Joani 8:13, 14

1. Ju që ishit të pranishëm dje, mbani mend se folëm gjatë për fjalët e Zotit tonë Jisu Krisht, atje ku ai thotë: «Unë jam drita e botës; ai që më ndjek nuk do të ecë në errësirë, por do të ketë dritën e jetës.» Dhe po të donim të vazhdonim të flisnim për atë dritë, do të mund të flisnim ende gjatë, sepse do të na ishte e pamundur ta shkoqisnim çështjen shkurt. Prandaj, vëllezërit e mi, le ta ndjekim Krishtin, dritën e botës, që të mos ecim në errësirë. Duhet të kemi frikë nga errësira, jo nga errësira e syve, por nga errësira morale; e madje po të jetë errësirë e syve, nuk është e syve të jashtëm, por e atyre të brendshëm, e atyre me të cilët dallojmë jo të bardhën nga e zeza, por të drejtën nga e padrejta.

2. Kur Zoti ynë Jisu Krisht i tha këto gjëra, hebrenjtë u përgjigjën: «Ti dëshmon për veten tënde; dëshmia jote nuk është e vërtetë.» Para se të vinte Zoti ynë Jisu Krisht, ai ndezi dhe dërgoi para tij shumë kandile profetike. Ndër ta ishte edhe Joan Pagëzori, të cilit vetë Drita e madhe, që është Zoti Krisht, i dha një dëshmi si asnjë njeriu tjetër, sepse tha: «Ndër ata që kanë lindur prej grave nuk është ngritur ndonjë më i madh se Joan Pagëzori.» E prapëseprapë ky njeri, se i cili askush s'ishte më i madh ndër të lindurit prej grave, tha për Zotin Jisu Krisht: «Unë ju pagëzoj me ujë; por ai që vjen është më i fuqishëm se unë, të cilit s'jam i denjë t'ia zgjidh këpucën.» Shihni si i nënshtrohet kandili Ditës. Vetë Zoti dëshmon se ky Joan ishte vërtet një kandil: «Ai ishte», thotë, «një kandil që digjej e ndriçonte, dhe ju deshët të gëzoheshit për një kohë në dritën e tij.» Por kur hebrenjtë i thanë Zotit: «Na thuaj me ç'pushtet i bën këto gjëra», ai, duke e ditur se ata e mbanin Joan Pagëzorin për një njeri të madh, dhe se pikërisht ky, që ata e mbanin për të madh, u kishte dëshmuar për Zotin, iu përgjigj: «Edhe unë do t'ju pyes një gjë; më thoni: pagëzimi i Joanit nga ishte? Nga qielli, apo nga njerëzit?» Të hutuar, ata menduan me vete se, po të thoshin «Nga njerëzit», mund t'i vriste me gurë populli, që e besonte Joanin për profet; po të thoshin «Nga qielli», ai mund t'u përgjigjej: «Ai që ju e rrëfeni se ishte profet nga qielli, dëshmoi për mua, dhe ju keni dëgjuar prej tij se me ç'pushtet i bëj këto gjëra.» Panë, pra, se cilëndo nga këto dy përgjigje të jepnin, do të binin në kurth, dhe thanë: «Nuk e dimë.» Dhe Zoti iu përgjigj: «As unë nuk ju them me ç'pushtet i bëj këto gjëra.» «Nuk jua them atë që di, sepse ju nuk doni të rrëfeni atë që dini.» Me të drejtë, pa dyshim, u sprapsën dhe u larguan të turpëruar; dhe u përmbush ajo që Perëndia Atë thotë me anë të profetit në psalm: «Përgatita një kandil për Krishtin tim» (kandili ishte Joani); «armiqtë e tij do t'i vesh me turp.»

3. Zoti Jisu Krisht, pra, e kishte dëshminë e profetëve të dërguar para tij, të lajmëtarëve që i paraprijnë gjyqtarit; e kishte dëshminë prej Joanit; por ai vetë ishte dëshmia më e madhe, ajo që dha për vetveten. Kurse ata njerëz, me sytë e tyre të dobët, kërkonin kandile, sepse s'e duronin dot ditën; sepse po ai apostull Joan, ungjillin e të cilit e kemi ndër duar, thotë në fillim të ungjillit të vet, për Joan Pagëzorin: «Qe një njeri i dërguar nga Perëndia, që quhej Joan. Ai erdhi për dëshmi, që të dëshmonte për dritën, që të gjithë të besonin nëpërmjet tij. Ai nuk ishte Drita, por qe dërguar të dëshmonte për Dritën. Ajo ishte Drita e vërtetë, që ndriçon çdo njeri që vjen në botë.» Nëse «çdo njeri», atëherë ajo ndriçon edhe Joanin. Prandaj edhe po ky Joan thotë: «Ne të gjithë morëm prej plotësisë së tij.» Ndaj kuptojini këto gjëra, që mendjet tuaja të përparojnë në besimin e Krishtit, që të mos jeni përherë foshnja që kërkojnë gjirin dhe druhen nga ushqimi i fortë. Duhet të ushqeheni dhe të zvordheni prej nënës sonë të shenjtë, Kishës së Krishtit, dhe të vini te ushqimi më i fortë me anë të mendjes, jo të barkut. Dalloni, pra, këtë: se një gjë është drita që ndriçon, dhe tjetër gjë ajo që ndriçohet. Sepse edhe sytë tanë quhen drita; dhe secili betohet kështu, duke prekur sytë, për këto drita të vetat: «Ashtu më rrofshin dritat!» Ky është një betim i zakonshëm. Le të hapen këto drita, në qofshin drita, dhe le të ndriçojnë për ty në dhomën tënde të mbyllur, kur drita s'është aty: sigurisht që s'munden. Prandaj, ashtu si këto që i kemi në fytyrë e i quajmë drita, edhe kur janë të shëndosha e të hapura, kanë nevojë për ndihmën e dritës nga jashtë. Po ta heqësh atë dritë ose të mos e sjellësh, ato, ndonëse të shëndosha e të hapura, prapë nuk shohin. Po kështu mendja jonë, që është syri i shpirtit, po të mos ndriçohet nga drita e së vërtetës dhe po të mos shndritet mrekullisht prej atij që ndriçon e nuk ndriçohet, s'do të mund të arrijë as te urtësia, as te drejtësia. Sepse të jetuarit drejt është për ne vetë udha. Po si mund të mos pengohet në udhë ai që s'e ndriçon drita? Ndaj, në një farë mënyre, na duhet të shohim; në një farë mënyre, është gjë e madhe të shohësh. Tani, Tobia i kishte të mbyllura sytë e fytyrës, dhe i biri i dha dorën atit; e megjithatë ati, me këshillën e vet, i tregoi udhën të birit.

4. Hebrenjtë, pra, u përgjigjën: «Ti dëshmon për veten tënde; dëshmia jote nuk është e vërtetë.» Le të shohim ç'dëgjojnë ata; le të dëgjojmë edhe ne, por jo si ata: ata duke përbuzur, ne duke besuar; ata duke dashur ta vrasin Krishtin, ne duke dëshiruar të jetojmë me anë të Krishtit. Le t'i dallojë ky ndryshim veshët dhe mendjet tona nga të tyret, dhe le të dëgjojmë ç'u përgjigjet Zoti hebrenjve. «Jisui u përgjigj e u tha: Ndonëse dëshmoj për veten time, dëshmia ime është e vërtetë, sepse e di nga erdha dhe ku shkoj.» Drita tregon edhe gjërat e tjera, edhe vetveten. Ndez, për shembull, një kandil për të kërkuar rrobën tënde, dhe kandili që digjet të jep dritë të gjesh rrobën; a e ndez kandilin që të shohësh vetë kandilin kur digjet? Një kandil i ndezur mundet vërtet, në të njëjtën kohë, të nxjerrë në dukje gjërat e tjera që i mbulonte errësira, dhe njëkohësisht t'i shfaqet edhe vetë syve të tu. Kështu edhe Zoti Krisht bëri dallim ndërmjet besnikëve të tij dhe armiqve të tij hebrenj, si ndërmjet dritës dhe errësirës: si ndërmjet atyre që i ndriçoi me rrezen e besimit dhe atyre që u derdhi dritën mbi sytë e tyre të mbyllur. Kështu edhe dielli ndrit mbi fytyrën e atij që sheh dhe të atij që s'sheh; të dy njësoj, kur rrinë përballë diellit, ndriçohen në mish, por jo të dy ndriçohen edhe në të pamët. Njëri sheh, tjetri s'sheh: dielli është i pranishëm për të dy, por njëri mungon nga dielli i pranishëm. Po kështu Urtësia e Perëndisë, Fjala e Perëndisë, Zoti Jisu Krisht, është i pranishëm kudo, sepse e vërteta është kudo, urtësia është kudo. Një njeri në lindje e kupton drejtësinë, një njeri tjetër në perëndim e kupton drejtësinë; a është drejtësia që kupton njëri gjë tjetër nga ajo që kupton tjetri? Në trup janë larg njëri-tjetrit, e megjithatë i kanë sytë e mendjes mbi një gjë të vetme. Ajo drejtësi që shoh unë këtu, po të jetë drejtësi, është po ajo që sheh edhe njeriu i drejtë, i ndarë prej meje në mish qoftë edhe me shumë ditë udhë, dhe ai bashkohet me mua në dritën e asaj drejtësie. Prandaj drita dëshmon për vetveten; ajo hap sytë e shëndoshë dhe është dëshmi e vetes së saj, që të njihet si dritë. Po me jobesimtarët ç'bëhet? A nuk është e pranishme për ata? Është e pranishme edhe për ata, por ata s'kanë sy të zemrës me të cilët ta shohin. Dëgjoni thënien e nxjerrë nga vetë Ungjilli për ta: «Edhe drita ndriçon në errësirë, dhe errësira nuk e kuptoi.» Ndaj Zoti thotë, dhe thotë me të drejtë: «Ndonëse dëshmoj për veten time, dëshmia ime është e vërtetë, sepse e di nga erdha dhe ku shkoj.» Këtu ai deshi të kuptonim Atin: Biri i dha lavdi Atit. Ai vetë, i barabartë me të, i jep lavdi atij që e dërgoi. Po njeriu, sa më tepër duhet ta lavdërojë atë që e krijoi!

5. «E di nga erdha dhe ku shkoj.» Ai që ju flet vetë, e ka atë që s'e ka lënë, e prapë erdhi; sepse duke ardhur nuk u nda prej andej, as nuk na braktisi duke u kthyer atje. Përse mrekulloheni? Është Perëndi: kjo s'mund të bëhet prej njeriut; s'mund të bëhet as prej diellit. Kur dielli shkon në perëndim, e lë lindjen, dhe derisa të kthehet në lindje, kur është gati të ngrihet, s'është në lindje; kurse Zoti ynë Jisu Krisht edhe vjen, edhe është atje; edhe kthehet, edhe është këtu. Dëgjojeni vetë ungjillorin që flet në një vend tjetër, dhe, po munde, kuptoje; në mos, beso: «Perëndinë», thotë ai, «kurrë s'e ka parë njeri; i vetëmlinduri Bir, që është në gjirin e Atit, ai e ka treguar.» Nuk tha se kishte qenë në gjirin e Atit, sikur, duke ardhur, ta kishte lënë gjirin e Atit. Këtu po fliste, e megjithatë rrëfeu se ishte atje; dhe kur ishte gati të nisej prej këtej, ç'tha? «Ja, unë jam me ju gjithnjë, deri në fund të botës.»

6. Dëshmia e dritës, pra, është e vërtetë, qoftë kur shfaq vetveten, qoftë kur shfaq gjërat e tjera; sepse pa dritë s'mund ta shohësh dritën, dhe pa dritë s'mund të shohësh asnjë gjë tjetër që nuk është dritë. Në qoftë se drita është e zonja të tregojë gjëra të tjera që nuk janë drita, a s'është e zonja të tregojë vetveten? A nuk zbulohet vetvetiu ajo pa të cilën gjërat e tjera s'mund të dalin në dritë? Një profet tha një të vërtetë; por nga e mori, veçse duke e nxjerrë prej burimit të së vërtetës? Joani tha një të vërtetë; por nga e tha, pyete atë vetë: «Ne të gjithë», thotë ai, «morëm prej plotësisë së tij.» Prandaj Zoti ynë Jisu Krisht është i denjë të dëshmojë për vetveten. Por, sido që të jetë, vëllezër, ne që jemi në natën e kësaj bote, le ta dëgjojmë me vëmendjen më të madhe edhe profecinë; sepse tani Zoti deshi të vinte me përulje te dobësia jonë dhe te errësira e thellë e natës së zemrave tona: erdhi si njeri, që të përbuzej e të nderohej, erdhi që të mohohej e të rrëfehej; të përbuzej e të mohohej prej hebrenjve, të nderohej e të rrëfehej prej nesh; të gjykohej e të gjykonte; të gjykohej padrejtësisht, të gjykonte me drejtësi. I tillë, pra, erdhi, saqë i duhej të kishte një kandil që të dëshmonte për të. Sepse ç'nevojë kishte që Joani, si kandil, të dëshmonte për Ditën, po të mund të sodiste dobësia jonë vetë Ditën? Por ne s'mund ta sodisnim: ai u bë i dobët për të dobëtit; me dobësinë shëroi dobësinë; me mishin e vdekshëm hoqi vdekjen e mishit; nga trupi i vet bëri një melhem për sytë tanë. Prandaj, meqë Zoti erdhi, dhe meqë jemi ende në natën e botës, na duhet të dëgjojmë edhe profecitë.

7. Sepse pikërisht me anë të profecisë i bindim paganët që na kundërshtojnë. «Kush është Krishti?» thotë pagani. Ne i përgjigjemi: «Ai që e parathanë profetët.» «Cilët profetë?» pyet ai. Ne përmendim Isainë, Danielin, Jereminë dhe profetë të tjerë të shenjtë; i themi se ata erdhën shumë kohë para Krishtit dhe sa kohë përpara i paraprinë ardhjes së tij. I japim, pra, këtë përgjigje: profetët erdhën para tij dhe parathanë ardhjen e tij. Njëri prej tyre përgjigjet: «Cilët profetë?» Ne i përmendim ata që na lexohen përditë. «E kush janë», thotë, «këta profetë?» Përgjigjemi: «Ata që parathanë edhe gjërat që i shohim të ndodhin.» E ai ngul këmbë: «I keni trilluar vetë këto, i keni parë të ndodhin dhe i keni shkruar në ç'libra që deshët, sikur ardhja e tyre të ishte parathënë.» Këtu, përballë armiqve paganë, na del vetë dëshmia e armiqve të tjerë. Nxjerrim librat e shkruar prej hebrenjve dhe përgjigjemi: pa dyshim, edhe ju, edhe ata jeni armiq të besimit tonë. Prandaj janë shpërndarë ndër kombet, që të bindim një lloj armiqsh me anë të një tjetri. Le ta nxjerrin hebrenjtë librin e Isaisë, dhe le të shohim a nuk është aty ku lexojmë: «U pru si dele për t'u therur, dhe si qengj para atij që e qeth mbeti pa gojë, kështu që s'e hapi gojën. Në përulje iu hoq gjyqi; me plagët e tij u shëruam ne; të gjithë ne, si dele, humbëm rrugën, dhe ai u dorëzua për mëkatet tona.» Ja një kandil. Le të nxjerrim një tjetër, le të hapet psalmi, dhe që andej të citohet po ashtu mundimi i parathënë i Krishtit: «Më shpuan duart dhe këmbët, m'i numëruan tërë kockat; ata më vështruan dhe më ngulën sytë, i ndanë rrobat e mia ndërmjet tyre dhe hodhën short mbi veshjen time. Lëvdimi im është prej teje; në kuvendin e madh do të të rrëfej. Do të kujtohen tërë skajet e dheut dhe do të kthehen te Zoti; të gjitha fiset e kombeve do të adhurojnë para tij; sepse mbretëria është e Zotit, dhe ai do të sundojë mbi kombet.» Le të skuqet një armik, sepse është një armik tjetër ai që më jep librin. Por ja, nga libri që nxori njëri armik, kam mundur tjetrin; dhe as ai që më dha librin të mos lihet: le të nxjerrë atë me të cilin edhe ai vetë të mundet. Lexoj një profet tjetër dhe gjej Zotin që u flet hebrenjve: «Nuk kam kënaqësi në ju, thotë Zoti, dhe nuk do të pranoj fli nga duart tuaja; sepse nga lindja e diellit e deri në perëndimin e tij, një fli e pastër i kushtohet emrit tim.» Ti, o hebre, nuk i afrohesh flisë së pastër; unë provoj se je i papastër.

8. Ja, edhe kandilet dëshmojnë për Ditën, për shkak të dobësisë sonë, sepse s'e durojmë dot ta shohim shkëlqimin e Ditës. Krahasuar, në të vërtetë, me jobesimtarët, ne të krishterët jemi qysh tani dritë; siç thotë apostulli: «Sepse dikur ishit errësirë, por tani jeni dritë në Zotin; ecni si bij të dritës»; dhe thotë gjetiu: «Nata shkoi shumë përpara, dita është afër; le t'i heqim, pra, veprat e errësirës dhe të veshim armët e dritës; le të ecim me nder, si ditën.» Por që edhe dita në të cilën jemi tani është ende natë, krahasuar me dritën e asaj dite ku do të arrijmë, dëgjoni apostullin Pjetër: ai thotë se te Zoti Krisht erdhi një zë prej lavdisë madhështore: «Ti je Biri im i dashur, në ty u kënaqa.» «Këtë zë», thotë ai, «që erdhi nga qielli, e dëgjuam, kur ishim bashkë me të në malin e shenjtë.» Por ngaqë ne s'ishim atje dhe s'e dëgjuam atëherë këtë zë nga qielli, po ai Pjetër na thotë: «Dhe kemi fjalën më të sigurt të profecisë.» Ju nuk e dëgjuat zërin që erdhi nga qielli, por keni fjalën më të sigurt të profecisë. Sepse Zoti Jisu Krisht, duke parashikuar se do të kishte disa njerëz të ligj që do të shpifnin kundër mrekullive të tij e do t'ia veshnin artit magjik, dërgoi profetë para tij. Sepse, po ta zëmë se ishte magjistar dhe se me artin magjik bëri që ta adhuronin pas vdekjes, a ishte magjistar edhe para se të lindte? Dëgjoji profetët, o njeri i vdekur që ushqen krimbat e shpifjes, dëgjoji profetët: unë lexoj, dëgjoji ata që erdhën para Zotit. «Kemi», thotë apostulli Pjetër, «fjalën më të sigurt të profecisë, së cilës mirë bëni që i vini veshin, si një kandili që ndrit në një vend të errët, derisa të zbardhë dita dhe ylli i mëngjesit të lindë në zemrat tuaja.»

9. Prandaj, kur të vijë Zoti ynë Jisu Krisht dhe, siç thotë edhe apostulli Pavël, të nxjerrë në dritë gjërat e fshehta të errësirës e të shfaqë mendimet e zemrës, që secili të ketë lëvdim prej Perëndisë, atëherë, para një dite të tillë, s'do të duhen kandile: s'do të na lexohet më asnjë profet, s'do të hapet asnjë libër apostulli; s'do të na duhet dëshmia e Joanit, s'do të na duhet as vetë Ungjilli. Kështu, tërë Shkrimet do të hiqen mënjanë (ato që, në natën e kësaj bote, ishin si kandile të ndezur për ne, që të mos mbetnim në errësirë): kur të hiqen të gjitha këto, që të mos ndriçojnë më sikur na duheshin, atëherë edhe njerëzit e Perëndisë, që na i dhanë këto, do të sodisin bashkë me ne atë dritë të vërtetë e të kthjellët. E pra, ç'do të shohim pasi të jenë hequr këto ndihma? Me se do të ushqehet mendja jonë? Me se do të kënaqet shikimi ynë? Nga do të lindë ai gëzim që as syri s'e ka parë, as veshi s'e ka dëgjuar, as nuk i ka hipur në zemër njeriut? Ç'do të shohim? Ju lutem, doni bashkë me mua; duke besuar, vraponi bashkë me mua: le të kemi mall për atdheun tonë atje lart, le të gulçojmë për atdheun tonë atje lart, le ta ndiejmë se këtu jemi të huaj. Ç'do të shohim atëherë? Le të na e thotë tani Ungjilli: «Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi.» Do të vish te burimi prej të cilit tashmë të ka spërkatur pak vesë; do ta shohësh atë vetë dritë, prej së cilës u dërgua një rreze tërthorazi dhe përmes shumë dredhash në zemrën tënde të errët; do ta shohësh të kthjellët, dhe pikërisht që ta shohësh e ta durosh atë, po pastrohesh. Vetë Joani thotë, dhe këtë e përmenda dje: «Të dashur, ne jemi bij të Perëndisë, dhe ende nuk është shfaqur se ç'do të jemi; e dimë se, kur ai të shfaqet, do të jemi si ai, sepse do ta shohim ashtu siç është.» E ndiej se ndjenjat tuaja po ngrihen bashkë me mua drejt gjërave që janë lart; por trupi që prishet e rëndon shpirtin, dhe banesa tokësore e shtyp poshtë mendjen që mendon shumë gjëra. Do ta lë tani mënjanë këtë libër, dhe edhe ju do të niseni, secili për në shtëpinë e vet. Ka qenë mirë për ne të kemi qenë në dritën e përbashkët, mirë të jemi gëzuar në të, mirë të kemi ngazëlluar në të; por, kur të ndahemi nga njëri-tjetri, le të mos ndahemi prej tij.