Joani 8:19, 20

1. Ajo që në Ungjillin e shenjtë thuhet shkurt, nuk duhet shkoqitur shkurt, që të kuptohet ajo që lexohet. Fjalët e Zotit janë të pakta, por të mëdha; nuk duhen çmuar nga numri, por nga pesha: nuk duhen përbuzur ngaqë janë të pakta, por duhen kërkuar ngaqë janë të mëdha. Ju që ishit të pranishëm dje, e keni dëgjuar, ndërsa ne folëm sipas mundësisë sonë për atë që tha Zoti: «Ju gjykoni sipas mishit; unë nuk gjykoj asnjë. E megjithatë, po të gjykoj, gjykimi im është i vërtetë, sepse nuk jam vetëm, por jam unë dhe Ati që më dërgoi. Në ligjin tuaj është shkruar se dëshmia e dy vetave është e vërtetë. Unë jam një që dëshmoj për veten, edhe Ati që më dërgoi dëshmon për mua.» Dje, siç e thashë, nga këto fjalë doli një fjalim që iu drejtua veshëve dhe mendjeve tuaja. Kur Zoti i tha këto fjalë, ata që dëgjuan «Ju gjykoni sipas mishit», treguan vetë se sa e vërtetë ishte ajo që kishin dëgjuar. Sepse Zotit, ndërsa fliste për Perëndinë, Atin e vet, iu përgjigjën e i thanë: «Ku është Ati yt?» Atin e Krishtit ata e kuptuan sipas mishit, sepse fjalët e Krishtit i gjykonin sipas mishit. Por ai që fliste, haptas ishte mish, kurse fshehurazi ishte Fjala: njeri i dukshëm, Perëndi i fshehur. Panë mbulesën dhe përbuzën atë që e vishte: përbuzën, ngaqë nuk e njihnin; nuk e njihnin, ngaqë nuk e shihnin; nuk e shihnin, ngaqë ishin të verbër; ishin të verbër, ngaqë nuk besonin.

2. Le të shohim, pra, çfarë u përgjigj Zoti për këtë. «Ku është», thonë ata, «Ati yt?» Sepse të kemi dëgjuar të thuash: «Nuk jam vetëm, por jam unë dhe Ati që më dërgoi.» Ne të shohim vetëm, nuk e shohim Atin tënd pranë teje; si thua se nuk je vetëm, por se je bashkë me Atin tënd? Përndryshe, na trego se Ati yt është me ty. Edhe Zoti u përgjigj: A më njihni ju, që t'ju tregoj Atin? Kjo është pikërisht ajo që vijon; kjo është ajo që Ai u përgjigj me fjalët e veta, shkoqitjen e të cilave e kemi parashtruar tashmë. Sepse shihni ç'tha: «Ju as mua nuk më njihni, as Atin tim; po të më njihnit mua, ndoshta do të njihnit edhe Atin tim.» Ju thoni, pra: «Ku është Ati yt?» Sikur më njihnit tashmë; sikur ajo që shihni të ishte gjithçka që unë jam. Prandaj, ngaqë nuk më njihni mua, nuk jua tregoj Atin tim. Ju, në të vërtetë, më merrni për njeri; ndaj kërkoni një njeri për atin tim, sepse «gjykoni sipas mishit». Por ngaqë, sipas asaj që shihni, unë jam një gjë, kurse sipas asaj që nuk e shihni jam gjë tjetër, dhe ngaqë unë, i fshehur për ju, flas për Atin tim po ashtu të fshehur, është e nevojshme që së pari të më njihni mua, e mandej të njihni edhe Atin tim.

3. «Sepse po të më njihnit mua, ndoshta do të njihnit edhe Atin tim.» Ai që i di të gjitha, kur thotë ndoshta, nuk është në dyshim, por qorton. Tani shihni si kjo fjalë ndoshta, që duket si fjalë dyshimi, mund të thuhet për të qortuar. Vërtet, është fjalë që shpreh dyshim kur e përdor njeriu, sepse njeriu dyshon ngaqë nuk di; por kur një fjalë dyshimi thuhet nga Perëndia, prej të cilit nuk fshihet asgjë, me atë dyshim qortohet mosbesimi, e nuk është Hyjnia që thjesht po shpreh një mendim. Sepse njerëzit ndonjëherë, për të qortuar, shprehin dyshim për gjëra që i mbajnë për të sigurta; domethënë përdorin një fjalë dyshimi, ndërsa në zemër nuk dyshojnë: ashtu si do t'i thoshe skllavit tënd, po të ishe zemëruar me të: «Ti më përbuz; por mendohu, ndoshta unë jam zoti yt.» Ndaj edhe apostulli, duke iu drejtuar disave që e përbuznin, thotë: «Edhe unë mendoj se e kam Frymën e Perëndisë.» Kur thotë «mendoj», duket sikur dyshon; por ai po qorton, nuk po dyshon. Edhe në një vend tjetër vetë Zoti Jisu Krisht, duke qortuar mosbesimin e ardhshëm të njerëzimit, thotë: «Kur të vijë Biri i njeriut, a do të gjejë vallë besim mbi dhe?»

4. Tani, siç mendoj, ju e kuptoni si përdoret këtu fjala ndoshta, që të mos vijë ndonjë peshues fjalësh e matës rrokjesh e t'i gjejë të meta një fjale që e tha Fjala e Perëndisë, gjoja për të treguar se di latinisht; sepse, duke fajësuar Fjalën e Perëndisë, ai nuk mbetet gojëtar, por memec. Sepse kush është ai që flet ashtu si flet Fjala, që në fillim ishte pranë Perëndisë? Mos i gjyko këto fjalë ashtu si i përdorim ne, e mos kërko t'i matësh me to atë Fjalë që është Perëndi. Ti e dëgjon Fjalën, po, dhe e përbuz; dëgjo Perëndinë dhe kije frikë: «Në fillim ishte Fjala.» Ti mbështetesh në zakonin e të folurit tënd dhe thua me vete: Ç'është një fjalë? Ç'gjë e madhe është një fjalë? Tingëllon e kalon; pasi rreh ajrin, godet veshin dhe s'është më. Dëgjo më tej: «Fjala ishte pranë Perëndisë»; mbeti, nuk kaloi duke tingëlluar. Ndoshta ti ende e përbuz: «Fjala ishte Perëndi.» Te vetja jote, o njeri, fjala në zemrën tënde është diçka tjetër nga tingulli; por fjala që gjendet te ti, për të kaluar tek unë, ka nevojë, si të thuash, për tingullin si mjet. Ajo merr me vete tingullin, hipën mbi të si mbi një mjet, përshkon ajrin, vjen tek unë e megjithatë nuk të lë ty. Kurse tingulli, që të vinte tek unë, të la ty e megjithatë nuk mbeti tek unë. Vallë, a kaloi edhe fjala që ishte në zemrën tënde bashkë me tingullin që kaloi? Ti e shprehe mendimin tënd; dhe, që mendimi që rrinte i fshehur te ti të vinte tek unë, ti shqiptove rrokjet; tingulli i rrokjeve ia përcolli mendimin tënd veshit tim; nëpër veshin tim mendimi yt zbriti në zemrën time, kurse tingulli ndërmjetës fluturoi tej: por ajo fjalë që mori me vete tingullin, ishte te ti para se ta shqiptoje, dhe tani është tek unë, sepse ti e shqiptove, e megjithatë nuk u nda prej teje. Mendohu për këtë, o ti peshues i hollë tingujsh, kushdo qofsh. Ti e përbuz Fjalën e Perëndisë, ti që nuk e kupton as fjalën e njeriut.

5. Ai, pra, prej të cilit u bënë të gjitha, i di të gjitha, e megjithatë qorton duke dyshuar: «Po të më njihnit mua, ndoshta do të njihnit edhe Atin tim.» Ai qorton mosbesimtarët. Një fjali të ngjashme ua tha edhe nxënësve, por në të nuk ka asnjë fjalë dyshimi, sepse nuk kishte arsye për të qortuar mosbesimin. Sepse këtë, «Po të më njihnit mua, ndoshta do të njihnit edhe Atin tim», që ua tha hebrenjve, ua tha edhe nxënësve, kur Filipi e pyeti, ose më mirë, i kërkoi me ngulm, duke thënë: «Zot, na e trego Atin, dhe na mjafton.» Sikur të thoshte: Ne tashmë të njohim edhe vetë; ti na je shfaqur; të kemi parë; ti denjove të na zgjedhësh; të kemi ndjekur, kemi parë mrekullitë e tua, kemi dëgjuar fjalët e tua të shpëtimit, kemi marrë përsipër urdhërimet e tua, shpresojmë në premtimet e tua: ti denjove të na japësh shumë me vetë praninë tënde; por prapëseprapë, ndonëse të njohim ty, ende nuk e njohim Atin, dhe digjemi nga dëshira për të parë atë që ende nuk e njohim; dhe kështu, ngaqë të njohim ty, por nuk mjafton derisa të njohim Atin, na e trego Atin dhe na mjafton. Edhe Zoti, që të kuptonin se nuk e dinin atë që mendonin se e dinin tashmë, tha: «Kaq kohë kam qenë me ju, dhe nuk më keni njohur, o Filip? Ai që më ka parë mua, ka parë Atin.» A ka kjo fjali ndonjë fjalë dyshimi? A tha vallë: Ai që më ka parë mua, ndoshta ka parë Atin? Përse jo? Sepse ai që e dëgjonte ishte besimtar, jo përndjekës i besimit: ndaj Zoti nuk qortoi, por mësoi. «Kushdo që më ka parë mua, ka parë edhe Atin»: dhe këtu, «Po të më njihnit mua, do të njihnit edhe Atin tim», le të heqim fjalën që tregon mosbesimin e dëgjuesve, dhe është e njëjta fjali.

6. Dje jua lamë për shqyrtim, të dashur, dhe thamë se fjalitë e Ungjillorit Joan, në të cilat na rrëfen atë që mësoi nga Zoti, nuk do të kishin nevojë të shtjelloheshin, po të ishte e mundur, po të mos na kishin shtrënguar shpikjet e heretikëve. Dje, pra, ju dhamë të kuptoni shkurt, të dashur, se ka heretikë që quhen patripasianë, ose savelianë sipas emrit të themeluesit të tyre, Savelit: këta thonë se i njëjti është Ati që është Biri; emrat të ndryshëm, por personi një. Kur do, thonë ata, është Ati; kur do, është Biri: po prapë është një. Po ashtu ka edhe heretikë të tjerë që quhen arianë. Ata në të vërtetë pohojnë se Zoti ynë Jisu Krisht është Biri i vetëm i Atit; njëri, Ati i Birit; tjetri, Biri i Atit; se ai që është Ati nuk është Biri, as ai që është Biri nuk është Ati; pohojnë se Biri u lind, por mohojnë barazinë e tij. Ne, domethënë besimi katolik, që na erdhi nga mësimi i apostujve i mbjellë në ne, i marrë përmes një vargu pasardhjeje, për t'u përcjellë i shëndoshë te brezat që vijnë, besimi katolik, them, e ka ruajtur të vërtetën midis të dyja palëve, domethënë midis të dyja gabimeve. Në gabimin e savelianëve, Ai është vetëm një: Ati dhe Biri janë i njëjti person. Në gabimin e arianëve, Ati dhe Biri janë vërtet persona të ndryshëm, por Biri s'është thjesht person i ndryshëm, por edhe i ndryshëm në natyrë. Ti që rri në mes të këtyre, ç'thua? E ke përjashtuar savelianin, përjashto edhe arianin. Ati është Ati, Biri është Biri; person tjetër, jo tjetër në natyrë; sepse «Unë dhe Ati jemi një», gjë që, sa munda, jua ngula në mendje dje. Kur dëgjon fjalën «jemi», le të ikë saveliani i turpëruar; kur dëgjon fjalën «një», le të ikë ariani i turpëruar. Le ta drejtojë katoliku barkën e besimit të vet midis të dyjave, sepse në të dyja duhet të ruhet nga fundosja. Thuaj, pra, atë që thotë Ungjilli: «Unë dhe Ati jemi një.» Jo të ndryshëm në natyrë, sepse «një»; jo një person i vetëm, sepse «jemi».

7. Pak më parë Ai tha: «Gjykimi im është i vërtetë, sepse nuk jam vetëm, por jam unë dhe Ati që më dërgoi.» Sikur të thoshte: gjykimi im është i vërtetë ngaqë unë jam Biri i Perëndisë, ngaqë flas të vërtetën, ngaqë jam vetë e vërteta. Ata njerëz, duke e kuptuar sipas mishit, thanë: «Ku është Ati yt?» Tani dëgjo, o arian: «Ju as mua nuk më njihni, as Atin tim»; sepse, «Po të më njihnit mua, do të njihnit edhe Atin tim.» Ç'do të thotë kjo, veçse «Unë dhe Ati jemi një»? Kur sheh një person që i ngjan një tjetri (kini kujdes, të dashur, është diçka e zakonshme; të mos ju duket e vështirë ajo që e shihni se është e zakonshme), kur, them, ti sheh një person që i ngjan një tjetri, dhe e njeh personin që i ngjan, thua i habitur: «Sa shumë i ngjan ky atij!» Ti nuk do ta thoshe këtë, po të mos ishin dy. Këtu, dikush që nuk e njeh personin që ti thua se tjetri i ngjan, vëren: «Aq shumë i ngjan?» Dhe ti i përgjigjesh: Si, nuk e njeh atë person? Ai thotë: «Jo, nuk e njoh.» Menjëherë ti, për t'ia bërë të njohur personin që s'e njeh, nëpërmjet personit që i rri para syve, i përgjigjesh e thua: Kur ke parë këtë njeri, ke parë edhe tjetrin. Sigurisht, kur e the këtë, ti nuk pohove se ata janë një person, as se nuk janë dy; por u përgjigje kështu për shkak të ngjashmërisë: «Po ta njohësh njërin, njeh tjetrin; sepse i ngjajnë shumë njëri-tjetrit, dhe s'ka kurrfarë ndryshimi midis tyre.» Ndaj edhe Zoti thotë: «Po të më njihnit mua, do të njihnit edhe Atin tim»; jo se Biri është Ati, por se i ngjan Atit. Le të skuqet ariani. Le të falënderojmë Zotin që edhe ariani është i ndarë nga gabimi savelian, dhe nuk është patripasian: ai nuk pohon se Ati mori mish e erdhi te njerëzit, se Ati vuajti, u ngjall dhe disi u ngjit te vetja; këtë ai nuk e pohon; ai pranon bashkë me mua se Ati është Ati, se Biri është Biri. Por, o vëlla, ti i shpëtove asaj fundosjeje, pse shkon te tjetra? Ati është Ati, Biri është Biri; pse pohon se Biri s'i ngjan Atit, se është i ndryshëm, një substancë tjetër? Po të mos i ngjante, a do t'u thoshte nxënësve: «Ai që më ka parë mua, ka parë Atin»? A do t'u thoshte hebrenjve: «Po të më njihnit mua, do të njihnit edhe Atin tim»? Si do të ishte kjo e vërtetë, po të mos ishte e vërtetë edhe ajo tjetra: «Unë dhe Ati jemi një»?

8. «Këto fjalë i tha Jisui në thesar, ndërsa fliste në tempull»: guxim i madh, pa frikë. Sepse Ai nuk mund të vuante po të mos e donte vetë, ashtu siç nuk do të kishte lindur po të mos e donte. Ç'vjen më pas? «Dhe askush nuk vuri dorë mbi të, sepse ora e tij ende nuk kishte ardhur.» Disa, sërish, kur e dëgjojnë këtë, besojnë se Zoti Krisht ishte i nënshtruar ndaj fatit, dhe thonë: Ja, Krishti mbahet nga fati! O, po të mos e kishe zemrën të marrë, nuk do të besoje në fat. Në qoftë se fati, siç e kuptojnë disa, rrjedh nga fando, domethënë nga të folurit, si mund të mbahet Fjala e Perëndisë nga fati, ndërkohë që të gjitha gjërat e krijuara janë në vetë Fjalën? Sepse Perëndia nuk ka urdhëruar asgjë që nuk e dinte më parë; ajo që u bë, ishte në Fjalën e tij. Bota u bë; edhe u bë, edhe ishte aty. Si u bë edhe ishte aty në të njëjtën kohë? Sepse shtëpia që ngre mjeshtri, ishte më parë në mjeshtërinë e tij; dhe atje gjendej një shtëpi më e mirë, pa moshë e pa prishje. Megjithatë, për të treguar mjeshtërinë e vet, ai ngre një shtëpi; dhe kështu, në një farë mënyre, një shtëpi del nga një shtëpi. Dhe po të rrëzohej shtëpia, mjeshtëria do të mbetej. Kështu ishin të gjitha gjërat që janë bërë me Fjalën e Perëndisë; sepse Perëndia i bëri të gjitha me urtësi, dhe gjithçka që bëri, i ishte e njohur: sepse Ai nuk mësoi ngaqë bëri, por bëri ngaqë dinte. Për ne ato janë të njohura, sepse janë bërë; për Të, po të mos ishin njohur, nuk do të ishin bërë. Prandaj Fjala i priu gjithçkaje. Po ç'kishte para Fjalës? Asgjë fare. Sepse po të kishte diçka para saj, nuk do të ishte thënë «Në fillim ishte Fjala», por: Në fillim u bë Fjala. Me pak fjalë, ç'thotë Moisiu për botën? «Në fillim Perëndia bëri qiejt dhe dheun.» Bëri atë që s'ishte; e nëse bëri atë që s'ishte, ç'kishte më parë? «Në fillim ishte Fjala.» E nga erdhën qielli dhe dheu? «Të gjitha u bënë me anë të tij.» A e vë, pra, ti Krishtin nën fat? Ku janë fatet? Në qiell, thua ti, në rendin dhe në ndryshimet e yjeve. Si mund atëherë fati ta sundojë Atë, prej të cilit u bënë qiejt dhe yjet, ndërkohë që vetë vullneti yt, po të mendosh drejt, i kalon edhe yjet? Apo, ngaqë ti e di se mishi i Krishtit ishte nën qiell, kjo është arsyeja pse mendon se fuqia e Krishtit u vu nën qiej?

9. Dëgjo, o i marrë: «Ora e tij ende nuk kishte ardhur»; jo ora kur do të detyrohej të vdiste, por ajo kur do të denjonte të vritej. Sepse Ai vetë e dinte kur duhej të vdiste: i shqyrtoi të gjitha ato që ishin parathënë për të, dhe priti të përmbusheshin të gjitha ato që ishin parathënë të ndodhnin para vuajtjes së tij; që, kur të plotësohej gjithçka, atëherë të vinte vuajtja e tij me radhë të caktuar, jo nga një domosdoshmëri fatale. Me pak fjalë, dëgjo, që të bindesh vetë. Ndër të tjerat që u profetizuan për të, është shkruar edhe kjo: «Më dhanë vrer për ushqim, dhe në etjen time më dhanë uthull për të pirë.» Si ndodhi kjo, e dimë nga Ungjilli. Së pari, i dhanë vrer; Ai e mori, e shijoi dhe e pështyu. Pastaj, ndërsa rrinte varur në kryq, që të përmbushej gjithçka që ishte parathënë, tha: «Kam etje.» Morën një sfungjer plot me uthull, e lidhën pas një kallami, dhe ia afruan gojës; Ai e mori dhe tha: «U krye.» Ç'do të thoshte kjo? Të gjitha ato që u profetizuan para vdekjes sime, janë kryer, atëherë ç'punë kam më këtu? Me një fjalë, kur tha «U krye», uli kryet dhe dha shpirt. A dhanë shpirt kur deshën vetë kusarët që ishin gozhduar pranë tij? Ata mbaheshin nga lidhjet e mishit, sepse nuk ishin krijuesit e mishit; të mbërthyer me gozhdë, u munduan gjatë, sepse nuk kishin zotëri mbi dobësinë e tyre. Zoti, përkundrazi, kur deshi, mori mish në barkun e një virgjëreshe: doli te njerëzit kur deshi; jetoi mes njerëzve për aq kohë sa deshi; dhe kur deshi, e la mishin. Kjo është punë fuqie, jo domosdoshmërie. Këtë orë, pra, Ai e priti; jo orën e fatit, por orën e përshtatshme dhe të vullnetshme; që së pari të përmbushej gjithçka që duhej të përmbushej para vdekjes së tij. Si mund të kishte qenë nën domosdoshmërinë e fatit, kur tha në një vend tjetër: «Kam pushtet ta jap jetën time, dhe kam pushtet ta marr përsëri: askush nuk ma merr, por unë e jap nga vetja dhe e marr përsëri»? Këtë pushtet e tregoi kur hebrenjtë e kërkuan. «Kë kërkoni?» thotë Ai. «Jisuin», thanë ata. Dhe Ai u përgjigj: «Unë jam.» Kur e dëgjuan këtë zë, «u zmbrapsën dhe ranë përtokë».

10. Thotë dikush: Po të kishte këtë pushtet, pse, kur hebrenjtë e fyen në kryq dhe thanë «Në qoftë se është Biri i Perëndisë, le të zbresë nga kryqi», nuk zbriti, që t'u tregonte pushtetin e tij duke zbritur? Meqë po na mësonte durimin, e shtyu shfaqjen e pushtetit të vet. Sepse po të zbriste, gjoja i shtyrë nga fjalët e tyre, do të mendohej se ishte mundur nga thumbi i fyerjeve të tyre. Nuk zbriti; atje mbeti i mbërthyer, për t'u larguar kur të donte. Sepse ç'gjë e madhe ishte për Të të zbriste nga kryqi, kur mund të ngjallej nga varri? Le të kuptojmë, pra, ne që na shërbehet kjo, se pushteti i Zotit tonë Jisu Krisht, i fshehur atëherë, do të shfaqet haptas në gjyq, për të cilin thuhet: «Perëndia do të vijë haptas; Perëndia ynë, dhe nuk do të heshtë.» Pse thuhet «do të vijë haptas»? Sepse Ai, Perëndia ynë (domethënë Krishti), erdhi i fshehur, do të vijë haptas. «Dhe nuk do të heshtë»: pse ky «nuk do të heshtë»? Sepse në fillim Ai heshti. Kur? Kur u gjykua; që të përmbushej edhe kjo që kishte parathënë profeti: «Si dele u çua në thertore, dhe si qengj që hesht para atij që e qeth, kështu nuk e hapi gojën.» Ai nuk do të kishte vuajtur, po të mos kishte dashur të vuante: po të mos kishte vuajtur, ai gjak nuk do të ishte derdhur; po të mos ishte derdhur ai gjak, bota nuk do të shpengohej. Prandaj le të falënderojmë për fuqinë e hyjnisë së tij dhe për dhembshurinë e dobësisë së tij: si për fuqinë e fshehur që hebrenjtë nuk e njohën, prej së cilës tani u thuhet atyre «Ju as mua nuk më njihni, as Atin tim», ashtu edhe për mishin që mori mbi vete, të cilin hebrenjtë nuk e njohën, e megjithatë ia dinin prejardhjen. Ndaj u tha atyre diku tjetër: «Ju edhe më njihni, edhe e dini nga jam.» Le t'i njohim të dyja në Krishtin, edhe atë ku Ai është i barabartë me Atin, edhe atë ku Ati është më i madh se Ai. Ajo është Fjala, kjo është mishi; ajo është Perëndia, kjo është njeriu; e megjithatë Krishti është një, Perëndi dhe njeri.