Joani 7:40–53; 8:1–11

1. E mbani mend, të dashurit e mi, se herën e shkuar, me rastin e pjesës së Ungjillit që u lexua, ju folëm për Frymën e Shenjtë. Zoti i kishte ftuar në këtë të pirë ata që besojnë në të, duke folur në mes të atyre që kurdisnin ta kapnin e kërkonin ta vrisnin, por nuk mundnin, sepse nuk ishte vullneti i tij. Pra, kur i tha këto fjalë, u ngrit një përçarje në turmë për të: disa mendonin se ai ishte vetë Krishti, të tjerë thoshin se Krishti nuk do të dalë nga Galileja. Kurse ata që qenë dërguar ta zinin u kthyen të pafajshëm dhe plot mahnitje. Madje dëshmuan për mësimin e tij hyjnor, kur ata që i kishin dërguar i pyetën: «Përse nuk e sollët?» U përgjigjën se kurrë nuk kishin dëgjuar njeri të fliste kështu: «Sepse asnjë njeri s'flet kështu.» Por ai fliste kështu, sepse ishte Perëndi dhe njeri. Kurse farisenjtë, duke hedhur poshtë dëshminë e tyre, u thanë: «Mos u gënjyet edhe ju?» Po shohim, vërtet, se edhe ju jeni magjepsur pas fjalimeve të tij. «Mos besoi në të ndonjë nga të parët a nga farisenjtë? Por kjo turmë që s'e njeh ligjin është e mallkuar.» Ata që nuk e njihnin ligjin besuan në atë që e kishte dhënë ligjin; kurse ata njerëz që e mësonin ligjin e përçmuan, që të përmbushej ajo që kishte thënë vetë Zoti: «Kam ardhur që ata që nuk shohin të shohin, dhe ata që shohin të verbohen.» Sepse farisenjtë, mësuesit e ligjit, u verbuan, kurse populli që nuk e njihte ligjin, e megjithatë besoi te dhënësi i ligjit, u ndriçua.

2. Kurse «Nikodimi», thotë, «një nga farisenjtë, që kishte ardhur natën te Zoti» (jo se s'besonte, por ngaqë ishte i ndrojtur; prandaj erdhi natën te drita, sepse donte të ndriçohej, por kishte frikë se mos e njihnin), Nikodimi, po them, iu përgjigj hebrenjve: «A e gjykon ligji ynë njeriun para se ta dëgjojë e të marrë vesh ç'bën?» Sepse ata, me shtrembërsi, donin ta dënonin para se ta shqyrtonin. Nikodimi vërtet e dinte, ose më mirë e besonte, se, po të pranonin vetëm ta dëgjonin me durim, ndoshta do të bëheshin si ata shërbëtorë që, ndonëse qenë dërguar ta zinin, parapëlqyen të besonin. Nga paragjykimi i zemrës së tyre, iu përgjigjën me atë që u kishin thënë atyre shërbëtorëve: «Mos je edhe ti galileas?» Domethënë, gjoja i mashtruar edhe ti nga galileasi. Sepse për Zotin thuhej se ishte galileas, ngaqë prindërit e tij ishin nga qyteti i Nazaretit. E thashë «prindërit e tij» për Marinë, jo për sa i përket farës së njeriut; sepse në tokë ai kërkoi vetëm një nënë, kurse Atin e kishte tashmë atje lart. Sepse lindja e tij nga të dyja anët ishte e mrekullueshme: hyjnore pa nënë, njerëzore pa atë. Ç'u thanë, pra, Nikodimit ata që hiqeshin si dijetarë të ligjit? «Heto Shkrimet dhe shih se nga Galileja nuk ngrihet profet.» E megjithatë, Zoti i profetëve andej u ngrit. «U kthyen», thotë ungjillori, «secili në shtëpinë e vet.»

3. «Që andej Jisui shkoi te mali», domethënë te mali i «Ullinjve»: te mali pjellor, te mali i vajit, te mali i mirosjes. Sepse ku tjetër, në të vërtetë, do t'i kishte hije Krishtit të mësonte, veçse mbi malin e Ullinjve? Sepse emri «Krisht» vjen nga vajosja: ajo që në greqishte quhet χρίσμα, në latinishte thuhet unctio, domethënë vajosje. Dhe pikërisht për këtë ai na ka vajosur: sepse na ka bërë mundës kundër djallit. «Herët në mëngjes erdhi përsëri në tempull, dhe gjithë populli erdhi tek ai; u ul dhe i mësonte.» Dhe nuk u zu, sepse ende nuk denjoi të pësonte.

4. Vëreni tani se si armiqtë e vunë në provë butësinë e Zotit. «Shkruesit dhe farisenjtë i sollën një grua që sapo e kishin zënë në kurorëshkelje; edhe, si e vunë në mes, i thanë: ‹Mësues, kjo grua u zu tani në kurorëshkelje. Në ligj Moisiu na urdhëroi që të tilla të vriten me gurë; po ti ç'thua?› Këtë e thoshin duke e vënë në provë, që të kishin me se ta paditnin.» Përse ta paditnin? A e kishin zënë atë vetë në ndonjë faj? A thuhej vallë se ajo grua kishte pasur ndonjë lidhje me të? Ç'do të thotë, pra, «duke e vënë në provë, që të kishin me se ta paditnin»? E kuptojmë, vëllezër, se te Zoti shkëlqente mbi të gjitha një butësi e mrekullueshme. Ata e vinin re se ishte fort i butë, fort i përulur; sepse për të ishte parathënë: «Ngjishe shpatën tënde mbi kofshën tënde, o i Fuqishëm; në shkëlqimin dhe në bukurinë tënde nxito, ec me mbarësi dhe mbretëro, për hir të së vërtetës, të butësisë dhe të drejtësisë.» Kështu, si mësues, ai solli të vërtetën; si çlirimtar, solli butësinë; si mbrojtës, solli drejtësinë. Se do të mbretëronte për shkak të këtyre, e kishte parathënë profeti me anë të Frymës së Shenjtë. Kur foli, u njoh e vërteta e tij; kur nuk u ndez në zemërim kundër armiqve të tij, u lëvdua butësia e tij. Prandaj, ndërsa për këto të dyja, të vërtetën dhe butësinë, armiqtë e tij breheshin nga ligësia dhe smira, për të tretën, drejtësinë, i ngritën një pengesë. Në ç'mënyrë? Sepse ligji kishte urdhëruar që kurorëshkelësit të vriteshin me gurë, dhe sigurisht ligji nuk mund të urdhëronte gjë të padrejtë: po të thoshte ndokush ndryshe nga ç'kishte urdhëruar ligji, do të dilte i padrejtë. Prandaj thoshin me vete: «Ai njihet si i vërtetë, duket i butë; duhet kërkuar një shkak kundër tij për sa i takon drejtësisë. T'i sjellim përpara një grua të kapur në kurorëshkelje; t'i themi atë që urdhëron ligji për të tillat: po të pranojë që ajo të vritet me gurë, s'do ta tregojë butësinë e vet; po të pranojë ta lërë të shkojë, s'do ta ruajë drejtësinë. Por, thonë ata, që të mos e humbasë namin e butësisë, për të cilin është bërë i dashur i popullit, pa dyshim do të thotë se duhet lënë të shkojë. Kështu, gjejmë rast ta paditim dhe e quajmë shkelës të ligjit, duke i thënë: ‹Ti je armik i ligjit; ti kundërshton Moisiun, madje atë që e dha ligjin me anë të Moisiut; je i denjë për vdekje: edhe ti duhet vrarë me gurë bashkë me këtë grua.›» Me këto fjalë e mendime ndoshta do të mund ta ndiznin smirën kundër tij, të nxitnin paditjen dhe të bënin që dënimi i tij të kërkohej me zjarr. Por kjo kundër kujt? Ishte shtrembërsia kundër së drejtës, gënjeshtra kundër së vërtetës, zemra e prishur kundër zemrës së drejtë, marrëzia kundër urtësisë. Kur vallë kurdisën njerëz të tillë kurthe, në të cilët nuk e futën më parë kokën e vet? Ja, Zoti, duke iu përgjigjur, do të ruajë edhe drejtësinë, edhe nga butësia nuk do të largohet. Nuk u zu ai për të cilin qe ngritur kurthi, por përkundrazi u zunë ata që e kishin ngritur, sepse nuk besuan në atë që mund t'i nxirrte nga rrjeta.

5. Ç'përgjigje dha, pra, Zoti Jisu? Si u përgjigj e Vërteta? Si u përgjigj Urtësia? Si u përgjigj ajo Drejtësi kundër së cilës qe gati një paditje e rreme? Nuk tha: Le të mos vritet me gurë; që të mos dukej se fliste kundër ligjit. Por larg qoftë që të thoshte: Le të vritet me gurë; sepse ai nuk erdhi të humbiste atë që kishte gjetur, por të kërkonte atë që kishte humbur. Ç'u përgjigj, pra? Shihni sa plot drejtësi është, sa plot butësi dhe të vërtetë! «Ai që s'ka mëkat ndër ju», tha, «le të hedhë i pari gur mbi të.» O përgjigje e Urtësisë! Si i ktheu drejt vetes së tyre! Sepse jashtë rrinin për të paditur e për të qortuar, kurse përbrenda nuk e shqyrtonin veten: shihnin kurorëshkelësen, por brenda vetes nuk shihnin. Shkelës të ligjit, donin që ligji të përmbushej, dhe këtë duke paditur pa u menduar; por pa e përmbushur vërtet, sikur t'i dënonin kurorëshkeljet me anë të dëlirësisë. E dëgjuat, o hebrenj, e dëgjuat, o farisenj, e dëgjuat, o mësues të ligjit, rojtarin e ligjit, por ende nuk e kuptuat si Ligjvënës. Ç'tjetër ju kumton, kur shkruan me gisht përtokë? Sepse ligji u shkrua me gishtin e Perëndisë; por u shkrua mbi gur për shkak të zemrave të ngurta. Zoti tani shkroi përtokë, sepse kërkonte fryt. E dëgjuat, pra: Le të përmbushet ligji, le të vritet me gurë kurorëshkelësja. Po a mos vallë, duke e ndëshkuar atë, do të përmbushej ligji nga ata që duhej të ndëshkoheshin? Le ta vështrojë secili veten, le të hyjë brenda vetes, le të ngjitet në fronin e gjyqit të mendjes së vet, le të dalë para gjyqit të ndërgjegjes së vet, le ta detyrojë veten të rrëfehet. Sepse ai e di se ç'është: sepse «askush nuk i njeh gjërat e njeriut, veç fryma e njeriut që është në të». Secili, duke shikuar me kujdes brenda vetes, e gjen veten mëkatar. Po, vërtet. Prandaj, ose lëreni këtë grua të shkojë, ose bashkë me të merrni edhe ju ndëshkimin e ligjit. Po të thoshte: Të mos vritet me gurë kurorëshkelësja, do të dilte i padrejtë; po të thoshte: Le të vritet me gurë, nuk do të dukej i butë; le të thotë atë që i kishte hije të thoshte, edhe si i butë edhe si i drejtë: «Ai që s'ka mëkat ndër ju, le të hedhë i pari gur mbi të.» Ky është zëri i Drejtësisë: Le të ndëshkohet mëkatarja, por jo nga mëkatarë; le të përmbushet ligji, por jo nga shkelësit e ligjit. Ky është, pa dyshim, zëri i drejtësisë; dhe nga kjo drejtësi, ata njerëz, si të shpuar nga një shigjetë, duke shikuar brenda vetes dhe duke e gjetur veten fajtorë, «dolën një nga një, të gjithë». Mbetën vetëm të dy, gruaja e mjerë dhe Mëshira. Por Zoti, pasi i shpoi me atë shigjetë të drejtësisë, nuk denjoi të ndalej te rrëzimi i tyre, por, duke e kthyer shikimin prej tyre, «shkroi përsëri me gisht përtokë».

6. Por, kur ajo grua mbeti vetëm dhe të gjithë kishin dalë, ai ngriti sytë drejt gruas. E dëgjuam zërin e drejtësisë, le të dëgjojmë edhe zërin e mëshirës. Sepse mendoj se ajo grua u tremb edhe më shumë, kur e dëgjoi Zotin të thoshte: «Ai që s'ka mëkat ndër ju, le të hedhë i pari gur mbi të.» Kurse ata e kthyen mendjen nga vetja dhe, me atë tërheqje, rrëfyen për veten; kështu ia lanë gruan me mëkatin e saj të madh atij që ishte pa mëkat. Dhe, ngaqë kishte dëgjuar këtë: «Ai që s'ka mëkat, le të hedhë i pari gur mbi të», ajo priste të ndëshkohej nga ai në të cilin nuk mund të gjendej mëkat. Por ai, që i kishte sprapsur kundërshtarët e saj me gjuhën e drejtësisë, duke ngritur drejt saj sytë plot mëshirë, e pyeti: «Askush s'të dënoi?» Ajo u përgjigj: «Askush, o Zot.» Edhe ai i tha: «As unë nuk të dënoj», unë, prej të cilit, ndoshta, ti kishe frikë se do të dënoheshe, sepse tek unë nuk gjete mëkat. «As unë s'do të të dënoj.» Ç'është kjo, o Zot? A i mbron, pra, mëkatet? Jo, kurrsesi. Vër re ç'vjen më pas: «Shko, dhe që tani e tutje mos mëkato më.» Pra, Zoti dënoi vërtet, por dënoi mëkatet, jo njeriun. Sepse, po të ishte mbrojtës i mëkatit, do të thoshte: As unë s'do të të dënoj; shko, rro si të duash; ji e sigurt për çlirimin tim; sado shumë të mëkatosh, do të të shpëtoj nga çdo ndëshkim, madje edhe nga ai i ferrit, dhe nga mundonjësit e botës së nëndheshme. Këtë ai nuk e tha.

7. Le të kenë kujdes, pra, ata që e duan butësinë e Zotit, dhe le ta kenë frikë të vërtetën e tij. Sepse «Zoti është i ëmbël dhe i drejtë». Ti e do ngaqë është i ëmbël; kije frikë ngaqë është i drejtë. Si i butë, tha: «Heshta»; por si i drejtë, tha: «A do të hesht përherë?» «Zoti është i mëshirshëm dhe i dhembshur.» Ashtu është, pa dyshim. Shto edhe: «Zemërgjerë»; shto edhe: «Dhe fort i dhembshur»; por kije frikë atë që vjen e fundit: «Dhe i vërtetë». Sepse ata që tani i duron si mëkatarë, do t'i gjykojë si përçmues. «A mos e përçmon pasurinë e zemërgjerësisë dhe të butësisë së tij, pa ditur se durimi i Perëndisë të shpie në pendim? Por ti, me ashpërsinë tënde dhe me zemrën e papenduar, po grumbullon për vete zemërim për ditën e zemërimit dhe të zbulimit të gjyqit të drejtë të Perëndisë, i cili do t'ia shpaguajë gjithkujt sipas veprave të tij.» Zoti është i butë, Zoti është zemërgjerë, Zoti është i dhembshur; por Zoti është edhe i drejtë, Zoti është edhe i vërtetë. Ai të jep kohë për t'u ndrequr; kurse ti e do më shumë shtyrjen e gjyqit sesa ndreqjen e udhëve të tua. A ke qenë njeri i keq dje? Sot bëhu njeri i mirë. Ke vazhduar në ligësinë tënde edhe sot? Sido që të jetë, ndrysho nesër. Ti gjithnjë pret, dhe nga mëshira e Perëndisë i premton vetes gjëra tepër të mëdha. Sikur ai që të ka premtuar faljen me anë të pendimit, të të kishte premtuar edhe jetë më të gjatë. Nga e di ti se ç'do të sjellë e nesërmja? Me të drejtë thua në zemrën tënde: Kur t'i kem ndrequr udhët e mia, Perëndia do të m'i falë të gjitha mëkatet. Nuk mund të mohojmë se Perëndia u ka premtuar faljen atyre që i kanë ndrequr udhët e veta dhe janë kthyer. Sepse, sado që të më lexosh te ndonjë profet se Perëndia i ka premtuar falje atij që ndreqet, nuk më lexon dot se Perëndia të ka premtuar ty jetë të gjatë.

8. Nga të dyja, pra, njerëzit janë në rrezik: si nga shpresa, si nga dëshpërimi, nga gjëra të kundërta, nga prirje të kundërta. Kush gënjehet nga shpresa? Ai që thotë: Perëndia është i mirë, Perëndia është i mëshirshëm, le të bëj ç'të dua, ç'të më pëlqejë; le t'u lëshoj fre epsheve të mia, le t'i kënaq dëshirat e shpirtit tim. Përse kështu? Sepse Perëndia është i mëshirshëm, Perëndia është i mirë, Perëndia është zemërmirë. Këta njerëz janë në rrezik nga shpresa. Kurse ata janë në rrezik nga dëshpërimi, të cilët, pasi kanë rënë në mëkate të rënda, pandehin se nuk mund të falen më me anë të pendimit dhe besojnë se pa dyshim janë të dënuar për në humbje, thonë me vete: Jemi tashmë të caktuar për t'u dënuar, përse të mos bëjmë ç'të duam, me atë gjendje shpirti të gladiatorëve të caktuar për shpatë? Kjo është arsyeja pse njerëzit e dëshpëruar janë të rrezikshëm: sepse, meqë nuk kanë më asgjë për t'u frikësuar, duhet t'u kesh frikë së tepërmi. Dëshpërimi i vret këta; shpresa, ata. Mendja lëkundet andej-këtej, midis shpresës dhe dëshpërimit. Duhet të kesh frikë se mos të vret shpresa; dhe, kur shpreson shumë nga mëshira, se mos bie në gjyq: sërish, duhet të kesh frikë se mos të vret dëshpërimi, dhe, kur mendon se mëkatet e rënda që ke bërë nuk mund të të falen, nuk pendohesh dhe bie nën dënimin e Urtësisë, që thotë: «Edhe unë do të qesh me humbjen tuaj.» Si sillet, pra, Zoti me ata që janë në rrezik nga të dyja këto sëmundje? Atyre që janë në rrezik nga shpresa u thotë: «Mos u vono të kthehesh te Zoti, e mos e shtyj nga dita në ditë; sepse papritur do të vijë zemërimi i tij, dhe në kohën e shpagimit do të të zhdukë krejt.» Atyre që janë në rrezik nga dëshpërimi, ç'u thotë? «Në cilëndo ditë që i paudhi të kthehet, do t'i harroj të gjitha paudhësitë e tij.» Prandaj, për hir të atyre që janë në rrezik nga dëshpërimi, na ka dhënë një strehë faljeje; kurse për shkak të atyre që janë në rrezik nga shpresa dhe mashtrohen nga shtyrjet, e ka bërë të pasigurt ditën e vdekjes. Ti nuk e di kur do të vijë dita jote e fundit. A je mosmirënjohës, ngaqë ke ditën e sotme, në të cilën mund të përmirësohesh? Kështu, pra, i tha gruas: «As unë s'do të të dënoj»; por, tashmë e sigurt për të shkuarën, ki kujdes për të ardhmen. «As unë s'do të të dënoj»: e shleva atë që bëre; mbaj atë që të urdhërova, që të gjesh atë që të premtova.