Joani 7:14–18

1. Atë që vjen më pas në Ungjill dhe u lexua sot, duhet ta shohim me radhë dhe të flasim prej tij ashtu si të na japë Zoti. Dje u lexua deri aty ku, ndonëse s'e kishin parë Zotin Jisu në tempull ditën e së kremtes, prapë flisnin për të: «Disa thoshin: ‹Është njeri i mirë›; kurse të tjerë thoshin: ‹Jo, ai i shmang njerëzit›.» Sepse kjo u tha për ngushëllimin e atyre që, kur më vonë do të predikonin fjalën e Perëndisë, do të ishin prej atyre që i shmangin njerëzit, e megjithatë do të ishin njerëz të vërtetë. Sepse, në qoftë se «të shmangësh» do të thotë të mashtrosh, atëherë as Krishti nuk shmangte njerëz, as apostujt e tij, as ndonjë i krishterë s'duhet të jetë i tillë; por në qoftë se «të shmangësh» (domethënë ta heqësh dikë mënjanë) do të thotë ta shpiesh njeriun me bindje nga një gjë te një tjetër, atëherë duhet të pyesim prej nga dhe drejt nga: po të jetë nga e keqja drejt së mirës, ai që shmang është njeri i mirë; po të jetë nga e mira drejt së keqes, ai që shmang është njeri i keq. Pra, pikërisht në kuptimin që njerëzit shmangen nga e keqja drejt së mirës, ah sikur të gjithë ne edhe të quheshim, edhe të ishim vërtet, prej atyre që i shmangin njerëzit!

2. Pastaj Zoti u ngjit në të kremten, «nga mesi i saj, dhe mësonte». «Edhe hebrenjtë u çuditën, duke thënë: ‹Si i njeh ky shkronjat, kur s'ka mësuar kurrë?›» Ai që më parë rrinte fshehur, tani mësonte haptas dhe askush nuk e pengonte. Sepse që u fsheh, e bëri për të dhënë shembull; kurse që u shfaq haptas, kjo ishte shenjë e fuqisë së tij. Por, ndërsa mësonte, «hebrenjtë u çuditën». Të gjithë, me sa mendoj, u çuditën, por jo të gjithë u kthyen. E përse kjo çudi? Sepse të gjithë e dinin se ku kishte lindur e ku ishte rritur. Kurrë s'e kishin parë të mësonte shkronja, e megjithatë e dëgjonin të diskutonte për ligjin dhe të sillte dëshmi nga ligji, dëshmi që askush s'mund t'i sillte pa i pasur lexuar, dhe askush s'mund të lexonte pa i pasur mësuar shkronjat. Prandaj u çuditën. Por çudinë e tyre Mësuesi e bëri rast për ta ngulitur më thellë të vërtetën në mendjet e tyre. Vërtet, pikërisht ngaqë u çuditën dhe folën, Zoti tha diçka të thellë, që meriton të vështrohet e të shqyrtohet me më shumë kujdes. Prandaj do t'ju nxis, të dashurit e mi, të jeni të zellshëm jo vetëm duke dëgjuar për veten, por edhe duke u lutur për ne.

3. Si iu përgjigj, pra, Zoti atyre që çuditeshin se si i njihte shkronjat që s'i kishte mësuar? «Mësimi im», thotë, «nuk është imi, por i atij që më dërgoi». Kjo është thellësia e parë. Sepse duket sikur me pak fjalë tha gjëra të kundërta. Se nuk thotë: «Ky mësim nuk është imi», por: «Mësimi im nuk është imi». Në qoftë se s'është yti, si është yti? Në qoftë se është yti, si s'është yti? Sepse ti thua të dyja: edhe «mësimi im», edhe «jo imi». Sepse, po të kishte thënë «Ky mësim nuk është imi», s'do të kishte asnjë pyetje. Por tani, vëllezër, së pari kuptoni mirë pyetjen, e kështu, me radhë, prisni zgjidhjen. Sepse ai që s'e sheh pyetjen që shtrohet, si mund ta kuptojë atë që shkoqitet? Çështja që hetohet, pra, është ajo që thotë ai: «imi, jo imi». Kjo duket e kundërt: si «imi», si «jo imi»? Po ta vështrojmë me kujdes atë që thotë vetë Ungjillori i shenjtë në fillim të Ungjillit të tij, «Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi», prej andej varet zgjidhja e kësaj pyetjeje. Ç'është, pra, mësimi i Atit, veçse Fjala e Atit? Prandaj vetë Krishti është mësimi i Atit, po të jetë Fjala e Atit. Por, meqë Fjala s'mund të jetë e askujt, por gjithmonë e dikujt, ai tha njëkohësisht edhe «mësimi im», domethënë vetveten, edhe «jo imi», sepse është Fjala e Atit. Sepse ç'gjë është kaq shumë «jotja» sa vetja jote? Dhe ç'gjë s'është jotja aq sa vetja jote, po qe se vetë qenia jote është prej një tjetri?

4. Fjala, pra, është Perëndi; dhe është gjithashtu Fjala e një mësimi të qëndrueshëm e të pandryshueshëm, jo e atillë që të mund të tingëllojë me rrokje e të shuhet, por që qëndron pranë Atit. Drejt këtij mësimi që qëndron le të kthehemi, të nxitur nga tingujt kalimtarë të zërit. Sepse ajo që është kalimtare nuk na nxit ashtu që të na thërrasë drejt gjërave kalimtare. Ne nxitemi ta duam Perëndinë. Gjithçka që thashë ishin rrokje; ato çanë ajrin për të arritur te dëgjimi juaj dhe, sapo tingëlluan, u shuan. Por ajo për të cilën ju këshilloj nuk duhet të shuhet kështu, sepse ai që ju nxit ta doni nuk shuhet; dhe kur ju, të nxitur me rrokje kalimtare, të jeni kthyer, nuk do të shuheni, por do të qëndroni me atë që qëndron. Ka, pra, në këtë mësim një gjë të madhe, një thellësi të përjetshme që mbetet përherë: drejt saj na thërrasin të gjitha ato që kalojnë me kohën, kur synojnë të mirën e nuk parashtrohen me gënjeshtër. Sepse, në të vërtetë, të gjitha shenjat që nxjerrim me tinguj tregojnë diçka që nuk është tingull. Sepse Perëndia nuk është dy rrokjet e shkurtra «Deus», dhe nuk janë dy rrokjet ato që adhurojmë, as dy rrokjet ato para të cilave biem përmbys, as te dy rrokjet duam të arrijmë, dy rrokje që gati pushojnë së tingëlluari para se të nisin të tingëllojnë. As kur i shqiptojmë s'ka vend për të dytën, derisa e para të ketë kaluar. Mbetet, pra, diçka e madhe që quhet «Perëndi», ndonëse tingulli nuk mbetet kur themi fjalën «Perëndi». Kështu, drejtojini mendimet te mësimi i Krishtit dhe do të arrini te Fjala e Perëndisë; dhe, kur të keni arritur te Fjala e Perëndisë, vështrojeni këtë: «Fjala ishte Perëndi», dhe do të shihni se me të drejtë u tha «mësimi im»; vështroni edhe se e kujt është Fjala, dhe do të shihni se me të drejtë u tha «nuk është imi».

5. Prandaj, që të flas shkurt, të dashur, më duket se Zoti Jisu Krisht, kur tha «Mësimi im nuk është imi», donte të thoshte po atë gjë sikur të kishte thënë «Unë nuk jam prej vetes sime». Sepse, ndonëse themi e besojmë se Biri është i barabartë me Atin dhe se ndër ta s'ka asnjë ndryshim natyre e thelbi, se ndërmjet Atij që lind e Atij që lindet nuk ka ndërhyrë asnjë ndarje kohore, prapëseprapë këto i themi, duke ruajtur e mbajtur mirë se njëri është Ati e tjetri Biri. Por Atë nuk është, po të mos ketë një Bir, dhe Bir nuk është, po të mos ketë një Atë; e megjithatë Biri është Perëndi prej Atit, kurse Ati është Perëndi, por jo prej Birit. Ai është Ati i Birit, jo Perëndi prej Birit; kurse tjetri është Biri i Atit dhe Perëndi prej Atit. Sepse Zoti Krisht quhet Dritë prej Drite. Drita, pra, që nuk vjen prej Drite, dhe Drita e barabartë që vjen prej Drite, janë bashkë një Dritë e vetme, jo dy Drita.

6. Po ta kemi kuptuar këtë, qoftë falënderuar Perëndia; por, po të mos e ketë kuptuar mjaftueshëm ndonjë, njeriu bëri sa mundi: për të tjerat, le të shohë prej nga mund të shpresojë ta kuptojë. Si punëtorë përjashta, ne mund të mbjellim e të ujitim, por Perëndisë i takon të japë rritjen. «Mësimi im», thotë, «nuk është imi, por i atij që më dërgoi». Ai që thotë se ende s'ka kuptuar, le të dëgjojë një këshillë. Sepse, meqë ajo që u tha ishte gjë e madhe dhe e thellë, vetë Zoti Krisht e pa mirë se jo të gjithë do ta kuptonin një çështje kaq të thellë, dhe dha një këshillë menjëherë pas saj. A do të kuptosh? Beso. Sepse Perëndia ka thënë me anë të profetit: «Në qoftë se nuk besoni, nuk do të kuptoni». Për të njëjtën gjë flet edhe ajo që Zoti shtoi më tej: «Në qoftë se ndokush do të bëjë vullnetin e tij, do ta njohë mësimin, në është prej Perëndie, apo në flas unë prej vetes sime». Ç'do të thotë kjo, «Në qoftë se ndokush do të bëjë vullnetin e tij»? Por unë kisha thënë: në qoftë se ndokush beson. Dhe këtë këshillë dhashë: po të mos kesh kuptuar, thashë, beso. Sepse të kuptuarit është shpërblimi i besimit. Prandaj mos kërko të kuptosh që të besosh, por beso që të kuptosh; sepse «në qoftë se nuk besoni, nuk do të kuptoni». Prandaj, kur dua t'ju këshilloj bindjen e të besuarit si udhë drejt të kuptuarit, dhe them se Zoti ynë Jisu Krisht e shtoi pikërisht këtë në fjalinë vijuese, e gjejmë të ketë thënë: «Në qoftë se ndokush do të bëjë vullnetin e tij, do ta njohë mësimin». Ç'është «do ta njohë»? Është e njëjta gjë me «do ta kuptojë». Po ç'është «Në qoftë se ndokush do të bëjë vullnetin e tij»? Është e njëjta gjë me të besuarit. Të gjithë vërtet e kuptojnë se «do ta njohë» është e njëjta gjë me «do ta kuptojë»; por se fjala «Në qoftë se ndokush do të bëjë vullnetin e tij» ka të bëjë me të besuarit, këtë s'e kuptojnë të gjithë; për ta kuptuar këtë më saktë, na duhet vetë Zoti si shkoqitës, që të na tregojë nëse të bërit e vullnetit të Atit lidhet vërtet me të besuarit. Po kush s'e di se kjo është të bësh vullnetin e Perëndisë: të kryesh veprën e Perëndisë, domethënë të punosh atë vepër që i pëlqen atij? Por vetë Zoti thotë haptas në një vend tjetër: «Kjo është vepra e Perëndisë, që të besoni në atë që ai dërgoi». «Që të besoni në të», e jo që t'i besoni. Por, po të besoni në të, edhe i besoni; ndërsa ai që i beson, jo detyrimisht beson në të. Sepse edhe djajtë i besuan, por nuk besuan në të. Përsëri, veç kësaj, edhe për apostujt e tij mund të themi: «i besojmë Pavlit», por jo «besojmë në Pavlin»; «i besojmë Pjetrit», por jo «besojmë në Pjetrin». Sepse «atij që beson në atë që shfajëson të paudhin, besimi i tij i llogaritet për drejtësi». Ç'është, pra, «të besosh në të»? Është që, duke besuar, ta duash; duke besuar, ta çmosh lart; duke besuar, të hysh në të e të bëhesh gjymtyrë ndër gjymtyrët e tij. Është, pra, vetë besimi ai që Perëndia kërkon me ngulm prej nesh; dhe s'e gjen atë që kërkon, po të mos ketë dhënë më parë atë që mund të gjejë. Ç'besim? Veçse ai që apostulli e ka përcaktuar aq gjerësisht në një vend tjetër, kur thotë: «As rrethprerja s'vlen gjë, as parrethprerja, por besimi që vepron me dashuri». Jo çfarëdo besimi, por «besimi që vepron me dashuri»: le të jetë ky besim te ti, dhe do ta kuptosh mësimin. E ç'do të kuptosh vallë? Se «ky mësim nuk është imi, por i atij që më dërgoi»; domethënë do të kuptosh se Krishti, Biri i Perëndisë, që është mësimi i Atit, nuk është prej vetes së tij, por është Biri i Atit.

7. Kjo fjali e përmbys herezinë saveliane. Savelianët kanë guxuar të pohojnë se Biri është pikërisht i njëjti me atë që është edhe Ati: se emrat janë dy, por qenia është një. Po të ishin emrat dy dhe qenia një, nuk do të thuhej «Mësimi im nuk është imi». Sido që të jetë, po të mos jetë yti mësimi yt, o Zot, atëherë i kujt është, veçse i një tjetri, që e ka? Savelianët nuk e kuptojnë atë që the; sepse nuk e shohin Trininë, por ndjekin gabimin e zemrës së tyre. Kurse ne, që adhurojmë Trininë dhe njësinë e Atit, Birit e Frymës së Shenjtë, një Perëndi të vetme, le ta kuptojmë për mësimin e Krishtit se si nuk është i tiji. Dhe ai tha se nuk foli prej vetes për këtë arsye: sepse Krishti është Biri i Atit dhe Ati është Ati i Krishtit; dhe Biri është prej Perëndisë Atë, Perëndi, kurse Perëndia Atë është Perëndi jo prej Perëndisë Bir.

8. «Ai që flet prej vetes kërkon lavdinë e vet»: ky do të jetë ai që quhet Antikrisht, i cili, siç thotë apostulli, «lartëson veten mbi gjithçka që quhet Perëndi a që adhurohet». Zoti, duke shpallur se pikërisht ky është ai që do të kërkojë lavdinë e vet, jo lavdinë e Atit, u thotë hebrenjve: «Unë erdha në emër të Atit tim, dhe ju nuk më pritët; një tjetër do të vijë në emrin e vet, dhe atë do ta pritni». Me këtë la të kuptohej se do të pritnin Antikrishtin, i cili do të kërkojë lavdinë e emrit të vet, i fryrë e jo i fortë, prandaj jo i qëndrueshëm, por pa dyshim i dënuar të shembet. Ndërsa Zoti ynë Jisu Krisht na ka dhënë një shembull të madh përulësie: sepse pa dyshim ai është i barabartë me Atin, se «në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi»; po, pa dyshim, ai vetë tha, dhe e tha me gjithë të vërtetën: «Kaq kohë kam qenë me ju, dhe ti nuk më ke njohur, Filip? Ai që më ka parë mua ka parë Atin». Po, pa dyshim, ai vetë tha, dhe e tha me gjithë të vërtetën: «Unë dhe Ati jemi një». Pra, ai është një me Atin, i barabartë me Atin, Perëndi prej Perëndie, Perëndi me Perëndinë, bashkëpërjetshëm, i pavdekshëm, po aq i pandryshueshëm, po aq jashtë kohës, po aq Krijues e rregullues i kohërave. E prapëseprapë, ngaqë erdhi në kohë, mori trajtën e shërbëtorit dhe në gjendje u gjet si njeri, ai kërkon lavdinë e Atit, jo të vetën. Atëherë, o njeri, ç'duhet të bësh ti? Ti që, kur bën ndonjë të mirë, kërkon lavdinë tënde, por kur bën ndonjë të keqe, kurdis shpifje kundër Perëndisë? Vështro veten. Je krijesë: njihe Krijuesin tënd. Je shërbëtor: mos e përbuz Zotin tënd. Je i birësuar, e jo për meritat e tua. Kërko lavdinë e atij prej të cilit e ke këtë hir, që je njeri i birësuar; kërko lavdinë e atij, lavdinë e të cilit e kërkoi i Vetëmlinduri, ai që është prej tij. «Por ai që kërkon lavdinë e atij që e dërgoi, ai është i vërtetë, dhe s'ka në të asnjë padrejtësi». Kurse në Antikrishtin ka padrejtësi, dhe ai nuk është i vërtetë, sepse do të kërkojë lavdinë e vet, jo atë të atij që e dërgoi; sepse, në të vërtetë, ai nuk u dërgua, por vetëm iu lejua të vinte. Prandaj, të gjithë ne që i përkasim trupit të Krishtit, le të mos kërkojmë lavdinë tonë, që të mos biem në leqet e Antikrishtit. Por, në qoftë se Krishti kërkoi lavdinë e atij që e dërgoi, sa më tepër duhet të kërkojmë ne lavdinë e atij që na bëri?