Joani 8:28–32

1. Për Ungjillin e shenjtë sipas Joanit, që e shihni në dorën tonë, dashuria juaj ka dëgjuar tashmë shumë; për të, me hirin e Perëndisë, kemi folur sa kemi mundur, duke jua vënë në dukje se pikërisht ky ungjillor ka zgjedhur të flasë për hyjninë e Zotit, në të cilën Ai është i barabartë me Atin dhe Biri i vetëm i Perëndisë. Ndaj edhe është krahasuar me shqiponjën, sepse asnjë shpend tjetër, me sa kuptohet, nuk fluturon më lart. Prandaj dëgjojeni me gjithë vëmendjen tuaj atë që vjen më pas sipas radhës, aq sa na jep mundësi Zoti ta shtjellojmë.

2. Ju kemi folur për pjesën e mëparshme, duke treguar se si Ati mund të kuptohet si i Vërteti, e Biri si e Vërteta. Por kur Zoti Jisu tha «Ai që më dërgoi është i vërtetë», hebrenjtë nuk kuptuan se po u fliste për Atin. Dhe u tha, siç e dëgjuat pak më parë në lexim: «Kur ta ngrini lart Birin e njeriut, atëherë do të njihni se unë jam, dhe se nuk bëj asgjë prej vetes; por, ashtu siç më mësoi Ati, këto flas.» Ç'do të thotë kjo? Sepse duket sikur gjithçka që tha ishte se ata do ta njihnin se kush ishte pas mundimit të Tij. Pa dyshim, pra, Ai pa se disa nga ata që ishin aty do të besonin pas mundimit të Tij: njerëz që Ai Vetë i njihte dhe që, me paranjohjen e Tij, i kishte zgjedhur bashkë me shenjtorët e tjerë përpara krijimit të botës. Këta janë pikërisht ata që i përmendim vazhdimisht me lavdërim dhe që, me lutje të shumta, jua vëmë përpara si shembull për ta ndjekur. Sepse, kur zbriti Fryma e Shenjtë pas mundimit të Zotit, pas Ngjalljes dhe pas Ngjitjes, kur bëheshin mrekulli në emrin e Atij që hebrenjtë përndjekës e kishin përçmuar, sikur të ishte i vdekur, atyre u therën zemrat; dhe ata që me tërbim e vranë, u ndryshuan dhe besuan; dhe ata që me tërbim derdhën gjakun e Tij, tani, me frymën e besimit, e pinë atë: domethënë ata tre mijë e ata pesë mijë hebrenj që Ai tani i shihte aty, kur tha «Kur ta ngrini lart Birin e njeriut, atëherë do të njihni se unë jam». Ishte sikur të kishte thënë: e shtyj njohjen tuaj për më vonë, derisa ta plotësoj mundimin tim; sipas radhës suaj do të njihni se kush jam. Kjo nuk do të thotë se të gjithë ata që e dëgjuan do të besonin vetëm atëherë, domethënë pas mundimit të Zotit; sepse pak më poshtë thuhet «Ndërsa i thoshte këto fjalë, shumë veta besuan në Të», e Biri i njeriut ende nuk ishte ngritur lart. Por ngritja lart për të cilën flet është ajo e mundimit të Tij, jo e përlëvdimit; ngritja në kryq, jo në qiell; sepse edhe atje u lartësua, kur qëndroi varur mbi dru. Por ai lartësim ishte përuljja e Tij; sepse atëherë u bë i bindur deri në vdekje, deri në vdekjen mbi kryq. Kjo duhej të kryhej nga duart e atyre që do të besonin më vonë, atyre që u thotë «Kur ta ngrini lart Birin e njeriut, atëherë do të njihni se unë jam». E përse kështu, veçse që askush të mos e humbë shpresën, sado fajtore ta ketë ndërgjegjen, kur t'i shohë të falur për vrasjen ata që kishin vrarë Krishtin?

3. Zoti, pra, duke i njohur të tillë njerëz në atë turmë, tha: «Kur ta ngrini lart Birin e njeriut, atëherë do të njihni se unë jam.» Ju e dini tashmë se ç'do të thotë «unë jam»; dhe nuk duhet ta përsërisim vazhdimisht, që një temë kaq e madhe të mos sjellë mërzi. Kujtoni fjalët «Unë jam ai që jam» dhe «Ai që është më dërgoi», dhe do ta merrni vesh kuptimin e fjalëve «Atëherë do të njihni se unë jam». Por edhe Ati është, edhe Fryma e Shenjtë është. Këtij «është» i përket e gjithë Trinia. Mirëpo Zoti foli si Bir. Kështu, kur thotë «Atëherë do të njihni se unë jam», gabimit të savelianëve, domethënë të patripasianëve, nuk i lihet shteg për të hyrë. Ky është gabimi që ju kam porositur të mos e mbani, por të ruheni prej tij: gabimi, dua të them, i atyre që kanë thënë se Ati dhe Biri janë një e i njëjti, dy emra, por një gjë e vetme. Pra, për t'i ruajtur prej atij gabimi, kur Zoti tha «Atëherë do të njihni se unë jam», që të mos merrej sikur ishte vetë Ati, shtoi menjëherë: «Dhe nuk bëj asgjë prej vetes; por, ashtu siç më mësoi Ati im, këto flas.» Saveliani kishte nisur tashmë të gëzohej se gjeti një bazë për gabimin e tij; por, sapo u shfaq, si të thuash, në hije, e turbulloi drita e fjalisë që vjen më pas. Ti mendoje se Ai ishte Ati, sepse tha «Unë jam». Dëgjo tani se Ai është Biri: «Dhe nuk bëj asgjë prej vetes.» Ç'do të thotë kjo, «nuk bëj asgjë prej vetes»? Prej vetes nuk jam. Sepse Biri është Perëndi, prej Atit; kurse Ati është Perëndi, por jo prej Birit. Biri është Perëndi prej Perëndie, edhe Ati është Perëndi, por jo prej Perëndie. Biri është dritë prej drite; edhe Ati është dritë, por jo prej drite. Biri është, por ka Dikë prej të cilit është; kurse Ati është, por s'ka asnjë prej të cilit të jetë.

4. Le të mos bëhen, pra, vëllezërit e mi, fjalët e tjera të Tij, «Ashtu siç më mësoi Ati im, këto flas», shkas që ndonjë mendim mishor të futet fshehtazi në mendjet tuaja. Sepse dobësia njerëzore nuk di të mendojë ndryshe, veçse ashtu siç është mësuar të veprojë e të dëgjojë. Mos vini, pra, para syve dy njerëz, si të thuash, njërin atë, tjetrin bir, dhe ati t'i flasë të birit, ashtu si mund të bëjë secili prej jush, kur i thoni diçka djalit tuaj: e këshilloni dhe e mësoni si të flasë, që ta ngulitë në kujtesë atë që i thatë, dhe pastaj ta shprehë me fjalë, ta shqiptojë qartë e t'ua përcjellë veshëve të të tjerëve atë që kapi me të vetët. Mos mendoni kështu, që të mos farkëtoni idhuj në zemrën tuaj. Trajtën njerëzore, vijat e gjymtyrëve njerëzore, formën e mishit njerëzor, shqisat e jashtme, shtatin dhe lëvizjet e trupit, punët e gjuhës, dallimet e tingujve: mos mendoni se gjëra të tilla gjenden në atë Trini, veçse për aq sa i përkasin trajtës së shërbëtorit, që Biri i Vetëmlindur e mori mbi Vete, kur Fjala u bë mish për të banuar ndër ne. Për atë, o dobësi njerëzore, nuk të ndaloj të mendosh sipas njohurisë sate; përkundrazi, e kërkoj prej teje. Në qoftë se besimi që ke brenda teje është i vërtetë, mendoje Krishtin kështu, por kështu për aq sa është prej Virgjëreshës Mari, jo prej Perëndisë Atë. Ishte foshnjë, u rrit si njeri, eci si njeri, pati uri, pati etje si njeri, fjeti si njeri; më në fund pësoi si njeri, u var mbi dru, u vra dhe u varros si njeri. Me të njëjtën trajtë u ngjall; me të njëjtën, para syve të nxënësve të Tij, u ngjit në qiell; me të njëjtën do të vijë edhe për të gjykuar. Sepse buzët e engjëjve kanë shpallur në Ungjill: «Ai do të vijë po ashtu, në po atë mënyrë si e patë të shkojë në qiell.» Kur, pra, mendoni për trajtën e shërbëtorit te Krishti, mendoni një shëmbëllim njerëzor, në qoftë se keni besim; por kur mendoni «Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi», flakni tej nga zemra çdo përfytyrim njerëzor. Dëboni nga mendimet tuaja çdo gjë që kufizohet nga caqet trupore, që mbyllet brenda një matjeje hapësinore ose që përhapet si masë, sado e madhe qoftë ajo. Le të zhduket krejt nga zemra juaj një trillim i tillë. Mendoni, po të mundni, për bukurinë e urtësisë; përfytyroni bukurinë e drejtësisë. A ka ajo trajtë? A ka madhësi? A ka ngjyrë? S'ka asnjë prej këtyre, e megjithatë është; sepse, po të mos ishte, as nuk do të dashurohej, as nuk do të ishte e denjë për lëvdatë, as nuk do të ruhej në zemrën e në jetën tonë si diçka që e nderojmë e që e duam. Por njerëzit këtu bëhen të urtë; e nga do të bëheshin të tillë, po të mos ishte fare urtësia? Dhe më tej, o njeri, në qoftë se nuk mund ta shohësh urtësinë tënde me sytë e mishit, as ta përfytyrosh me ato figura mendore me të cilat përfytyron gjërat trupore, a do të guxosh t'i veshësh urtësisë së Perëndisë trajtën e një trupi njerëzor?

5. Ç'të themi, pra, vëllezër? Si i foli Ati Birit, kur Biri thotë «Ashtu siç më mësoi Ati, këto flas»? A i foli? Kur Ati e mësoi Birin, a përdori fjalë, ashtu si bëni ju kur mësoni djalin tuaj? Si mund t'i drejtonte fjalë Fjalës! Ç'fjalë të shumta në numër mund t'i thuheshin Fjalës së vetme? A i afroi Fjala e Atit veshët te goja e Atit? Gjëra të tilla janë mishore: dëbojini nga zemrat tuaja. Sepse këtë po them, mjaft që t'i keni kuptuar fjalët e mia: unë sigurisht kam folur, fjalët e mia kanë tingëlluar, me tingullin e tyre ju kanë arritur në veshë e, nëpërmjet shqisës së dëgjimit, kanë çuar kuptimin e tyre në mendjen tuaj, po të jetë se e keni kuptuar. Le të themi se dikush që flet latinisht i ka dëgjuar fjalët e mia, por vetëm i ka dëgjuar, pa i kuptuar. Sa i përket zhurmës që del nga goja ime, ai që nuk kuptoi ka pasur pjesë në të njësoj si ju. E dëgjoi atë tingull; të njëjtat rrokje i ranë në veshë, por s'lanë asnjë gjurmë në mendjen e tij. Përse? Sepse nuk kuptoi. Por, po të keni kuptuar ju, prej nga ju vjen të kuptuarit? Fjalët e mia kanë tingëlluar në vesh: a kam ndezur unë ndonjë dritë në zemër? Pa dyshim, po të jetë e vërtetë ajo që thashë, dhe këtë të vërtetë jo vetëm e keni dëgjuar, por edhe e keni kuptuar, atëherë atje u kryen dy gjëra (dallojini mes tyre): dëgjimi dhe të kuptuarit. Dëgjimin e bëra unë, por të kuptuarit, prej kujt? Unë i fola veshit, që të dëgjoni; kush i foli zemrës suaj, që të kuptoni? Pa dyshim, dikush i ka thënë diçka edhe zemrës suaj, që jo vetëm zhurma e fjalëve t'ju godasë veshin, por edhe diçka nga e vërteta të zbresë në zemrën tuaj. Dikush i ka folur edhe zemrës suaj, por ju nuk e shihni. Në qoftë se keni kuptuar, vëllezër, i është folur edhe zemrës suaj. Të kuptuarit është dhuratë e Perëndisë. E kush, po të keni kuptuar, ka folur kështu në zemrën tuaj, veç Atij që Psalmi i thotë: «Më jep mend, që të mësoj urdhërimet e Tua»? Për shembull, peshkopi foli. «Çfarë tha?», pyet dikush. Ju përsërisni atë që tha dhe shtoni: «Tha të vërtetën.» Atëherë një tjetër, që nuk ka kuptuar, thotë: «Çfarë tha ai, apo çfarë po lëvdoni ju?» Të dy më dëgjuan; të dyve u fola; por njërit prej tyre i foli Perëndia. Në qoftë se lejohet t'i krahasojmë gjërat e vogla me të mëdhatë (sepse ç'jemi ne para Tij?), Perëndia vepron në ne diçka, nuk e di se çfarë, të një natyre jotrupore e shpirtërore: diçka që as nuk është tingull për t'i rënë veshit, as ngjyrë për t'u parë me sy, as erë për të hyrë në flegra, as shije për t'u shijuar në gojë, as diçka e fortë a e butë për t'u prekur; e megjithatë ka diçka që lehtë ndihet, por është e pamundur të shpjegohet. Në qoftë se, pra, Perëndia, siç thoshja, flet në zemrat tona pa tingull, si i flet Birit të Tij? Kështu, pra, vëllezër, mendoni kështu sa të mundni, në qoftë se, siç thashë, lejohet që disi t'i krahasojmë gjërat e vogla me të mëdhatë: mendoni kështu. Në mënyrë jotrupore i foli Ati Birit, sepse në mënyrë jotrupore Ati e lindi Birin. As nuk e mësoi ashtu, sikur ta kishte lindur të pamësuar; por ta ketë mësuar do të thotë ta ketë lindur plot dituri; dhe kjo, «Ati më ka mësuar», është e njëjta gjë me «Ati më ka lindur tashmë të ditur». Sepse, në qoftë se, ashtu siç e kuptojnë pak veta, natyra e së Vërtetës është e thjeshtë, atëherë për Birin të qenët është e njëjta gjë me të diturit. Prej Atij, pra, e ka dijen, prej të cilit e ka qenien. Jo se prej Tij mori më parë qenien e pastaj dijen; por, ashtu si kur e lindi i dha të qenët, po ashtu kur e lindi i dha edhe dijen; sepse, siç u tha, për natyrën e thjeshtë të së Vërtetës, të qenët nuk është një gjë e të diturit një tjetër, por një e e njëjta gjë.

6. Kështu, pra, u foli hebrenjve dhe shtoi: «Dhe Ai që më dërgoi është me mua.» Këtë e kishte thënë edhe më parë, por për këtë pikë të rëndësishme ua kujton vazhdimisht: «Ai më dërgoi» dhe «Ai është me mua». Në qoftë se, pra, o Zot, Ai është me Ty, atëherë nuk është aq se Njëri u dërgua prej Tjetrit, sesa që ju të dy keni ardhur. E megjithatë, ndonëse të dy janë bashkë, Njëri u dërgua, Tjetri ishte dërguesi; sepse mishërimi është një dërgim, dhe vetë mishërimi i përket vetëm Birit, jo Atit. Ati, pra, e dërgoi Birin, por nuk u largua prej Birit. Sepse Ati nuk mungonte nga vendi ku e dërgoi Birin. Sepse ku nuk gjendet Krijuesi i të gjitha gjërave? Ku nuk është Ai që tha: «Unë mbush qiellin dhe dheun»? Po mos vallë Ati është kudo, kurse Biri jo? Dëgjoni ungjillorin: «Ai ishte në këtë botë, edhe bota u bë prej Tij.» Prandaj tha: «Ai që më dërgoi» (me fuqinë e të cilit, si Atë, jam mishëruar) «është me mua, nuk më ka lënë.» Përse nuk më ka lënë? «Nuk më ka lënë vetëm», thotë, «sepse unë bëj gjithnjë ato gjëra që i pëlqejnë Atij.» Ajo barazi ekziston përherë; jo nga një fillim i caktuar e pastaj tutje, por pa fillim, pa fund. Sepse lindja hyjnore nuk ka fillim në kohë, meqë vetë koha u krijua prej të Vetëmlindurit.

7. «Ndërsa i thoshte këto fjalë, shumë veta besuan në Të.» Ah, sikur, ndërsa flas edhe unë, shumë veta që deri tani mendonin ndryshe, të kuptonin dhe të besonin në Të! Sepse ndoshta ka disa arianë në këtë kuvend kaq të madh. Nuk guxoj të dyshoj se ka ndonjë savelian, që thotë se vetë Ati është një me Birin, meqë ajo herezi është tepër e vjetër dhe dalëngadalë është shuar. Por ajo e arianëve duket se ka ende ca lëvizje, si e një kërme që po kalbet, ose, së shumti, si e një njeriu që po jep frymën e fundit; dhe prej kësaj disa kanë ende nevojë të çlirohen, ashtu si prej asaj tjetrës u çliruan shumë veta. Kjo krahinë, në të vërtetë, s'kishte të tillë; por qëkurse erdhën shumë të huaj, edhe disa prej tyre kanë gjetur udhë deri në anët tona. Ja, pra, ndërsa Zoti i thoshte këto fjalë, shumë hebrenj besuan në Të. Ah, sikur të shihja edhe unë se, ndërsa flas, arianët po besojnë, jo në mua, por bashkë me mua!

8. «Atëherë Zoti u tha atyre hebrenjve që besuan në Të: Në qëndrofshi në fjalën time.» «Qëndroni», them unë, sepse tani sapo keni hyrë dhe keni nisur të jeni aty. «Në qëndrofshi», domethënë në besimin që tani ka nisur te ju që besoni, deri ku do të arrini? Shihni se ç'është fillimi dhe ku të çon. E deshët themelin; ktheni vëmendjen te maja dhe, prej kësaj gjendjeje të ulët, kërkoni atë lartësim tjetër. Sepse besimi ka përulësi, kurse dija, pavdekësia dhe përjetësia s'kanë ultësi, por lartësi: domethënë ngritje, vetëmjaftueshmëri, qëndrueshmëri të përjetshme, liri të plotë nga sulmi armiqësor e nga frika e dështimit. Ajo që e ka fillimin te besimi është e madhe, por përçmohet. Edhe në një ndërtesë, themeli zakonisht çmohet pak nga ata që s'janë mjeshtër. Hapet një hendek i madh dhe hidhen gurë kudo e në çdo anë. S'duket aty asnjë zbukurim, asnjë bukuri; ashtu si edhe te rrënja e një peme s'ka asnjë shenjë bukurie. E megjithatë, gjithçka që ju kënaq te pema ka mbirë prej rrënjës. Shihni rrënjën dhe s'ndieni asnjë kënaqësi; shihni pemën dhe mahniteni. O njeri i marrë! Ajo që të mahnit ka mbirë prej asaj që s'të jepte asnjë kënaqësi. Besimi i besimtarëve duket send me pak vlerë: s'ke peshore për ta peshuar. Dëgjo, pra, se deri ku arrin, dhe shih madhështinë e tij: siç thotë vetë Zoti diku tjetër, «Po të kishit besim sa një kokërr sinapi». Ç'ka gjë me më pak vlerë se ajo, e megjithatë ç'ka gjë të përshkuar me më shumë fuqi? Ç'ka më të vogël, e megjithatë ç'ka që përhapet me më shumë zjarr? Kështu, thotë Ai, edhe «ju», «në qëndrofshi në fjalën time», në të cilën keni besuar, deri ku do të arrini? «Do të jeni vërtet nxënësit e mi.» E ç'dobi na sjell kjo? «Edhe do të njihni të vërtetën.»

9. Ç'u premton, vëllezër, besimtarëve? «Edhe do të njihni të vërtetën.» Përse kështu? A nuk kishin arritur ata në një njohje të tillë kur Zoti po fliste? Po të mos kishin arritur, si besuan? Besuan jo sepse e njihnin, por që ta njihnin. Sepse ne besojmë që të njohim, nuk njohim që të besojmë. Sepse atë që do të njohim një ditë, as syri s'e ka parë, as veshi s'e ka dëgjuar, as në zemër të njeriut s'ka hyrë. Sepse ç'është besimi, veçse të besosh atë që s'e sheh? Besim, pra, do të thotë të besosh atë që s'e sheh; e vërteta, të shohësh atë që ke besuar, siç thotë Ai Vetë diku. Zoti, pra, eci mbi dhe, para së gjithash, për të krijuar besimin. Ishte njeri, u bë në gjendje të përulur. Të gjithë e panë, por jo të gjithë e njohën. Shumë veta e hodhën poshtë, turma e vrau, pak veta e vajtuan; e megjithatë, edhe ata që e vajtuan, ende s'e kishin njohur se kush ishte vërtet. Gjithë kjo është, si të thuash, fillimi i tipareve të besimit dhe i ndërtimit të tij të ardhshëm. Siç thotë Zoti për këtë diku: «Ai që më do, i ruan urdhërimet e mia; dhe ai që më do, do të dashurohet nga Ati im, edhe unë do ta dua, edhe do t'i shfaqem.» Ata sigurisht e shihnin tashmë Atë që po dëgjonin; e megjithatë, po ta donin, u premton se do ta shihnin. Kështu edhe këtu: «Do të njihni të vërtetën.» Si kështu? A nuk është e vërteta ajo që Ti po thua? E vërtetë është, por deri tani vetëm besohet, ende nuk shihet. Po të qëndroni në atë që besohet, do të arrini në atë që shihet. Prandaj vetë Joani, ungjillori i shenjtë, thotë në letrën e tij: «Shumë të dashur, jemi bij të Perëndisë; por ende s'është shfaqur se ç'do të jemi.» Tashmë jemi të tillë, e diçka do të bëhemi. Ç'do të jemi më shumë se ç'jemi? Dëgjoni: «Ende s'është shfaqur se ç'do të jemi; por e dimë se, kur të shfaqet Ai, do të jemi si Ai.» Si? «Sepse do ta shohim ashtu siç është.» Premtim i madh, por shpërblimi i besimit. Ti kërkon shpërblimin; atëherë le të vijë më parë vepra. Po të besosh, kërko shpërblimin e besimit; por po të mos besosh, me ç'fytyrë mund të kërkosh shpërblimin e besimit? «Në qëndrofshi», pra, «në fjalën time, do të jeni vërtet nxënësit e mi», që ta sodisni vetë të vërtetën ashtu siç është, jo nëpërmjet fjalëve që tingëllojnë, por në dritën rrëzëlluese me të cilën Ai do të na ngopë: siç lexojmë në psalm, «Drita e fytyrës Sate u vulos mbi ne». Ne jemi paraja e Perëndisë: si monedhë, u endëm larg nga thesari. Vula që ishte ngulur mbi ne u fshi nga endja jonë. Ka ardhur të na riformësojë, sepse Ai ishte që na formësoi së pari; dhe Ai Vetë kërkon paranë e Tij, ashtu si Cezari të tijën. Prandaj thotë: «Jepini Cezarit ato që janë të Cezarit, edhe Perëndisë ato që janë të Perëndisë»: Cezarit paranë e tij, Perëndisë veten tuaj. Dhe atëherë e vërteta do të riformësohet në ne.

10. Ç't'i them dashurisë suaj? Ah, sikur zemrat tona të digjeshin qoftë edhe pak pas asaj lavdie të patregueshme! Ah, sikur ta kalonim shtegtimin tonë me psherëtima, të mos e donim botën dhe të ecnim gjithnjë përpara, me mendje të përshpirtshme, drejt Atij që na ka thirrur! Malli është vetë gjiri i zemrës. Do të arrijmë, po t'i lëmë vend mallit me gjithë fuqinë tonë. Ky është, për të mirën tonë, qëllimi i Shkrimeve hyjnore, i mbledhjes së popullit, i kremtimit të mistereve, i pagëzimit të shenjtë, i lëvdimit të Perëndisë me këngë dhe i vetë këtij shtjellimi tonë: që ky mall jo vetëm të mbillet e të mbijë, por edhe të zgjerohet aq sa të bëhet i zoti të nxërë atë që as syri s'e ka parë, as veshi s'e ka dëgjuar, as s'i ka hyrë njeriut në zemër. Por dashuroni bashkë me mua. Ai që e do Perëndinë, s'është fort i dashuruar pas parasë. Dhe unë vetëm sa e preka këtë dobësi, pa guxuar të them «Nuk e do fare paranë», por «Nuk e do shumë paranë», sikur paraja të ishte për t'u dashur, por jo në masë të madhe. Ah, sikur ta donim Perëndinë ashtu siç i ka hija, s'do të kishim fare dashuri për paranë! Paraja, atëherë, do të jetë mjeti yt për shtegtim, jo nxitësja e lakmisë; diçka që e përdor për nevojë, jo diçka me të cilën gëzohesh si me mjet dëfrimi. Duaje Perëndinë, në qoftë se ka punuar te ti diçka nga ajo që dëgjon e lëvdon. Përdore botën, por mos e lër botën të të mbajë rob. Ti po kalon nëpër udhëtimin që nise; erdhe që të nisesh sërish, jo që të mbetesh. Ti po kalon udhës, dhe kjo jetë s'është veçse një bujtinë buzë rrugës. Përdore paranë ashtu si udhëtari në bujtinë përdor tryezën, kupën, shtambën dhe shtratin, me qëllim jo për të qëndruar, por për t'i lënë pas. Po të doni të jeni të tillë, ju që mund t'i ngrini zemrat tuaja lart e të më dëgjoni; po të doni të jeni të tillë, do t'i arrini premtimet e Tij. Kjo s'e kalon fuqinë tuaj, sepse e fuqishme është dora e Atij që ju thirri. Ai ju ka thirrur. Thirreni Atë, i thoni: «Ti na thirre, ne po të thërrasim Ty; ja, të dëgjuam kur na thirrje, dëgjona edhe ne kur po të thërrasim: na ço atje ku ke premtuar; përsos atë që nise; mos i braktis dhuratat e Tua; mos e lër arën Tënde; le të mblidhen ende në hambarin Tënd filizat e Tu të njomë.» Tundimet janë të shumta në botë, por më i madh është Ai që e krijoi botën. Tundimet janë të shumta, por nuk dështon ai që e ka shpresën te Ai, në të cilin s'ka asnjë mangësi.

11. Ju kam nxitur për këtë, vëllezër, me fjalë të tilla, sepse liria për të cilën flet Zoti ynë Jisu Krishti nuk i përket kësaj kohe të tanishme. Shihni se ç'shtoi: «Do të jeni vërtet nxënësit e mi; edhe do të njihni të vërtetën, edhe e vërteta do t'ju lirojë.» Ç'do të thotë kjo, «do t'ju lirojë»? Do t'ju bëjë njerëz të lirë. Me pak fjalë, hebrenjtë mishorë e me mendje sipas mishit (jo ata që kishin besuar, por ata në turmë që s'kishin besuar) menduan se po u bëhej një padrejtësi, sepse u tha: «E vërteta do t'ju bëjë të lirë.» U zemëruan që i quanin skllevër. Dhe skllevër ishin vërtet; dhe Ai u shpjegon se ç'skllavëri është kjo dhe cila është ajo liri e ardhshme që premton Ai Vetë. Por për këtë liri e për atë skllavëri do të ishte tepër gjatë të flitej sot.