'kuptonin, as s'donin të merrnin bukën e pajtimit: «sepse ata që hanë një bukë të tillë s'grinden me njëri-tjetrin; sepse ne të shumtët jemi një bukë, një trup.» Dhe me anë të kësaj buke, «Perëndia i bën njerëzit e një mendjeje të banojnë në një shtëpi.»

15. Po atë që pyesin, ndërsa grinden me njëri-tjetrin, domethënë si mund ta japë Zoti mishin e vet për t'u ngrënë, s'e dëgjojnë menjëherë; por më tej u thuhet: «Me të vërtetë, me të vërtetë po ju them, po të mos hani mishin e Birit të njeriut dhe të mos pini gjakun e Tij, s'do të keni jetë në veten tuaj.» Se si mund të hahet, dhe cila është mënyra e të ngrënit të kësaj buke, këtë s'e dini; megjithatë, «po të mos hani mishin e Birit të njeriut dhe të mos pini gjakun e Tij, s'do të keni jetë në veten tuaj.» Këto fjalë s'ua tha, sigurisht, kufomave, po njerëzve të gjallë. Prandaj, që të mos grindeshin edhe për këtë, duke menduar se bëhej fjalë për këtë jetë, Ai vazhdoi e shtoi: «Kush ha mishin tim dhe pi gjakun tim, ka jetë të përjetshme.» Prandaj, ai që s'e ha këtë bukë, as s'e pi këtë gjak, s'e ka këtë jetë; sepse pa atë njerëzit mund të kenë jetë të përkohshme, po jetë të përjetshme s'mund të kenë kurrsesi. Pra, ai që s'ha mishin e Tij, as pi gjakun e Tij, s'ka jetë në veten e vet; e ai që ha mishin e Tij dhe pi gjakun e Tij, ka jetë. Ky epitet, «e përjetshme», që Ai përdori, u përgjigjet të dyjave. S'është kështu me atë ushqim që marrim për të mbajtur këtë jetë të përkohshme. Sepse ai që s'do ta marrë s'do të jetojë, po as ai që do ta marrë s'do të jetojë përjetë. Sepse shumë veta, edhe pse e kanë marrë, vdesin: qoftë nga pleqëria, qoftë nga sëmundja, qoftë nga ndonjë fatkeqësi tjetër. Po me këtë ushqim e pije, domethënë me trupin e gjakun e Zotit, s'është kështu. Sepse edhe ai që s'e merr s'ka jetë, edhe ai që e merr ka jetë, madje jetë të përjetshme. Dhe kështu Ai deshi që ky ushqim e kjo pije të kuptohen si bashkësia e trupit të Tij dhe e gjymtyrëve, e cila është Kisha e shenjtë në shenjtorët dhe besimtarët e Tij të paracaktuar, të thirrur, të shfajësuar dhe të lavdëruar. Prej tyre, e para tashmë është kryer, domethënë paracaktimi; e dyta dhe e treta, domethënë thirrja dhe shfajësimi, kanë ndodhur, po ndodhin dhe do të ndodhin; po e katërta, domethënë lavdërimi, tani është në shpresë, e do të bëhet e vërtetë në të ardhmen. Misteri i kësaj gjëje, domethënë i njësisë së trupit dhe të gjakut të Krishtit, përgatitet mbi tryezën e Zotit në disa vende përditë, në disa vende me ndërprerje ditësh, dhe merret prej tryezës së Zotit, prej disave për jetë, prej disave për shkatërrim; po vetë gjëja, misteri i së cilës është, është për çdo njeri për jetë, për asnjë njeri për shkatërrim, cilido që të jetë bërë pjesëtar i saj.

16. Po që të mos mendonin se jeta e përjetshme premtohej në këtë ushqim e pije në atë mënyrë që ata që e marrin s'do të vdisnin as edhe tani në trup, Ai u përkul t'i dilte përpara këtij mendimi; sepse, pasi tha: «Ai që ha mishin tim dhe pi gjakun tim, ka jetë të përjetshme», menjëherë shtoi: «edhe unë do ta ngjall atë në ditën e fundit.» Që ndërkohë, sipas shpirtit, të ketë jetë të përjetshme në atë prehje ku priten shpirtrat e shenjtorëve; po sa i përket trupit, s'do të privohet nga jeta e vet e përjetshme, po, përkundrazi, do ta ketë atë në ngjalljen e të vdekurve në ditën e fundit.

17. «Sepse mishi im», thotë Ai, «është vërtet ushqim, edhe gjaku im është vërtet pije.» Sepse, ndërsa me ushqim e pije njerëzit kërkojnë të arrijnë këtë, të mos kenë as uri as etje, s'ka gjë që ta japë vërtet këtë, veç këtij ushqimi e kësaj pijeje, që i bën të pavdekshëm e të paprishshëm ata që e marrin; domethënë vetë bashkësia e shenjtorëve, ku do të jetë paqja dhe njësia, e plotë dhe e përsosur. Pikërisht për këtë, në të vërtetë, ashtu si e kuptuan njerëzit e Perëndisë para nesh, Zoti ynë Jisu Krisht ua drejtoi mendjet tona te trupi e gjaku i Tij në ato gjëra që, nga të shumta, sillen në një gjë të vetme. Sepse një njësi formohet nga shumë kokrra që bashkohen; dhe një njësi tjetër bëhet nga tufëzimi i shumë kokrrave rrushi.

18. Me një fjalë, Ai tani shpjegon si ndodh ajo për të cilën flet, dhe ç'do të thotë të hash trupin e Tij e të pish gjakun e Tij. «Ai që ha mishin tim dhe pi gjakun tim, banon tek unë, edhe unë tek ai.» Kjo do të thotë, pra, për njeriun, të hash atë ushqim e të pish atë pije: të banosh në Krishtin, dhe të kesh Krishtin që banon te ti. Prandaj, ai që s'banon në Krishtin, dhe tek i cili Krishti s'banon, pa dyshim as e ha mishin e Tij (shpirtërisht), as e pi gjakun e Tij (ndonëse mund ta shtypë me dhëmbë misterin e trupit dhe të gjakut të Krishtit, trupërisht e në mënyrë të dukshme), po më tepër e ha e e pi misterin e një gjëje kaq të madhe për dënimin e vet; sepse ai, duke qenë i papastër, guxoi t'u afrohej mistereve të Krishtit, të cilat askush s'i merr denjësisht, veç atij që është i pastër: për të tillët është thënë: «Lum ata që janë të pastër në zemër, sepse do ta shohin Perëndinë.»

19. «Sikurse Ati i gjallë më dërgoi», thotë Ai, «edhe unë jetoj për shkak të Atit; kështu edhe ai që më ha mua, edhe ai do të jetojë për shkakun tim.» Ai s'thotë: «Sikurse unë ha Atin dhe jetoj për shkak të Atit; kështu ai që më ha, do të jetojë për shkakun tim.» Sepse Biri, që u lind i barabartë, s'bëhet më i mirë me pjesëmarrjen në Atin; ashtu si ne bëhemi më të mirë me pjesëmarrjen në Birin, nëpërmjet njësisë së trupit dhe të gjakut të Tij, gjë të cilën e shenjon ajo të ngrënë e të pirë. Ne, pra, jetojmë prej Tij, duke e ngrënë; domethënë, duke marrë vetë Atë si jetën e përjetshme, të cilën s'e kishim prej vetes sonë. Ai vetë, megjithatë, jeton për shkak të Atit, ngaqë u dërgua prej Tij, sepse «e zbrazi veten, duke u bërë i bindur deri në vdekje, madje deri në vdekjen mbi kryq». Sepse, po ta marrim këtë pohim, «unë jetoj për shkak të Atit», sipas asaj që thotë në një vend tjetër, «Ati është më i madh se unë», ashtu si edhe ne jetojmë për shkak të Atij që është më i madh se ne, kjo vjen ngaqë Ai u dërgua. Dërgimi është, në të vërtetë, zbrazja e vetvetes dhe marrja mbi vete e trajtës së shërbëtorit; dhe kjo kuptohet drejt, ndërkohë që ruhet edhe barazia e natyrës së Birit me Atin. Sepse Ati është më i madh se Biri si njeri, po e ka Birin të barabartë si Perëndi, ndërsa i njëjti është edhe Perëndi edhe njeri, Biri i Perëndisë dhe Biri i njeriut, një Krisht Jisu i vetëm. Në këtë kuptim, po të kuptohen drejt këto fjalë, Ai foli kështu: «Sikurse Ati i gjallë më dërgoi, edhe unë jetoj për shkak të Atit; kështu edhe ai që më ha mua, edhe ai do të jetojë për shkakun tim»; sikur të thoshte: «Zbrazja ime e vetvetes (në atë që Ai më dërgoi) bëri që unë të jetoj për shkak të Atit; domethënë, që ta lidh jetën time me Atë si më të madhin; po që dikush të jetojë për shkakun tim, kjo bëhet me anë të asaj pjesëmarrjeje me të cilën ai më ha mua.» Prandaj, unë, i përulur, jetoj për shkak të Atit; njeriu, i ngritur lart, jeton për shkakun tim. Po në qoftë se u tha «unë jetoj për shkak të Atit» në atë kuptim që Ai është prej Atit, jo Ati prej Tij, kjo u tha pa i sjellë dëm barazisë së Tij. E akoma më tej, duke thënë «edhe ai që më ha mua, edhe ai do të jetojë për shkakun tim», Ai s'donte të thoshte se barazia e Tij ishte njësoj si barazia jonë, po me këtë tregoi hirin e Ndërmjetësit.

20. «Kjo është buka që zbret nga qielli»; që, duke e ngrënë, të jetojmë, mbasi s'mund të kemi jetë të përjetshme prej vetes sonë. «Jo», thotë Ai, «si etërit tuaj që hëngrën manën, edhe vdiqën: ai që ha këtë bukë do të jetojë përjetë.» Që ata etër kanë vdekur, Ai deshi të kuptohej në kuptimin që ata s'jetojnë përjetë. Sepse edhe ata që hanë Krishtin, sigurisht, do të vdesin përkohësisht; po jetojnë përjetë, sepse Krishti është jeta e përjetshme.