Joani 8:31–36

1. Sot na u lexua botërisht nga Ungjilli i shenjtë vazhdimi i leximit të mëparshëm; për të e shtyva atëherë fjalën, sepse tashmë kisha folur mjaft, e për atë liri, në të cilën na thërret hiri i Shpëtimtarit, duhej trajtuar jo kalimthi e as me shkujdesje. Për këtë, me ndihmën e Zotit, kemi ndër mend t'ju flasim sot. Sepse ata që u fliste Zoti Jisu Krisht ishin hebrenj, në pjesën më të madhe armiq të Tij, por edhe, pjesërisht, miq të Tij: disa tashmë të bërë, e disa që do të bëheshin; sepse aty pa disa, siç e kemi thënë, që do të besonin pas Mundimit të Tij. Duke i pasur parasysh këta, kishte thënë: «Kur ta ngrini lart Birin e njeriut, atëherë do të njihni se unë jam.» Aty ishin edhe ata që, kur foli kështu, besuan menjëherë. Këtyre u tha atë që dëgjuam sot: «Atëherë Jisui u tha atyre hebrenjve që i besuan: Në qëndrofshi në fjalën time, do të jeni vërtet nxënësit e mi.» Duke qëndruar do të jeni të tillë; sepse, ashtu si tani jeni besimtarë, duke qëndruar kështu do të bëheni soditës. Prandaj vjen më pas: «Edhe do ta njihni të vërtetën.» E vërteta është e pandryshueshme. E vërteta është bukë që na freskon mendjen e nuk soset; e ndryshon atë që e ha, kurse vetë nuk shndërrohet në atë që e ha. Vetë e vërteta është Fjala e Perëndisë, Perëndi pranë Perëndisë, Biri i Vetëmlindur. Kjo e Vërtetë, për hirin tonë, u vesh me mish, që të lindte prej Virgjëreshës Mari e të përmbushej profecia: «E vërteta mbiu prej dheut.» Kjo e Vërtetë, pra, kur u fliste hebrenjve, rrinte e fshehur në mish. Por rrinte e fshehur jo që të mohohej, por që të shtyhej shfaqja e saj; të shtyhej, që të vuante në mish; e të vuante në mish, që mishi të shpengohej nga mëkati. Kështu, pra, Zoti ynë Jisu Krisht, i dukshëm plotësisht për nga dobësia e mishit, por i fshehur për nga madhështia e Hyjnisë, u tha atyre që i kishin besuar, kur foli kështu: «Në qëndrofshi në fjalën time, do të jeni vërtet nxënësit e mi.» Sepse ai që duron deri në fund, do të shpëtojë. «Edhe do ta njihni të vërtetën», e cila tani është e fshehur prej jush, por ju flet. «Edhe e vërteta do t'ju lirojë.» Këtë fjalë, liberabit (do t'ju lirojë), Zoti e mori prej libertas (liri). Sepse liberat (liron) nuk është, në kuptimin e vet, gjë tjetër veçse liberum facit (e bën të lirë). Ashtu si salvat (shpëton) s'është gjë tjetër veçse salvum facit (e bën të shpëtuar); ashtu si shëron s'është gjë tjetër veçse e bën të shëndoshë; pasuron s'është gjë tjetër veçse e bën të pasur; kështu edhe liberat (liron) s'është gjë tjetër veçse liberum facit (e bën të lirë). Kjo është më e qartë në fjalën greke. Sepse në përdorimin latin zakonisht themi se një njeri lirohet (liberari), jo për sa i përket lirisë, por vetëm shpëtimit, ashtu si thuhet se dikush lirohet nga ndonjë sëmundje. Kështu thuhet sipas zakonit, por jo në kuptimin e vet të saktë. Por Zoti e përdori kështu këtë fjalë, kur tha: «Edhe e vërteta do t'ju lirojë (liberabit)», saqë në gjuhën greke askush s'mund të dyshonte se fliste për lirinë.

2. Me pak fjalë, edhe hebrenjtë kështu e kuptuan dhe «iu përgjigjën»: jo ata që kishin besuar tashmë, por ata në atë turmë që s'ishin bërë ende besimtarë. «Iu përgjigjën: Ne jemi fara e Abrahamit dhe s'kemi qenë kurrë skllevër të askujt; si thua ti: Do të bëheni të lirë?» Por Zoti nuk kishte thënë: «Do të bëheni të lirë», por: «E vërteta do t'ju lirojë.» Këtë fjalë, megjithatë, ata e morën sikur tregonte vetëm lirinë, ngaqë, siç e thashë, në greqisht del qartë kështu; dhe, të fryrë si fara e Abrahamit, thanë: «Ne jemi fara e Abrahamit dhe s'kemi qenë kurrë skllevër të askujt; si thua ti: Do të bëheni të lirë?» O lëkurë e fryrë! Kjo s'është shpirtmadhësi, por fryrje me erë. Sepse, edhe për sa i përket lirisë në këtë jetë, si qe e vërtetë ajo që thatë: «S'kemi qenë kurrë skllevër të askujt»? A nuk u shit Josifi? A nuk u çuan në robëri profetët e shenjtë? Edhe më tej, a nuk i shërbeu po ai komb, kur bënte tulla në Egjipt, sundimtarëve të ashpër, jo vetëm në ar e në argjend, por edhe në baltë? Nëse s'keni qenë kurrë skllevër të askujt, o popull mosmirënjohës, përse Perëndia jua kujton pandërprerë se ju nxori nga shtëpia e skllavërisë? Apo mos doni të thoni se etërit tuaj qenë në skllavëri, kurse ju që flitni s'keni qenë kurrë skllevër të askujt? Si, pra, i paguanit tani haraç romakëve, prej të cilit i ngritët një kurth edhe vetë së Vërtetës, sikur për ta zënë, kur thatë: «A është e lejueshme t'i jepet haraç Cezarit?»; që, po të kishte thënë «Është e lejueshme», të kapeshit pas Tij si dikush që s'e donte lirinë e farës së Abrahamit; e po të thoshte «S'është e lejueshme», të ngrinit shpifje kundër Tij para mbretërve të dheut, sikur ndalonte pagesën e haraçit ndaj tyre? Me të drejtë u mundët kur nxorët monedhën dhe u detyruat vetë të pajtoheshit me zënien tuaj. Sepse aty ju qe thënë: «Jepini Cezarit ato që janë të Cezarit, edhe Perëndisë ato që janë të Perëndisë», pasi vetë u përgjigjët se monedha mbante shëmbëlltyrën e Cezarit. Sepse, ashtu si Cezari kërkon shëmbëlltyrën e vet mbi monedhë, kështu Perëndia kërkon të vetën te njeriu. Kështu, pra, u përgjigj Ai hebrenjve. Më prek, o vëllezër, mendjemadhësia boshe e njerëzve, sepse edhe për atë liri të tyren, që e kuptuan sipas mishit, gënjyen kur thanë: «S'kemi qenë kurrë skllevër të askujt.»

3. Por përgjigjes së vetë Zotit le t'i kushtojmë vëmendje më të mirë e më të zellshme, që të mos gjendemi edhe ne skllevër. Sepse «Jisui iu përgjigj: Me të vërtetë, me të vërtetë po ju them: kushdo që bën mëkat, është skllav i mëkatit.» Është skllav: veç sikur të ishte i njeriut, e jo i mëkatit! Kush s'do të dridhej para fjalëve të tilla? Zoti, Perëndia ynë, na dhëntë neve, domethënë juve e mua, që të flas me fjalë të përshtatshme për këtë liri që duhet kërkuar e për atë skllavëri që duhet shmangur. «Amin, amin (me të vërtetë, me të vërtetë), po ju them.» E Vërteta flet: e në ç'kuptim e mban Zoti, Perëndia ynë, si të vetën ta thotë: «Amin, amin, po ju them»? E rëndë është porosia e Tij, kur e shpall kështu. Në njëfarë mënyre, po qe e lejueshme të thuhet, mënyra e Tij e betimit është: «Amin, amin, po ju them.» «Amin» në njëfarë mënyre mund të përkthehet «e vërtetë» (vërtet, me të vërtetë); megjithatë nuk përkthehet, ndonëse mund të ishte thënë: «Atë që është e vërtetë po ju them.» As përkthyesi grek, as ai latin s'guxoi ta bënte këtë; sepse kjo fjalë «Amin» s'është as greke, as latine, por hebraike. Kështu ka mbetur pa përkthim, që të gëzojë nderin si mbulesa e diçkaje të fshehur; jo për t'u mohuar, por që, si send i zbuluar para syve, të mos bjerë në përçmim. E megjithatë Zoti e thotë jo një herë, por dy herë: «Amin, amin, po ju them.» Tani, pra, mësoni nga vetë përsëritja e dyfishtë se sa shumë kuptohej në porosinë që kemi para nesh.

4. Cila është, pra, porosia që jepet? «Me të vërtetë, me të vërtetë po ju them», thotë e Vërteta, e cila, sigurisht, edhe po të mos kishte thënë «Me të vërtetë po them», nuk do të mund të gënjente kurrsesi. Megjithatë, me këtë Ai e ngulit, e rrënjos porosinë e Tij, i zgjon në njëfarë mënyre ata që flenë, i bën të vëmendshëm dhe nuk pranon të përbuzet. Ç'thotë Ai? «Me të vërtetë, me të vërtetë po ju them: kushdo që bën mëkat, është skllav i mëkatit.» Skllavëri e mjerë! Shpesh njerëzit, kur vuajnë nën zotërinj të këqij, kërkojnë të shiten, jo se duan të mbeten pa zot, por, sido që të jetë, ta ndërrojnë atë. Ç'mund të bëjë skllavi i mëkatit? Kujt mund t'i bëjë kërkesën? Kujt t'i lutet për ndihmë? Kujt t'i kërkojë të shitet? Pastaj, ndonjëherë, skllavi i një njeriu, i rraskapitur nga urdhrat e një zoti të pandjeshëm, gjen prehje në arrati. Ku mund të ikë skllavi i mëkatit? Kudo që ikën, veten e merr me vete. Ndërgjegjja e keqe s'ikën dot prej vetes; s'ka ku të shkojë; ndjek veten. Po, s'mund të largohet prej vetvetes, sepse mëkati që bën është përbrenda. Ka bërë mëkat për të fituar ndonjë kënaqësi trupore. Kënaqësia kalon; mëkati mbetet. Ajo që të gëzoi iku; thumbi ka mbetur pas. Skllavëri e ligë! Ndonjëherë njerëzit ikin e strehohen në Kishë, dhe zakonisht i lejojmë, sado të pamësuar që janë: njerëz që duan të shpëtojnë nga zoti i tyre, por s'duan të shpëtojnë nga mëkatet e veta. Por ndonjëherë edhe ata që janë vënë nën një zgjedhë të paligjshme e të keqe ikin e strehohen në Kishë; sepse, ndonëse të lindur të lirë, i mbajnë në skllavëri: dhe i drejtohen peshkopit. Dhe, po të mos përpiqet me të gjitha fuqitë të mbrojë nga shtypja të lindurin e lirë, quhet i pamëshirshëm. Le të ikim të gjithë te Krishti dhe të ankohemi kundër mëkatit te Perëndia, çliruesi ynë. Le të kërkojmë të shitemi, që të shpengohemi me gjakun e Tij. Sepse Zoti thotë: «U shitët për asgjë, edhe do të shpengoheni pa para.» Pa çmim, domethënë pa çmimin tuaj; po me timin. Kështu thotë Zoti; sepse Ai vetë e pagoi çmimin, jo me para, por me gjakun e vet. Përndryshe do të kishim mbetur edhe skllevër, edhe të varfër.

5. Nga kjo skllavëri, pra, na çliron vetëm Zoti. Ai që s'e pati atë, Ai vetë na çliron prej saj; sepse vetëm Ai erdhi pa mëkat në mish. Sepse të vegjlit që i shihni në duart e nënave s'dinë ende të ecin, e megjithatë janë tashmë në pranga; sepse kanë marrë prej Adamit atë prej së cilës i zgjidh Krishti. Edhe atyre, kur pagëzohen, u përket ai hir që e ka premtuar Zoti; sepse mund të çlirojë nga mëkati vetëm Ai që erdhi pa mëkat dhe u bë flijim për mëkatin. Sepse e dëgjuat kur u lexua apostulli: «Ne jemi të dërguar të Krishtit», thotë, «sikur Perëndia t'ju këshillonte me anën tonë; ju lutemi në vend të Krishtit» (domethënë, sikur vetë Krishti t'ju lutej, e për çfarë?) «të pajtoheni me Perëndinë.» Nëse apostulli na nxit e na lutet të pajtohemi me Perëndinë, atëherë ne ishim armiq të Perëndisë. Sepse askush nuk pajtohet, veçse kur vjen nga një gjendje armiqësie. Dhe u bëmë armiq jo prej natyrës, por prej mëkatit. Prej të njëjtit burim rrjedh se jemi skllevër të mëkatit dhe se jemi armiq të Perëndisë. Perëndia s'ka armiq që të jenë të lirë. Ata s'mund të mos jenë skllevër; dhe skllevër do të mbeten, veç po t'i çlirojë Ai, të cilit deshën t'i bëheshin armiq me mëkatet e tyre. Prandaj, thotë ai: «Ju lutemi në vend të Krishtit, të pajtoheni me Perëndinë.» Po si pajtohemi, veçse duke hequr atë që na ndan prej Tij? Sepse Ai thotë me anë të profetit: «Nuk e ka rënduar veshin që të mos dëgjojë; por paudhësitë tuaja kanë ndarë mes jush dhe Perëndisë suaj.» Kështu, pra, nuk pajtohemi, veçse kur hiqet ajo që rri në mes dhe në vend të saj vihet diçka tjetër. Sepse ka një mes që ndan, e nga ana tjetër ka një Ndërmjetës që pajton. Mesi që ndan është mëkati; Ndërmjetësi që pajton është Zoti Jisu Krisht: «Sepse është një Perëndi dhe një Ndërmjetës mes Perëndisë e njerëzve, njeriu Krisht Jisu.» Që të hiqte, pra, murin ndarës, që është mëkati, erdhi ai Ndërmjetës, dhe prifti vetë u bë flijimi. Dhe, ngaqë u bë flijim për mëkatin, duke e dhënë veten si flijim të tërëdjegur mbi kryqin e Mundimit të Tij, apostulli, pasi thotë: «Ju lutemi në vend të Krishtit, të pajtoheni me Perëndinë» (sikur ne të kishim thënë: «Si do të mundemi të pajtohemi?»), vazhdon e thotë: «Atë», domethënë vetë Krishtin, «që s'njohu mëkat, e bëri mëkat për ne, që ne të bëhemi drejtësia e Perëndisë në Të.» «Atë», thotë, vetë Krishtin, Perëndinë tonë, «që s'njohu mëkat.» Sepse erdhi në mish, domethënë në ngjashmërinë e mishit mëkatar, por jo në mish mëkatar, sepse s'kishte fare mëkat; e prandaj u bë flijim i vërtetë për mëkatin, sepse Ai vetë s'kishte mëkat.

6. Por ndoshta, prej ndonjë kuptimi tim të veçantë, kam thënë se mëkati është flijim për mëkatin. Ata që e kanë lexuar, le ta pranojnë lirisht; ata që s'e kanë lexuar, le të mos ngurrojnë; le të mos ngurrojnë, them, ta lexojnë, që të jenë të drejtë kur gjykojnë. Sepse Perëndia dha urdhërimin për ofrimin e flijimeve për mëkat, në të cilat nuk kishte shlyerje mëkatesh, por vetëm hijen e gjërave që do të vinin. Po ato flijime, po ato ofrime, po ato therore, po ato kafshë, që silleshin për t'u therur për mëkatet dhe në gjakun e të cilave parafigurohej ai gjak i vërtetë, vetë ligji i quan «mëkate». E aq shumë, saqë në disa vende shkruhet me këto fjalë, se priftërinjtë, kur do të flijonin, do të vinin duart mbi kokën e mëkatit, domethënë mbi kokën e therores që do të flijohej për mëkatin. I tillë mëkat, pra, domethënë i tillë flijim për mëkatin, u bë Zoti ynë Jisu Krisht, «që s'njohu mëkat.»

7. Me meritë të fuqishme na çliron nga kjo skllavëri e mëkatit Ai që thotë në psalme: «U bëra si njeri pa ndihmë, i lirë ndër të vdekurit.» Sepse vetëm Ai ishte i lirë, ngaqë s'kishte mëkat. Sepse Ai vetë thotë në Ungjill: «Ja, po vjen princi i kësaj bote», duke nënkuptuar djallin që do të vinte nëpërmjet hebrenjve përndjekës: «ja», thotë, «ai po vjen, dhe s'do të gjejë asgjë tek unë.» Jo si gjeti ca mëkat tek ata që i vrau, ndonëse të drejtë; tek unë s'do të gjejë asgjë. Dhe, sikur ta pyesnin: «Po të mos gjejë asgjë tek Ti, përse do të të vrasë?», Ai shtoi: «Por, që të gjithë ta dinë se unë bëj vullnetin e Atit tim, çohuni e le të ikim prej këtej.» Unë, thotë, nuk e paguaj dënimin e vdekjes si domosdoshmëri të mëkatit tim; por në vdekjen që vdes, bëj vullnetin e Atit tim. Dhe në këtë, unë më shumë veproj sesa pësoj; sepse, po të mos doja, s'do të kisha vuajtje për të duruar. E keni Atë duke thënë në një vend tjetër: «Kam pushtet ta jap jetën time, edhe kam pushtet ta marr sërish.» Ja, pra, njëri «i lirë ndër të vdekurit.»

8. Meqë, pra, kushdo që bën mëkat është skllav i mëkatit, dëgjoni cila është shpresa jonë e lirisë. «Edhe skllavi», thotë, «nuk mbetet në shtëpi përgjithmonë.» Kisha është shtëpia, skllavi është mëkatari. Shumë mëkatarë hyjnë në kishë. Prandaj Ai s'ka thënë «skllavi nuk është në shtëpi», por «nuk mbetet në shtëpi përgjithmonë.» Nëse, pra, s'do të ketë asnjë skllav atje, kush do të jetë atje? Sepse, siç thotë Shkrimi, «kur mbreti i drejtë ulet në fron, kush do të mburret se ka zemër të pastër? Ose kush do të mburret se është i dëlirë nga mëkati i vet?» Na ka trembur shumë, o vëllezërit e mi, kur tha: «Skllavi nuk mbetet në shtëpi përgjithmonë.» Por Ai shton më tej: «Kurse Biri mbetet përgjithmonë.» A do të jetë, pra, Krishti vetëm në shtëpinë e Tij? A s'do të mbetet asnjë njeri pranë Tij? Krye i kujt do të jetë, po të mos ketë trup? Apo është Biri e gjithë kjo, edhe kryet, edhe trupi? Sepse jo më kot ka ngjallur edhe tmerr, edhe shpresë: tmerr, që të mos e duam mëkatin; e shpresë, që të mos dyshojmë te ndjesa e mëkatit. «Kushdo», thotë, «që bën mëkat, është skllav i mëkatit. Edhe skllavi nuk mbetet në shtëpi përgjithmonë.» Ç'shpresë kemi, pra, ne që s'jemi pa mëkat? Dëgjo shpresën tënde: «Biri mbetet përgjithmonë. Po t'ju lirojë, pra, Biri, atëherë do të jeni vërtet të lirë.» Kjo është shpresa jonë, o vëllezër: të bëhemi të lirë prej të Lirit; dhe që, duke na liruar, të na bëjë skllevër të Tij. Sepse ishim skllevër të epshit; por, si u liruam, u bëmë skllevër të dashurisë. Këtë e thotë edhe apostulli: «Sepse ju, o vëllezër, u thirrët në liri; veç mos e përdorni lirinë si shkas për mishin, por me dashuri i shërbeni njëri-tjetrit.» Le të mos thotë, pra, i krishteri: «Jam i lirë; u thirra në liri; isha skllav, por u shpengova, e me vetë shpengimin tim u bëra i lirë; do të bëj ç'të dua: askush s'mund të ma pengojë vullnetin, po të jem i lirë.» Por, po të bësh mëkat me një vullnet të tillë, je skllav i mëkatit. Mos e keqpërdor, pra, lirinë tënde për të mëkatuar lirisht, por përdore që të mos mëkatosh. Sepse vullneti yt do të jetë i lirë vetëm nëse është i devotshëm. Do të jesh i lirë, po të mbetesh prapë skllav: i lirë nga mëkati, skllav i drejtësisë, siç thotë apostulli: «Kur ishit skllevër të mëkatit, ishit të lirë nga drejtësia. Por tani, si u liruat nga mëkati e u bëtë skllevër të Perëndisë, keni frytin tuaj drejt shenjtërimit, dhe fundi është jeta e përjetshme.» Le të synojmë këtë të fundit e le të bëjmë atë tjetrën.

9. Shkalla e parë e lirisë është të jesh i lirë nga krimet. Vini re, o vëllezërit e mi, vini re, që të mos jua çoj kurrsesi mendjen gabim për natyrën e asaj lirie që kemi tani, dhe për atë që do të jetë. Shosh cilindo qoftë nga më të ndershmit në këtë jetë, e sado i denjë të jetë tashmë të quhet i drejtë, prapë s'është pa mëkat. Dëgjoni vetë Shën Joanin, autorin e Ungjillit që kemi para, kur thotë në letrën e tij: «Po të themi se s'kemi mëkat, gënjejmë veten, dhe e vërteta s'është në ne.» Vetëm Ai mund ta thoshte këtë, Ai që ishte «i lirë ndër të vdekurit»; vetëm për Të mund të thuhej se s'njohu mëkat. Vetëm për Të mund të thuhej, sepse Ai «u tundua në çdo gjë ashtu si ne, por pa mëkat.» Vetëm Ai mund të thoshte: «Ja, po vjen princi i kësaj bote, dhe s'do të gjejë asgjë tek unë.» Shosh këdo tjetër që quhet i drejtë, prapë s'është plotësisht pa mëkat; as edhe një si Jobi, për të cilin Zoti dha një dëshmi të tillë, saqë djallin e pushtoi smira dhe kërkoi që Jobi të tundohej, e vetë doli i mundur në tundim, që Jobi të dilte i provuar. Dhe u provua për këtë arsye: jo se Perëndia s'e dinte me siguri se Jobi do ta fitonte kurorën e fitimtarit, por që ai t'u bëhej i njohur të tjerëve si shembull për t'u ndjekur. E ç'thotë vetë Jobi? «Sepse kush është i pastër? As foshnja, jeta e së cilës mbi dhe s'zgjat veç një ditë.» Por është e qartë se shumë vetë quhen të drejtë pa kundërshtim, sepse fjala merret me kuptimin «i lirë nga krimi»; sepse në punët e njerëzve s'ka arsye të drejtë ankese ndaj atyre që s'kanë sjellje kriminale. Por krimi është mëkat i rëndë, që meriton më së shumti të qortohet e të dënohet. Jo se Perëndia dënon disa mëkate, e disa të tjera i shfajëson e i lëvdon. Nuk miraton asnjë. I urren të gjitha. Ashtu si mjeku e urren sëmundjen e të sëmurit dhe punon me mjetet e tij shëruese që sëmundja të hiqet e i sëmuri të lehtësohet, kështu Perëndia vepron në ne me hirin e Tij, që mëkati të tretet e njeriu të bëhet i lirë. Po kur tretet, do të thoni ju? Nëse pakësohet, përse s'tretet krejt? Ajo që pakësohet në jetën e atyre që po ecin përpara, tretet në jetën e atyre që kanë arritur në përsosmëri.

10. Shkalla e parë e lirisë, pra, është të jesh i lirë nga krimet (nga sjellja mëkatare). Ndaj edhe apostulli Pavli, kur vendosi për shugurimin qoftë të pleqve, qoftë të dhjakonëve, ose të kujtdo që do të shugurohej për mbikëqyrjen e Kishës, s'thotë «Nëse ndokush është pa mëkat»; sepse, po ta kishte thënë kështu, secili do të hidhej poshtë si i papërshtatshëm, e askush s'do të shugurohej; por thotë: «Nëse ndokush është pa krim», si vrasje, kurorëshkelje, ndonjë ndyrësi kurvërie, vjedhje, mashtrim, përdhosje e të tjera të atij lloji. Kur një njeri ka nisur të jetë i lirë nga këto (dhe çdo i krishterë duhet të jetë kështu), fillon ta ngrejë kokën drejt lirisë; por kjo është liri e nisur, jo e plotësuar. Përse, thotë dikush, s'është liri e plotë? Sepse «shoh një ligj tjetër në gjymtyrët e mia që lufton kundër ligjit të mendjes sime»; «sepse atë që dua», thotë, «nuk e bëj; por atë që urrej, atë bëj.» «Mishi», thotë, «lakmon kundër frymës, e fryma kundër mishit; kështu që s'i bëni ato që do të donit.» Pjesërisht liri, pjesërisht skllavëri: jo ende e tërë, jo ende e kulluar, jo ende liri e plotë, sepse jo ende përjetësi. Sepse ende kemi dobësi pjesërisht, e pjesërisht kemi arritur në liri. Çfarëdo që të ketë qenë mëkati ynë, u fshi më parë në pagëzim. Por, ngaqë gjithë paudhësia jonë u shlye, a s'ka mbetur asnjë dobësi? Po të mos kishte mbetur, do të jetonim këtu pa mëkat. E megjithatë, kush do të guxonte ta thoshte këtë, veç mendjemadhit, veç njeriut të padenjë për mëshirën e Çliruesit, veç atij që do të mashtrojë veten dhe që s'ka fare të vërtetë? Ndaj, ngaqë mbetet ende ca dobësi, guxoj të them se, në atë masë që i shërbejmë Perëndisë, jemi të lirë; e në atë masë që i shërbejmë ligjit të mëkatit, jemi ende në skllavëri. Ndaj apostulli thotë atë që nisëm ta themi: «Kënaqem në ligjin e Perëndisë sipas njeriut të brendshëm.» Ja, pra, ku jemi të lirë, ku kënaqemi në ligjin e Perëndisë; sepse liria ka gëzim. Sepse, për sa kohë e bën të drejtën nga frika, nuk gjen gëzim te Perëndia. Gjej gëzimin tënd në Të, dhe je i lirë. Mos ki frikë nga dënimi, por duaje drejtësinë. S'je ende në gjendje ta duash drejtësinë? Atëherë ki frikë qoftë edhe nga dënimi, që të arrish në dashurinë e drejtësisë.

11. Në atë masë, pra, që u tha më lart, ai e ndiente veten tashmë të lirë, dhe prandaj tha: «Kënaqem në ligjin e Perëndisë sipas njeriut të brendshëm.» Kënaqem në ligjin, kënaqem në kërkesat e tij, kënaqem në vetë drejtësinë. «Por shoh një ligj tjetër në gjymtyrët e mia» (kjo dobësi që mbetet) «që lufton kundër ligjit të mendjes sime dhe më bën rob te ligji i mëkatit, i cili është në gjymtyrët e mia.» Nga kjo anë e ndien robërinë e vet, atje ku drejtësia s'është përsosur ende; sepse aty ku kënaqet në ligjin e Perëndisë, s'është rob, por mik i ligjit; e prandaj i lirë, sepse mik. Ç'duhet bërë, pra, me atë që kështu mbetet? Ç'tjetër, veçse t'i drejtohemi Atij që tha: «Po t'ju lirojë Biri, atëherë do të jeni vërtet të lirë»? Vërtet, edhe ai që foli kështu, iu drejtua Atij: «O njeri i mjerë që jam!», thotë, «kush do të më lirojë nga trupi i kësaj vdekjeje? Falënderoj Perëndinë, nëpërmjet Jisu Krishtit, Zotit tonë.» Prandaj «po t'ju lirojë Biri, do të jeni vërtet të lirë.» Dhe pastaj përfundoi kështu: «Kështu, pra, unë vetë me mendjen i shërbej ligjit të Perëndisë; kurse me mishin, ligjit të mëkatit.» Unë vetë, thotë; sepse s'jemi dy veta të kundërt me njëri-tjetrin, që vijnë nga origjina të ndryshme; por «unë vetë me mendjen i shërbej ligjit të Perëndisë, e me mishin, ligjit të mëkatit», për sa kohë që lëngimi lufton kundër shpëtimit.

12. Por, në qoftë se me mishin i shërben ligjit të mëkatit, bëj ashtu si thotë vetë apostulli: «Le të mos mbretërojë, pra, mëkati në trupin tuaj të vdekshëm, që t'i bindeni në epshet e tij; as mos i jepni gjymtyrët tuaja si armë padrejtësie në shërbim të mëkatit.» S'thotë «Le të mos jetë», por «Le të mos mbretërojë.» Për sa kohë që mëkati duhet të jetë në gjymtyrët e tua, le t'i hiqet të paktën fuqia mbretëruese, le të mos i bindemi kërkesave të tij. A ngrihet zemërimi? Mos ia jep gjuhën zemërimit për të folur keq; mos ia jep dorën a këmbën zemërimit për të goditur. Ai zemërim i paarsyeshëm s'do të ngrihej, po të mos kishte mëkat në gjymtyrët. Por hiqja fuqinë sunduese; mos e lër të ketë armë me të cilat të luftojë kundër teje. Atëherë do të mësojë të mos ngrihet, kur të nisë ta ndiejë mungesën e armëve. «Mos i jepni gjymtyrët tuaja si armë padrejtësie në shërbim të mëkatit», përndryshe do të jeni krejt robër, dhe s'do të ketë vend të thuash: «Me mendjen i shërbej ligjit të Perëndisë.» Sepse, po të mbajë mendja në zotërim armët, gjymtyrët nuk nxiten në shërbim të mëkatit që tërbohet. Le ta mbajë në zotërim kështjellën sunduesi i brendshëm, sepse ai qëndron atje nën një sundues më të madh dhe është i sigurt për ndihmë. Le ta frenojë zemërimin; le ta përmbajë dëshirën e keqe. Ka përbrenda diçka që lyp frenim, që lyp përmbajtje, që lyp të mbahet nën urdhër. E ç'donte ai njeri i drejtë, që me mendjen i shërbente ligjit të Perëndisë, veçse që të kishte një çlirim të plotë nga ajo që duhej frenuar? Dhe këtë duhet të synojë kushdo që kërkon përsosmërinë: që vetë epshi, duke mos e marrë më bindjen e gjymtyrëve, të pakësohet çdo ditë te shtegtari që ecën përpara. «Të dëshiruarit», thotë, «e kam pranë; por jo edhe si ta përsos të mirën.» A tha vallë «Të bëj mirë s'e kam pranë»? Po ta kishte thënë kështu, do të mungonte shpresa. S'thotë «Të bëj s'e kam pranë», por «Të përsos s'e kam pranë.» Sepse ç'është përsosja e së mirës, veçse zhdukja dhe fundi i së keqes? Dhe ç'është zhdukja e së keqes, veçse ajo që thotë ligji: «Mos lakmo»? Të mos lakmosh fare është përsosja e së mirës, sepse është zhdukja e së keqes. Këtë e tha, «Të përsos të mirën s'e kam pranë», sepse të bërit e tij s'arrinte dot deri aty sa ta çlironte nga epshi. Ai u mundua vetëm ta frenonte epshin, të mos i jepte pëlqim epshit dhe të mos ia jepte gjymtyrët në shërbim të tij. «Të përsos», pra, thotë, «të mirën s'e kam pranë.» S'mund ta përmbush urdhërimin: «Mos lakmo.» Ç'duhet, pra? Të përmbushet kjo: «Mos shko pas epsheve të tua.» Bëje këtë ndërkohë, për sa kohë që epshet e paligjshme janë të pranishme në mishin tënd: «Mos shko pas epsheve të tua.» Qëndro në shërbimin e Perëndisë, në lirinë e Krishtit. Me mendjen shërbeji ligjit të Perëndisë tënd. Mos iu dorëzo epsheve të tua. Duke i ndjekur, ua shton fuqinë. Duke u dhënë fuqi, si mund të ngadhënjesh, kur me fuqinë tënde ushqen armiq kundër vetes?

13. Cila është, pra, ajo liri e plotë dhe e përsosur në Zotin Jisu, i cili tha: «Po t'ju lirojë Biri, atëherë do të jeni vërtet të lirë»; dhe kur do të jetë liri e plotë e e përsosur? Kur armiqësitë të mos jenë më; kur «vdekja, armiku i fundit, të shkatërrohet.» «Sepse kjo që prishet duhet të veshë mosprishjen, dhe kjo e vdekshme duhet të veshë pavdekësinë. Edhe kur kjo e vdekshme të ketë veshur pavdekësinë, atëherë do të bëhet fjala që është shkruar: Vdekja u përpi nga fitorja. O vdekje, ku është lufta jote?» Ç'do të thotë kjo: «O vdekje, ku është lufta jote»? «Mishi lakmon kundër frymës, e fryma kundër mishit», por vetëm kur mishi i mëkatit ishte në fuqi. «O vdekje, ku është tani lufta jote?» Tani do të jetojmë, s'do të vdesim më, në Atë që vdiq për ne dhe u ngjall: «që ata», thotë, «që jetojnë, të mos jetojnë më për veten e tyre, por për Atë që vdiq për ta dhe u ngjall.» Le të lutemi, si të plagosur, për mjekun; le të na çojnë në bujtinë që të shërohemi. Sepse është Ai që premton shpëtimin, Ai që pati dhembshuri për njeriun, të cilin kusarët e lanë gjysmë të gjallë në udhë. Derdhi vaj e verë, ia shëroi plagët, e hipi mbi kafshën e vet, e çoi në bujtinë, ia la në kujdes bujtinarit. Cilit bujtinar? Ndoshta atij që tha: «Ne jemi të dërguar të Krishtit.» Dha edhe dy denarë për të paguar shërimin e të plagosurit. Dhe ndoshta këto janë dy urdhërimet, prej të cilave varet gjithë ligji dhe profetët. Prandaj, o vëllezër, edhe Kisha, ku ndërkaq shërohet i plagosuri, është bujtina e udhëtarit; por përmbi vetë Kishën qëndron trashëgimia e zotëruesit.