Joani 8:15–18

1. Në të katër Ungjijtë, a më mirë, në të katër librat e një Ungjilli të vetëm, apostulli i shenjtë Joan, që, jo pa arsye, për mprehtësinë e tij shpirtërore krahasohet me shqiponjën, e ka ngritur predikimin e tij më lart e shumë më madhërishëm se tre të tjerët; dhe, duke e ngritur kështu, do që edhe zemrat tona të ngrihen bashkë me të. Sepse tre ungjillorët e tjerë ecën me Zotin mbi dhe si me një njeri; për hyjninë e tij thanë fare pak; kurse ky ungjillor, sikur nuk denjoi të ecte mbi dhe, ashtu si në po fillimin e fjalimit të tij gjëmoi mbi ne, fluturoi jo vetëm përmbi dhe e përmbi gjithë hapësirën e ajrit e të qiellit, po edhe përmbi gjithë ushtrinë e engjëjve e gjithë radhën e fuqive të padukshme, dhe arriti deri tek Ai, nga i cili u bënë të gjitha; duke thënë: «Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi. Kjo ishte në fillim pranë Perëndisë. Të gjitha u bënë me anë të saj, edhe pa të nuk u bë asgjë.» Me këtë madhështi kaq të madhe të fillimit të tij përputhet mirë gjithë pjesa tjetër e predikimit të tij; edhe ka folur për hyjninë e Zotit ashtu si s'ka folur kurrkush tjetër. Atë që kishte pirë, po atë e derdhi. Sepse jo më kot shënohet për të, në po këtë Ungjill, se në darkë u mbështet mbi kraharorin e Zotit. Nga ai kraharor, pra, piu fshehurazi; po atë që piu fshehtas, e derdhi haptas, që të arrijë te gjithë kombet jo vetëm Mishërimi i Birit të Perëndisë, Mundimi e Ngjallja e tij, po edhe ajo çka ishte para Mishërimit të tij, Biri i vetëm i Atit, Fjala e Atit, bashkëpërjetshëm me atë që e lindi, i barabartë me atë që e dërgoi; po megjithatë, në po atë dërgim, u bë më i vogël, që Ati të ishte më i madh.

2. Çdo gjë, pra, që keni dëgjuar të thuhet në mënyrë të përulur për Zotin Jisu Krisht, mendojeni si diçka që i takon asaj ekonomie me të cilën mori mish; po çdo gjë që dëgjoni, ose lexoni, të thuhet në Ungjill për të, që është e lartë e mbi çdo krijesë, hyjnore, e barabartë e bashkëpërjetshme me Atin, jini të sigurt se kjo që lexoni i përket formës së Perëndisë, jo formës së shërbëtorit. Sepse, po ta mbani këtë rregull, ju që mund ta kuptoni (meqë jo të gjithë jeni në gjendje ta kuptoni, po të gjithë jeni të detyruar t'i besoni), po ta mbani, them, këtë rregull, si njerëz që ecin në dritë, do të luftoni pa frikë kundër shpifjeve të errësirës heretike. Sepse s'kanë munguar ata që, tek lexonin Ungjillin, ndoqën vetëm ato dëshmi që flasin për përuljen e Krishtit, e u treguan të shurdhër ndaj atyre që shpallnin hyjninë e tij; të shurdhër për këtë arsye: që të mbusheshin me fjalë të liga. Po ashtu, ka pasur disa që, duke i vënë veshin vetëm atyre që flasin për madhështinë e Zotit, ndonëse kishin lexuar për mëshirën e tij që u bë njeri për ne, nuk i besuan dëshmitë, po i quajtën të rreme e të trilluara nga njerëzit; duke ngulur këmbë se Zoti ynë Jisu Krisht ishte vetëm Perëndi, e jo edhe njeri. Disa kështu, disa ashtu: të dyja palët në gabim. Po besimi katolik, që mban prej të dyjave të vërtetat që secila mban dhe predikon të vërtetën që secila beson, edhe e ka kuptuar se Krishti është Perëndi, edhe e ka besuar se është njeri: sepse që të dyja janë shkruar dhe që të dyja janë të vërteta. Po të pohosh se Krishti është vetëm Perëndi, mohon barin me të cilin u shërove; po të pohosh se Krishti është vetëm njeri, mohon fuqinë me të cilën u krijove. Mbaji, pra, të dyja. O shpirt besnik e o zemër katolike, mbaji të dyja, beso të dyja, rrëfe me besnikëri të dyja. Krishti është edhe Perëndi edhe njeri. Si është Krishti Perëndi? I barabartë me Atin, një me Atin. Si është Krishti njeri? I lindur nga një virgjëreshë, që mori mbi vete vdekshmërinë prej njeriut, po pa marrë paudhësinë.

3. Këta hebrenj, pra, panë njeriun; as e kuptuan, as e besuan se ai ishte Perëndi: edhe keni dëgjuar tashmë se si, ndër gjithë të tjerat, i thanë: «Ti dëshmon për veten tënde; dëshmia jote nuk është e vërtetë.» Keni dëgjuar edhe se ç'u përgjigj ai, siç ju u lexua dje, edhe siç e shkoqitëm sipas mundësisë sonë. Sot u lexuan këto fjalë të tijat: «Ju gjykoni sipas mishit.» Prandaj, thotë ai, më thoni «Ti dëshmon për veten tënde; dëshmia jote nuk është e vërtetë», sepse gjykoni sipas mishit, sepse s'e kuptoni Perëndinë; njeriun e shihni, dhe, duke përndjekur njeriun, fyeni Perëndinë e fshehur në të. «Ju», pra, «gjykoni sipas mishit.» Ngaqë dëshmoj për veten time, prandaj ju dukem mendjemadh. Sepse çdo njeri, kur do të dëshmojë me lëvdata për veten e tij, duket mendjemadh e krenar. Prandaj është shkruar: «Le të mos të lëvdojë goja jote, po goja e të afërmit tënd.» Po kjo iu tha njeriut. Sepse ne jemi të dobët, dhe u flasim të dobëtve. Mund të flasim të vërtetën, po mund edhe të gënjejmë; ndonëse jemi të detyruar të flasim të vërtetën, prapë e kemi në dorë të gënjejmë kur të duam. Po larg qoftë prej nesh të mendojmë se errësira e gënjeshtrës mund të gjendet në shkëlqimin e dritës hyjnore. Ai foli si drita, foli si e vërteta; po drita ndriçonte në errësirë, edhe errësira nuk e kuptoi: prandaj gjykuan sipas mishit. «Ju», thotë ai, «gjykoni sipas mishit.»

4. «Unë nuk gjykoj asnjeri.» A nuk gjykon, pra, asnjeri Zoti Jisu Krisht? A s'është ai i njëjti për të cilin rrëfejmë se u ngjall të tretën ditë, u ngjit në qiell, rri atje në të djathtë të Atit dhe prej andej do të vijë të gjykojë të gjallët e të vdekurit? A s'është ky besimi ynë, për të cilin apostulli thotë: «Me zemër beson njeriu për drejtësi, edhe me gojë rrëfen për shpëtim»? Kur, pra, i rrëfejmë këto gjëra, mos e kundërshtojmë Zotin? Ne themi se ai do të vijë si gjykatës i të gjallëve e i të vdekurve, ndërsa ai vetë thotë «Unë nuk gjykoj asnjeri.» Kjo çështje mund të zgjidhet në dy mënyra: Ose ta kuptojmë shprehjen «Unë nuk gjykoj asnjeri» në kuptimin: nuk gjykoj asnjeri tani; në pajtim me atë që thotë në një vend tjetër: «Nuk erdha të gjykoj botën, po të shpëtoj botën»; pa e mohuar këtu gjykimin e tij, po duke e shtyrë. Ose, ndryshe, se kur tha «Ju gjykoni sipas mishit», shtoi «Unë nuk gjykoj asnjeri», në atë mënyrë që ti duhet të nënkuptosh «sipas mishit» për ta plotësuar kuptimin. Prandaj, le të mos mbetet asnjë hije dyshimi në zemrën tonë kundër besimit që mbajmë e shpallim për Krishtin si gjykatës. Krishti erdhi, po së pari për të shpëtuar, pastaj për të gjykuar: për t'i dënuar ata që s'deshën të shpëtoheshin; për t'i sjellë në jetë ata që, duke besuar, nuk e hodhën poshtë shpëtimin. Prandaj, ekonomia e parë e Zotit tonë Jisu Krisht është shëruese, jo gjyqësore; sepse, po të kishte ardhur së pari për të gjykuar, s'do të gjente askënd të cilit t'i jepte shpërblimet e drejtësisë. Prandaj, meqë pa se të gjithë ishin mëkatarë dhe se askush s'ishte i lirë nga vdekja e mëkatit, së pari duhej lypur mëshira e tij, e pastaj duhej zbatuar gjyqi i tij; sepse për të kishte kënduar psalmi: «Mëshirë dhe gjyq do të këndoj për ty, o Zot.» Ja, s'thotë «gjyq dhe mëshirë», sepse, po të ishte i pari gjyqi, s'do të kishte mëshirë; po së pari është mëshira, pastaj gjyqi. Cila është mëshira e parë? Krijuesi i njeriut denjoi të bëhej njeri; u bë ajo që kishte bërë, që krijesa që kishte bërë të mos humbte. Ç'mund t'i shtohet kësaj mëshire? E megjithatë ai i shtoi diçka. Nuk i mjaftoi të bëhej njeri, i shtoi kësaj që u hodh poshtë prej njerëzve; nuk i mjaftoi të hidhej poshtë, u çnderua; nuk i mjaftoi të çnderohej, u vra; po as kjo s'i mjaftoi: u vra me vdekjen e kryqit. Sepse, kur apostulli na paraqiste bindjen e tij deri në vdekje, s'i mjaftoi të thoshte «U bë i bindur deri në vdekje»; sepse s'ishte fjala për një vdekje çfarëdo: po shtoi «madje deri në vdekjen e kryqit.» Ndër të gjitha llojet e vdekjes, s'kishte gjë më të keqe se ajo vdekje. Me pak fjalë, ajo gjendje ku dikush shqyhet nga dhimbjet më të tmerrshme, në latinisht quhet «cruciatus», fjalë që e merr emrin nga «crux», domethënë kryqi. Sepse të kryqëzuarit, të varur në dru, të gozhduar në trung, vriteshin me një vdekje të ngadaltë e të zvarritur. Të kryqëzoheshe s'do të thoshte thjesht të vriteshe; sepse i dënuari rronte gjatë mbi kryq, jo se zgjidhej një jetë më e gjatë, po sepse vetë vdekja shtrihej gjatë, që dhimbja të mos merrte fund shumë shpejt. Ai deshi të vdiste për ne, po s'mjafton ta themi këtë; ai denjoi të kryqëzohej, u bë i bindur madje deri në vdekjen e kryqit. Ai që do të hiqte çdo vdekje, zgjodhi llojin më të ulët e më të keq të vdekjes: e vrau vdekjen me më të keqen e vdekjeve. Për hebrenjtë që s'kuptonin, ishte vërtet më e keqja e vdekjeve, po ishte zgjedhur nga Zoti. Sepse pikërisht atë kryq do ta kishte si shenjën e tij; pikërisht atë kryq, si një trofe mbi djallin e mundur, do të ua vinte besimtarëve mbi ballë, saqë apostulli tha: «Larg qoftë prej meje të mburrem, veç me kryqin e Zotit tonë Jisu Krisht, me të cilin bota u kryqëzua për mua, edhe unë për botën.» Atëherë s'kishte gjë më të padurueshme për mishin, tani s'ka gjë më të lavdishme mbi ballë. Ç'i ruan besnikut të tij, kur i dha kaq nder mjetit të mundimit të vet? Tani kryqi s'përdoret më ndër romakët për të dënuar keqbërësit; sepse atje ku kryqi i Zotit filloi të nderohej, u mendua se edhe një fajtor do të nderohej po të kryqëzohej. Prandaj ai që erdhi për këtë arsye, s'gjykoi asnjeri: i duroi edhe të ligjtë. Pësoi një gjyq të padrejtë, që të zbatonte një gjyq të drejtë. Po prej mëshirës së tij duroi gjyqin e padrejtë. Me pak fjalë, u ul aq poshtë sa erdhi deri te kryqi; madje, e la mënjanë pushtetin e tij, por shpalli mëshirën e tij. Ku e la mënjanë pushtetin e tij? Në atë që s'deshi të zbriste nga kryqi, ndonëse kishte pushtet të ngjallej nga varri. Ku e shpalli mëshirën e tij? Në atë që, tek ishte varur mbi kryq, tha: «Atë, fali ata, sepse s'dinë ç'bëjnë.» Qoftë, pra, se tha «Unë nuk gjykoj asnjeri» sepse s'kishte ardhur të gjykonte botën, po ta shpëtonte botën; qoftë, siç përmenda, se kur pat thënë «Ju gjykoni sipas mishit», shtoi «Unë nuk gjykoj asnjeri», që të kuptojmë se Krishti nuk gjykon sipas mishit, ashtu si u gjykua prej njerëzve.

5. Po që ta dini se Krishti është gjykatës qysh tani, dëgjoni ç'vjen më pas: «Edhe në gjykofsha, gjykimi im është i vërtetë.» Ja, e ke atë gjykatësin tënd, po njihe si Shpëtimtarin tënd, që të mos e ndiesh si gjykatës. Po përse tha se gjykimi i tij është i vërtetë? «Sepse», thotë, «nuk jam vetëm, po unë edhe Ati që më dërgoi.» Ju kam thënë, vëllezër, se ky ungjillor i shenjtë, Joani, fluturon jashtëzakonisht lart: me vështirësi mund të kapet. Po duhet t'ju kujtojmë, të dashur, misterin edhe më të thellë të këtij fluturimi. Si te profeti Ezekiel, si te Zbulesa e po këtij Joani, Ungjilli i të cilit është ky, përmendet një qenie e gjallë katërfishe, me katër fytyra dalluese: fytyrën e njeriut, të kaut, të luanit dhe të shqiponjës. Ata që para nesh janë marrë me misteret e Shkrimit të Shenjtë, në pjesën më të madhe, kanë kuptuar me këtë qenie të gjallë, ose më mirë, me këto katër qenie të gjalla, katër ungjillorët. Luanin e kanë marrë si simbol të mbretit, sepse ai duket, në një farë mënyre, mbreti i egërsirave, për shkak të fuqisë dhe të trimërisë së tij të tmerrshme. Kjo fytyrë i jepet Mateut, sepse në brezat e Zotit ai ndoqi vijën mbretërore, duke treguar se si Zoti ishte, sipas vijës mbretërore, nga fara e Davidit. Kurse Lluka, ngaqë nis me priftërinë e Zaharias, duke përmendur atin e Joan Pagëzorit, quhet kau; sepse kau ishte një fli e rëndësishme në flijimet e priftërinjve. Markut me të drejtë i caktohet njeriu Krisht, sepse as ka thënë gjë për pushtetin mbretëror, as nisi me detyrën priftërore, po u nis vetëm me njeriun Krisht. Të gjithë këta u larguan fare pak nga gjërat e dheut, domethënë nga ato që Zoti ynë Jisu Krisht bëri mbi dhe; për hyjninë e tij thanë shumë pak, si njerëz që ecnin bashkë me të mbi dhe. Mbetet shqiponja: kjo është Joani, predikuesi i të vërtetave të larta dhe soditësi që me shikim të palëkundur vështron dritën e brendshme e të përjetshme. Thuhet, në të vërtetë, se zogjtë e shqiponjës vihen në provë nga prindërit në këtë mënyrë: prindi mashkull e mban të voglin të varur nga kthetrat dhe e nxjerr drejt para rrezeve të diellit; po të shohë pa u tundur nga dielli, njihet si pjellë e vërtetë; po t'i dridhet syri, e lënë të bjerë poshtë, si pjellë e rreme. Tani, pra, mendoni sa të larta janë gjërat që duhet të thotë ai që krahasohet me shqiponjën; e megjithatë edhe ne, që zvarritemi mbi dhe, të dobët e pothuaj pa vlerë ndër njerëz, guxojmë t'i prekim e t'i shkoqisim këto gjëra, dhe pandehim se mund t'i rrokim kur i mendojmë, ose të rrokemi kur flasim.

6. Përse e thashë këtë? Sepse ndoshta, pas këtyre fjalëve, dikush me të drejtë mund të më thotë: Lëre, pra, librin. Përse merr në dorë atë që tejkalon masën tënde? Përse ia beson gjuhës sate? Për këtë përgjigjem: Ka plot heretikë; dhe Perëndia i lejoi të shtohen për këtë qëllim, që të mos ushqehemi përherë me qumësht e të mos mbetemi foshnja pa mend. Sepse, meqë nuk e kuptuan si na paraqitet hyjnia e Krishtit që ta pranojmë, nxorën përfundime sipas qejfit të tyre; dhe, duke mos dalluar drejt, u sollën besimtarëve katolikë pyetje shumë shqetësuese; edhe zemrat e besimtarëve nisën të trazohen e të lëkunden. Atëherë u bë menjëherë e domosdoshme që njerëzit shpirtërorë të nxirrnin armët e Krishtit kundër armëve të djallit, dhe me gjithë fuqinë e tyre të luftonin në betejë krejt të hapur për hyjninë e Krishtit kundër mësuesve të rremë e mashtrues, që të mos humbnin të tjerët ndërsa ata rrinin pa folur; e këta ishin ata që jo vetëm kishin lexuar në Ungjill diçka për hyjninë e Zotit tonë Jisu Krisht, po edhe e kishin kuptuar. Sepse kushdo që ka menduar ose se Zoti ynë Jisu Krisht është prej një substance tjetër nga Ati, ose se ka vetëm Krishtin, kështu që i njëjti është edhe Ati, edhe Biri, edhe Fryma e Shenjtë; kushdo, gjithashtu, që ka dashur të mendojë se ai ishte vetëm njeri, e jo Perëndi i bërë njeri, ose Perëndi i tillë sa të ishte i ndryshueshëm në hyjninë e tij, ose Perëndi i tillë sa të mos ishte njeri: të gjithë këta kanë pësuar mbytje larg besimit dhe janë dëbuar nga porti i Kishës, që të mos i fundosnin, me trazirën e tyre, anijet që lundronin bashkë me ta. Kjo gjë e bëri të detyrueshme që edhe ne, ndonëse më të vegjlit dhe, për sa i përket vetes sonë, krejt të padenjë, po të vënë disi, falë mëshirës së tij, ndër kujdestarët e tij, t'ju flasim atë që ose mund ta kuptoni e të gëzoheni bashkë me mua, ose, në qoftë se ende nuk mund ta kuptoni, duke e besuar, të qëndroni të sigurt në port.

7. Do të flas, pra: le të kuptojë ai që mundet, edhe ai që s'mund të kuptojë, le të besojë; do të flas gjithsesi atë që thotë Zoti: «Ju gjykoni sipas mishit; unë nuk gjykoj asnjeri», ose tani, ose sipas mishit. «Po edhe në gjykofsha, gjykimi im është i vërtetë.» Përse gjykimi yt është i vërtetë? «Sepse nuk jam vetëm», thotë, «po unë edhe Ati që më dërgoi.» Ç'do të thotë kjo, o Zot Jisu? Po të ishe vetëm, gjykimi yt do të ishte i rremë? Dhe a gjykon drejt ngaqë nuk je vetëm, po ti dhe Ati që të dërgoi? Si t'i përgjigjem? Le të përgjigjet vetë: thotë «Gjykimi im është i vërtetë». Përse? «Sepse nuk jam vetëm, po unë edhe Ati që më dërgoi.» Në qoftë se ai është me ty, si të ka dërguar? Edhe të ka dërguar, e prapëseprapë është me ty? Vallë, edhe pse u dërgove, nuk u ndave prej tij? Edhe erdhe tek ne, e prapë mbete atje? Si të besohet kjo? Si të rrokët? Këtyre dy pyetjeve u përgjigjem: kur thua «si të rrokët», thua drejt; kur thua «si të besohet», nuk thua drejt. Përkundrazi, pikërisht për këtë arsye është e drejtë ta besosh, sepse nuk rrokët menjëherë; sepse, po të ishte diçka që rrokët menjëherë, s'do të kishte nevojë të besohej, sepse do të shihej. Pikërisht ngaqë nuk e rrok, ti beson; po duke besuar, bëhesh i aftë ta rrokësh. Sepse, në qoftë se nuk beson, kurrë nuk do ta rrokësh, sepse do të mbetesh më pak i aftë. Le të të pastrojë, pra, besimi, që të të mbushë kuptimi. «Gjykimi im është i vërtetë», thotë, «sepse nuk jam vetëm, po unë edhe Ati që më dërgoi.» Prandaj, o Zot Perëndia ynë, Jisu Krisht, dërgimi yt është Mishërimi yt. Kështu e shoh, kështu e kuptoj; a më mirë, kështu e besoj, se mos duket mendjemadhësi po të them: kështu e kuptoj. Pa dyshim, Zoti Jisu Krisht është edhe këtu; a më mirë, ishte këtu sipas mishit, edhe tani është këtu sipas hyjnisë; ishte njëkohësisht me Atin dhe nuk e kishte lënë Atin. Prandaj, kur thuhet se u dërgua dhe erdhi tek ne, na paraqitet Mishërimi i tij, sepse Ati nuk mori mish.

8. Sepse ka disa heretikë, të quajtur savelianë, të njohur edhe si patripasianë, që pohojnë se ishte vetë Ati ai që pësoi. Mos poho kështu, o besimtar katolik; sepse, po të bëhesh patripasian, s'do të jesh i shëndoshë nga mendja. Kupto, pra, se Mishërimi i Birit quhet dërgimi i Birit; edhe mos beso se Ati u mishërua, po as mos beso se ai u nda nga Biri i mishëruar. Biri mbarti mishin, Ati ishte me Birin. Në qoftë se Ati ishte në qiell, e Biri mbi dhe, si ishte Ati me Birin? Sepse edhe Ati edhe Biri ishin kudo: sepse Perëndia nuk është në qiell në atë mënyrë sa të mos jetë mbi dhe. Dëgjoje atë që deshi të ikte nga gjyqi i Perëndisë, po nuk gjeti udhë për të ikur: «Ku të shkoj», thotë, «nga Fryma jote? Edhe ku të ik nga fytyra jote? Po të ngjitem në qiell, ti je atje.» Pyetja kishte të bënte me dheun; dëgjo ç'vjen më pas: «Po të zbres në ferr, ti je atje.» Në qoftë se, pra, thuhet se ai është i pranishëm edhe në ferr, ç'mbetet në gjithësi ku ai të mos jetë i pranishëm? Sepse zëri i Perëndisë te profeti thotë: «Unë mbush qiellin dhe dheun.» Prandaj ai është kudo, ai që nuk e kufizon asnjë vend. Mos u largo prej tij, dhe ai është me ty. Po të duash të vish tek ai, mos u ngadalëso në dashuri; sepse nuk vrapon me këmbë, po me dashuri. Vjen duke qëndruar në po atë vend, po të besosh e të duash. Prandaj ai është kudo; edhe, në qoftë se është kudo, si të mos jetë edhe me Birin? Vallë s'është me Birin, ndërkohë që, po të besosh, është edhe me ty?

9. Si, pra, është i vërtetë gjykimi i tij, veçse ngaqë Biri është i vërtetë? Sepse për këtë tha: «Edhe në gjykofsha, gjykimi im është i vërtetë, sepse nuk jam vetëm, po unë edhe Ati që më dërgoi.» Sikur të kishte thënë: «Gjykimi im është i vërtetë», sepse jam Biri i Perëndisë. Si e provon se je Biri i Perëndisë? «Sepse nuk jam vetëm, po unë edhe Ati që më dërgoi.» Skuqu, o savelian; dëgjon Birin, dëgjon Atin. Ati është Ati, Biri është Biri. Nuk tha «Unë jam Ati, dhe po unë jam Biri»; po thotë «Nuk jam vetëm.» Përse nuk je vetëm? Sepse Ati është me mua. «Jam unë, edhe Ati që më dërgoi»; dëgjon: «jam unë, edhe ai që më dërgoi». Që të mos e humbësh nga sytë personin, dallo personat. Dallo me anë të kuptimit, mos i ndaj me anë të mosbesimit; që të mos biesh sërish mbi Skilën, ndërsa ikën gjoja nga Karibda. Sepse vorbulla e paperëndishme e savelianëve po të gëlltiste, që të thoshe se Ati është i njëjti që është Biri: por sapo mësove «Nuk jam vetëm, po unë edhe Ati që më dërgoi.» Ti pranon se Ati është Ati, edhe se Biri është Biri; e pranon drejt: por mos thuaj se Ati është më i madh e Biri më i vogël; mos thuaj se Ati është ar e Biri argjend. Është një substancë e vetme, një Hyjni e vetme, një bashkëpërjetësi e vetme, barazi e plotë, pa asnjë ndryshim. Sepse, në qoftë se beson vetëm se Krishti është tjetër person, jo i njëjti person që është Ati, po prapë përfytyron se, për nga natyra, ai është disi i ndryshëm nga Ati, atëherë i ke shpëtuar Karibdës, po je fundosur mbi shkëmbinjtë e Skilës. Mba udhën e mesme, shmang të dyja anët e rrezikshme. Ati është Ati, Biri është Biri. Tani thua: Ati është Ati, Biri është Biri; për fat i ke shpëtuar rrezikut të vorbullës gëlltitëse; përse do të kalosh në anën tjetër e të thuash: Ati është kështu, Biri ashtu? Biri është person tjetër nga Ati, dhe këtë e thua drejt; por se ai është i ndryshëm në natyrë, këtë s'e thua drejt. Sigurisht, Biri është person tjetër, sepse s'është i njëjti që është Ati; edhe Ati është person tjetër, sepse s'është i njëjti që është Biri: megjithatë, ata s'janë të ndryshëm në natyrë, po njëri e njëjti Perëndi është edhe Ati edhe Biri. Ç'do të thotë «njëri e njëjti»? Perëndia është një. Dëgjove: «Sepse nuk jam vetëm, po unë edhe Ati që më dërgoi»; dëgjo tani si duhet të besosh Atin dhe Birin; dëgjo vetë Birin: «Unë dhe Ati jemi një.» Nuk tha «Unë jam Ati», as «Unë dhe Ati jemi një person»; po kur thotë «Unë dhe Ati jemi një», dëgjoji të dyja: edhe fjalën «jemi», edhe fjalën «një»; edhe do të çlirohesh edhe nga Karibda edhe nga Skila. Në këto dy fjalë: kur thotë «një», të çliron nga Ariu; kur thotë «jemi», të çliron nga Saveli. Në qoftë se janë një, pra s'janë të ndryshëm; në qoftë se «jemi», pra janë edhe Ati edhe Biri. Sepse për një person të vetëm s'do të thoshte «jemi»; po, nga ana tjetër, për të ndryshëm s'do të thoshte «një». Prandaj arsyeja pse thotë «gjykimi im është i vërtetë», që ta dëgjosh shkurt, është kjo: sepse unë jam Biri i Perëndisë. Po dua që ta besosh se unë jam Biri i Perëndisë në atë mënyrë, sa të kuptosh se Ati është me mua: nuk jam Bir në atë mënyrë sa ta kem lënë atë; nuk jam këtu në atë mënyrë sa të mos jem me të; as ai s'është atje në atë mënyrë sa të mos jetë me mua. Mora mbi vete formën e shërbëtorit, po pa e humbur formën e Perëndisë; prandaj thotë «Nuk jam vetëm, po unë edhe Ati që më dërgoi.»

10. Kishte folur për gjykimin; tani do të flasë për dëshminë. «Në ligjin tuaj», thotë, «është shkruar se dëshmia e dy njerëzve është e vërtetë. Unë jam një që dëshmoj për veten time, edhe Ati që më dërgoi dëshmon për mua.» Ai ua shkoqiti ligjin edhe atyre, veç po të mos ishin mosmirënjohës. Sepse është një çështje e madhe, vëllezërit e mi, dhe mua me siguri më duket se u urdhërua si mister atje ku Perëndia tha: «Në gojën e dy a tre dëshmitarëve do të qëndrojë çdo fjalë.» A kërkohet e vërteta me anë të dy dëshmitarëve? Sigurisht; i tillë është zakoni i njerëzve; po prapë mund të ndodhë që edhe dy dëshmitarë të gënjejnë. Suzanën e dëlirë e shtrënguan dy dëshmitarë të rremë: mos vallë s'ishin të rremë ngaqë ishin dy? A flasim për dy a për tre? Një popull i tërë dëshmoi rrejshëm kundër Krishtit. Në qoftë se, pra, një popull, i përbërë nga një shumicë e madhe njerëzish, u gjet dëshmitar i rremë, si duhet kuptuar që «në gojën e dy a tre dëshmitarëve do të qëndrojë çdo fjalë», veçse në atë mënyrë që na paraqitet fshehurazi Trinia, në të cilën është qëndrueshmëria e përhershme e së vërtetës? A do të kesh një çështje të mirë? Ki dy a tre dëshmitarë: Atin, Birin dhe Frymën e Shenjtë. Me pak fjalë, kur Suzanën, gruan e dëlirë e bashkëshorten besnike, e shtrënguan dy dëshmitarë të rremë, Trinia e përkrahu në ndërgjegjen e saj dhe në fshehtësi: ajo Trini ngriti nga fshehtësia një dëshmitar, Danielin, dhe i dënoi të dy. Prandaj, meqë në ligjin tuaj është shkruar se dëshmia e dy njerëzve është e vërtetë, pranoni dëshminë tonë, që të mos ndieni gjyqin tonë. «Sepse unë», thotë, «nuk gjykoj asnjeri; po dëshmoj për veten time»: e shtyj gjykimin, nuk e shtyj dëshminë.

11. Le të zgjedhim, vëllezër, Perëndinë si gjykatësin tonë, Perëndinë si dëshmitarin tonë, kundër gjuhëve të njerëzve, kundër dyshimeve të dobëta të njerëzimit. Sepse ai që është gjykatësi nuk e përçmon të jetë dëshmitar, as i shtohet nderi kur bëhet gjykatës; sepse ai që është dëshmitar, do të jetë vetë edhe gjykatës. Në ç'mënyrë është dëshmitar? Sepse s'ka nevojë të pyesë tjetërkënd për të mësuar se kush je ti. Në ç'mënyrë është gjykatës? Sepse ka pushtetin të vrasë e të japë jetë, të dënojë e të shfajësojë, të hedhë poshtë në ferr e të ngrejë lart në qiell, të bashkojë me djallin e të kurorëzojë me engjëjt. Meqë, pra, e ka këtë pushtet, ai është gjykatës. Tani, meqë s'ka nevojë për një dëshmitar tjetër që të të njohë, edhe meqë ai që do të të gjykojë më vonë po të sheh që tani, s'ka asnjë mënyrë me të cilën mund ta mashtrosh kur të nisë të gjykojë. Sepse s'mund të pajisesh me dëshmitarë të rremë që ta mashtrojnë atë gjykatës, kur të nisë të të gjykojë. Ja çfarë të thotë Perëndia: Kur ti përçmoje, unë e shihja; edhe kur ti s'besoje, unë s'e prisha vendimin tim. E shtyva, nuk e hoqa. Nuk deshe të dëgjoje atë që të porosita, do të ndiesh atë që të parathashë. Po në qoftë se dëgjon atë që të porosita, s'do të ndiesh të këqijat që parathashë, po do të gëzosh të mirat që premtova.

12. Le të mos habitet kurrsesi askush që ai thotë «Gjykimi im është i vërtetë, sepse nuk jam vetëm, po unë edhe Ati që më dërgoi», ndërsa në një vend tjetër ka thënë «Ati nuk gjykon asnjeri, po gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit.» Për po këto fjalë të ungjillorit kemi folur më parë, dhe tani po ju kujtojmë se kjo nuk u tha ngaqë Ati s'do të jetë me Birin kur ai të vijë të gjykojë, po sepse në gjyq vetëm Biri do t'u shfaqet të mirëve e të këqijve, në atë formë në të cilën pësoi, u ngjall dhe u ngjit në qiell. Sepse pikërisht në atë çast, ndërsa e sodisnin tek ngjitej, zëri i engjëllit u tingëlloi në veshë dishepujve: «Kështu do të vijë, në po atë mënyrë si e patë të shkonte në qiell.» Domethënë, do të gjykojë në atë formë njeriu në të cilën u gjykua, që të përmbushet edhe ajo fjalë profetike: «Do të shohin atë që e shpuan.» Po kur të drejtët të hyjnë në jetën e përjetshme, do ta shohim ashtu siç është; ajo s'do të jetë gjyqi i të gjallëve e i të vdekurve, po vetëm shpërblimi i të gjallëve.

13. Po ashtu, le të mos ju habitë që ai thotë «Në ligjin tuaj është shkruar se dëshmia e dy njerëzve është e vërtetë», sikur prej kësaj dikush të mendojë se ky nuk ishte edhe ligji i Perëndisë, ngaqë nuk thuhet «në ligjin e Perëndisë». Le ta dijë se, kur thuhet kështu, «në ligjin tuaj», është njësoj sikur të thoshte «në ligjin që ju është dhënë»; dhënë prej kujt, veçse prej Perëndisë? Ashtu si themi «Bukën tonë të përditshme», e prapë themi «Jepna sot.»