Joani 7:37–39

1. Ndër grindjet dhe dyshimet e hebrenjve rreth Zotit Jisu Krisht, midis fjalëve të tjera që tha Ai (me të cilat disa u hutuan e të tjerë u mësuan), është edhe kjo. «Në ditën e fundit të asaj të kremteje» ndodhën këto gjëra, pikërisht atëherë; ajo ishte e kremtja që quhet e Tendave, domethënë e ngritjes së kasolleve, për të cilën, siç e mbani mend, o të dashur, kemi folur tashmë. Zoti Jisu Krisht thërret, jo thjesht duke folur, por duke klithur me zë të lartë, që kushdo që ka etje të vijë tek Ai. Në kemi etje, le të vijmë; dhe jo me këmbët tona, por me ndjenjat tona; le të vijmë jo duke u shpërngulur nga vendi, por duke dashur. Ndonëse, sipas njeriut të brendshëm, edhe ai që do, lëviz vërtet nga një vend. Por një gjë është të lëvizësh me trupin, e tjetër të lëvizësh me zemrën: shpërngulet me trupin ai që ndërron vendin me një lëvizje trupore; shpërngulet me zemrën ai që ndërron ndjenjën me një lëvizje të zemrës. Në dashsh një gjë tani, kurse më parë doje një tjetër, nuk je më aty ku ishe.

2. Ndaj Zoti na thërret me zë të lartë; sepse «Ai u ngrit dhe klithi: Në pastë etje ndonjë, le të vijë tek unë e le të pijë. Kush beson tek unë, siç thotë Shkrimi, nga barku i tij do të rrjedhin lumenj uji të gjallë». Nuk e kemi për detyrë të ndalemi e të hetojmë ç'do të thoshte kjo, sepse vetë Ungjillori e ka shpjeguar. Sepse arsyen pse Zoti tha «Në pastë etje ndonjë, le të vijë tek unë e le të pijë» dhe «kush beson tek unë, nga barku i tij do të rrjedhin lumenj uji të gjallë», Ungjillori e ka shpjeguar më pas, duke thënë: «Por këtë e tha për Frymën, që do të merrnin ata që besonin tek Ai; sepse Fryma nuk ishte dhënë ende, sepse Jisui nuk ishte lavdëruar ende». Ka, pra, një etje të brendshme dhe një bark të brendshëm, sepse ka një njeri të brendshëm. Dhe ky njeri i brendshëm është vërtet i padukshëm, kurse njeriu i jashtëm është i dukshëm; por më i mirë është i brendshmi se i jashtmi. Dhe pikërisht ai që nuk shihet është më i dashur; sepse është e sigurt që njeriu i brendshëm është më i dashur se i jashtmi. Si është kjo e sigurt? Le ta provojë secili në vetvete. Sepse, ndonëse ata që jetojnë keq mund t'ia dorëzojnë mendjen trupit, prapëseprapë duan të jetojnë, dhe të jetuarit i takon vetëm mendjes; dhe ata që sundojnë shfaqen më shumë se gjërat që sundohen. Dhe janë mendjet ato që sundojnë, kurse trupat sundohen. Çdo njeri gëzohet në kënaqësi dhe e merr kënaqësinë nëpërmjet trupit; por ndaje prej tij mendjen, dhe s'mbetet asgjë në trup që të gëzohet; e nëse ka gëzim të trupit, është mendja ajo që gëzohet. Nëse ajo gëzohet për banesën e vet, a nuk duhet të gëzohet edhe për vetveten? Dhe nëse mendja ka me se të kënaqet jashtë vetes, a mbetet vallë pa kënaqësi brenda vetes? Është krejt e sigurt që njeriu e do shpirtin e vet më shumë se trupin. Për më tepër, njeriu e do shpirtin edhe te një njeri tjetër më shumë se trupin. Ç'është ajo që duam te një mik, atje ku dashuria është më e dëlirë e më e çiltër? Ç'duam te miku, mendjen apo trupin? Nëse duam besnikërinë, mendjen duam; nëse duam dashamirësinë, mendja është selia e dashamirësisë; nëse ajo që do te tjetri është që edhe ai të do ty, atëherë është mendja ajo që do ti, sepse nuk është mishi, por mendja, ajo që do. Sepse ti do prandaj, ngaqë ai të do ty; pyet pse të do, e atëherë shih ç'është ajo që do ti. Pra, e duam më shumë, e megjithatë nuk shihet.

3. Do të doja të thosha diçka më tepër, që t'ju duket më qartë, o të dashur, sa shumë e duam mendjen dhe sesi e vëmë përpara trupit. Madje edhe ata dashnorë të shthurur, që kënaqen me bukurinë e trupave dhe magjepsen nga hijeshia e gjymtyrëve, duan më shumë kur janë të dashur. Sepse, kur dikush dashuron dhe sheh se e shohin me urrejtje, ndien më shumë zemërim sesa dashuri. Pse ndien zemërim e jo dashuri? Sepse dashuria që fal ai, nuk i kthehet mbrapsht. Në qoftë se, pra, edhe ata që duan trupat dëshirojnë të jenë të dashur edhe vetë, dhe kjo i kënaq më shumë kur janë të dashur, ç'të themi për ata që duan mendjet? Dhe nëse janë të mëdhenj ata që duan mendjet, ç'të themi për ata që duan Perëndinë, i Cili i bën mendjet të bukura? Sepse, ashtu si mendja i jep hijeshi trupit, kështu është Perëndia Ai që i jep hijeshi mendjes. Sepse është vetëm mendja ajo që i jep trupit atë që e bën të dashur; kur mendja e ka lënë, ai bëhet një kufomë që të kall tmerrin; dhe sado t'i kesh dashur gjymtyrët e tij të bukura, nxiton ta varrosësh. Prandaj, stolia e trupit është mendja; stolia e mendjes është Perëndia.

4. Zoti, pra, na thërret me zë të lartë të vijmë e të pijmë, në paçim etje përbrenda; dhe thotë se, kur të kemi pirë, nga barku ynë do të rrjedhin lumenj uji të gjallë. Barku i njeriut të brendshëm është ndërgjegjja e zemrës. Pasi të ketë pirë atë ujë, ndërgjegjja, e pastruar, fillon të jetojë; dhe, duke pirë, do të ketë një burim, madje do të bëhet vetë burim. Cili është burimi dhe cili lumi që rrjedh nga barku i njeriut të brendshëm? Dashamirësia, me anë të së cilës njeriu do të kujdeset për të mirën e të afërmit. Sepse, nëse mendon se ajo që pi duhet të jetë vetëm për ngopjen e vet, nga barku i tij nuk rrjedh ujë i gjallë; por nëse nxiton të kujdeset për të mirën e të afërmit, atëherë nuk thahet, sepse ka një rrjedhë. Tani do të shohim ç'është ajo që pinë ata që besojnë te Zoti; sepse ne, pa dyshim, jemi të krishterë, dhe nëse besojmë, atëherë pimë. Dhe është detyrë e secilit të dijë brenda vetes nëse pi a jo, dhe nëse jeton prej asaj që pi; sepse burimi nuk na braktis, në qoftë se nuk e braktisim ne burimin.

5. Ungjillori shpjegoi, siç thashë, se për çfarë kishte klithur Zoti, në ç'lloj pijeje kishte ftuar, çfarë u kishte siguruar atyre që pinë, duke thënë: «Por këtë e tha për Frymën, që do të merrnin ata që besonin tek Ai; sepse Fryma nuk ishte dhënë ende, sepse Jisui nuk ishte lavdëruar ende». Për ç'frymë flet Ai, në mos për Frymën e Shenjtë? Sepse çdo njeri ka brenda vetes një frymë të vetën, për të cilën fola kur ju ftoja të vështronit mendjen. Sepse mendja e çdo njeriu është fryma e tij; për të cilën apostulli Pavël thotë: «Sepse cili nga njerëzit i di gjërat e njeriut, veç frymës së njeriut që është në të?» E pastaj shtoi: «Kështu edhe gjërat e Perëndisë nuk i di askush, veç Frymës së Perëndisë». Askush nuk i di gjërat tona, veç frymës sonë. Unë vërtet nuk i di mendimet e tua, as ti nuk i di të miat; sepse ato që mendojmë përbrenda janë tonat, vetëm e vetëm tonat; dhe fryma e vet është dëshmitarja e mendimeve të gjithkujt. «Kështu edhe gjërat e Perëndisë nuk i di askush, veç Frymës së Perëndisë». Ne me frymën tonë, Perëndia me Frymën e Tij; por kështu, që Perëndia, me Frymën e Tij, di edhe ç'ndodh brenda nesh, kurse ne, pa Frymën e Tij, nuk jemi në gjendje të dimë ç'ndodh te Perëndia. Perëndia, megjithatë, di brenda nesh edhe atë që ne s'e dimë në vetvete. Sepse Pjetri nuk e dinte dobësinë e vet, kur dëgjoi nga Zoti se do ta mohonte tri herë; i sëmuri nuk e njihte gjendjen e vet; Mjeku e dinte se ishte i sëmurë. Ka, pra, disa gjëra që Perëndia i di brenda nesh, kurse ne vetë nuk i dimë. Sidoqoftë, për sa u përket njerëzve, askush nuk e njeh një njeri ashtu si e njeh ai vetveten; një tjetër nuk e di ç'ndodh brenda tij, por fryma e vet e di. Por, kur marrim Frymën e Perëndisë, mësojmë edhe ç'ndodh te Perëndia; jo të tërën, sepse s'e kemi marrë të tërën. Shumë gjëra i dimë prej kaparit; sepse kemi marrë një kapar, dhe plotësia e këtij kapari do të jepet më vonë. Ndërkohë, le të na ngushëllojë kapari në këtë shtegtim tonin; sepse Ai që denjoi të lidhet me ne me anë të një kapari, është gati të na japë shumë. Në qoftë se i tillë është kapari, ç'duhet të jetë ajo për të cilën ky është kapar?

6. Po ç'do të thotë kjo që thotë ai: «Sepse Fryma nuk ishte dhënë ende, sepse Jisui nuk ishte lavdëruar ende»? Kjo, siç kuptohet, thuhet në një kuptim të qartë. Sepse kuptimi nuk është se Fryma e Perëndisë, që ishte pranë Perëndisë, nuk ekzistonte; por se nuk ishte ende në ata që kishin besuar te Jisui. Sepse kështu Zoti Jisu vendosi të mos ua jepte Frymën për të cilën flasim, veçse pas Ngjalljes së Tij; dhe kjo jo pa arsye. Dhe ndoshta, në kërkofshim, Ai do të na dhurojë që ta gjejmë; e në trokitshim, do të na hapë që të hyjmë. Troket përshpirtshmëria, jo dora, ndonëse edhe dora troket, në qoftë se nuk resht nga veprat e mëshirës. Cila është, pra, arsyeja pse Zoti Jisu Krisht vendosi të mos e jepte Frymën e Shenjtë derisa të lavdërohej? Por, para se të flasim për këtë, aq sa të mundemi, duhet të hetojmë më parë, që kjo të mos shqetësojë askënd, se në ç'mënyrë Fryma nuk ishte ende te njerëzit e shenjtë, ndërkohë që në Ungjill lexojmë, për vetë Zotin porsalindur, se Simeoni e njohu me anë të Frymës së Shenjtë; se edhe Ana e veja, një profeteshë, e njohu; se Joan Pagëzori, që e pagëzoi, e njohu; se Zaharia, plot me Frymën e Shenjtë, tha shumë gjëra; se vetë Maria mori Frymën e Shenjtë për të ngjizur Zotin. Kemi, pra, shumë dëshmi paraprake të Frymës së Shenjtë, para se Zoti të lavdërohej me anë të Ngjalljes së mishit të Tij. As profetët, që e shpallën që më parë ardhjen e Krishtit, nuk kishin ndonjë frymë tjetër. Megjithatë, do të kishte një farë mënyre të kësaj dhënieje, që s'ishte dukur kurrë më parë. Sepse askund nuk lexojmë para kësaj, që njerëz, të mbledhur bashkë, të kishin folur në gjuhët e të gjitha kombeve, pasi morën Frymën e Shenjtë. Por pas Ngjalljes së Tij, kur iu shfaq për herë të parë nxënësve, u tha: «Merrni Frymën e Shenjtë». Për këtë dhënie, pra, thuhet: «Fryma nuk u dha, sepse Jisui nuk ishte lavdëruar ende». Dhe Ai fryu mbi fytyrat e tyre, Ai që me frymën e Vet i dha jetë njeriut të parë dhe e ngriti nga balta, dhe që me atë frymë u dha shpirt gjymtyrëve; duke treguar se ishte po Ai që fryu mbi fytyrat e tyre, që të ngriheshin nga balta dhe të hiqnin dorë nga veprat e tyre të baltosura. Atëherë, pas Ngjalljes së Tij, të cilën Ungjillori e quan lavdërimin e Tij, Zoti ua dha për herë të parë Frymën e Shenjtë nxënësve të Vet. Pastaj, pasi ndenji me ta dyzet ditë, siç e tregon libri i Veprave të Apostujve, ndërsa ata e shihnin dhe rrinin bashkë me Të, u ngjit në qiell para syve të tyre. Atje, në fund të dhjetë ditëve, ditën e Pentikostisë, dërgoi së larti Frymën e Shenjtë. Pasi e morën, ata që ishin mbledhur bashkë në një vend, siç thashë, u mbushën me të dhe folën në gjuhët e të gjitha kombeve.

7. Si, pra, o vëllezër, meqë ai që pagëzohet në Krishtin dhe beson tek Ai nuk flet tani në gjuhët e të gjitha kombeve, a nuk do të besojmë se e ka marrë Frymën e Shenjtë? Larg qoftë që zemra jonë të tundohet nga kjo pabesi! Jemi të sigurt se secili merr; por vetëm aq sa mund të nxërë ena e besimit që do të sjellë te burimi, aq mbush Ai prej saj. Meqë, pra, Fryma e Shenjtë merret edhe tani nga njerëzit, dikush mund të thotë: pse asnjeri nuk flet në gjuhët e të gjitha kombeve? Sepse vetë Kisha tani flet në gjuhët e të gjitha kombeve. Më parë, Kisha ishte në një komb të vetëm, ku fliste në gjuhët e të gjithëve. Duke folur atëherë në gjuhët e të gjithëve, tregoi ç'do të ndodhte: se, duke u rritur ndër kombet, do të fliste në gjuhët e të gjithëve. Kushdo që nuk është në këtë Kishë, nuk e merr tani Frymën e Shenjtë. Sepse, i prerë dhe i ndarë nga bashkimi i gjymtyrëve, bashkim që flet në gjuhët e të gjithëve, le ta pohojë vetë: ai nuk e ka. Sepse, po ta ketë, le ta japë shenjën që u dha atëherë. Ç'duam të themi me këtë: le ta japë shenjën që u dha atëherë? Le të flasë në të gjitha gjuhët. Ai më përgjigjet: po ti, a flet në të gjitha gjuhët? Sigurisht që flas; sepse çdo gjuhë është imja, domethënë e trupit, gjymtyrë e të cilit jam unë. Kisha, e përhapur ndër kombet, flet në të gjitha gjuhët; Kisha është trupi i Krishtit, dhe në këtë trup ti je gjymtyrë; prandaj, meqë je gjymtyrë e atij trupi që flet me të gjitha gjuhët, beso se edhe ti flet me të gjitha gjuhët. Sepse bashkimi i gjymtyrëve ka një mendje të vetme me anë të dashurisë; dhe ai bashkim flet ashtu si foli atëherë një njeri i vetëm.

8. Prandaj edhe ne e marrim Frymën e Shenjtë, në qoftë se e duam Kishën, në qoftë se jemi të bashkuar me anë të dashurisë, në qoftë se gëzohemi për emrin dhe besimin katolik. Le të besojmë, o vëllezër: sa e do secili Kishën e Krishtit, aq ka Frymën e Shenjtë. Sepse Fryma jepet, siç thotë apostulli, «për shfaqje». Për ç'shfaqje? Ashtu siç thotë po ai apostull: «Sepse njërit i jepet me anë të Frymës fjala e urtësisë, tjetrit fjala e dijes sipas së njëjtës Frymë, një tjetri besimi në po atë Frymë, një tjetri dhuntia e shërimeve në një Frymë, një tjetri fuqia për të bërë mrekulli në po atë Frymë». Sepse ka shumë dhunti të dhëna për shfaqje, por ti, ndoshta, s'ke asnjë nga të gjitha ato që thashë. Në qoftë se do, nuk është asgjë ajo që ke; në qoftë se e do bashkimin, kushdo që ka diçka në atë bashkim, e ka edhe për ty. Hiqe smirën, dhe ajo që kam unë është edhe jotja. Smira i ndan njerëzit, kurse mendja e shëndoshë i bashkon. Në trup, vetëm syri sheh; por a sheh syri vetëm për vete? Sheh edhe për dorën, edhe për këmbën, edhe për të gjitha gjymtyrët e tjera. Në qoftë se një goditje po i vjen këmbës, syri nuk shmanget prej saj, që të mos mbetet pa u marrë masa. Përsëri, në trup, vetëm dora punon; por a punon dora vetëm për vete? Punon edhe për syrin: sepse, po të vijë një goditje, jo kundër dorës, por vetëm kundër fytyrës, a thotë vallë dora: nuk do të lëviz, sepse s'po vjen kundër meje? Kështu këmba, duke ecur, u shërben të gjitha gjymtyrëve; të gjitha gjymtyrët e tjera heshtin, dhe gjuha flet për të gjitha. E kemi, pra, Frymën e Shenjtë, në qoftë se e duam Kishën; por e duam Kishën, në qoftë se qëndrojmë të patundur në bashkimin dhe në dashurinë e saj. Sepse vetë apostulli, pasi tha se dhunti të ndryshme u dhanë njerëzve të ndryshëm, ashtu si detyrat e gjymtyrëve të veçanta, thotë: «Po ju tregoj një udhë edhe më të lartë»; dhe nis të flasë për dashurinë. Këtë e vuri përpara gjuhëve të njerëzve e të engjëjve, përpara mrekullive të besimit, përpara dijes dhe profecisë, madje përpara asaj vepre të madhe të mëshirës, me anë të së cilës njeriu u shpërndan të varfërve gjithçka që zotëron; dhe, së fundi, e vuri përpara vetë martirizimit të trupit: përpara të gjitha këtyre gjërave kaq të mëdha, vuri dashurinë. Kije atë, dhe do t'i kesh të gjitha; sepse pa të, çfarëdo që të mund të kesh, s'do të të vlejë asgjë. Por, që ta dish se dashuria për të cilën flasim ka të bëjë me Frymën e Shenjtë (sepse çështja që kemi tani përpara në Ungjill është pikërisht për Frymën e Shenjtë), dëgjoje apostullin kur thotë: «Dashuria e Perëndisë është derdhur në zemrat tona me anë të Frymës së Shenjtë, që na është dhënë».

9. Të mirat e Frymës në ne janë më të mëdhatë, sepse me anë të Saj derdhet në zemrat tona dashuria e Perëndisë. Pse, pra, deshi Zoti të na e jepte atë Frymë pas Ngjalljes së Tij? Ç'deshi të tregonte me këtë? Që në ngjalljen tonë dashuria jonë të ndizet, e të shkëputet nga dashuria e botës, për të vrapuar tërësisht drejt Perëndisë. Sepse këtu lindim e vdesim: le të mos e duam këtë botë; le të shpërngulemi së këtejmi me dashuri; me dashuri le të banojmë atje lart, me atë dashuri me të cilën duam Perëndinë. Gjatë këtij shtegtimi të jetës sonë le të mos mendojmë për asgjë tjetër, veçse që këtu nuk do të jemi përgjithmonë, dhe se, duke jetuar mirë, do të përgatisim për vete atje një vend, nga i cili s'do të shpërngulemi kurrë. Sepse Zoti ynë Jisu Krisht, pasi u ngjall, «tashmë nuk vdes më»; «vdekja», siç thotë apostulli, «nuk ka më pushtet mbi Të». Ja çfarë duhet të duam. Në rrofshim, në besofshim tek Ai që u ngjall, Ai do të na japë, jo atë që duan njerëzit këtu, ata që nuk e duan Perëndinë, ose që e duan atë gjë aq më shumë sa më pak e duan Perëndinë, dhe e duan aq më pak sa më shumë e duan Perëndinë; por le të shohim ç'na ka premtuar Ai. Jo pasuri tokësore e të përkohshme, jo nderime e pushtet në këtë botë; sepse i shihni të gjitha këto të dhëna njerëzve të ligj, që të mos çmohen shumë nga të mirët. As, me pak fjalë, vetë shëndetin e trupit, ndonëse është Ai që e jep edhe atë, por atë, siç e shihni, ua jep edhe kafshëve. Jo jetën e gjatë; sepse ç'quhet i gjatë, kur një ditë do të marrë fund? Nuk është gjatësia e ditëve ajo që u ka premtuar besimtarëve të Vet, sikur të ishte diçka e madhe, as pleqëria e rrënuar, të cilën të gjithë e dëshirojnë para se të vijë, e të gjithë murmurisin kundër saj kur vjen. Jo bukurinë e trupit, të cilën ose sëmundja trupore, ose po ajo pleqëri që dëshirohet, e largon tutje. Dikush dëshiron të jetë i bukur, e njëkohësisht të jetojë gjatë e të plaket: këto dy dëshira s'mund të pajtohen bashkë; në u plaksh, nuk do të jesh i bukur; kur të vijë pleqëria, bukuria do të ikë me vrap; gjallëria e bukurisë dhe rënkimi i pleqërisë s'mund të banojnë bashkë në një trup. Të gjitha këto, pra, nuk janë ato që na premtoi kur tha: «Kush beson tek unë, le të vijë e le të pijë, dhe nga barku i tij do të rrjedhin lumenj uji të gjallë». Ai na ka premtuar jetën e përjetshme, ku s'do të kemi frikë, ku s'do të shqetësohemi, prej nga s'do të shpërngulemi, ku s'do të vdesim; ku nuk vajtohet një paraardhës i vdekur, as nuk shpresohet për një pasardhës. Meqë, pra, e tillë është ajo që u ka premtuar atyre që e duan dhe që flakërojnë nga dashuria e Frymës së Shenjtë, nuk deshi të na e jepte po atë Frymë derisa të lavdërohej, që të tregonte në trupin e Tij jetën që tani nuk e kemi, por që e shpresojmë në ngjallje.